Mở đầu
Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào
điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân
tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Nó là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc
về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc,
giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội;
về lòng yêu nước thương dân, về sức mạnh của nhân dân, lấy dân làm gốc; về sản xuất và
tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu; về tăng cường quốc phòng - an ninh, xây dựng
lực lượng vũ trang nhân dân; về nền văn hóa dân tộc và hiện đại; về đạo đức cách mạng; về
đoàn kết trong Đảng, đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức
mạnh thời đại; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; xây dựng nhà nước của dân, do
dân, vì dân Tư tưởng Hồ Chí Minh đã và đang soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân
ta giành thắng lợi. Đó là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta.
Khẳng định lấy chủ nghĩa Mác-lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim
chỉ nam cho hành động của Đảng là sự tổng kết sâu sắc thực tiễn cách mạng và là bước phát
triển quan trọng trong nhận thức và tư duy lý luận của Đảng ta.
1
I. Quan điểm của Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
1, Loại hình, đặc điểm và mâu thuẫn của thời kì quá độ
Quá độ là thời kì mà giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một
thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia. Theo chủ nghĩa Mác-Lênin có hai
con đường quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội. Con đường thứ nhất là con đường qúa độ trực
tiếp lên chủ nghĩa xã hội từ những nước tư bản phát triển trình độ. Con đường thứ hai là con
đường quá độ gián tiếp lên CNXH ở những nước tư bản phát triển thấp, ở các nước tiểu tư
bản.Tuy nhiên con đường thứ hai chỉ có thể thực hiện được với điều kiện có sự giúp đỡ của
một nước công nghiệp tiên tiến đã làm cách mạng XHCN thành công dưới sự lãnh đạo của
Đảng Cộng sản. Hồ Chí Minh đã chỉ ra Việt Nam thuộc loại hình thứ hai là gián tiếp lên
chủ nghĩa xã hội.
Bác đã chỉ ra đặc điểm quan trọng nhất của nước ta khi bước và thời kì quá độ là xuất
phát điểm lên chủ nghĩa xã hội còn quá thấp, từ một nước nông nghiệp lạc hậu, sản xuất
nhỏ là chính với lực lượng sản xuất thấp kém, quan hệ sản xuất manh mún, đại đa số là

hội, có ý chí độc lập, tự cường, tinh thần phấn đấu vươn lên vì sự phát triển phồn vinh của
dân tộc, đất nước; có đức, có tài, đủ sức đảm đương sứ mệnh lịch sử xây dựng thành công
một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
- Nội dung kinh tế:
Hồ Chí Minh đề cập trên các mặt: lực lượng sản xuất, cơ chế quản lí kinh tế. Tăng năng
suất lao động trên cơ sở tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa. Lấy nông nghiệp làm
mặt trận hàng đầu, củng cố hệ thống thương nghiệp làm cầu nối tốt nhất giữa các ngành sản
xuất xã hội, thỏa mãn nhu cầu thiết yếu của nhân dân.Hồ Chí Minh lưu ý phải phát triển
đồng đều giữa kinh tế đô thị và kinh tế nông thôn.
3
Người dặc biệt chú trọng chỉ đạo phát triển kinh tế vùng núi, hải đảo, vừa tạo điều kiện
không ngừng cải thiện và nâng cao đời sống của đồng bào, vừa đảm bảo an ninh, quốc
phòng cho đất nước.
Phát triển cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội,lực lượng sản xuất hiện đại phải gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất mới theo định
hướng xã hội chủ nghĩa trên cả ba mặt sở hữu, quản lý và phân phối. Đối với những nhà tư
sản công thương, không xóa bỏ quyền sở hữu về tư liệu sản xuất của họ, mà hướng dẫn họ
hoạt động làm lợi cho quốc kế dân sinh, phù hợp với kinh tế nhà nước, khuyến khích và cải
tạo họ theo chủ nghĩa xã hội bằng hình thức tư bản nhà nước. Nhà nước cần khuyến khích,
hướng dẫn, giúp đỡ kinh tế hợp tác xã phát triển vì kinh tế hợp tác xã là hình thức sở hữu
tập thể của của nhân dân lao động, thực hiện công bằng xã hội; đấu tranh ngăn chặn và khắc
phục những tư tưởng và hành động tiêu cực, sai trái để giữ gìn trật tự, kỷ cương xã hội; bảo
vệ độc lập dân tộc, xây dựng nước ta thành một nước xã hội chủ nghĩa giàu mạnh, phồn
vinh, nhân dân hạnh phúc.
