BÔ
̣
NÔNG NGHIÊ
̣
P VA
̀
PHA
́
T TRIÊ
̉
N NÔNG THÔN

GIO TRNH MÔ ĐUN
TRỒNG DÂU
MÃ SỐ: MĐ 01
NGHÊ
̀
: TRỒNG DÂU – NUÔI TẰM
Trnh đ: Sơ câ
́
p nghê
̀

ngƣời trẻ đến già đều có thể thực hiện đƣợc. Đồng thời, có thể thu hút đƣợc
lao động nông nhàn. Nghề trồng dâu nuôi tằm có thể đƣợc coi là một nghề
đặc biệt có ý nghĩa trong công cuộc xóa đói giảm nghèo.
Chƣơng trình đào tạo nghề “Trồng dâu – nuôi tằm” cùng với bộ giáo
trình đƣợc biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề
trồng dâu nuôi tằm. Bộ giáo trình gồm 7 quyển:
1) Giáo trình mô đun Trồng dâu
2) Giáo trình mô đun Chăm sóc dâu - Thu hái dâu
3) Giáo trình mô đun Phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dâu
4) Giáo trình mô đun Nuôi tằm con
5) Giáo trình mô đun Nuôi tằm lớn
6) Giáo trình mô đun Phòng trừ bệnh hại tằm
7) Giáo trình mô đun Chăm sóc tằm chín và thu hoạch kén
Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận đƣợc sự hƣớng dẫn,
hƣớng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục
dạy nghề - Bộ Lao động - Thƣơng binh và Xã hội. Đồng thời chúng tôi cũng
nhận đƣợc các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các
Viện, Trƣờng, các cơ sở nuôi tằm, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo
Trƣờng Cao đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc. Chúng tôi xin đƣợc gửi lời
cảm ơn đến Vụ Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy
nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trƣờng, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học,
các cán bộ kỹ thuật, các thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý
báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ giáo trình này.
Giáo trình “Trồng dâu” giới thiệu khái quát về đặc điểm đất trồng dâu,
kỹ thuật thiết kế vƣờn trồng dâu, kỹ thuật làm đất; đặc điểm của cây giống và
hom dâu đem trồng, kỹ thuật trồng dâu bằng hom, kỹ thuật trồng dâu bằng
cây con; kỹ thuật trồng dặm; kỹ thuật trồng xen.
Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót,
chúng tôi mong nhận đƣợc nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các
cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn.

o
12
6. Khoảng cách trồng dâu 12
7. Rạch hàng - Đào hố 12
Bài 2: TRỒNG DÂU 14
1.1. Tiêu chuẩn hom giống 14
1.2. Chuẩn bị cây lấy hom giống 15
1.2.1. Chọn và bảo quản cây lấy hom giống 15
1.2.2. Phƣơng pháp chặt hom 15
1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình nảy mầm của hom giống 15
1.3.1. Ẩm độ 16
1.3.2. Nhiệt độ 16
1.4. Tiêu chuẩn cây con đem trồng 16
2. Kỹ thuật trồng dâu 16
2.1. Thời vụ trồng dâu 16
2.2. Kỹ thuật trồng dâu 17
2.2.1. Trồng dâu bằng hom 17
2.2.2. Trồng dâu cây 17
Bài 3: TRỒNG DẶM - TRỒNG XEN 19
1. Trồng dặm 19
1.2. Trồng dặm 19
1.2.1. Chuẩn bị cây hoặc hom giống 19
1.2.2. Kỹ thuật trồng dặm 20
1.2.3. Chăm sóc cây dặm 20
2.Trồng xen 20
2.1. Mục đích 20
2.2. Nguyên tắc 20
HƢỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN 22
MÔ ĐUN: TRỒNG DÂU
Mã mô đun: MĐ 01

