Bài Tiểu Luận Khảo Cổ Học Lịch Sử Việt Nam
Đề tài: Một số thành cổ ở Việt Nam (do khảo cổ học phát hiện)”
MỞ ĐẦU
Việt Nam là một quốc gia ra đời và tồn tại với lịch sử mấy nghìn
năm. Trong suốt thời gian tồn tại và phát triển của mình, cộng đồng cư dân
sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam đã phát minh ra nhiều giá trị vật chất và
tinh thần mà giá trị của nói vẫn còn tồn tại đến ngày nay.
Với một quốc gia luôn phải chống chịu hàng trăm cuộc xâm chiếm
của các thế lực bên ngoài thì một yêu cầu đặt ra để bảo đảm sự tồn tại của
đất nước đó là phải có biện pháp hữu hiệu để chống lại các thế lực ngoại
bang. Một trong những công trình nhằm chống lại sự xâm lấn của ngoại
bang là Thành – một công trình có nhiều ý nghĩa cho sự tồn tại của một
quốc gia, dân tộc.
Để tìm hiểu rõ hơn về Thành lũy trong lịch sử của nước ta, ở bài tiểu
luận này sẽ chọn 3 thành tiêu biểu nhất trong suốt chiều dài lịch sử của dân
tộc đó là thành Cổ Loa, thành Hoa Lư và thành Thăng Long – 3 thành tiêu
biểu trong hệ thống thành lũy Việt Nam. Với mục đích đó, đề tài bài tiểu
luận nay là: “Một số thành lũy tiêu biểu ở Việt Nam trong tiến trình lịch sử
Việt Nam” được chọn để nghiên cứu.
Với thời gian ít ỏi, khả năng người thực hiện còn hạn chế nên đề tài
chắc chắn sẽ không thể tránh những hạn chế nhất định, rất mong nhận được
những ý kiến đóng góp.
SVTH: Phan Minh Quốc – MSSV: 0711676 – Lớp LSK31
Trang 1
Bài Tiểu Luận Khảo Cổ Học Lịch Sử Việt Nam
Đề tài: Một số thành cổ ở Việt Nam (do khảo cổ học phát hiện)”
CHƯƠNG MỘT
VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ THÀNH LUỸ VIỆT NAM
1.1. Các khái niệm, thuật ngữ liên quan đến thành
Thành luỹ: là công trình xây dựng kiên cố, vững chắc để bảo vệ,
thành xây có nhiều lớp bao bọc để bảo vệ phòng thủ một vị trí quan trọng

quốc gia lân bang.
Ngoài những thành sơ khai được xây dựng đơn giản đến nay khảo cổ
học đã phát hiện trong giai đoạn này nhiều thành còn dấu vết đến ngày nay:
Thành cổ Mê Linh - nơi Hai Bà Trưng đóng đô, Thành Cổ Loa Đông Anh
– Hà Nôi, Thành cổ Phong Châu, theo An Nam chí chép : Ở phía tây bắc
phủ Giao Chỉ, tức đất Mê Linh thuộc quận Giao Chỉ đời Hán. Luỹ cổ của
Trưng Vương: ở xã Cư An. Nay là thôn Cư An xã Tam Đồng huyện Mê
Linh. Thành Luy Lâu, thành Hoa Lư – Ninh Bình…đó là những thành lũy
đầu tiên mang nặng kiến trúc và tư duy quân sự của người Việt.
1.3. Vài nét về tiêu chí chọn địa điểm xây dựng thành lũy Việt Nam
Do đặc điểm dân cư nước ta giai đoạn đâu thưa thớt và phải thường
xuyên chống đỡ những cuộc “Chinh man” của chủ nghĩa bành trướng
Phương Bắc. Vì vậy từ lâu cha ông ta đã ý thức sâu sắc phương châm chiến
tranh du kích và quan điểm chiến lược lấy ít địch nhiều kết hợp khéo léo
yếu tố cốt lõi của binh gia “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”. Tuy nhiên để
đương đầu với những đạo quân “Chinh man” với số lượng áp đảo về mọi
mặt thì việc tạo ra cho mình những cứ địa phòng thủ là điều không thể xem
nhẹ.
Trên cơ sở đó, cha ông ta đã biết dựa vào những đạo binh lực vô
hình từ địa thế tự nhiên của hình sông dáng núi, của cái mà binh pháp
thường gọi là “Nơi dễ phòng thủ, khó tấn công”. Tiêu chí đó một khi được
kết hợp và hòa quyện với chủ nghĩa anh hùng dân tộc được ăn sâu trong
tiềm thức của người lính Việt thì nó thành cảnh giới tối cao của thuật dùng
binh. Một người địch muôn kẻ để chế ngự và áp đảo quân thù. Đó là trí tuệ
SVTH: Phan Minh Quốc – MSSV: 0711676 – Lớp LSK31
Trang 3
Bài Tiểu Luận Khảo Cổ Học Lịch Sử Việt Nam
Đề tài: Một số thành cổ ở Việt Nam (do khảo cổ học phát hiện)”
của nghệ thuật quân sự sơ khai mà tinh túy là cái giản đơn mà thiết thực
trong quân sự của cha ông ta. Diễn giải quan niệm này ta thấy được cái lợi

