
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
 !
"#$%&' ()*"+,-"#$%#!./ !!
01+#2 3&3 41 !3
56$/"78 !4"9:.;+<!,8
!.=,8 !:!> 8 //#
/ ?"#$%:@$ A*BC/#
.? !!9"0DE/"C/"*/
*1,8FE.,8$=!,8G.!,8
.C&F AH

I0*$(/
?$19$B*@! /&+"#E##$ A*$E'
.,JK 8"#$%:L6M=N A**
 !(#$,,=.*$OCP!'+
5!0 Q!?O Q!IDE"#$%,7
KRA*LSBLT#.?UO-"9VW<XYZ[\ !
,]Z@^&!: 1' A*_P$`aGRA*"+
,39.H
b
6
Z> 8/"78!./1,85cdA9;+
<!,8C$,J4"9:$6e#$)!
5* !4"9:!:1E:,*C@
fg 'f@9#$)!5# !4"9:I"I
#$ /:":Q#$K 'BC
/O:gB4"#/$7K9+h !"#$%
:Lg:"##$ A*""I#9$O:8
Q*IDE':,8"#$%@$73 41

$,3<EU$uMZuZ$<CehZ#"
]vIS#]Z@^6
3vUOJ 8&:E%Lf&/1!EO5
!:!.%E.,8;R/ (
,-f^&+ /'4".1/!,,=
!@$/1>.. A*:8L<E
$6MF!A$@/ !#E/ 3<E$I"#7
:if^,-I"#CE.1,8;R/6
,,=Cf&/!,,=$:BCP*h2 83
UOJ!0*h2 8C78 !4"9:/
E1!9% '0EO,8 '54". '
2. 'E.'#&)C=6Z@ ):CB
1'GTư tưởng triết học Nguyễn Trãi - đặc điểm và giá trị lịch sửH!'
!4#:2$:B)6
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
3
;+Z+R/<Vkkl\Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành trung ương
Khóa VIII<&6Z@$9]!<$6wnLww6
b
Z*%#9##C$)OK '$:B<E$=
#'a
Chủ đ thứ nhất, đó là cc công trình nghiên cứu liên quan đến những
đặc điểm, điu kiện lịch sử hình thành tư tưởng triết học của Nguyễn Trãi6 O
&%'OK!E!#C$)Đại Việt sử ký toàn thư, <&6
SB]!<Akkl6:":!Đại Việt sử ký tin biên.
;E!&9K,-i$cA^4<BSx^>Z
 !,-!! !AZO/Z+KRppp
VlddL$'EYJ\6Z_$,8OK!E0*Lịch
triu hiến chương loại chí V4"\<&6YB]!<kmbgE#"D
Đại cương lịch sử Việt Nam (toàn tập) .$,J](eh;yU

năm ngày sinh của Nguyễn Trãi<&6SB]!<Akmbg:"
{!##"DKỷ yếu hội thảo khoa học v Nguyễn TrãiR/SB
!"]Z@^kldgNguyễn Trãi khí phch và tinh hoa
của dân tộc<&6SB]!<AkldgNguyễn Trãi: Cuộc đời
và sự nghiệp$5]EU/<&6RA*LC]!<Abdddg
Nguyễn Trãi v tc giả và tc phẩm VE%B\<E](YJ<&6
T#.?]!<bddbg Nguyễn Trãi trên đất Thanh<&6RA*LC
]!<Abddc6;f&/$*!Trên đường tìm hiểu sự nghiệp thơ
văn Nguyễn Trãi<&6RAB]!<1&+Akld66_*""5
!)%.f% !#$,,=$:B<E$6
3. Mục đích, nhiệm vụ của luận án
Mục đícha C9 /h+)%.,,=$:B
<E$4#F##$I$(f% !#$
* 8R/<:xypRLyR_, 8
/"E. !&+ /79R/</E6
Nhiệm vụa LMột là$)&!E(J= !'')!,
,=$:B<E$6
LHai là$)&!E !"@(.,,=$:BJ&+
<E$9# 1' ' _$?  4 '4K !#.? '
 ! '@$L6
LBa làQ(.$O4#$I$(f% !#$
$,,=$:B<E$ 8:$)"#$%
,,=R/<_, 8EO5;
R/3UOJ*$O !C&+ / !E.1,8*6
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
;%/,-?@ !/ ?$O4#.$O:8
9 !",J"#"42.E 4&/K !2.E
43#+0.?7-"#",J"#" !
"@ !7-"9E" !..# !:66 !
4#,-:"4.,8*$:B !$:B A*6