Trong thực tiễn sản xuất cây dâu có thể trồng và phát triển ở các vùng
cao nguyên, vùng bãi cát ven sông, ven biển. Các vùng này cần có kế hoạch
cải tạo đất bằng cách bón phân hữu cơ tăng độ phì cho đất.
2. Dọn đất
2.1. Mục đích
Dọn đất nhằm mục đích:
 Dọn sạch các tàn dƣ cây dại.
 Tiêu diệt các mầm bệnh, các loại sâu gây hại sống trong đất.
2.2. Yêu cầu kỹ thuật
Một số yêu cầu kỹ thuật khi tiến hành dọn đất:
 Thu gom hết các loại cây trồng trƣớc và cỏ dại ra khỏi khu vực trồng
dâu.
 Vệ sinh sạch sẽ ruộng trƣớc khi trồng dâu.
 Xử lý đất trƣớc khi trồng dâu.
3. Thiết kế vƣờn dâu
Dâu là cây lâu năm, một lần trồng sau 15 – 20 năm mới phải trồng lại.
Do vậy, phải tính toán thiết kế ruộng dâu để thuận tiện cho việc chăm sóc, thu
hoạch nhƣ: phân lô, hệ thống mƣơng tƣới, tiêu, đƣờng nội đồng
Trƣớc khi trồng dâu, phải tiến hành điều tra một số yếu tố về đất, nguồn
nƣớc tƣới, tiêu để xác định các loại vật tƣ, chi phí cần đầu tƣ.
3.1. Ý nghĩa
Xác định địa điểm của vùng cần thiết kế là công việc cụ thể. Có thiết kế
hợp lý sẽ tận dụng đƣợc đất đai tới mức cao nhất.
Tạo điều kiện thuận lợi, phù hợp cho sự sinh trƣởng và phát triển của cây
dâu, sẽ phát huy đƣợc năng suất và phẩm chất của cây dâu.
Ngoài ra thiết kế đúng còn cải tạo đƣợc đất đai, chống rửa trôi, xói mòn
đất.
3.2. Yêu cầu
Chọn đất:
 Cây dâu có thể trồng đƣợc trên nhiều các loại đất khác nhau trừ đất

Loại hình nhà máy
Cự ly quy định
- Sản xuất nhôm
- Sản xuất lân
- Phân khoáng
- Xí nghiệp gạch, ngói
- Xí nghiệp thuốc lá
- Khu vực trồng thuốc lá
- 10.000 m
- 600 – 700 m
- 600 – 1.400 m
- 600 – 800 m
- 100 m
- 100 m
+ Có thể trồng trên đất hơi dốc nhƣng các biện pháp quy hoạch và thiết
kế phải đảm bảo yêu cầu và khâu giữ ẩm, thoát nƣớc cho đất cần phải quan
tâm đúng mức.
+ Cần phải cải tạo đất trƣớc khi trồng, bằng nhiều phƣơng pháp nhƣ
tăng cƣờng bón phân chuồng, phân rác, phân xanh, lân, vôi. Đất khô hạn dâu
sinh trƣởng kém.
+ Ở những vùng bị ngập nƣớc cần chú ý xây dựng hệ thống thoát nƣớc.
Vì cây đâu bị ngập úng lâu ngày sẽ bị thối rễ và chết.
+ Gần đây nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật đƣợc sử dụng rộng rãi cho
các loại cây trồng trong nông nghiệp, hầu hết các loại thuốc này có hại cho
tằm. Vì thế, cần chú ý cẩn thận khi trồng dâu gần các ruộng lân cận dùng
thuốc trừ sâu bệnh.
3.3. Thiết kế vƣờn trồng dâu
Sau khi chọn đất chuyển sang giai đoạn thiết kế vƣờn trồng dâu. Nếu có
kế hoạch nuôi tằm con tập trung, trong tổng diện tích nuôi tằm ta cần quy
hoạch thiết kế khoảng 10 – 15% diện tích trồng dâu để nuôi tằm con.

- Nam. Tuy nhiên, nƣớc ta có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nên việc xác định
hƣớng trồng dâu không quá khắt khe.
5.2. Đối với vùng đồi có đ dốc dƣới 10
oSau khi khai hoang hoặc

phục hóa vùng trồng dâu, cần phải quy hoạch
và thiết kế hàng trồng dâu theo đƣờng đồng mức.
6. Khoảng cách trồng dâu
Khoảng cách trồng tùy thuộc vào các điều kiện khí hậu, thời tiết, đất,
giống, phƣơng thức thâm canh, khả năng đầu tƣ.
Ở các vùng có điều kiện khí hậu, thời tiết tốt, việc trồng dâu có mật độ
dày là một yếu tố quan trọng làm tăng năng suất lá dâu.
Để quyết định mật độ tối ƣu cho một giống dâu, cần nghiên cứu trƣớc
kiểu tạo hình và phƣơng pháp thu hoạch.
Nếu dâu đƣợc trồng độc canh hay xen canh với cây khác thì khoảng cách
cây tùy thuộc vào đặc tính của giống nhƣ: khả năng phân cành, số cành các
cấp, phƣơng pháp và kiểu tạo hình, mức độ thâm canh và độ ẩm đất.
Thông thƣờng, những giống dâu mọc nhiều cành phải trồng thƣa, những
giống dâu cành ít phát triển cần trồng dày để tăng năng suất trên một đơn vị
diện tích.
Bảng 2. Khoảng cách trồng hàng (dâu rạch)

