BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HÒ CHÍ MINH

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ
VẬN DỤNG LÝ THUYẾT NỀN KINH TÉ HỖN HỢP VÀO
VIỆC XÂY DỰNG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH
HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
9
MÃ SỐ: CS 2009-14
CHỦ NGHIỆM ĐỀ TÀI: TS Nguyễn Hữu Thảo
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2010

1.
MODAU
2. NQlDUNG
ChuO'ng 1

1.1.2
Lich
su
hinh thanh vai tro kinh te cua nha nu6c 5
1.1.3
Lich
su
hinh thanh
n~n
kinh te
hf>n
hqp 7
1.2
Nhfrng
n{)i
dung
cO'
ban
ciia
n~n
kinh
t~
hBn
hQ'P
( L

ll
1.2.1 Nh6m n()i dung trong
cache
thi truemg

chu nghia tren linh vvc kinh te 26
K~t
lu~n
chuO'ng
1
~································································································30
ChuO'ng 2
Thvc
tr~ng
qua
trinh
chuy~n
sang
kinh
t~
thj trll'irng djnh hll'6'ng Xa
h(}i
chit nghia
2.1
Toim
canh
kinh
t~-
xa
h{)i
Vi~t
Nam trong
qua
trinh
chuy~n

2.2.1 Chua phat huy
d~y
du
di~u
ki~n
ra
dai
cua san xuftt va trao d6i hang h6a 34
2.2.2 Chua
v~n
d1,mg
t6t cac ph:pn tru kinh
t~
hang h6a kinh
t~
thi
tnr<'Yng
40
2.2.3
v~
vai tro kinh
t~
cua nha nu6c .43
2.2.4.
V~
CO'
ch~
qufm
ly
kinh te

viw
vi~c
Xay
dl}.'ng
kinh
t~
thj
trrrO'ng
djnh
hrr&ng
Xa
h{>i
chti
nghia
o·
Vi~t
Nam
" , '
J
3.1.
S1f
din
th~et
kh~ch,
quan
can
~hai
v~n
dyng
ly

t~
hang h6a kinh
t~
thi truang 64
3 .1.3. Do
yeu
du
dinh huang xa
h()i
chu nghia cua
n~n
kinh
tS
a
Vi~t
N am 66
3.2 Nhfrng
quan
di~m
co-
ban
67
3
.2.1
Quan
di~m
lfty
con nguai lam nhan t6 trung tam cua
sv
phat

3.3 Nhfrng
gi~i
phap
CO'
band~
v~n
d1}ng
Iy
thuy~t
trong
kinh
t~
th!
truirng
d!nh hmrng
Xa
h()i
chu
nghia
o-
Vi~t
Nam
72
3.3
.1
Nh6m giai phap
v_~
kinh
tS
thi

cong
tu
th€
ch~
kinh
t~
k~
ho~ch
h6a t?p trung sang th€
ch~
kinh
t~
thi trucmg
djnh huang xa
h()i
chu nghia. Tuy nhien
vS
nh?n thuc,
vfin
con nhiSu y
ki~n
khac nhau
vS
m()t
khung
ly
lu?n vfrng
ch~c,
vS
d~c

t~
la
h~t
cAn
thi~t
va c6 y nghia quan tr9ng. Tren ca
sa
d6
rut
ra nhfrng bai h9c kinh
nghi~m
lam ca
sa
ly lu?n cho
vi~c
phat tri€n kinh
t~
thj truemg; sir d\lng cac
ph~m
tru, cac quy lu?t kinh
t~
khach quan cua kinh
t~
thi trucmg,
t~o
d()ng Ivc thuc
dAy
nSn
kinh
t~

thuy~t
du6'i g6c
d()
kinh
t~
thi truemg va vai tro kinh
t~
cua
Nha nu6'c
d€
h~n
ch~
muc
thfip
nhat nhfrng tac
d()ng
bfit
lqi cua kinh
t~
thj
truemg
nhAm
duy tri t6c
d()
tang tru&ng hgp ly,
bSn
vilng, dam bao
an
sinh
xa

xii
h{)i
chit nghia
ii
Vi?t
Nam"
lo
Tinh
hinh nghien cuu
d~
tai
Bfm
v~
kinh
tS
thi trucmg dinh huang xa
h<)i
chu nghia da c6
nhi~u
cong
·
trinh khoa hqc nghien
c(rn,
h<)i
thao, cac bai
viSt
dang tai tren tren
nhi~u
t9.p
chi

nghien ctru.quim ly kinh d
Trung uong;
M(Jt
s6
win
aJ
vJ
djnh huang xii
h(Ji
chu
ngh'la
6·
nuac ta cua
GS,
( I
TrdnXuan Tru·ang

Cac cong trinh nghien
Clru
tren da c6 nhfrng dong g6p
nh~t
dinh trong
vi~c
cung
cfip
ly
lu~n
v~
chuySn d6i mo hinh
tu

t~p
trung sang
mo
hinh "Kinh
tS
h6n hqp" phan tich va
v~n
dvng n6
vao
di~u
ki~n
thvc tiSn a
Vi~t
Nam. Vi
v~y
toi chqn
d~
tai:
''V{l.ll dfing
ly
thuyit
nJn
kinh
ti
hJn
h(Yp
VtlO
VifC
xay d{fng kinh
ti

dich va nhiem vu
0 0 0
3olo
Mfic
tlich
··
Thong qua
vi~c
nghien
c(rn
vS
ly thuySt
"N~n
kinh
tS
h6n hqp" cua Paul
A.Samuelson va
di~u
ki~n
thvc tiSn cua
Vi~t
Nam;
illl)C
dich cua
d~
tai la
V?Ch
ro nhung nguyen ly ca ban cua mo· hinh kinh
ts
h6n hqp va

cua ly thuySt trong xay dvng
kinh
tS
thi trucmg dinh huang xa
h()i
chu nghia a
Vi~t
Nam.
Hai
Ia,
phan tich thvc
tr~mg
tu
mo hinh kinh
tS
kS
ho?ch h6a
t~p
trung,
quan
lieu, bao
c~p,
sang mo hinh kinh
tS
h6n hqp tren dtc
n()i
dung ca ban
v€
kinh
tS

