NỘI DUNG TRÌNH BÀY:
A- KHÁI QUÁT VỀ BONG BÓNG CHỨNG KHOÁN
B- HIỆN TƯỢNG BONG BÓNG VÀ SỤP ĐỔ TRÊN THỊ
TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN:
I- Hiện tượng bong bóng là gì?
II- Sụp đổ là gì?
III- Phân biệt hiện tượng sụp đổ trên TTCK và trạng thái điều
chỉnh thị trường.
IV- Mô hình của các giai đoạn bong bóng chứng khoán.
V- Nguyên nhân hình thành bong bóng chứng khoán.
VI- Biện pháp hạn chế tác hại của bong bóng chứng khoán.
C- PHÂN TÍCH MỘT TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH:
I- Thị trường Chúng khoán VN trong giai đoạn đầu bong bóng.
II- Mô hình bùng-vỡ (boom-bust) trên TTCK VN 2007.
III- Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành bong bóng 2007.
D. LIÊN HỆ VỚI VIỆT NAM.
1
A- KHÁI QUÁT VỀ BONG BÓNG CHỨNG KHOÁN:
Trong những năm gần đây, những nhà đầu tư (NĐT) tham gia
vào thị trường chứng khoán ngày càng nhiều, chứng khoán đang là một
đề tài nóng bỏng khi những bản tin chứng khoán được cập nhật liên tục
hằng ngày trên các kênh thông tin đại chúng.
Thế nhưng, đa phần các NĐT chứng khoán lại không nắm bắt
được những phương thức vận hành, những rủi ro tiềm ẩn đằng sau một
mức lợi nhuận khổng lồ mà họ có thể kiếm được trên thị trường. Một
trong những rủi ro nguy hiểm nhất đó chính là hiện tượng bong bóng
(Bubble Stock) và sụp đổ trên TTCK.
Người quan tâm đến chứng khoán đều không thể quên được thảm
hoạ ngày 28/10/1929 tại New York, khi lượng cổ phiếu được tung ra ào
ạt do một số nhà đầu cơ cảm nhận được mức trần của giá chứng khoán
mà họ nắm giữ. Tâm lý số đông đã dẫn tới nổ "bong bóng": cán cân

trường, ai cũng muốn bán đi, đẩy loại cổ phiếu đang giảm giá từng giây
mà mình nắm giữ cho người khác, nhưng liệu có ai định mua trong tình
cảnh đó?
- Kết quả của tình trạng bán một cách điên cuồng là thị trường đi
xuống rất nhanh trên mọi khía cạnh, dẫn đến suy sụp và tác động trở lại
đến tất cả NĐT
è Thông thường, sau sự sụp đổ của thị trường chứng khoán sẽ là
một giai đoạn suy thoái kinh tế.
Mối liên hệ giữa bong bóng và sụp đổ có thể so sánh với mây và
mưa. Có thể có mây nhưng không có mưa, nhưng đã có mưa thì
chắc chắn phải có mây, bong bóng là mây và tình trạng sụp đổ thị
trường là mưa. Lịch sử cho thấy sụp đổ thị trường là hệ quả bắt
nguồn từ tình trạng bong bóng thị trường vỡ, mây càng dày - bong
bóng càng to thì mưa sẽ càng lớn.
III- Phân biệt hiện tượng sụp đổ trên TTCK và trạng thái điều
chỉnh thị trường:
3
Trạng thái điều chỉnh của thị trường có thể hình dung như một
cách thị trường ngăn lại trạng thái tâm lý của những nhà đầu tư đang
quá phấn khích. Nguyên tắc chung thường được đưa ra đối chiếu là
trạng thái điều chỉnh của thị trường (correction) sẽ không làm tổng giá
trị thị trường giảm quá 20%. Có khá nhiều vụ sụp đổ thị trường bị
người ta gán nhầm cho cái tên là trạng thái điều chỉnh, đặc biệt là vụ
sụp đổ thị trường nghiêm trọng năm 1987. Dẫu sao cũng chỉ có thể xác
định một đợt giảm giá là sụp đổ hay chỉ đơn thuần là điều chỉnh sau khi
thị trường ngừng tụt dốc ở tốc độ cao trong một khoảng thời gian đủ
dài.
IV- Mô hình của các giai đoạn bong bóng chứng khoán
Thị trường luôn trở lại vị trí cân bằng là tư tưởng chủ đạo trong
các học thuyết tài chính hiện đại. Các nhà kinh tế - tài chính hiện đại

học thuyết phản hồi. Theo đó, khó có thể xuất hiện sự hoàn hảo của
thông tin như giả định của học thuyết thị trường hiệu quả.
Ông đã nhận thấy điều này qua cuộc khủng hoảng tài chính năm
2008 khi nhiều thông tin trên thị trường đã được "ém nhẹm", khiến
NĐT, thậm chí cả những nhà hoạch định chính sách của Mỹ cũng
không biết được.
Chính thủ thuật kế toán đã giúp các định chế tài chính ém nhẹm
thông tin về sự yếu kém trong hệ thống tài chính. Cho đến tận hôm nay,
các cơ quan điều tra của Mỹ vẫn đang tiến hành điều tra về việc che
giấu thông tin của các CEO của Lehman Brothers hay Goldman Sachs.
Theo Soros, thị trường tài chính có tính phản hồi, vì kỳ vọng các
NĐT có thể tác động đến sự vận động của thị trường. Trên TTCK, các
quyết định mua bán đều dựa trên kỳ vọng về giá cả tương lai, nhưng
đến lượt nó, giá cả tương lai lại phụ thuộc vào các quyết định mua bán
hiện tại.
Có thể hình dung rằng, NĐT đã tính toán giá trị nội tại từ các yếu
tố cơ bản mà họ kỳ vọng sẽ diễn ra. Tuy nhiên, kỳ vọng này có thể sai
và chính hành động hiện tại của các NĐT có thể tạo nên xu hướng. Sau
đó, xu hướng này sẽ làm thay đổi các yếu tố cơ bản của thị trường.
5
Dựa trên thuyết phản hồi, Soros đã thiết lập nên "Mô hình bùng -
vỡ", miêu tả quá trình: giá trị thị trường tác động lên các yếu tố cơ bản
và sau đó chính các yếu tố cơ bản làm thay đổi giá trị thị trường" (trong
cuốn "Thuật giả kim tài chính" năm 1987, Soros kết luận thuyết phản
hồi bằng nhận định: "Giá trị thị trường là nguyên nhân thay đổi giá trị
thị trường").