Z*%*,,=$:B<E$)! !"#$%
"+# !&"&=E:9$B1'/
;R/=:xypRLyR6Một làE%&:Q!$5
!] !#:f^,-g !hai là
5E. !"#$%!,8":4"9E';R/:
w
xyRL$'UOJf&/!#:,3A
f^9.;R/6Trước hết, v sự chuyển biến của xã hội Đại
Việt thế kỷ XIV - XV,I&::xyppp!$5E:!Uh
=$3v:"?"#$%J;R/!$5
$'@$17 !' A*4"#.5
s+,= A* !/,,=4"!|.
'f5 (i;R/6Y&:i/
::<EOL^C(*A ':1,8."+
EK.f( ('4". !
9E'1,8.5.5,-i"?;R/$=7 !"#
$%6EO !:xypR;R/ !
+$5$B6;*!E# ':&A '@$
B58"9h59E' !7
.$6V kinh tế'+1C/"I!,8
C0K9: /&7 !&+ /O' !#C$)
E-OC/")6<9t9$$|$'
)"+'5&#9,8!!%&79t6V
chính trị xã hội&#E@9E'Q$'):",JE#$/
$6R/&}~#$!_9h.•:&!$${6
MB5)#_ /$'@6<."!E58"9h
":$K=$'$#1"3AO,-
58"CCCv% $=#",J)6
Z> 8)$*#:$ 8ZA"€U&,3
C.}"+$3&s$)6<!,8":)1

=25E7,!i-:K q 6,
,=$:B<E$"+#i !
f&/!#:^9.;R/=:x
ypRLyR6
1.1.2. Nhiệm vụ củng cố, xây dựng và phát triển nhà nước phong kiến
Đại Việt thời hậu Lê với sự hình thành, phát triển tư tưởng triết học của
Nguyễn Trãi
,,=$:B<E$CP"+#'/
R/<:xypRLyR!0!"+#5E.!
,8;R/ (34UO$O1+#f36
Y=2UYJ!i-1,8!,-4"
!,8 !. 80EO,80!. ,J
-"K>C"?+1!i# :,J:$ !
,':"#$%O86R'))$1$
13UOJ,-!c&"4@a^!$1=(!,8g
]!$1C!gM!$1,(6Y1,8,-
+"*.5,-$= '9O,JE.!*"?
j
+1C/"6$2 C,J/"&O"?
"#$%C/" /E.!K$1_,-
9 !"#$%*6Z#!'$E',~J
./?#$}I./:!*Iz!E!"#$%=
#!6$OJ="#$%C/" !C/" /
,C&C&#!*_,-"? !!E!=$6Z#
-",J,-)!=#! !O!%$7!#6;%
/ /,&C&#!UO9E:&s'1E3!]I
'86R':15$OJ=:;R/
:xyRJ11"@'*E76$*1"
@a": !C.!E!,-#4"6T1"
":,-!58"@a9h9K$1"

,-,,=G,J_,3H*@CK /<
#g ! '@$LBE.$4,J,3
{C)2",JMi6]!"#<#1":6]Bi'
83 8. 8 . ! 4/1
,8 ,-9C7$4,J,34ƒ"<#$*
7&4*UO#C<E$!(,3*,,=1":
*""5"#$%,,=3UOJO&,886Z3<E
$i' 83v'&:&+
i/f&/!,- !$f^ 81,86
R!<E$ ,-O1+&=5)$8 '3 !,
.E@$i+6
)%('/!+=:xypR5:x
yR!%P$(J=EEO#9EO
3 89#$))!,,=$:B<E$6,
,=$:BC,-%/$`$(#"D),
Bình Ngô sch, Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại co, Ức Trai thi tập,
Quốc âm thi tập, Dư địa chí, Lam Sơn thực lục, Ngọc đường di cảo, Luật thư,
Giao tự đại lễ, Thạch khch hồ, Ph_ n_i Chí Linh, Chuyện c` v Băng Hồ tiên
sinh !&!:&%#.?!CEUO#7 :6
1.2. TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC
CỦA NGUYỄN TRÃI
1.2.1. Những giá trị tư tưởng, văn hóa truyền thống Việt Nam với sự
hình thành tư tưởng triết học của Nguyễn Trãi
,,=$:B<E$f"+# !&"&=
'/:@$L;R/_,
#:9^,-:xypRLyRgf#!:
Q !"#$%,,= A*R/<$E'6<(#$&+
i A*$E'.R/<G!(#$&' (
(#.R/<,- i"O9!
k