Ba
Ia,
v?ch ra
sv
c~n
thiSt khach quan
c~
phai
v~n
dvng ly thuySt vao
diSu
ki~n
thvc
ti@n
a
Vi~t
Nam; nhfrng quan
d-i~m
ca ban va giai phap chu
ySu
vao
vi~c
xay dvng kinh
tS
thi trucmg djnh hu6·ng xa
h()i
chu nghia a
Vi~t
N am.
3.

h6n hqp" cua Paul
A:
Samuelson va thvc
ti@n
a
Vi~t
N am trong qua trinh
chuy~n
tu ca
chS
kS
hQah
h6a
t~p
trung sang kinh
tS
thi trucmg djnh
huang
xa
h()i
chu nghia. Tuy nhien, day
la
m()t
linh vvc
dt
r()ng
lien quan
dSn
toan
b()

thuySt mo hinh: "NSn
kinh
tS
hdn hqp" va
S\f
v~
dvng trong qua trinh
chuy~n
tu mo kinh
kS
hO?Ch
hoa
t~p
trung sang xay dvng kinh
tS
thi trucmg dinh huang xa h9i chu nghia a
Vi~tNam.
5.
CO'
scr
ly
lu~n,
nguAn
tai
li~u,
phuO'ng
phap
nghien
cfru.
5.1.

va
nh~t
la ly
thuy@t
"N~n
kinh
t@
h6n hqp" cua Paul A.Samuelsan.
5.2.
Nguan
tid li?u
tham
khiio.
Cac tac phfrm kinh diSn
cu,a
Karl Marx, P .Engel, V.I. Lenin; Cac tac
ph§.rri
v~
Lich
sir
cac h9c
thuy@t
kinh
t@,
ly
thuy@t
"N~n
kinh
t@
h6n hqp" cua

dvng
phuang
phap
lu~n
chung;
phuang
phap
cv
thS
la logic lich
sir,
phan
tich
va
t6ng hqp so sanh, m6 hinh h6a.
6.
Bong
gop
m<;)'i
cua
o~
tai. .
i
M(jt
Ia,
h~
th6ng h6a nhfrng
n()i
dung
CO'

S\f
v~n
dvng ly
thuy@t
mo
hinh kinh
t@
h6n
hqp
trong
xay
d17ng
va
phat triSn kinh
t@
thi trucmg
dinh
hu6ng
xa
h()i chu nghia 6
Vi~t
N am.
Ba
Ia,
cung
c~p
nhfrng tu
li~u·
v~
ly

NHUNG VAN
BE
LY
LU~N
CO BAN
VE NEN
KINH TE HON HOP
1.1. Ljch
sfr
hinh thimh
"N~n
kinh
t~
hfin
hQ'P"
1.1.1. Ljch
sii'
hinh thimh
kinlrti
thj trtdmg
.
Lich
su
hinh thimh
va
phat
tri~n
kinh t€ thi trucmg da
c6
tu

kinh
t€
xa
h<)i
cua m6i nuac rna each
hi~u.
thi truang
va
kinh
t€
thi
truang
cling c6 nhfrng
di~m
khac nhau.
N 6i d€n kinh
t€
thi truang tru6c h€t phai
d~
c~p
d€n kinh
t€
hang h6a;
ngay khi
ti€p
c~n
hang h6a cling c6
nhi~u
each dinh nghia khong chi don
thu~n

d~c
trung: th6a man nhu
c~u,
lao
d<)ng
t~o
ra, trao
d6i
mua
ban.
Tu
khach quan cua kinh
t€
hang h6a
tAt
y€u phai c6 thi truang
d~
thvc
hi~n
vi~c
trao d6i mua ban hang h6a va cling chinh vi le d6 rna thi
tru<'rng
va kinh t€ thi
truang
ra
d<'ri.
L~i
ban d€n thi
tru<'rng
va

thi
tru<'rng
la noi trao d6i mua ban hang h6a. Con du6i g6c
d()
thi
(m~t
nhin) c6
th~_
hi~u
thi
tru<'rng
la khong gian trao d6i mua ban hang h6a. V
6i
each ti€p
c~n
d6 thi
tru<'rng
xuAt
hi~n
khi c6 san
xuAt
trao d6i mua ban hang h6a.
Vao vao
thai
ky d6i
m6i
6
Vi~t
Nam,
tu

dftu
m<)t
s6 y ki€n cho
r~ng
kinh
te
thi tnt(mg phai la mot
n~n
kinh
te
hang h6a phat tri€n cao, nghia la phai c6
ddy
du cac tieu chi cua thi tru(mg. Quan
ni~m
fry
d~t
vfrn
d~
c6 kinh
te
hang
h6a chua
h~n
da c6 kinh.te thi trm1ng, b6i trong lich
su
phat tri€n cua kinh
t~
Vi~t
Nam tir nhfrng nam 80 cua
th~

