MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
To Hữu là nhà thơ lớn, nhà cách mạng, là ngọn cờ đầu của thi ca cách mạng Việt
Nam. Thơ ông gắn bó máu thịt với Tổ quốc, nhân dân và sự nghiệp cách mạng; được
quần chúng yêu thích đón đọc và thuộc nhiều, do đó tạo nhiều xúc cảm đồng điệu,
mạnh mẽ với người đọc. Nhà nghiên cứu Hà Minh Đức nhận xét: “Tổ Hữu là nhà thơ
thời sự nhất nhưng lại sáng tạo được nhiều giá trị bền vững với thời gian, nhà thơ luôn
hòa nhập với cuộc đời chung, lại khắng định được bản sắc riêng độc đáo” (To Hữu -
Cách mạng vả thơ). Nghệ thuật thơ ông bình dị, có sức cảm hóa, có khả năng truyền
cảm vả hiệu ửng xã hội cao. Ổng đã được nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Nghiên cứu các đặc điểm nghệ thuật của thơ ông vào thời điểm này vừa có ý
nghĩa khắng định lại giá trị của thơ ông, vừa có thế mang lại những bài học, những kinh
nghiệm nghệ thuật cho sự cách tân nội dung và hình thức thơ đang diễn ra trong lĩnh
vựe sáng tác văn học hiện nay.
Tuy nhiên, trong thời gian gần đây do những nguyên nhân chủ quan và khách
quan khác nhau, việc đánh giá thơ ông và vị trí của ông trong lịch sừ văn học Việt nam
hiện đại chưa được đánh giá đúng mức. Từ góc độ cá nhân, chúng tôi thấy thơ Tố Hữu
vẫn là một hiện tượng cần được khẳng định và nghiên cứu tiếp với quan điểm lịch sử -
cụ thể rõ ràng, nhất là từ khía cạnh quan hệ giữa thơ ca với quần chúng nhân dân, với
lịch sử đất nước, với dân tộc và thời đại. Thực hiện đề tài luận văn này chủng tôi muốn
thêm một nữa khẳng định giá trị thơ ông, tù' đó đóng góp kinh nghiệm giảng dạy văn
học trong nhà trường phổ thông trung học hiện nay.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu các đặc điểm nghệ thuật của thơ Tố Hữu từ Việt Bắc đến Một tiểng
đờn khẳng định lại giá trị nghệ thuật, chỉ ra những nét đặc sắc, giải thích vì sao thơ Tố
Hữu trong một thời kỳ dài luôn là đối tượng thu hút các nhà nghiên cứu và bạn đọc
quan tâm.
1
Từ những kết quả nghiên cứu đã đạt được, luận văn tạo thêm cơ sở vững chắc
trong việc đưa ra những nhận định xác đáng về tài năng, vị trí và những đóng góp lớn
lao của Tố Hữu cho thơ ca hiện đại Việt Nam.
Chương 2. Phong cách thơ Tổ Hữu Chương 3. Giọng điệu
thơ Tổ Hữu
NỘI DUNG Chương 1
CÁC NGUỒN MẠCH CẢM HỨNG TRONG THO TỐ HỮU
1.1.Vai trò của cảm hửng trong thơ
Thơ là một thể loại vãn học nảy sinh từ rất sớm trong đời sống con người, là một
thê loại văn học nằm trong phương thức trữ tình nhưng bản chất của thơ lại rất đa dạng,
với nhiều biển thái và màu sắc phong phú. Tác động đến người đọc bằng sự nhận thức
cuộc sổng vừa bằng khả năng gợi cảm sâu sắc, vừa trực tiếp với những cảm xúc suy
nghĩ cụ thế, vừa gián tiếp qua liên tưởng, vừa theo mạch cảm nghĩ, vừa bằng rung động
của ngôn từ giàu nhạc điệu. Thơ gắn với cuộc sống khách quan; chiều sâu vả sự phong
phú trong đời sống xã hội. Thơ gắn với chiều sâu thế giới nội tâm của con người.