Ở giai đoạn đầu (1), xu thế còn chưa được nhận ra. Rồi đến giai
đoạn tăng tốc (2), khi xu thế được nhận ra và tự tăng cường bởi thiên
kiến thịnh hành. Một giai đoạn kiểm tra (3) có thể xen vào khi giá sụt.

- Cung và cầu có tác động lớn đến giá cả. Bà bá bán cá muốn bán hết
hàng và bán với giá cao thì phải làm sao? Cần phải thấy việc quyết định
mua hay không mua cá là quyền của bà nội trợ. Bà bán cá không thể ép
bà nội trợ phải mua cá của bà. Đã không ép được thì phải tìm cách
"dụ" bà mội trợ tự nguyện mua và mua với giá cao. Từ đó phát sinh
7
những toan tính không lành mạnh tác động đến giá cả thông qua việc
tác động đến cung và cầu một cách giả tạo. Có nhiều cách để thực hiện
cho mục đích này. Nhưng suy cho cùng, dù thực hiện dưới dạng hành
vi nào đi chăng nữa thì cũng chỉ nhằm tạo nên cơn sốt ảo về việc có
một lượng lớn người mua cá của bà. Như một tất yếu theo qui luật cung
cầu bà sẽ bán cá với giá cao.
- Quy trình làm giá như sau:
“Đẩy” thế nào?
- Bên bán nhìn thấy khối lượng dư mua quá lớn thì dù có muốn bán
cũng có ý nghĩ chờ đợi thêm vài phiên nữa để bán được giá cao hơn. Vì
vậy khối lượng giao dịch thành công trong các phiên đẩy giá rất thấp.
Giá có thể được đẩy lên liên tục vài ngày hoặc cá biệt đến vài tuần.
Trong quá trình lên đến đỉnh cao có một vài phiên giao dịch mạnh
nhưng giá vẫn tăng gần trần hoặc trần.
- Cũng có trường hợp đẩy giá khéo léo (khó nhận biết hơn) theo xu
hướng chung của thị trường, kết hợp giữa bán và mua. Trường hợp này
thường xảy ra với các cổ phiếu có nền tảng, có các chỉ số cơ bản tốt,
thương hiệu mạnh, có tính thanh khoản cao, khối lượng giao dịch bình
quân mỗi ngày tương đối lớn. Các nhà đầu tư lớn với các lợi thế về
vốn, kinh nghiệm đầu tư, kiến thức tài chính, khả năng nhận định xu
hướng thị trường và tâm lý đám đông tốt… có thể tiến hành đẩy giá
theo hình thức này.
Họ tiến hành bán ra mạnh ở mức giá cao gần trần trong tài khoản A.
Các nhà đầu tư nhỏ nhận thấy lượng đặt bán ở giá cao nhiều quá nên

đầu tư nhận biết sai về thị trường và mục đích cuối cùng là cũng chỉ để
làm giá cổ phiếu.
VI- Biện pháp hạn chế tác hại của bong bóng chứng khoán:
Làm sao để tránh hay hạn chế tác hại của các bong bóng là vấn
đề chính sách hóc búa. Có thể làm lạnh những cơn sốt thị trường bằng
nhiều biện pháp, can thiệp hành chính một cách nóng vội, không cân
9
nhắc thường là biện pháp tồi tệ nhất. Dùng các công cụ thị trường, nâng
cao nhận thức, tạo cơ chế phòng ngừa rủi ro và biện pháp tuyên truyền,
giáo dục có thể có hiệu quả lâu dài.
Tăng cung là biện pháp giảm nóng thị trường một cách hữu hiệu.
Có thể ảnh hưởng đến thiên kiến bằng nâng cao nhận thức của những
người tham gia, cảnh báo họ về những nguy cơ tiềm ẩn, đòi hỏi các
công ty được niêm yết và các nhà môi giới chứng khoán phải cung cấp
thông tin trung thực, có các quy chế rõ ràng buộc họ phải báo cáo, phải
cung cấp thông tin, phải tránh xung đột lợi ích hay biểu hiện của xung
đột lợi ích.
Xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin của các sở giao dịch chứng
khoán vững chắc, giám sát việc dùng đòn bẩy tài chính (dùng vốn vay)
một cách chặt chẽ... là những lựa chọn khả dĩ. Song các nhà đầu tư phải
tự học qua thành công và thất bại của mình, đấy là khuyến khích sát
sườn nhất đối với họ.
C- PHÂN TÍCH MỘT TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH:
I- Thị trường Chúng khoán VN trong giai đoạn đầu bong bóng:
Năm 2007 được xem là mốc đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ
nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam. Giai đoạn này thị trường
chứng khoán chia làm hai giai đoạn chính:
10