80
cua
th~
ky XX, nh?n thuc
N~
~inh
te
thi
Jruang
c6
SlJ
thay d6i, quan
ni~ri1luc
d6
cho
r~ng
kirth
te
thi tru(mg la mot
n~n
kinh
t~
hang h6a phat tri€n
d~n
mot muc
d9
nhfrt
djnh. Muc
d<)
d6 duqc xac

li~u
san
xufrt,
thi truang tu
li~u
tieu dung, thi
trucmg chung khoan

Sa
di c6
sv.
xac dinh nhu v?y,
bai
luc
d6
c6
nhi~u
ngueri
ldm
tuang
Vi~t
Nam da c6 kinh
t~
thi truerng dung nghia cua n6, r6i tir
d6
l~i
cho
r~ng
Hnh te thi truong
t~i

l
c6 kinh
t~
thi truerng
ddy
du. Suy
ng~m
v~
vfrn
d~
nay
d€
chung ta c6 th€ hi€u
ky
hem
vi sao
Vi~t
Nam da la thanh vien cua t6 chuc Thuang
m~i
the gi6i,
song
d~n
nay m6i chi c6 26 nu6c cong nh?n
Vi~t
Nam c6 kinh
te
thi truerng
ddY.
du.
- Kinh

t~,
gia ca
2
M~c
du c6
nhi~u
each
ti~p
c?n khac nhau, song kinh
t~
thi. trucmg
d~u
c6
di€m chung a ch6 chung
d~u
c6 san xufit va trao d6i hang h6a; do d6 a dau
c6
san
~ufit
hang h6a a d6
c6
thi trucmg.
Ca
sa
khach quan ella thi trucmg
Ia
do
phan cong lao d()ng xa
hQi;
bai

d~n
d~n
qua
~rinh
trao d6i hang h6a. V.I Lenin cilng da khiing dinh: Quy mo ella thi truang
g~n
ch~t
v6i trlnh
d()
chuyen mon h6a ella lao;d()ng xa h()i" [21,114].
Ben
c(;lnh
d6 nhan t6
quy~t
dinh
d~n d~n
sv
trao d6i hang h6a tren thi
truong
Ia
S\f tach
bi~t
tuang d6i
v~
m~t
kinh
t~,
rna
khai thlly cua n6
Ia

ly
va nguai d6
trgc
ti~p
chi ph6i san phftm.
Di~u
nay chung minh trong thvc ti€n a
Vi~t
Nam, tuy c6 cac hinh thuc kinh
t~
khac nhau, du dga tren
sa
hfru
t~p
th€,
hay dga tren
ch~
d()
cong
hfru
v~n
c6
sg
tach
bi~t
nhfit
d:irih
v~
m~t
lgi ich kinh

n6i tren; day
Ia
hai
di~u
ki~n
clln
va
du. Trpng
di~u
ki~n
hi~n
nay a
Vi~t
Nam hai
di~u
ki~n
nay khong

nhfrng t6n
t(;li
rna ngay cang phat tri€n;
d~c
bi~t
phan cong lao d()ng xa
h()i
da
vugt
ra kh6i
ph(;lm
vi qu6c gia tra thanh phan cong lao d()ng qu6c

truang
con
Ia
nhan t6 ella qua trinh tai san xufit
x.a
h()i.
Thong qua thi truang
Ia
nai
t6t
nh~t
n6i
li~n
san
xu~t
va tieu dung, thong qua
S\l'
giao
ti~p
gifra cac
chu
th~
tham gia thi truang
gin
v6i cac nhan t6 hang h6a -
ti~n
t~
- gia ca,
cung cllu,
c(;lnh

"d('>
v?n
d('>ng
khi quan sat
tn,rc
ti~p
nen kinh
t~
thj truang,
d6
la
S\f
v?n
d('>ng
giao luu trao d6i gifra
nguai
ban v6i, nguai ban,
nguai
mua
v6i
nguai
mua, gifra ban va mua
l~i
c6
th~
hi~u
thi truang la linh
V\fC
trao d6i
mua ban rna a

tUQ'ng
giao djch mua ban c6 thi truang ve tung
lo~i
hang h6a
va djch vv nhu thi truang luang
thl,l'c
(g~o,
ngo, khoai
s~n
), thi truang
dftu
m6, thi truo·ng
ngo~i
t~,
thi
trual!-g
c6
phi~u,
thi truang chung khoan
Theo
y nghia va vai tro cua cac d6i tuqng mua ban, giao djch, c6 thi
truang
cac
y~u
t6 san
xu~t
nhu thi truang
tu
li~u
san

quyen
c~nh
tranh, thi truang
c~nh
tranh
d<)c
quyen, thi truang
w do c6
sl,l'
dieu
ti~t
cua Chfnh phu.
I
Theo quy mo va
ph~m
vi
ho~t
d<)ng
cua cac quan
h~
kinh
t~
c6: thi
tnrang
dia phuang, thi truang khu
V\fC,
thi truang trong nu6c, thi truang dan
t<)c,
thi truang qu6c gia, thi truang qu6c
t~

ch~
thi truang khong phai la
m('>t
Sl,l'
hf>n
hqp rna la tr?t
tl,l'
kinh
t~.
4
v 6i each ti€p
c~n
tren day cho
th~y'
kinh
t€
thi trm'mg va phat tri€n kinh
t€
thi trucmg trong
di~u
ki~n
ngay nay la
m<)t
t~t
y€u khach quan. Hon th€ tren
th€ gi6i
hi~n
nay khong c6 nu6c nao ph at tri€n kinh t€ thi truang
thu&n
tuy.