Thơ là những rung động và cảm xúc của con người trước cuộc sống được bộc lộ
một cách chân tình, tự nhiên. Tình cảm trong thơ nảy sinh từ những rung động trực tiếp
của nhà thơ. Lê Quý Đôn cho rằng: “Thơ phát khởi từ trong lòng người ta”, “Thơ là bút
ký trung thành của trái tim” (Đuy Belây), Bêlinxki cũng cho rằng: “Tất cả nhũng gì làm
cho phải quan tâm, gây xúc động với niềm vui, nỗi buồn, thú say mê, sự đau khổ, nỗi lo
lắng, niềm an tâm tóm lại tất cả những gì tạo nên trong cuộc sống tinh thần của chủ
thể, hoà nhập và nảy sinh trong tác giả”. Tố Hữu cũng chỉ ra rằng: “Nói cho cùng thơ là
kết quả của sự nhập tâm đời sống trí tuệ, tài năng của nhân dân, nhập tâm được bao
nhiêu là nhờ ở cuộc đời của minh gắn bó được bao nhiêu với nhân dân mình. Nhập tâm
từ tâm hon, tình cảm, đến dáng đi, giọng nói, tiểng khóc, tiếng cười. Nhập tâm đến một
mức độ nào đó thì thơ ẩy hình thành, cỏ thế nói thơ chỉ ừàn ra khi trong tim ta cuộc
sống đã thực đầy” [Sđd, tr.439] (7o Hữu, Xây dựng một nền vãn nghệ lớìĩ xủng đáng
3
với nhân dần ta, với thời đại ta).
1.2.Các nguồn mạch cảm hứng trong thơ Tố Hữu
1.2.1. Tình yêu và niềm tự hào về Tồ quốc, về nhân dân, về lịch sử đất
nước
Cảm hứng về Tổ quốc, về nhân dân, về lịch sử đất nước trong thơ Tố Hữu là
Đi, đi, đi! ôi nhịp đời phơi phới
Trăng sáng, đường dài Ta đều chân :
Một! Hai!
Ta đều ca Lời ca
bất tuyệt Ôi đất
Việt Yêu dấu Ngàn
năm
(Đêm xanh, 1946j
Đó cũng là lời thiêng liêng, là tình cảm kết đọng trong bản nhạc Diệt phát xít của
Nguyễn Đình Thi - "ôi đất Việt yêu dấu ngàn năm".
Thiên nhiên đất nước hiện lên trong thơ Tố Hữu với nhiều cảnh sắc đa dạng,
phong phú khi thì "Hat hiu ỉau xám đậm đà lòng son", khi lại ''trăng lên đẩu núi nắng
chiều lung nương", khi lại có những cảnh rộn rã, tấp nập trong sinh hoạt kháng chiến,
những cảnh hào hùng của từng đoàn dân công, bộ đội đi chiến dịch tạo nên bức tranh
thật phong phú, sinh động, Có thể nói Tổ Hữu còn là một người rất am hiểu nhiều địa
danh của đẩt nước, mỗi một địa danh đều gắn với những chiến công, lịch sử đấu tranh
cách mạng.
Mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào
(Việt Bắc)
Tổ quốc đẹp vô cùng khi Tố Hữu viết về “mùa thu xanh thắm”, “may hồng nhởn
nhơ bay”, khi thì say mê màu sắc hồng, xanh, vàng, lam,trắng của Tổ quốc.Niềm vui
thật trong trẻo khi đất nước được giải phóng Tố Hữu đã chiêm ngưỡng vẻ đẹp của đẩt
5
nước:
Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt.