của mình vào một thế lực siêu nhiên nào đó. Trong quân sự điều này cũng
không ngoại lệ. Thành Cổ Loa người ta thêu dệt nên “tính thiêng” này bằng
việc giúp sức của thần Kim Quy và chiếc móng Rùa Thần, các thành lũy
khác cũng có thế lực thần linh bảo trợ để nó trở thành thành lũy kiên cố bất
khả xâm phạm.
Các yếu tố nguyên liệu dồi dào để thuận lợi cho xây dựng và giữ
thành. Giao thông thuận lợi là để tác chiến thuật tiện đặc biệt với quân đội
ta tư thế thủy quân và bộ binh thì yếu tố này càng trở nên quan trọng. Vận
chuyển dễ dàng chi viện thuận lợi khi có chiến tranh và thuận lợi thông
thương khi ở thời bình cũng là tiêu chí lựa chọn mỗi khi quyết định địa thế
xây dựng thành lũy.
Tóm lại, tiêu chí chọn đất xây dựng thành lũy Việt Nam có thể gói
gọn trong bốn chữ đó là: “Địa lợi, nhân hòa”.
SVTH: Phan Minh Quốc – MSSV: 0711676 – Lớp LSK31
Trang 5
Bài Tiểu Luận Khảo Cổ Học Lịch Sử Việt Nam
Đề tài: Một số thành cổ ở Việt Nam (do khảo cổ học phát hiện)”
CHƯƠNG HAI
MỘT SỐ THÀNH TIÊU BIỂU DO KHẢO CỔ HỌC
PHÁT HIỆN
2.1. Thành Cổ Loa
Cổ Loa là kinh đô của nhà nước phong kiến Âu Lạc, dưới thời An
Dương Vương vào khoảng thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên và của nhà
nước dưới thời Ngô Quyền thế kỷ 10 sau Công nguyên.
Hiện nay, di tích Cổ Loa thuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà
Nội.
2.1.1. Vị trí địa lý và những tiêu chí chọn vị trí
Vào thời Âu Lạc, Cổ Loa nằm vào vị trí đỉnh của tam giác châu thổ
sông Hồng và là nơi giao lưu quan trọng của đường thủy và đường bộ. Từ
đây có thể kiểm soát được cả vùng đồng bằng lẫn vùng sơn địa.

dọc thành để nghiên cứu, các nhà khảo cổ học phát hiện kỹ thuật gia cố
thành của Thục Phán: chân thành được chẹn một lớp tảng đá. Hòn nhỏ có
đường kính 15 cm, hòn lớn 60 cm. Xung quanh Cổ Loa, một mạng lưới
thủy văn dày đặc đã được tạo ra, thành một vùng khép kín, thuận lợi cho
việc xây dựng căn cứ thủy binh hùng mạnh
2.1.3. Cấu trúc thành Cổ Loa
Thành Cổ Loa được các nhà khảo cổ học đánh giá là "tòa thành cổ
nhất, quy mô lớn vào bậc nhất, cấu trúc cũng thuộc loại độc đáo nhất trong
lịch sử xây dựng thành lũy của người Việt cổ"
Khi xây thành, người Việt cổ đã biết lợi dụng tối đa và khéo léo các
địa hình tự nhiên. Họ tận dụng chiều cao của các đồi, gò, đắp thêm đất cho
cao hơn để xây nên hai bức tường thành phía ngoài, vì thế hai bức tường
thành này có đường nét uốn lượn theo địa hình chứ không băng theo đường
thẳng như bức tường thành trung tâm. Người xưa lại xây thành bên cạnh
con sông Hoàng để dùng sông này vừa làm hào bảo vệ thành vừa là nguồn
SVTH: Phan Minh Quốc – MSSV: 0711676 – Lớp LSK31
Trang 7
Bài Tiểu Luận Khảo Cổ Học Lịch Sử Việt Nam
Đề tài: Một số thành cổ ở Việt Nam (do khảo cổ học phát hiện)”
cung cấp nước cho toàn bộ hệ thống hào vừa là đường thủy quan trọng.
Chiếc Đầm Cả rộng lớn nằm ở phía Đông cũng được tận dụng biến thành
bến cảng làm nơi tụ họp cho đến cả hàng trăm thuyền bè.
Chất liệu chủ yếu dùng để xây thành là đất, sau đó là đá và gốm vỡ.
Đá được dùng để kè cho chân thành được vững chắc. Các đoạn thành ven
sông, ven đầm được kè nhiều đá hơn các đoạn khác. Đá kè là loại đá tảng
lớn và đá cuội được chở tới từ các miền khác. Xen giữa đám đất đá là
những lớp gốm được rải dày mỏng khác nhau, nhiều nhất là ở chân thành
và rìa thành để chống sụt lở. Các cuộc khai quật khảo cổ học đã tìm thấy
một số lượng gốm khổng lồ gồm ngói ống, ngói bản, đầu ngói, đinh ngói.
Ngói có nhiều loại với độ nung khác nhau. Có cái được nung ở nhiệt độ