 o,8+,=;#$,,=$:B)
<E$C%/5# !$:hG2 C H
!+.C!.-C!"I9h6
<(/,,=C#!E!(,,=&O!$+
9'A$5$:$).4".!%)|K
4
;+Z+R/<Vkkl\Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành trung ương
Khóa VIII<&6Z@$9]!<$6wm6
d
1$35,3R/,-.R/<
:"4&:7"#$%09E/ 8 A*$E'&+%$=
!$(E: A*R/<!&+i !$=!
(''h4,,=$:B<E$6
Kết luận chương 1
U!)#hK,,=$:B<E$CP
!"+#'/:@$ A*3&1E3
!0!:9+:Q(,,=$:BC# A*$,8*6
;*!:":Q$E' A*R/<,-%/4"$
=hK '9 '54",3. '0EO
,8! !K@5>#$E':K9h&#
.,-IO$9#$)1$.,8 !(
,86,,=$:B<E$0!:":QiB !"#
$%(9% ':8(E:,,=$:h@$LK
$:h<#u4# !;#6Z*%*,,=
<E$* !,,=$:BC*$O!:(~
h1#$ A#$E'. ! A#g
!:*"+#if%5;R/,J36
Chương 2
NỘI DUNG TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA NGUYỄN TRÃI
2.1. QUAN ĐIỂM VỀ THẾ GIỚI VÀ VẤN ĐỀ NHẬN THỨC TRONG

Thư gửi Tổng binh Vương đại nhân, Thi gim Sơn đại nhân<E$ :a
G3**E9/= 4$3g /*!*&&=,3
!H
j
6R'3|,3{<E$!&!
"I9hE}}_'./$3i"faG< 
79OL;3,3C /+E.$3H
l
6„0P$`aGY
>*&=,$3A*!BJH
k
6R4EOG8&:
.,!*!+,-0$3H
d
6^f.><E$=
"&=/$3,C ! 4&:75!
$316„$FO: !+3,3C 4
w
Wx&BR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6blc6
6
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6blc6
7
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6SB
]!<$6jc66
8
…E&.4Vkj\Ức trai tập4",-9E%bcueR?f$#
A*Y!T0$6bwj6
k

(,3*$K*"D1K !#&:"&/
"+$#I1!Ih!,36{<E
$#.?B4"0F$E'?$KB 1hK
# !(,359E'Ih&:K !:
0 ),8 ).6^%fi$,,=#.?<E$!
CP$9/(-@ /,-#.?B4" 8/9+
C /$6<E$f 1'4K !#
.?$9/4: 8! 8
,36Trong nội dung ,,=#.? !4K<E$&O
 /#.?$K!AC0f&/$B /#.?,
#K,3#.?02$:Q&
11
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6jn6
12
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6jw6
c
.&##+< !u4#6^$(.#.?4
K Q&!$Ki ':8 Q%/9E&~
'@$Lfi<E$*!9%$FB4"
4KCP%%&:ii$3 !h!,3!A
&+!Q%&:h1E&:K!-"9E4-"
3:6Z> 89% '?@ !.#.? !4
K<E$_,$ quan điểm v cch thức và phương php gio
dục.<E$P$` /4KB4"C"+.$#
"#!5"+*",J"#" !5"+,-A,8.•
, /$EA9+6
2.2. QUAN ĐIỂM VỀ XÃ HỘI VÀ NHÂN SINH TRONG TƯ TƯỞNG
TRIẾT HỌC CỦA NGUYỄN TRÃI

c
Y.$6cdb6
n
Y.$6blw6
w
Y.$6cdn6
m
Y.$6kk6
j
Y.$6kk6
l
Y.$6bdb6
n
HG!H!N!"D1G!E:{H
<E$,3$@K3 ). ),86
^$(.$:hfi<E$!,
,=26R,-O$O9%<#,,=nhân nghĩa
<E$,-%/EO$!&/,,=
C*CP,-&%/$`~1$#9% '0EO
,8,J,3G.HG$Q&H 'GK:H!0,-%
/ ',3@$ '. ! '#&)6^@
$1fi$,,=2<E$!0,J
,30.,-E 8(,35| ! 8q
>I1&5!6<*%/$E'G:H
G.H,- !0G# H.6,,=
2<E$0,-C"#$%J$h,=E.
1,8#&)$$O* #.,8*C'.1
"IC0:G34#5H6<2{<E
$!A&+h!,3! /8!=
!C*Ki+!,3&!G!,8