Bên cạnh đó cần coi trọng quan hệ phân phối quản lý kinh tế.Quản lí kinh tế phải dựa
trên cơ sở hạch toán, đem lại hiệu quả cao, sử dụng tốt các đòn bẩy trong phát triển sản
xuất. Người chủ trương thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động: làm bao nhiêu hưởng
bấy nhiêu. Hồ Chí Minh bước đầu đề cập vấn đề khoán trong sản xuất “ Chế độ làm khoán
là một điều kiện của chủ nghĩa xã hội, nó khuyến khích người công nhân luôn luôn tiến bộ,
cho nhà máy tiến bộ. làm khoán là ích chung và lợi riêng …”

đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm
chính, chí công vô tư," "suốt đời làm người con trung thành của Đảng, người đày tớ tận tuỵ
của nhân dân". Để đáp ứng yêu cầu to lớn đó, Đảng ta cần thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ
then chốt là xây dựng Đảng, làm tốt nhiệm vụ chỉnh đốn Đảng, nhất là trước những tình
hình, nhiệm vụ mới.
Hồ Chí Minh xác định rõ nhiệm vụ lịch sử, nội dung của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam, biến nhận thức lí luận thành chương trình hành động, thành hoạt động thực
tiễn hàng ngày. Hồ Chí Minh đề ra hai biện pháp có tính phương pháp luận:
5
Một là, xây dựng chủ nghĩa xã hội là một hiện tượng phổ biến mang tính quốc tế, cần
quán triệt các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, học tập kinh nghiệm của các
nước tiên tiến nhưng không được sao chép, máy móc, giáo điều.
Hai là, xác định bước đi và biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội chủ yếu xuất phát từ
điều kiện thực tế, đặc điểm dân tộc, nhu cầu và khả năng thực tế của nhân dân
- Biện pháp
Quán triệt nguyên tắc vừa nêu Hồ Chí Minh xác định phương châm thực hiện bước đi
trong xây dựng chủ nghĩa xã hội: dần dần, thận trọng từng bước một, từ thấp lên cao, không
chủ quan nôn nóng và việc xác định các bước đi phải luôn căn cứ vào các điều kiện khách
quan quy định. Đặc biệt lưu ý đến vai trò của công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, coi đó là
con đường của chúng ta, là nhiệm vụ trọng tâm của cả thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Theo Người, công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa chỉ có thể thực hiện thắng lợi trên cơ sở xây
dựng và phát triển nền nông nghiệp toàn diện, vững chắc, một hệ thống tiểu thủ công
nghiệp, công nghiệp nhẹ đa dạng nhằm giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm cho nhân
dân, các nhu cầu thiết yếu cho xã hội.
Cùng với các bước đi, Hồ Chí Minh đã gợi ý nhiều phương thức, biện pháp tiến hành xây
dưng chủ nghĩa xã hội. Trên thực tế Người đã chỉ đạo một số cách làm cụ thể sau đây:
+ Thực hiện cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp xây dựng với cải tạo, lấy xây
dựng làm chính.
+ Kết hợp xây dựng và bảo vệ, đồng thời tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược ở hai miền
Nam, Bắc khác nhau trong phạm vi một quốc gia.

mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" là tiếp tục con đường cách mạng độc lập dân tộc gắn
liền với chủ nghĩa xã hội mà Hồ Chí Minh đã lựa chọn. Đổi mới, vì thế, là quá trình vận dụng và
phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, chứ không
phải là thay đổi mục tiêu.
7
đặc biệt trong bối cảnh phức tạp của tình hình kinh tế và chính trị thế giới, cũng
như quá trình phát triển kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế như
hiện nay ở nước ta.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát
triển năm 2011) đã rút ra năm bài học lớn của cách mạng nước ta, trong đó có bài học
số một là “Nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”. Có thể nói, đây là
sự tổng kết sâu sắc về lịch sử và lý luận của quá trình cách mạng nước ta, thể hiện
trong đường lối cách mạng của Đảng, Đại hội XI của Đảng đã yêu cầu phải “Kiên
định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH”,
Chính nhờ sự kiên định đầy quyết tâm đó cùng với sự lãnh đạo tài tình của Đảng mà
nhân dân ta đã đứng vững và tiếp tục kiên trì mục tiêu CNXH trong khi Liên Xô và các
nước XHCN ở Đông Âu đã lâm vào thoái trào, tan rã; tạo cơ sở khẳng định vị thế và
sức mạnh của cách mạng Việt Nam trên trường quốc tế. Niềm tin đối với Đảng trong
lòng nhân dân ngày càng được củng cố, tăng cường, tạo đà cho sự phát triển mạnh hơn,
cao hơn, triệt để hơn của thời kỳ CNH-HĐH.