Tình cảm bao trùm và sâu đậm nhất trong tập thơ Việt Bắc là lòng yêu quê
hương đất nước. Tình cảm ấy được biếu hiện phong phú, sâu sắc trong nhiều trạng thái
đa dạng. Đó là tình nghĩa gắn bó giữa hậu phương với tiền tuyến, là mối tình gắn bó
thân thiết giữa người miền xuôi với người miền ngược, là lòng biết ơn sâu nặng của
Đẩt nước Việt Nam, con người Việt Nam rất anh hùng. Từ lâu Tố Hữu đã nói
đến con người kiên cường, bất khuất, sẵn sàng hi sinh vì cách mạng, dũng cảm vượt qua
mọi khó khăn nhưng đến chiến thắng Điện Biên, lòng tụ' hào dân tộc mới vụt lên: “Dân
tộc ta dân tộc anh hùng”
Ngòi bút Tố Hữu không chỉ là lòng biết Oll sâu sắc, mà ở đó còn bộc lộ niềm tự
hào lớn vì truyền thống lịch sử với những người mẹ anh hùng. Là những người mẹ nông
dân chất phác gắn bó tình nghĩa với kháng chiến, hòa làm một tình thương con với lòng
yêu nước:
Bà bủ không ngủ, bà nằm
Càng lo càng nghĩ, càng căm càng thù
Ngoài phên gió núi ù ù
Mưa đêm mưa tự chiến khu mưa về
(Bàbủ, 1948;
Người mẹ Việt Nam - Mẹ của triệu triệu người con trên đất Việt, mẹ là mẹ của
con và cũng là mẹ của muôn đời. Mẹ thương con, nhớ con, mẹ thương yêu, đùm bọc,
chở che cho đồng chí của con. Trên đất nước Việt Nam này con gặp biết bao nhiêu bà
mẹ, những người có trái tim bao la, rộng lớn như mẹ, là mẹ của con, là mẹ của quê
hương đất nước. Viết về người mẹ Việt Nam, Tố Hữu bảy tỏ lòng biết ơn sâu sắc, lòng
cảm phục của những đứa con xưa đã được mẹ chở che
Ai về thăm mẹ quê ta
Chiểu nay có đứa con xa nhớ thầm
7
Nhớ về mẹ, về người mẹ vệ quốc quân với trái tim vàng:
Bầm của con. Mẹ vệ quổc quân.
Con đi xa cũng như gần Anh em đồng
chí quây quần là con Bầm yêu con, yêu
luôn đồng chí Bầm quý con, bầm quý
anh em.
(Bầm ơi)
Tổ Hữu đã bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những người mẹ Việt Nam. Mẹ sẽ
Những con người bình thường, cụ thế đó bồng được nâng lên thành biếu tượng
của nhân dân, của To quốc. Lịch sử thơ ca Việt Nam từ cố đại đen hiện đại, có lẽ chưa
đâu có những hình ảnh sinh động và thấm thìa yêu thương như thế về những con người
binh thường mà làm nên lịch sử.
Thơ Tố Hữu đã thực sự chín và ngang tầm với đề tài như được thể hiện qua bốn
câu thơ:
Nhân dân là bể Văn nghệ là thuyền Thuyền xô
sóng dậy Sóng đẩy thuyền lên
Cái bể nhân dân được cách mạng lay dậy tự đáy sâu, dâng lên cuồn cuộn đã đấy
sáng tác thơ ca lên một trình độ cao. Có một sự chuyến hướng rõ rệt trong sảng tác của
Tố Hữu. Nhà thơ không còn tự nói về mình, việc tự biếu hiện trực tiểp hầu như không
còn nữa, thay vào những trữ tình riêng tư là sự thể hiện trục tiếp cảm nghĩ của quần
chúng cách mạng. Anh Vệ quốc quân lần đầu xuất hiện trong thơ dễ thương đến lạ lùng;
tiếp xúc với anh ai mà không cùng đồng lòng thốt lên như Tố Hữu:
Anh Vệ quốc quàn ơi Sao mà yêu anh thế!
(Cả nước, 1947;
Với chiến thắng Điện Biên phủ, hồn thơ Tố Hữu như được nâng bổng, vươn xa
trong cảm hửng sử thi hào hùng và tầm khái quát lịch sử. Bài Hoan hô chiển sĩ Điện
Biên mang đậm tính thời sự, ghi lại một cách đậm nét khí thế của thời đại trong bước
9
ngoặt đi lên của lịch sừ dân tộc.
Kế tiếp, Tố Hữu viết Ta đi tới với khí thế hùng mạnh, tương ứng với bước đi
không có gì ngăn nổi của dân tộc. Những bước đi hào hùng từ “Bắc Sơn, Đình Cả, Thái
Nguyên”, những chặng đường dài chín năm vượt mọi gian khố hy sinh đế hôm nay đến
được niềm vui lớn:
Ta đi giữa ban ngày
Trên đường cái, ung dung ta bước
Đường ta rộng thênh thang tám thước
(Ta đi tới, 1954)
Trong không khí náo nức, hào hùng, càng tự hào về Tổ quốc và nhân dân, ta
Nối chìm kiếp sống lênh đênh Tố Như ơi, lệ chảy
quanh thân Kiều!
Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu Tiếng gươm
khua, tiếng thơ kêu xé lòng”
(Bài ca mùa xuân, ỉ96ỉ)
Quá khứ được miêu tả trên nhiểu bình diện, có truyền thống anh hùng bất khuất,
có những xót xa tủi cực. Tất cả nhu' đang tiếp sức và tham gia vào cuộc chiến đấu hiện
tại, Cuộc kháng chiến trường kỳ chong thực dân Pháp thắng lợi, một nửa nước Việt
Nam đã được độc lập, tự do, người dân được sống trong niềm vui hoà bình, dân chủ. Cả
nước vui với niềm vui chiến thắng, cuội đời đang ngày càng đối mới. Trong không khí
ẩy, Tố Hữu như reo vui trước sự khởi sắc của đất nước:
Xưa là rùng núi, là đêm
Giờ thêm sông biển, lại thêm ban ngày
Ta đi trên trái đất này
Dang tay bè bạn, vui vầy bổn phương.
(Xưa nay)
Tổ Hữu reo vui trước cuộc đời mới. Câu thơ giản dị nhưng lại có ý nghĩa biết
bao. Chuyện xưa và nay ấy, cái sự khác biệt ấy đã làm thay đối cuộc sống của biết bao
người, thay đổi cuộc sóng triệu triệu người dân đất Việt. Xưa là rừng núi, là màn đêm,
1
1
là âm u, tù túng, là chưa tìm ra con đường đi cho dân tộc, là loài người vẫn chìm trong
bóng toi, bùn lầy kiếp sổng nô lệ. Còn nay là sông, là biển trời bao la, là ánh sáng bình
minh của lí tưởng cộng sản đã soi dọi mồi bước đường đi của chúng ta. Ta vui, một
niềm vui bất tận, hưởng cuộc sống hoà bình.
Vui cứ đến, ngày mỗi ngày, nhỏ nhỏ Như từng
cây cờ đỏ mọc trên đời Vui cứ đến, tụ' bao giờ
chắng rõ Như suối ngầm trong đất chảy trăm
nơi
(Mùa thu mới)
Miền Bắc bắt tay vào chặng đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội - kế hoạch nãm nãm
lần thứ nhất, Tố Hữu đã bộc lẻ niền vui, niềm tự hào, tin tưởng của mình trước thành
quả ban đầu trong công cuộc xây dựng đất nước.
Đường nở ngực.
Những hàng dương liễu nhò Đã lên xanh như
tóc tuối mười lăm Xuân ơi xuân, em đến mới
dăm năm Mà cuộc sống đã tưng bừng ngày
hội.
(Bài ca Mùa xuân 1961)
Vui với niềm vui của cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, vui với những
thành quả đạt được của bước đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội trên miền Bắc, Tố Hữu
không nguôi hướng tới miền Nam ruột thịt với ý chí thống nhất đất nước.
Trong những năm tháng đất nước bị chia cắt, thơ Tổ Hữu thể hiện những tình
cảm sâu sắc với miền Nam yêu thương, một cái tôi dành chọn vẹn trái tim mình cho
miền Nam, hướng về một ngày mai thống nhat. Đó là tiếng thét căm giận trước tội ác
của kẻ thù đang dày xéo trên đất Việt:
Đồng bào ơi, anh chị em ơi!
Hõi lương tâm tất cả loài người Hãy nghe
tiếng của nghìn người bị chết Không sống
1
3
nữa nhung không chịu chết Nghìn hồn oan
bay khắp trần gian Thù muôn đời, muôn kiếp
không tan!
(Thù muôn đời muôn kiếp không tan)
Với một ý chí sắt đá, một niềm tin, lòng căm thù sâu sắc và lên án tố cáo tội ác
của kẻ thù, giương cao ngọn cờ kháng chiến, Dầu biết rằng giá của độc lập tự do đổi
bằng máu và nước mắt nhưng con người vẫn vùng lên kháng chiến, không khuất phục
trước đàn áp dã man của quân thù. Mối hận thù sâu sắc trước tội ác tàn bạo của kẻ thù
luôn sục sôi trong mạch máu của người thanh niên cách mạng Tố Hữu.
chiến công oanh liệt, họ đều là những anh hùng của mọi thời đại, những người con của
đất Việt. Nhớ về anh, người chiến sĩ cộng sản dùng bom ám sát tên cầm quyền Đông
Dương rồi sau đó nhảy xuống sông tự tử, Tố Hữu bày tò lòng khâm phục, biết ơn của
mình trước anh,
Sống, chết, được như anh Thù
giặc, thương Nước mình Sống,
làm quà bom no Chết, như dòng
nước xanh!