Nam phat tri€n nhanh va
b~n
vfrng thi
vi~c
chuy€n sang kinh
t€
thj truang
va
phat tri€n kinh
t€
thj truang la duong
nhien va
t~t
y€u.
1.1.2. Lich
sit'
hinh
thimh vai tro kinh ti cua
Nha
mn5'c
f
Trong ljch
su
phat tri€n cua
n~n
san
xu~t
xa
h<)i
khi Nha nu6c

C\1
th€ cua
m6i
Nha
nu6c
trong m6i giai do?n, m6i thai ky rna vai tro va
st,r
tac
d<)ng
cua
Nha nu6c cling
c6 nhfrng bi€u
hi~n
khac nhau
nh~t
djnh.
Ngay
tu
thai C6 d?i v6i
ly
thu)'€t xay
dt,rng
mo hinh "Nha nu6c
ly
tuang"
cua Platon; Ong chu truong xay
dt,rng
m<)t
"Nha nu6c
ly

h<)i.
T&ng
trung gian lam
nhi~m
V\1
bao
v~
nha nu6c la nhfrng nguai c6 long trung thanh va dung cam, Nha nu6c phai
I
giao
dl,lc
hQ
d€
hQ
c6 duqc nhu·ng dire tfnh nay.
T&ng
thu
ba
tung day cua xa
h<)i,
d6 la nhfrng nguai nong dan
hQ
c6 ch€
d<)
tu
hfru
rieng
nhi~m
V\1
cua

thuong a Phap. D6i v6i chu nghi'a
TrQng
thuang
a Anh duqc bi€u
hi~n
ro qua hai giai do?n, trong giai do?n
m<)t
b~ng
cac chfnh sach kinh t€ nha nu6c nhu: tfch trfr
ti~n;
c~m
nh~p
kh~u
hang
nu6c ngoai; phai giam lqi tire
tu
ban cho vay; phai giam sat thuang nhan nu6c
5
ngoai Giai
dQan
2,
hQc
thuy~t
v~
bang "Can d6i thuang
m~i",
d~u
phai
thong
qua cac chinh sach cua Nha nu6c

thuang a Phap, thong qua chinh sach kinh
t~
cua A.Montchretien va Jean Baptiste Colbert
nh~m
d~
cao vai tro cua Nha
nu&c
trong
vi~c
xay d\fng
n~n
kinh
t~
a Phap nhu:
D~
nghi nha Vua
c~n
phai
cham
lo
d~n
deri
s6ng cua nhan dan
c~n
khuy~n
khich nhan dan dung hang noi
d€
nhan dan c6
vi~c
lam. Day cling chinh la co

nhfrng ngueri san
xu~t
nh6,
tru&c
thlJC
tr~ng
d6 nha kinh
t~
hQC
ti€u tu san Simonde de Simondi da keu
gQi
Nha nu6'c tu san hay giai
quy~t
t6t
v~n
d~
phan ph6i
nh~m
dam bao lgi ich
cho
nhfrng ngueri san
xu~t
nh6: "Toi coi chinh phu la ngueri bao
v~
ke
y~u
ch6ng
m~nh".
Di€u
tr6'

t~
thi truang khong phai hoan toan
do
thi truang di€u
ti~t
rna
doi
khi Nha
nu&c
cling c6
chCrc
nang kinh
t~,
khi chuc nang d6 vugt kh6i
ph~m
vi
mot doanh
nghi~p
nhu dao song,
d~p
duerng

Ph~m
vi rna m6i doanh
nghi~p
khong th€ tlJ giai
quy~t
dugc; doi hoi
dm
phai c6 vai tro cua Nha nu6c.

di€n, luc
d~u
hQ
ung
hQ
tu
tirang
tlJ
do kinh
t~,
w do
c~nh
tranh, tuy nhien
v€
sau khi a6i tugng nghien
Cll'U
OUQ'C
rna
fQng
hQ
da chu y phan tich kinh
t~
vT
m6 va chinh yeu
c~u
d6 h9 da a€
c~p
Nha
nu&c
phai can

thuy~t
kinh
t~
cua John Maynard Keynes.
Sa
di
h9c
thuy~t
cua 6ng duqc g9i
la:
"Ban tay
hfru
hinh"
bai
6ng
d~
cao vai
tro cua Nha nu6c, xem nhy bari tay thi trm'mg,. Ong duqc coi la nguai
dua
chu
nghia
tu
ban thmit kh6i
"can
6m
y~u".
Khi h9c
thuy~t
6ng duqc c6ng b6 n6 da
"xoa diu" mau

xu~t
hi~n
h9c
thuy~t
kinh
t~
m6i.
1.1.3.
Lich
siC
hinh
thimh nJn
kinh
ti
hJn
h(J'p
Tu tuang xay dvng va phat
tri~n
n~n
kinh
t~
c6
sv
k~t
hqp gifra "Ban
tay thi truang" va "Ban tay nha nu6c" da c6
tu
lau. Tuy nhien,
vi~c
k~t