.Bên cạnh đó trong giai đoạn hiện nay,trước tình trạng nhiều vấn đề xã hội bức xúc và gay
gắt chưa được giải quyết tốt như nạn thất nghiệp, sự phát triển của tệ nạn xã hội, sự khó
khăn của một bộ phận nhân dân,, những hạn chế trong các mặt giáo dục, y tế,… kèm theo
đó là tệ quan liêu tham nhũng của một bộ phận cán bộ, Vấn đề đấu tranh tư tưởng, quán
triệt, tuyên truyền phổ biến giáo dục để cán bộ, chiến sĩ và quần chúng nhân dân hiểu rõ bản
chất, âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch
chống phá cách mạng nước ta, đồng thời hiểu rõ bản chất khoa học, cách mạng của chủ
nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu, con đường độc lập dân tộc gắn liền với
CNXH mà Đảng, Bác, và toàn dân ta đã lựa chọn.
+ Vấn đề an ninh quốc gia và chủ quyền lãnh thổ luôn được Đảng và nhà nước ta đặc biệt

những năm 80 là một ví dụ điển hình cho thấy vai trò của chính sách trong việc tạo ra mức
tăng trưởng sản lượng kỷ lục về lương thực mà không có một yếu tố sản xuất thông thường
nào như: vốn, lao động vật tư có thể mang lại Đảng đẩy mạnh và khuyến khích nông dân
9
khoa học - công nghệ vào sản xuất như: sử dụng các loại giống mới, phân bón máy móc sản
xuất theo công nghệ cao của thế giới,, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật và vật liệu mới trong
sản xuất Về công nghiệp qua quá trình sáng tạo và triển khai chính sách mở cửa thu hút
vốn đầu tư nước ngoài. Các công ty nhờ đi thẳng vào công nghệ hiện đại mà đã đạt được
những thắng lợi ngoài mong đợi. Trong các ngành, bưu chính viễn thông, khai thác dầu khí
và các ngành khác nhờ những quyết định táo bạo trong đầu tư vào kỹ thuật công nghệ hiện
đại mà đạt được mức tăng trưởng cao trong thời gian dài, ổn định văn hoá - giáo dục được
nâng cấp, đầu tư một cách thoả đáng.
Hồ Chí Minh đã chỉ dẫn: xây dựng chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp của toàn dân, do Đảng lãnh
đạo, phải đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân, nghĩa là phải biết phát huy mọi nguồn lực
vốn có trong dân để xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Theo tinh thần đó, ngày
nay, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước phải dựa vào nguồn lực trong nước là chính, có phát huy
mạnh mẽ nội lực mới có thể tranh thủ sử dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài. Trong nội lực,
nguồn lực con người là vốn quý nhất.
Nguồn lực của nhân dân, của con người Việt Nam bao gồm trí tuệ, tài năng, sức lao động, của
cải thật to lớn. Để phát huy tốt sức mạnh của toàn dân tộc để xây dựng và phát triển đất nước, cần
giải quyết tốt các vấn đề sau:
- Tin dân, dựa vào dân, xác lập quyền làm chủ của nhân dân trên thực tế, làm cho chế độ dân chủ
được thực hiện trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người, nhất là ở địa phương, cơ sở, làm cho
dân chủ thật sự trở thành động lực của sự phát triển xã hội.