(Phạm Hồng Thái)
Nhà thơ đó giãi bày lòng ngưỡng mộ, khâm phục trước anh linh nữ anh hùng
Trần Thị Lý:
Em là ai ? Cô gái hay nàng tiên Em có tuổi hay
không có tuổi Mái tóc em đây, hay là mây là
suối Đôi mat em nhìn hay chớp lửa đêm giông
Thịt da em hay là sắt hay là đồng ?
(Người con gái Việt Nam)
Và đây, hình ảnh о du kích hiên ngang trước kẻ thù hiện lên trong thơ của Tố
Hữu không chỉ nhằm ngợi ca mà qua đó bộc lộ thái độ khâm phục, bộ ]ộ niền tin tự hào
về dân tộc Việt Nam tuy nhỏ bẻ nhưng lại sản sinh ra những anh hùng của mọi thời đại.
1
5
О du kích nhỏ giương cao súng Thằng
Mỹ lênh khênh bước cói đầu Ra the! To
gan hơn béo bụng Anh hùng đâu cứ phải
mày râu!
(Tẩm ánh, ì967)
Hai tập Ra trận (1962-1971), Máu và Hoa (1972-1977) là chặng đường thơ Tố
Hữu trong những năm kháng chien chong Mỹ quyểt liệt và hào hùng của cả dân tộc cho
tới ngày toàn thắng. Thơ Tố Hữu lúc này là khúc ca ra trận, là mệnh lệnh tiến công và
lời kêu gọi, cố vũ hào hùng của cả dân tộc trong cuộc chiến đấu ở cả hai miền Nam,
tộc không chỉ cổ vũ chủng ta mà cũng tiến công, xung phong:
Thời đại lớn cho ta đôi cánh
Không gì hơn độc lập tụ' do Bốn
mươi thể kỷ cùng ra trận Có
Đảng ta đây có Bác Hồ.
(Theo chân Bác )
Chiều dọc của hàng ngàn năm lịch sử vụt trở dậy dang ngang tuyết đầu chống
Mỹ, tạo thành một trận trùng điệp tiến công kẻ thù. Truyền thống và sức mạnh của bốn
nghìn năm lịch sử đang có mặt trong cuộc chiến đấu hôm nay, góp phẩn tạo lên những
giá trị lớn lao cho dân tộc cho thời đại. Sức mạnh Việt Nam được khám phá trong chiều
sâu lịch sử dân tộc - lịch sử của bốn nghìn năm kháng chiến oai hùng của dân tộc Việt
Nam. Hình ảnh người anh hùng kháng chiến lẫm liệt hiên ngang như chàng Thạch Sanh
dũng cảm:
Ta đứng dậy, lẫm liệt đường hoàng Như
Thạch Sanh, khí phách hiên ngang Lưng đàn,
tay búa, tay giương nỏ Chém Mãng Xà
Vương, giết Đại bàng.
(Theo chân Bác)
Tổ Hữu đã chỉ ra điểm giao kết giữa quá khứ và hiện tại với một cảm hứng lịch
1
7
sử sâu sắc:
Trường Sơn cao hay địa đạo âm thầm Cũng
linh hồn ta tự bổn ngàn năm Ta xây đắp đe
ngang tầm thế kỳ,
(Tuổỉ 25)
Máu và hoa gồm 13 bài, sáng tác trong 6 năm (1972 - 1977); có ý nghĩa tổng kết
quá trình phát triển của dân tộc, của Cách mạng Việt Nam - một hành trình đầy máu,
đầy hoa, Năm mươi năm máu đỏ thành hoa. Máu: biểu tượng của nỗi đauuẩt hận trong
hàng nghìn năm nô lệ và sự hi sinh, xả thân vì nghĩa
Cỏ đêm mãi chập chèn mơ ước Lại bâng
khuâng Tự hỏi mình sau trước Cho cuộc đời,
cho Tổ quốc thương yêu Ta đã làm gì? và được
bao nhiêu?