!&'!AD/E$#/*,-'
!+"D.KC,8i !#,3.76„
$FB+ 41$* !&7*
$O'..!$O"+&:J(,3
71EGA'Jq1E!EH
bb
6SC(:{<E
$.I0!KJ&+#:f^
!,39E:B!&, #$'G:,3
*!.!=E'4E'_!.H
bc
gGU4E'8&:
K.,,8H
bn
6Y=.2<E$*9%:& '.,
4E@!.CC> 8.7G:4F
H#fK,8 !.,8OC1%,-1
0,E/ B $0 !K.6;*!9
%$1:& 89/":,J3<E
$ ' $095I.$6
2.2.3. Quan điểm về thời thế và quốc gia dân tộc trong tư tưởng triết
học của Nguyễn Trãi
$,,=$:B<E$,,= '3L:_!
$($:hfiC6{<E$G3H!G3JH
G3:HG 4H!GN$3H !G /,3H@!!&'/
!+:?%!:1E:6<*9E!
&,3&,3"+4K !!
,:!EKC%,:#6<, 4E3! 1'/
#9OG%3H !G,-3H0s,3
"+&:)4g"+*i)%1E,-#.$

 8#$'":",JMi%/$`'! !
54".6
Kết luận chương 2
$OJ= !f%EO5;R/:x
ypRLyR&F:Q,,=<u4U !##$ A*$E'
ƒ".:-" 8C$@/ !!AK
)<E$#$/,,=$O'2 :
Ki,a@$9h"#"4
J Ag$*7&4!,,=$:B,.E$:Bfi
<E$,-%/=#.athế giới quan99% '
$31 _$?  4 'G/$3HGh$3HG0$3HGN$3HG 4$3H
!G$3Hg tư tưởngnhận thức ! 1'#.?99% '?
@. !",J"#"#.?gtư tưởngtriết lý nhân sinh99
% 'h!,3 8#K@$:!!@C
&F5•OKg 'G2HG.HG$Q&H
GK:H.g '. '3: ! '9. 8
0!C !,3.i6
Chương 3
bw
6Y.$6bl6
j
ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ TRONG
TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA NGUYỄN TRÃI
3.1. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC
CỦA NGUYỄN TRÃI
3.1.1. Tính chất kế thừa, dung hợp, khai phóng trong tư tưởng triết
học của Nguyễn Trãi
@1:Q !.-"$,,=$:B<E$
CP!:":-"#+J?$4"C
'(E:$,,=<#U#u4#!*!

h"#"4B A#z'!:
9+$+/$+/3:K,
_ C>i/Q@3C6
3.1.3. Tính nhân văn trong tư tưởng triết học của Nguyễn Trãi
 ;%fi$,,=$:B<E$*!@1
&+i ! A+6<OK!&,,=<E
$*,,=$:BC*$O_,OK
35EA$5,C7/ 8# !h@8
<E$*%@1&+i !@ A
+!$(f%7&4,-PsEO$,
,=$:B !3C6Z*%#9#@1 A$,
,=$:B<E$%/4"$=(.aMột là
,,= '0EO,8,J.' $0.A>f
i#"2###1&+ /#@2#/
#ƒ"ghai là,,=. !0 : 8,3
f&/!0 . 8+q>&$4gba là0$
! 8,8 8.#fK,8K.E.#
&)$6
3.2. GIÁ TRỊ VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ TRONG TƯ TƯỞNG TRIẾT
HỌC CỦA NGUYỄN TRÃI
3.2.1. Những giá trị chung về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của
Nguyễn Trãi
;%*###Ii !i(#$,,=$:
B<E$ !h2,,J$:BC 8"#$%
,,=R/< !EO5;R/:xypRLyR
_, 8R/</EI5*#)
#!./ '#$3/" !,,=<E$
*$O#",J./a!@$|!:,-
O!!1iB+EO&#! A!
J8 !f&/!!,,=86Với tư cch là nhà chính trị lỗi lạc,