th~
gi6i
l~n
thu hai
d6
la m6
hinh
cua "Chu nghia
j -
W do m6i" rna
ly
thuy~t
tieu
bi~u
la
"N~n
kinh
t~
thi tnro·ng xa
h(>i"
6'
C(>ng
hoa Lien bang Due.
S6'
di
nhu
v~y,
b6'i
cu6i
th~

ban,
t~p
trung san
xu~t,
sv
hinh thanh cac t6 chuc
tu
ban
d(>c
quy~n.
Quy m6 san
xu~t
I
cua cac nha tu ban kh6ng
con:_
"Quy m6 nho nhu nhau", nghia la kh6ng con
lo~i
hinh
tv
do
c~nh
tranh rna chuy€n sang giai
do~n
m6i la chu nghia
tu
ban
d(>c
quy~n.
Cling
c~n

ra khoi
ph~m
Vi
CUa
doanh
nghi~p
nhu dao song
d~p
duang
7
Tu
tuang
k~t
hqp gifra thi trucmg va Nha nuac hay gifra "ban tay
VO
hinh" va " Ban tay hfru hinh" da c6
tu
Hiu
rna
di~rn
khai
dAu
rnang tinh
Iy
Iu~n
la
trucmg phai Tan C6
Di~n
trong
hQc

thi~p
vao kinh
t~.
Nghia la
tftt
y~u
cAn
phai c6
Sl!
tac
d(>rig
cua Nha nuac rnai
d§:n
d~n
S\f
tang len cua cua cai.
Truang phai kinh
t~
cua Chu nghia tl! do rn6i
l~i
ti~p
tl,lc
phat
tri~n
han
v6i quan
di~rn
cua rninh, nhftt la sau
cu(>c
khung hoang kinh

kinh
t~
hoan toan
b~ng
"ban tay thi truang"
hay hoan toan "ban tay Nha nuac" ma
d~c
di~m
n6i
b~t
cua
hQ:
" thi truang
nhieu
han Nha nuac can
thi~p
it
han".
Han
th~,
ly
thuy~t"
Ban tay hfru hinh" cua John Maynard Keynes .cling
t6
ra
kem
hi~u
nghi~rn,
nhftt la trong
di~u

kinh
t~
khach quan cua kinh
t~
thi
truang; thi khong chi nen kinh
t~
khong phat
tri~n,
th~m
chi con
tri~t
tieu cac
d(>ng
ll!C
tang tru·ang kinh
t~.
Do
v~y,
vi~c
k~t
hqp gifra "ban tay vo hinh" va
"ban
tay hfru hinh" la
m(>t
tftt
y~u
khach quan theo
ti~n
trinh

: "Nen
kinh
t~
thi truang xa
h(>i
cua
C(>ng
hoa Lien Bang Due". Quan
di~rn
cua chu
ngh!a
tg
do m6i
hQ
coi
n~n
kinh
t~
tu
ban chu nghia la
h~
th6ng
ho~t
d(>ng
W
d(>ng,
do cac guy
lu~t
kinh
t~

d~i.
H9 mu6n ap
d1,mg
va ket hqp d.t ca cac quan diem cling nhu
phuong phap
lu~n
cua cac tru(mg phai
T1J
do eli, truang phai
TrQng
thuang
m&i,
truang phai Keynes de hinh thanh
h~
tu tuang
m&i
di~u
tiet
n~n
kinh te
tu
ban chu nghia. Tu tuang
co
ban cua Chu nghia w do
m&i
la
co
che thi
truang c6
SlJ

trong
"N~n
kinh te thi truang
I I
xa
h<)i
a
C<)ng
hoa Lien bang -Due" khong phai tra thanh m6 hinh chung cua
t~t
ca
cac
nu&c
khi phat trien kinh te thi truang; bai quan diem cua
hQ
Ia
"thi
truang
nhi~u
han nha
nu&c
can
thi~p
it
han". Do d6, nam 1948 nha kinh
te
h9c Paul A.Samuelson sau khi phan tich
thl)'c
tien
ho~t

te h6n hqp. M6 hinh kinh te nay tra thimh ph6 bien ma cac
nu&c
tren the
gi&i
dang
v~n
dl,mg
trong xay
dl)'ng
va phat trien kinh
te
thi truang
hi~n
nay.
V&i
m6
hinh
n~n
kinh te h6n hqp, Paul A.Samuelson phan tich
cache
thi
truang
va nhfrng nhan t6 tac
d<)ng
den thi truang. Ong cho
r~ng,
ca che thi
truang
la
m<)t

m<)t
ca che tinh vi de ph6i hqp
m<)t
each khong
tl,r
giac nhan dan va
doanh
nghi~p
thong qua
h~
th6ng gia ca thi truang. N6 la
m<)t
phuang
ti~n
giao tiep de
t~p
hqp tri thuc va himh
d<)ng
cua hang
tri~u
ca nhan khac nhau,
khong
c6
b9 nao trung tam,
n6
vfrn
giai duqc bai toan ma may tinh
l&n
nhfit
9

kinh
t~
c~n
giai
quy~t.
Tru6c
h~t,
n6i
d~n
kinh
t~
thi truang la
n6i
d~n
hang h6a, gia ca, cung
c~u,
c~nh
tranh. Trong quan
h~
cung
c~u
c6 th€
n6i d6
Ia
vi~c
khai quat hai
h,rc
Im;mg
chinh tham gia thi truang Ia nguai ban
va