(Một khúc ca)
Tố Hữu bãn khoăn, dằn vặt mình bằng một câu hỏi lớn “Ta đã làm gỉ?” cho Tổ
quổc này. Nhưng chính điều băn khoăn ấy đã khắng định được khát vọng cống hiến cho
Tố quốc của Tố Hữu. Phải là người luôn luôn nuôi dưỡng ý chí cống hiển đời mình cho
lí tưởng cách mạng thì mới có thế nói như vậy được. Trong cuộc sống hiện tại này có
biết bao đối thay, nhìn lại các chặng đường đời mà mình đã bước qua, thấy được những
gì mà mình đã làm được, mặc dù vui nhưng Tố Hữu vẫn không quên trách nhiệm của
mình ngay cả trong thời bình.
Tổ Hữu viết về mẹ với cả tấm lòng biết ơn sâu sắc trước sự hi sinh cao cả của mẹ
để cho đất nước này được Độc lập, Tự do, cờ đỏ sao vàng tung bay trên khắp mọi miền
của tổ quốc.Và đặc biệt hơn cả là những vần thơ viết về mẹ Suốt, người mẹ Việt Nam
kiên trung, bất khuất, xúc động biết bao:
Giữa bom rơi, đạn no
Giữa sóng lớn, gió to
Ngực huân chương, mẹ vẫn chèo đò
1
9
Không chịu nghỉ. Ai ngăn cứ nói:
Tôi già rồi, có chết khỏi lo Bọn trẻ sống,
còn tay bắn giỏi!
Và mẹ ngã
Bên bờ sông khói lửa.
(Một khúc ca)
Chân lí sống của Tố Hữu ớ đây là luận đề về “cho” - “nhận” con người Tổ Hữu
trước sau vẫn là con người khao khát được sổng “cho” mọi người, cống hiến cho lí
tưởng cộng sản của mình chứ không sống riêng cho bản thân mình, không chỉ “nhận
vọng cống hiến cho Tố quốc của cả đời cái tôi chiến sĩ - thi sĩ Tố Hữu .
Khi đất nước hoàn toàn giải phóng, cả dân tộc bắt tay vào công cuộc hàn gắn các
vết thương chiến tranh, khôi phục và xây dựng đất nước, Tố Hữu nhìn đâu cũng thấy
đẹp, thấy vui. Đe có những vẫn thơ sôi nổi, vui tươi. Tố Hữu đó cú một cách nhìn tổng
quát, cái nhìn ở tầm vĩ mô về những mảnh đất lịch sử trong thời bình.
Tìm về với cội nguồn, với lịch sử cha ông dựng nước, Tố Hữu tìm về địa danh
xưa, nơi mà người anh hùng Hoàng Hoa Thám đó giục nghĩa quân lên đường giết giặc
cứu nước:
Tiếng người xưa, đỏ còn ghi
Lệnh cồng giục cháu đi theo người
Sáng thu nay đẹp đất trời
Đầu mùa lúa chín như phơi hoa vàng
Phồn Xương ngói mới đỏ làng
Tưởng như ngày hội rước Hoàng Tướng quân
(Phồn Xương)
Ngợi ca mảnh đất lịch sử xưa vẫn vang vọng “tiếng người xưa” mà nay đó “ngói
mới đỏ làng”, nay đã đầy “đồng lúa chín” nghĩa là cuộc sống đã đổi thay. Hình ảnh
“đồng lúa chỉn” với “ngói mới đỏ làng” là những hình ảnh tiêu biếu cho một cuộc song
ấm no hạnh phúc, tiêu biếu cho vẻ đẹp của đất nước thời kỳ hoà bình. Ông đã ngợi ca,
2
1
chiêm ngưỡng, tự hào, mở rộng lòng mình ra đón nhận nhũng đồi thay này.
Vẻ đẹp của đất nước thanh bình còn được Tố Hữu khám phá ở trong sự thay đối mới về
đời sống sinh hoạt của con người. Nhìn thuyền bè trôi trên dòng sông, nhìn những bài
bờ xanh ngắt trải dài, nhìn tấp nập màu áo của con người Tổ Hữu đã thấy được cuộc
sống đổi mới nó như cuốn hút lòng người: Thuyền chài thôi kiếp dạt trôi
Thong dong bè nứa, quẫy đuôi cá lồng Đôi bờ xanh
nõn ngô đồng Chè nương, lạc bãi, lúa đồng sum suê
Áo màu vui mat chợ quê Ai xưa Cấm Thuỷ, có về lại
lên!