Kiểu tạo hình
Khoảng cách
hàng với hàng
Khoảng cách
cây với cây

hoặc 0,6 – 0,8 m.
Nếu trồng dâu rạch, yêu cầu rạch hàng phải thẳng, độ sâu 0,2 – 0,3 m,
chiều rộng 0,3 m – 0,4 m.
Tiến hành đào hố, rạch hàng, bón phân lót trƣớc khi trồng 1 tháng.
B. Câu hỏi và bài tập thực hành
Bài thực hành 1: Thực hành đào hố để trồng dâu.
Bài thực hành 2: Thực hành bón lót.
C. Ghi nhớ
Cần chú ý nội dung trọng tâm sau:
 Kỹ thuật làm đất.
 Kỹ thuật phân lô, phân hàng.
 Kỹ thuật rạch hàng, đào hố.
Bài 2: TRỒNG DÂU
Mã bài: MĐ01-2

Sau khi chuẩn bị đất, việc chuẩn bị cây giống, kỹ thuật chặt hom dâu,
trồng đúng kỹ thuật có vai trò quan trọng đến sinh trƣởng, phát triển của cây
dâu.
Vì vậy, trong quá trình trồng dâu, cần thực hiện đúng kỹ thuật để cây dâu
sinh trƣởng, phát triển tốt, cho năng suất lá cao, phẩm chất lá tốt.
Mục tiêu
 Trình bày đƣợc các khâu trong kỹ thuật trồng.
 Chọn đƣợc cây dâu giống và hom dâu đạt tiêu chuẩn.
 Thực hiện đƣợc các bƣớc trồng dâu.
 Rèn luyện đƣợc tính làm việc khoa học và chính xác.
A. Ni dung
1. Chuẩn bị giống dâu
Giống là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hƣởng đến năng suất và
phẩm chất lá dâu. Vì vậy, việc chuẩn bị và chọn giống đúng tiêu chuẩn là cần
thiết.

mài sắc, dây bó hom, bao bì che dậy và đựng hom giống, các chất xử lý hom
giống.
Phƣơng pháp chặt hom:
 Độ dài hom chặt:
+ Độ dài hom chặt phụ thuộc vào khoảng cách mầm trên cành dâu và
phƣơng thức trồng dâu.
+ Nếu trồng cắm đứng thích hợp là 20 – 25 cm.
+ Trồng theo kiểu đặt nằm độ dài hom là 30 – 40 cm.
 Vị trí vết chặt hom:
+ Vị trí vết chặt hom ảnh hƣởng đến sự ra rễ của hom, trong cùng một
hom vị trí gần mầm lƣợng dinh dƣỡng nhiều và cũng là vùng sinh rễ thứ cấp
và sơ cấp hoạt động mạnh.
+ Chặt hom cách mầm từ 0,5 – 1,0 cm.
 Sau khi chặt hom, chọn lại hom làm giống và bó thành từng bó có
đƣờng kính 15 – 20 cm.
 Đào hố bảo quản hom giống có độ sâu khoảng 20 – 30 cm, chiều rộng
hố tùy theo lƣợng hom cần bảo quản.
 Hom dâu chặt xong không nên trồng ngay vì nhựa dâu chƣa khô.
 Bảo quản hom dâu nơi râm mát, trên có phủ bì thấm nƣớc ẩm hoặc
cây cỏ, rác và thƣờng xuyên tƣới nƣớc giữ ẩm.
1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng đến quá trnh nảy mầm của hom giống
Nhiệt độ và ẩm độ có ảnh hƣởng lớn đến sự ra rễ của hom và tỷ lệ sống
của cây dâu.