d6i va d6 cfing chinh la
sv
ho.~t
d(>ng
cua quy
lu~t
cung
c~u
tren thi truang hang h6a.
V~
m6i quan
h~
gifra tieu dung va ky
thu~t.
Day la
m(>t
trong nhfrng
v~n
d~
c~n
phai giai
quy~t
trong kinh
t~
thi truang, bai le v6i sg
ph~t
tri€n nhanh
nhu
vu bao cua khoa
hQC

th~,
trong
di~u
ki~n
khoa
i
hQc
cong
ngh~
phat tri€n, nang
su~t
lao
d(>ng
tang, thu
nh~p
tang
di~u
t~t
y~u
hQ
se tieu dung nhfrng
lo~i
hang h6a
t~o
ra bai nhfrng thanh
t\IU
m6i
nh~t
cua khoa
hQc

t~
thi truang
vi~c
su
dvng
ly
thuy~t
"Ban tay vo
hinh", ban
tay thi truang, ben
c~nh
m?t
tich cgc
t~o
d(>ng
lgc cho
sg
tang
truang
kinh
t~,
sg
di~u
ti~t
khach quan cua " Ban tay thi truang" cling t6n
t~i
nhfrng
khuy~t
t~t
nh~t

binh
d~ng.
Chinh
vi
nhfrng
ly
do d6,
d€
d6i ph6
v6'i
nhfrng
khuy~t
t~t
cua thi tru(mg,
di~u
t~t
y~u
phai c6
sg
can
thi~p
cua Nha nu6'c; nghia la
c~n
thi~t
phai c6 " Ban tay
hfru
10
hinh" thong qua cac chinh sach kinh
t~
cua Nha

nay.
B&i
lich sir phat
tri~n
mo hinh kinh
t~
cua cac
nu6c
cho
th~y
khong c6
nu6c
nao
phat
tri~n
kinh
t~
thi trucmg m()t each
thu~n
tuy, cling khong c6
nu6c
nao phat
tri~n
theo mo hinh
k~
hQach h6a, mo hinh kinh
t~
nha
nu6c
rna deu

kinh
t~
thi truang,
thi~u
v~ng
ban tay hfru hinh, thi _ khong
th~
giai
quy~t
duqc
v~n
de khung hoang rna phai
nha
vao vai tro cua
Nha
nu6c
ngay
ca
cac
nu6c
c6 nen kinh
t~
phat
tri~n
cao hay dang phat
tri~n
nhu
Vi~t
Nam.
1.2. Nhfrng

t~
thi
truang
cfin
phai d\ra
vao
Nha
nu6c. Sqng cling
cfin
th~y
rAng
vai tro cua Nha
nu6c
khong chi
kh~c
. phvc
khuy~t
t~t
cua thi truang rna thong qua thi
truang
con v6i
mvc
dich
kh~c
phvc
khuy~t
t~t
cua Nha nu6c,
rih~t
la khi Nha nu6c can

cac quy lu?t khach quan trong xay dgng va phat
tri~n
kinh
t~
n6i
chung
va kinh
t~
thi
truang
n6i ·rieng. Song
v~n
dvng
nhu
th~
nao? V?n dvng
v~n-
de
gi?
V~n
dvng ra sao?
V~n
dvng luc nao? Va cv
th~
ra sao?
La
nhfrng
v~n
de
cfin

thuy~t
tren hai nh6m
n()i
dung sau day:·
I I
1.2.1. N/u)m
n{Ji
dung
trong
cO'
chi
thj
trttiJ'ng
D~
c~p
v~
kinh te thi trm'mg c6 th€ phan tich va
v~n
d1,1ng
a
nfi.i~u
noi
dung khac nhau, tuy nhien trong ly thuyet
"N~n
kinh te h6n hqp", du6'i g6c do
kinh te thi trucmg chung
ta
chu trQng
v~n
dvng

h~
quan
tn;mg
nh~t,
m6i quan
h~
n<)i
dung va hinh thuc, trong d6
gia tri la noi
dung, gia ca la
hip.h
thuc, gia tri iquyet dinh gia ca, gia ca c6 m6i
-quan
h~
ty
I~
thu~n
v6'i
gia
td
hang hoa; nghia
Ia
gia tri hang h6a tang len thi
gia gia ca hang h6a tang len va
ngu:Q'C
l?i.
M~t
khac, gia ca hang h6a con c6 m6i quan
h~
v6'i

d~
6n dinh gia ca trong
di~u
kii~n
ch6ng khung hoang tai chinh
hi~n
nay. D6ng thai cling
ly
giai cho chung ta
th~y
ro vi sao cac nha
san
xu~t
kinh
doanh lo
SQ'
"dUQ'C
mua r6t gia".
Chinh
tu
m6i quan
h~
ca ban d6, cho
th~y
ca
sa
d~
ra cac chinh sach
kinh te cua
Vi~t

bao cua
CUOC
each ffi?ng khoa
hQC
- cong
hgh~,
qu6c
te h6a san
xu~t
nhanh
han
qu6c.
te h6a
deri
s6ng
r~t
nhi~u,
thi
sv
6n dinh san
xu~t
cua mot nu6'c cling phai
d~t
trong b6i canh chung d6.
sv
bien dong cua
gia vang the gi6'i, gia xang
d~u,
nguyen
li~u

khong chi c6 m6i quan
h~
v&i
gia tri hfmg h6a va
ti~n
t~,
~a
con
c6
nhi~u
m6i quan
h~
khac,
m~c
du cac nhan t6 nay chi la nhan t6
imh
hu&ng
chu.khong tac
d(>ng
tn,rc
ti~p.
Ch~ng
h~n,
tren thi trucmg gia ca c6 m6i quan
h~
v&i
cung,
cfru,
ch~
d9