Qua đây, lại nhớ năm nào.
Xé trời đạn lửa, bom đào, đất rung Đường ra
mặt trận, miền trung Quân dân ta vẫn trùng
trùng đứng lên
(Tĩnh Gia)
Đọc thơ Tố Hữu chặng đường này ta thẩy một điểm nổi bật là để ngợi ca những
mảnh đất đối mới, Tố Hữu sử dụng một loại hình ảnh thật, được lặp đi lặp lại nhiều lần.
Đó chính là hinh ảnh ngói mới đỏ tươi, cánh đồng lúa chín, ngô khoai xanh biếc, cây
trồi vàng ươm Tat cả những hình ảnh này đều là những dấu hiệu để nhận ra cuộc sống
mới đang đổi thay trên nhũng mảnh đất lịch sử, Khi viết về những mảnh đất lịch sủ
trong thời bình Tố Hữu luôn có phép đối chiếu giữa xưa và nay, đối chiểu giữa một bên
là quá khứ hào hùng, gian khổ, thiên nhiên hoang vu với một bên là hiện tại cuộc sống
thanh bình với thiên nhiên trù phú. Dùng phép đổi xứng này Tố Hữu nhằm làm nổi bật
nên vẻ đẹp của đất nước thời kỳ hoà bình.
Cảm hứng về Tồ quốc, về nhân dân, về lịch sử đất nước chứa đựng một niềm
vui lớn, một niềm vui tràn đầy trong trẻo, phơi phới không thể cưỡng lại được mà lại là
một niềm vui có suy nghĩ, tỉnh táo và sáng suốt. Một niềm vui vừa hiện thực, vừa lãng
mạn, vừa là tiếng nói chân chính của cuộc sống, vừa là một thái độ dũng cảm và duy
nhất đúng, thái độ khẳng định và cổ vũ những nhân tố mới.
2
3
Tình yêu quê hương, đẩt nước, nhân dân sẽ là nguồn mạch cảm hứng không bao
giờ cạn, là cái đích sáng tạo của văn thơ. GS. Hà Minh Đức đã nhận xét: “Tố Hữu là
nhà thơ thời sự nhất nhưng lại sáng tạo được nhiều giá trị bền vững với thời gian, nhà
thơ luôn hòa nhập với cuộc đời chung, lại khắng định được bản sắc riêng độc đáo ”.
ĩ.2.2. Cảm hứng về Đảng và lãnh tụ
Thơ Tố Hữu sống mãi với thời gian, là mốc son chói lọi của chủ nghĩa anh hùng
cách mạng, là dấu ẩn của quê hương và cách mạng, là tiếng nói "đồng tình, đồng ý,
đồng chí".
Trong nguồn cảm hứng của thơ, nhà thơ Tố Hữu đã "dành cho Đảng phần
trời mà đi". Đảng không chỉ là kết tinh sức mạnh của toàn dân tộc đã bừng tỉnh và đang
đồng tâm chiến đấu. Sức mạnh của Đảng còn bắt nguồn từ sức mạnh của thời đại cách
mạng mới, thời đại quần chúng vùng dậy đấu tranh dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác-
Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Sức mạnh ấy còn là sự tiếp nối và phát huy truyền
thống anh hùng của lịch sử 4000 năm dựng nước và giữ nước của cha ông ta:
Thời đại lớn cho ta đôi cánh Không có gì hơn
độc lập, tự do Bốn mươi thế kỷ cùng ra trận
CÓ Đảng ta đây, có Bác Hồ.
(Theo chân Bác)
Đó chính là nhân tố tạo nên sức mạnh vô địch, làm cho truyền thống kiên cường,
bẩt khuất của dân tộc được phát buy. Với tấm lòng biết ơn và niềm tin tưởng sâu sắc với
Đảng:
Cám ơn Đảng đã cho ta dòng sữa Bốn ngàn
năm chan chứa ân tình Lấy nhân nghĩa thắng
hung tàn, bạo chúa Kiếp tì nô vùng dậy chém
nghê kình.
(Lời chào Xuân 67)
Đọc thơ Tố Hữu, ta càng hiếu được công lao to lớn của Đảng. Không chỉ đem lại
"bát cơm, tấm áo" mà còn cả "hương hoa, hồn người". Một đời sống tinh thần hài hòa,
2
5
Copyright: Tài liệu đại học ©