1.3.1. Ẩm đ
Đất quá ẩm hoặc quá khô đều bất lợi cho sự nảy mầm và ra rễ của hom
dâu.
 Đất quá ẩm làm cho vết chặt lâu hình thành mô sẹo, dễ gây thối, ra rễ
chậm, quá trình nảy mầm nhanh, gây nên tình trạng mất cân đối giữa tiêu hao
dinh dƣỡng ở hom và khả năng cung cấp dinh dƣỡng ở bộ rễ. Từ đó, dẫn đến

và điều kiện khí hậu từng vùng.
Nếu trồng dâu bằng hom thì thời vụ trồng chủ yếu dựa vào thời kỳ nghỉ
của cây dâu và mùa mƣa mà quyết định thời điểm trồng dâu.
Ở nƣớc ta có thể chia ra hai vụ chủ yếu tùy theo vùng:
 Đồng bằng Bắc bộ đến duyên hải miền Trung thƣờng trồng vào tháng
11 – 12, lúc này cây dâu đang bƣớc vào giai đoạn nghỉ đông.
 Vùng cao nguyên, miền núi Tây nguyên nói chung và Bảo lộc nói
riêng thƣờng trồng vào tháng 4 – 5 và tháng 10 – 11.
2.2. Kỹ thuật trồng dâu
2.2.1. Trồng dâu bằng hom
Sau khi chuẩn bị đất, hàng đƣợc rạch theo quy cách hàng cách hàng 1,2
– 1,5 m, cây cách cây 0,2 – 0,3 cm.
Bón phân lót 15 – 20 tấn/ha phân hữu cơ kết hợp với vôi và lân, bón đều
xuống rãnh lấp đất đầy rãnh.
Đảo đều phân và đất.
 Trồng dâu rạch: có 3 phƣơng pháp cắm.
+ Phƣơng pháp đặt nằm: Phƣơng pháp này thƣờng chặt hom dài hơn các
phƣơng pháp khác. Đặt hom dâu nằm liên tiếp gối nhau, lấp một lớp đất dày 1
- 2cm, tƣới phun nhẹ lên hàng dâu mới trồng.
+ Phƣơng pháp cắm đứng vuông góc với mặt đất: Phƣơng pháp này nên
trồng ở các vùng đất cao nguyên nhƣ Bảo Lộc, Lâm Đồng. Ở những chân đất
có mực nƣớc ngầm sâu, sau khi cắm hom xong vun hàng dâu một lớp đất vừa
phải, sau đó tƣới nhẹ.
+ Phƣơng pháp cắm xiên 45
0
: Đây là phƣơng pháp trung gian giữa hai
phƣơng pháp trên, bổ sung cho những khuyết điểm của hai phƣơng trên.
 Trồng dâu bằng hố:
+ Chuẩn bị hố trồng dâu.
+ Bón lót phân, lấp đất phủ phân.

Mã bài: MĐ01-3

Đặc tính sinh học của hom dâu là có khả năng nảy mầm, ra rễ rất cao.
Nhƣng trong thời gian hom dâu cắm xuống đất cho đến khi mọc mầm chịu
ảnh hƣởng của nhiều yếu tố môi trƣờng nhƣ đất đai, khí hậu, thời tiết , làm
cho vƣờn dâu bị giảm mật độ.
Trồng dặm nhằm tạo đƣợc mật độ thích hợp cho ruộng dâu, đây là một
trong các yếu tố đảm bảo năng suất thu hoạch.
Mặt khác trong ruộng dâu vào những năm đầu khi mới trồng, cây dâu
chƣa phát triển, tán còn nhỏ, diện tích phân bố của bộ rễ hẹp. Với phƣơng
châm “lấy ngắn nuôi dài”, tận dụng hết không gian trên ruộng dâu, hạn chế cỏ
dại, góp phần cải tạo đất, tiến hành trồng xen trong ruộng dâu là việc làm cần
đƣợc quan tâm áp dụng.
Để trồng xen có hiệu quả, cần phải nắm vững các yêu cầu kỹ thuật trong
chọn cây trồng xen, kỹ thuật trồng xen…
Mục tiêu
 Xác định đƣợc thời gian trồng dặm, trồng xen.
 Nêu đƣợc các bƣớc trồng dặm, trồng xen.
 Tiến hành trồng dặm, trồng xen đúng kỹ thuật.
A. Ni dung
1. Trồng dặm
1.1. Sự cần thiết của việc trồng dặm
Trong quá trình trồng mới, mật độ ruộng dâu không đảm bảo. Một số cây
dâu hoặc hom dâu bị chết. Vì vậy, cần phải tiến hành trồng dặm.
Trồng dặm sau khi trồng mới nhằm đảm bảo mật độ vƣờn dâu, tạo tiền
đề để đạt năng suất về sau.
1.2. Trồng dặm
Sau khi trồng dâu đƣợc một tháng trở lên, cần kiểm tra ruộng dâu để xác
định khả năng nảy mầm của hom dâu và khả năng sinh trƣởng của cây dâu.
Từ đó, có thể xác định đƣợc lƣợng hom khuyết, lƣợng cây chết, cây yếu,