- Chăm lo mọi mặt đời sống của nhân dân để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
- Thực hiện nhất quán chiến lược đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh, trên cơ sở lấy liên minh
công - nông - trí thức làm nòng cốt, tạo nên sự đồng thuận xã hội vững chắc vì mục tiêu dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
3.sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
10

lập, tự do, không phân biệt trai gái, già trẻ, giàu nghèo, tôn giáo, dân tộc , dựa trên
nền tảng vững chắc là liên minh công nhân với nông dân và trí thức, dưới chế độ dân
chủ nhân dân và XHCN, do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Mặt khác, do mục tiêu cách
mạng, mục đích chính trị của cuộc chiến tranh yêu nước, chính nghĩa của dân tộc ta
phù hợp với khát vọng chung, mục tiêu chung của thời đại là hoà bình; cùng với chiến
lược đối ngoại đúng đắn của Đảng và nghệ thuật đấu tranh ngoại giao tài tình, khôn
khéo, chúng ta đã phát huy cao độ yếu tố quốc tế,, nên cuộc kháng chiến của nhân dân
ta ngày càng được sự đồng tình, chí tình cả về vật chất và tinh thần của các nước
XHCN và lực lượng cách mạng, tiến bộ trên thế giới. Vận dụng và phát triển sáng tạo
bài học đó trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới của Đảng hơn 20 năm qua,
chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn và rất quan trọng: kinh tế tăng trưởng
nhanh; chính trị - xã hội ổn định; quốc phòng - an ninh (QP-AN) được giữ vững; công
tác đối ngoại, hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai sâu rộng và hiệu quả. Thế và lực
của đất nước đã vững mạnh thêm nhiều; vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế được
nâng lên, tạo tiền đề quan trọng để đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân
Chủ động hội nhập kinh tê gắn liêng với nhiệm vụ tru dồi bản lĩnh và bản sắc dân tộc
không được tự đánh mất mình bởi rởi xa cốt cách dân tộc Khu vực Đông Nam Á tiếp
tục phát triển năng động, nhưng vẫn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định, nhất là
các hoạt động khủng bố, xung đột tôn giáo, tranh chấp tài nguyên, lãnh thổ, biển, đảo
cùng những vấn đề toàn cầu khác, như: đói nghèo, dịch bệnh, biến đổi khí hậu và các
thảm họa thiên nhiên , đòi hỏi phải có sự hợp tác giải quyết của các nước trong khu
vực và cộng đồng quốc tế. Cùng với đó, những thách thức về an ninh đối với nước ta
cũng đa dạng, phức tạp, nguy hiểm hơn, nhất là việc giải quyết tranh chấp chủ quyền
biển, đảo và chống lại mưu đồ lợi dụng “mở cửa” để đẩy mạnh “diễn biến hoà bình”,
bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch. Chỉ có cốt cách văn hóa sâu sắc mới có thể
12
loại trừ yếu tố độc hại tiếp thu tin hoa văn hóa làm phong phú làm giàu văn hóa dân
tộc
Như vậy, biện chứng của quan hệ giữa nội lực và ngoại lực, giữa sức mạnh dân tộc và sức

hợp, bổ sung vào kho tàng lý luận Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, bởi vậy việc học
tập đường lối, chính sách của Đảng là không ngừng. Kiên quyết đấu tranh làm thất bại mọi
âm mưu và hoạt động "diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch; phòng ngừa, đấu tranh,
phê phán những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ ta, khắc phục sự suy
thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên.
+ Thứ hai: Rèn luyện phẩm chất, đạo đức Cách Mạng, chống chủ nghĩa cá nhân. Mỗi tổ
chức Đảng cần thường xuyên đẩy mạnh Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương
đạo đức Hồ Chí Minh" cả trong nội bộ và ngoài xã hội. Đề cao những tấm gương, những
việc làm tốt, đồng thời phê phán những mặt tiêu cực, làm cho những nét đẹp về văn hóa,
đạo đức, lối sống không ngừng nẩy nở. Trong sinh hoạt Đảng phải coi trọng tự phê bình và
phê bình, đồng thời có kế hoạch, biện pháp thích hợp để quần chúng nhân dân tham gia phê
bình cán bộ, đảng viên. Bác Hồ đã dạy: "Đồng chí, đồng sự phê bình chưa đủ. Phải hoan
nghênh quần chúng phê bình nữa, thì sự phê bình mới hoàn toàn đúng". Đi đôi với giáo dục,
cần coi trọng công tác kiểm tra, xử lý nghiêm minh và kịp thời những đảng viên vi phạm về
trách nhiệm, phẩm chất và lối sống.
+ Thứ ba: Đổi mới công tác cán bộ. coi trọng công tác bảo vệ chính trị nội bộ. Mỗi địa
phương, đơn vị cần thường xuyên rà soát để bổ sung quy hoạch cán bộ. Thực hiện cơ chế,
chính sách phát hiện, tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; trọng dụng những người có
đức, có tài, khắc phục tình trạng chạy theo bằng cấp Thực hiện nghiêm cơ chế thôi chức,
miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý theo quy định của cấp trên. Phát hiện
kịp thời để xử lý nghiêm những trường hợp chạy chức, chạy quyền, chạy chỗ, chạy tội, chạy
tuổi, chạy bằng cấp, chạy huân chương.
14
+ Thứ bốn: Đồng thời với những nhiệm vụ trên cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo
của tổ chức Đảng. Bổ sung các quy chế, quy định, quy trình công tác của cấp ủy đảng đối
với hoạt động của hệ thống chính trị. Khắc phục tình trạng cấp ủy đảng bao biện, làm thay
hoặc buông lỏng lãnh đạo các cơ quan nhà nước. Đổi mới phương thức lãnh đạo của tổ
chức đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân.
Kết luận
Như vậy, có thể khẳng định con đường mà Việt Nam đang đi là đúng đắn, để đạt tới thành