 !
!GC>* iC*:34#5H
bk
6Với tư cch
là nhà văn ho lớn<E$!,3OK'2 #
 !*'#"D8#2 O !
,3,a,,=@$9 8##"DQuân trung từ mệnh
tậpBình Ngô đại coPh_ n_i Chí Linhg9% '$#"D
Lam Sơn thực lụcg:K 'h9#"DDư địa chíg$K '#
26
Trên đường tìm hiểu sự nghiệp thơ văn Nguyễn TrãiVkld\<&6RAB]!<$6bwb6
27
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6blb6
28
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6lm6
29
…E&SBR/<R/YBVkjm\Nguyễn Trãi toàn tập<&6S
B]!<$6k6
bd
9E:%"$')9#"DGiao từ đại tếg !"#"
49 8#"DLuật thư6„_!,37:
.%$9:#?&
$') !!,3:###gf&/C!$(
! A!J83$##'#"D AB+
ACf&/! A@4 !J(]#(<C9##"D
Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập6$1+(! !#$ A#
$O<E$7&4!2 B AB !,,=C6
3.2.2. Giá trị lý luận và ý nghĩa thực tiễn trong tư tưởng triết học của

:;R/34UO !9^,-6
,,=$:B<E$CP*#$ !h2
8 'fh4*""5 !"#$% !!iJ##/
"$> !#9%$:B+ 'f:899:
f@$ !Kh$9#$)"#$%,
,=R/<!0*#$h2 !#8i !:
 8R/<:xypRLyR_, 8
/"E. !!/!,8"#"9E'... ! )
."#E.$C78=,8/E6;*!
54".0EO,8,,=.$B..
<E$6
Kết luận chương 3
e.,,=$:B<E$*%*,,=$:B
<E$7&4O((%fia!@1:
Q*BB(,,=$:h<u4U ! ,-O$O
(,,=*%#O(9%,,=$:B89
/##/"$>$:B 8. !@181!
($:h ' !g!,,=$:B<E$
!$:h!*!:9+"+#(EO51":
3 !f%'/R/<3]4UO3
$= '+#""? ?@E3R/<
,J3g*Ci' 83 !:g
C(:,,=$:B<E$0%/@1
+ !@1 Ai6;'*,-%/,,= '
2.+ !9% %.:K:& A6
Z@ 8(f% !#$,,=$:B<E$
*""5!""I !iO(9% ':8 !
$:$)"#$%,,=$:BR/<g !f&/*
*+,=#NCP 8R/<
:xypRLyR!0*h2i 8C1$+

C 'h!,3 8#"$>G$HG:H !,,= 'G
2HG.HG$Q&HG:Hg> 89%:& '.
.!,3$+ 41 !!,-
9E: 4/9.6;*0!9%<E
$ '3: ! '9.%/0!C.
iC6
bc
,,=$:B<E$%/(f%7&4aMột
là@1:Q.-" !"*6$OJ=:":Q#
9%,,=<#u4# !;#,<E$
"(,,=1E ! ,-O@1ƒ"0&+
*.8 !@18:&6Hai là@1$:h!
$,,=$:B<E$6M=N!&,,=$:B
C!:9+9#$)"+##9#$:"Q@
 !Q@EO5;R/:xypRLyRg !
3*$= '"? ?$:"0s1E6Ba là@
 A$,,=$:B<E$6;*@!10EO
,8,J..$B.g!0A>figEO#
ƒ"~1g&+ /#/#@2###"
26;*!,,=#. !K: 8+sE
!Bg4@. 8@+q>6
,,=$:B<E$CP*""5 ! /&7
"#$%!""I !iO!#"$>#9%
$:B$,,=R/<+ ':899
_,9% '@$L,9/ 'G _$?HG$31H
G  4HGHG/$3HGh$3HG0$3HG 4$3HGhHG
2HG$HG:HG.HG3:HG9HG.HG.HG
4"HGHG#&)Hg!J=h4*""5$:"I"UO#7
!UO#C $,3#if^K,8K.&+
/'4". !E.1,8;R/!0!&!B