 Cung cấp thêm hữu cơ và dinh dƣỡng cho dâu.
 Lấy ngắn nuôi dài.
Nên chọn cây trồng xen:
 Cây họ đậu, hoặc cây phân xanh.
 Khỏe, ít sâu bệnh, có khối lƣợng chất xanh lớn.
 Không tranh dành nƣớc và dinh dƣỡng, ánh sáng với dâu.
 Không đƣợc leo quấn dâu và chiều cao phải thấp hơn dâu, tránh che
sáng dâu.
 Nên trồng cây trồng xen cách gốc dâu 25 – 30cm.
B. Câu hỏi và bài tập thực hành
Bài thực hành 1: Thực hành trồng dặm bằng hom dâu.
Bài thực hành 2: Thực hành trồng dặm bằng cây con.
C. Ghi nhớ
Cần chú ý các nội dung trọng tâm sau:
 Chọn cây trồng dặm đạt tiêu chuẩn.
 Kỹ thuật trồng dặm.
 Kỹ thuật trồng xen.

HƢỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN

I. Vị trí, tính chất của mô đun
 Mô đun kỹ thuật trồng dâu là mô đun thuộc khối kiến thức chuyên
môn nghề trong danh mục các mô đun, của nghề Kỹ thuật trồng dâu – nuôi
tằm.
 Mô đun bao gồm các nội dung: Chuẩn bị đất, làm đất và trồng dâu
mới, chăm sóc dâu sau trồng.
II. Mục tiêu
 Trình bày đƣợc nội dung công việc chuẩn bị đất trồng dâu, trồng dâu, chăm
sóc dâu sau trồng.
 Mô tả đƣợc các bƣớc trong lập kế hoạch làm đất, trồng dâu và chăm sóc sau

11
1
MĐ01-2
Trồng dâu
Tích
hợp
Đồng
ruộng
16
4
11
1
MĐ01-3
Trồng dặm –
Trồng xen
Tích
hợp
Đồng
ruộng
8
2
6 Kiểm tra hết mô đun
2 2


bờ.
- Căng dây, tạo
hàng.
- Đánh dấu mốc
hàng.
- Đúng khoảng
cách, đúng độ
sâu, đúng mật độ,
Cuốc,
thƣớc, cọc,
dây, giấy
bút, máy
tính tay.
2
Đào hố
- Đào hố thẳng theo
hàng đã đánh dấu
theo đúng độ sâu 0,3
– 0,4 cm, rộng 0,3
cm.
- Hàng cách hàng 0,8
– 1,2 m.
- Hố cách hố 0,2 –
0,3 cm.
- Đào thẳng hàng.
- Đào hố đúng độ
sâu và khoảng
cách.
Cuốc.
c. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN

Phân hữu cơ, Urê,vôi,
lân, Kali.
Xác định đúng
loại phân.
Phân hữu cơ,
Lân Supe,
vôi, Urê, KCl
2
Xác định
liều
lƣợng
phân
- Dâu trồng bằng hom:
1 ha dâu cần bón:
+ 10 - 15 tấn phân
hữu cơ.
+ 1 tấn vôi.
+ 1 tấn lân.
- Dâu trồng bằng cây
con: 1 ha dâu bón:
+ 15 – 20 tấn phân
hữu cơ.
+ 80 kg N, tƣơng
đƣơng 174 kg Urê.
+ 100 kg P
2
O
5
, tƣơng
đƣơng 620 – 660 kg

cào.
mặt.
5
Lấp đất
- Dùng cuốc cào đất
lấp kín phân
- Lấp kín phân.

c. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN
Địa điểm: Thực hiện trên đồng ruộng
Qui trình thực hiện
Phiếu thực hành
Phiếu đánh giá sản phẩm
Giấy bút ghi chép
Các loại dụng cụ làm đất.
d. RÚT KINH NGHIỆM
Kiểm tra, nhắc nhở thƣờng xuyên, uốn nắn kịp thời.
e. NHỮNG LỖI THƢỜNG GẶP
 Chọn không đúng loại phân bón lót.
 Rải phân không đều.
 Lấp phân không kín.
 Đảo phân không đều.
 Khi vận chuyển làm rơi vãi phân nhiều.
 Xử lý hố quá sớm hoặc quá muộn.
 Tính không đúng lƣợng phân bón.
4.2. Bài 2: Trồng dâu
Bài thực hành 1
a. TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Chia nhóm: Mỗi nhóm từ 5-10 học sinh.
Công việc của giáo viên: Hƣớng dẫn, làm mẫu, kiểm tra nhắc nhở.