phuang
ti~n
tin
hi~u
cua xa
h(>i,
thong qua gia
I
··
i
gia ca
nh~m
giai
quy~t
cac
v~n
d~
t6 chuc kinh
t~,
thong qua gia ca hang h6a
tren thi truang se c6 tac dvng
khuy~n
khich, thuc
dAy
nha san
xu~t
ho~c
h~n
ch~
san

chi~n
luqc kich
cfru,
nguai
Vi~t
Nam dung hang
Vi~t
Nam

Ttr m6i quan
h~
gifra gia ca va hang h6a, thong qua gia ca
nh~m
giai
I
quy~t
cac
v~n
d~
t6 chuc kinh
t~.
D~c
bi~t
thong qua thi truang
v&i
ca
ch~
ho~t
d(>ng
cua

gia ca lam cho
quan
h~
cung
cfru
duqc xac
l~p.
1.2.1.2. 'Mdi quan h? gifra tieu dung
va
kjJ
thwjt
Day la
m(>t
trong nhfrng m6i quan
h~
cfrn
nghien cuu ky khi
v~n
dvng,
b&i
trong thvc
ti~n
nguai
ta thuang
d~
c~p
m6i quan
h~
gifra san
xu~t

ky
thu~t.
Chinh vi
v~y,
v~n
d~
d~t
ra trong n9i dung nay khi
v~n
dvng la
cfrn
phan tich lam sang to ky
thu~t
la gi? Phan
bi~t
gifra
ky
thu~t
va san
xu~t
d~
kh~ng
dinh ky
thu~t
va tieu dung la chinh xac. Con khi
d~
c~p
san
xu~t
va tieu

xuAt
va
tieu dung.
Trong m6i quan
h~
gifra tieu dung va ky
thu~t,
n~u
chung
ta
x~m
xet
ky
thu~t
du6i g6c d9 each
m~ng
khoa
hQC,
ky
thu~t,
cong
ngh~
thi ky
thu~t
Ia
hi~n
than cl)a tri
tu~
la tri
tu~

cua
bAt
ky
giai
do~n
nao cua
n~n
san
xuAt.
Han
th~,
n~u
chung ta xem xet du6i g6c d9
d9
san
xuAt
("san" la sinh,
"xuAt" la ra), san
xuAt
la
SlJ
tac
d<)ng
lfrn
nhau gifi'a cac
y~u
t6
d€
t~o
ra cua

tren
th~
gi6i
hi~n
nay.
D~c
bi~t,
vAn
d~
qu6c
:t~
h6a dai s6ng nhanh
han
qu6c
t~·h6a
san
xuAt
rAt
nhi~u,
thi
vAn
ct~
ky
thu~t
duqc
a~t
a vi tri trung tam va ong vi ky
thu~t
va thi truang la
"hai ong vua" la

cuu: san
xuAt,
ky
thu~t,
cong
ngh~,
tieu dung vv.
M~c
du cac
ph~m
tru
nay
c6 nhfrng di€m gi6ng nhau· nhung c6 nhfrng khac
bi~t
ca ban.
Ch~ng
h~n
khf
d~
c~p
v~
san
xuAt
thi san
xuAt
la
SlJ
tac
d<)ng
lfrn

SlJ
khac nhau va chinh
SlJ
khac nhau gifra cac
y~u
t6 c6 th€ lam cho
k~t
•
qua san
xuAt
c6 th€ khac nhau.
VAn
d~
d~t
ra la
chAt
luqng cac
y~u
t6 san
xuAt
14
- .
~:<

~ · ·
c6
th~
thay d6i;
do
v~y

a
ch6
d6i
v&i
nguai
san
xufit:
san
xufit cai gi? San·xtifrt bao nhieu
phai
do chi
phi
san
xufrt
va
nguai tieu
dung
quyet djnh, quan
h~
cung
cfru
va
thi
truang
dong
vai tri trung gian,
hoa
giai gifra
s&
thich

d()ng san xufrt kinh doanh cua cac doanh
nghi~p,
cua tling
te
bao trong toan b9
n~n
kinh
te
qu6c dan.
Hon
the, lqi
nhu~n
khong chi Ia d()ng
h,rc
chi ph6i
ho~t
d()ng
cua
doanh nhan rna con Ia
di~u
ki~n
lam
CO'
s&
cho
S\f
di~u
tiet, phan b6
l~i
n~n

sang
nai
san xufrt c6 lqi.
M~t
khac
cac
I
doanh
nghi~p
mu6n
d~t
lgi
nhu~n
t6i
da
doi hoi
cfrn
phai c6 chi
phi
san
xufrt
thfrp,
m&i
c6 lgi
nhu~n
sieu
ng~ch
bu()c cac dan vj san xufrt kinh doanh
phai
cai

ca
tren
thj
truang,
hang
h6a
se
duqc
di
chuy~n
tu
nai
c6 gia
ca
thfrp sang
nai
c6 ghi
ca
·cao.
Han
the,
thong
qua quy
lu~t
cung
c~u
v&i
111\lC
dich duy nhfrt Ia lqi
nhu~n

eve
thuc
dfry
cac·
doanh
nghi~p
San
XUfrt
Va
dua
hang
hoa
den
CaC
khu
V\fC
rna nguai
tieu
dung
c~n
nhi€u (
cfru
l&n)
va
ngugc
l~i.
1.
2.1.
4.
vJ

N~u
xet
v~
ph~m
vi c6
c~nh
tranh trong
n<)i
b<)
nganh
va
c~nh
tranh gifra cac nganh. y nghi'a cua m6i
lo~i
c~nh
tranh nay
ci1ng
c6
sv
khac nhau.
C~
tranh trong
n<)i
b<)
nganh
v6·i
ml)c dich
nh~m
thu
lqi nhu?n sieu

ti~n
ky thu?t t6 chuc
quan
ly
san xuftt lam cho gia tri ca
bi~t
cua hang h6a nho
han
gia tri xa
h<)i.
Tren y nghi'a d6,
lo~i
hinh
c~nh
tranh nay
lat,n
cho Ivc luqng
s~n
xuftt xa
h<)i
phat trien nhanh.
D6i v6i
c~nh
tranh gifra cac nganh la
c~nh
tranh gifra cac xi
nghi~p
a
cac nganh san xuftt khac nhau de san xuftt cac san
ph~m

t~o
nen
sv
phuc
t~p
trong
n~n
kinh
t~
mfrt
can d6i gifra cac nganh

Han
th~,
tren
ly
thuy~t
phan tich nhu
v?y, nhung trong .thvc
ti~n
dau phai c6 the
d~
di chuyen tu
li~u
san
xufrt
va sue
lao
d<)ng
tir

qua
c~nh
tranh gifra cac nganh, tren thi truang se hinh thanh nen
gia
ca
san xufrt, gia ca san
xufrt
b~ng
chi phi san
xufrt
c<)ng
lqi
nhu~n
binh
quan.
Nha
c6
sv
hinh thanh gia ca san
xufrt
trong thvc
ti~n
san
xufrt,
kinh
doanh,
cac nganh khac nhau c6
di~u
ki~n
khac nhau, lqi

xucit
xa
h()i
m()t
each hqp
Iy.
N~u
chling ta xet du6i g6c
d()
tinh
chfit
cua
c~nh
tranh tren thi trucmg c6
c~nh
tranh hmln hao
va
c~nh
tr.anh
khong hoan hao.
C~nh
tranh hoan hao
Ia
qua trinh
c~nh
tranh duqc
di~n
ra tren thi tmcmg hoim toan do cac quy
lu~t
khach quan chi ph6i khong c6

t~
khach
quan cua thi trucmg chi ph6i
rna
da c6
m()t
ban tay
hfru
hinh dung
d~ng
sau
c~nh
tranh tac
d()ng
vao qua trinh
c~nh
tranh. Day la
lo~i
hinh
c~nh
tranh
bu()c
cac nha san xufit kinh doanh tren thi.trucmg mu6n dung vfrng trong
c~nh
tranh
dn
phai phan tich xem xet vai tro vi tri va vi the cua doanh
nghi~p,
chu khong
phai la

lu~t
khach quan n6i chung va quy lu?t
c~nh
tranh
n6i
rieng
cfrn
phai dugc
d~t
trong moi truang hoan hao
ho~c
khong hoan hao,
va dugc
di~n
ra trong cac
IInh
Vl,l'C
tu
san xufit den luu thong, tieu dung.
,, ,
1.2.2.
Ve
vai
tro
kinh
te
cua
nha
nU'O'c.
Nghien cuu

v?y, du6i g6c d9 phat trien kinh te thi tmcmg cua
m<)t
qu6c gia
trong
di€u
ki~n hi~n
nay,
tcit
y~u
doi hoi
cfrn
phai c6 vai tro cua Nha nu6c.
Sa
di
cfrn
phai c6 vai tro cua Nha nu6c,
b&i
ben
c~nh
vi~c
phat trien kinh
t~
thi
17
trucmg
t~o
ra nhfrng
m~t
tich eve nhfit dinh,. thi kinh
t€

du6i g6c d9 kinh t€,
g~n
v6i m6i giai
do~n
phat tri€n khac nhau, theo cac quan
diem khac nhau thi vai tro cua n6 cilng c6
sv
khac nhau.
Theo
P.A.Samuelson trong
nSn
kinh
t~
h6n hqp, vai tro cua Chinh phu
I I

duqc th€
hi~n
qua b6n chuc nang sau day:
1.
2.
2.1.
Thiit
l4p khuon kh6
phap
lu4t
Nhu da phan tich tren
vi~c
phat tri€n kinh
t€

thi~t
l~p
khuon kh6 ,phap
lu~t
Ia
m9t
trong cac chuc nang
dfiu
tien, c6 vai tro quan
trQng
trong
vi~c
kh~c
phvc cac khuy€t
t~t
cua thi
truang. Nha nu6c
cfin
phai thi€t
l~p
hanh lang phap ly,
t~o
moi truang
thu~n
lqi cho cac dan vi san
xu~t
kinh doanh.
D€
duy tri va phat tri€n
nSn

phap quy dinh cho qua trinh
v~n
d()ng cua
nSn
kinh t€, qua trinh san
xu~t
'kinh doanh, khong chi rieng ella m6i ca nhan,
m6i nguai rna
Ia
trach
nhi~m
cua Nha nu6c.
H~
th6ng
lu~t
phap, cac
lu~t
I~
do
Nha nu6c
dS
ra phai dam bao d6ng b9 va
dfiy
du,
nh~m
dap ung nhfrng gia tri
va
quan di€m duqc d6ng tinh r()ng rai ella cac tung
16p
nhan dan, c6 tac d()ng