Kỹ năng của luật sư trong việc bảo vệ quyền, lợi ích của thân chủ trong vụ việc
tranh chấp về thừa kế
Để thành công trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của thân chủ trong các vụ
việc tranh chấp thừa kế, Luật sư cần chú ý một số đặc thù riêng biệt trong
tranh chấp thừa kế.1. Đặc điểm về các vụ việc về tranh chấp thừa kế:Đặc
điểm thứ nhất: Đây là quan hệ tranh chấp liên quan đến những người thân
thích, ruột thịt trong gia đình, dòng tộc. Tranh chấp xung quanh thừa kế di
sản là loại tranh chấp nặng nề, phức tạp, ở một khía cạnh nào đó liên quan
đến tình cảm thiêng liêng nhiều lúc sâu lắng trong tâm khảm không chỉ
giữa những người đang tranh chấp mà vô hình chung nó liên quan đến
quan hệ với người đã quá cố để lại di sản thừa kế
Quan hệ tranh chấp thoạt nhìn thì có vẻ như đơn giản, nhưng bên trong chứa
chất mâu thuẫn phức tạp, nặng nề và nhiều lúc rất gay gắt, sâu sắc.Quan hệ tranh
chấp thừa kế không chỉ liên quan đến một vài đương sự, nhiều vụ việc thực tế
liên quan đến rất nhiều người trong gia đình, họ tộc. Nếu giải quyết không tốt
nhiều lúc quan hệ tranh chấp tài sản thừa kế trở thành mối ung nhọt phá vỡ tình
cảm trong gia đình, họ tộc đã được hình thành qua nhiều thế hệ. Thậm chí quan
hệ tranh chấp đó có thể phá vỡ cả hệ thống tiêu chí đạo đức, mĩ tục đã kết tinh
thành truyền thống tương thân, tương ái của từng gia đình và dòng tộc.Để bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ mình trong tranh chấp thừa kế, Luật sư
còn cần có trách nhiệm trong việc giữ gìn tình anh em, nghĩa đồng bào, tình ruột
thịt, và xa hơn là tình làng nghĩa xóm, vun đắp cho tình nghĩa gia đình anh em
ruột thịt và tạo cho xã hội ổn định và phát triển. Đặc điểm thứ hai: Quan hệ
tranh chấp về thừa kế gắn liền với nhiều yếu tố truyền thống Ềgia phongỂ, Ềgia
tộcỂ, có những quan hệ gắn với gốc rễ, cội nguồn của một gia đình, họ tộc, thậm
chí ở nhiều địa phương gắn với nhiều phong tục tập quán sắc tộc, quần cư Yếu
tố gốc gác cội nguồn thể hiện trong quan hệ thừa kế vừa cụ thể, vừa tế nhị - vì
không chỉ là quan hệ pháp lý đơn thuần, mà còn mang nặng tình cảm của từng
cá nhân tham gia vào quan hệ đó.Đặc điểm thứ ba: Quan hệ tranh chấp về di sản
1
thừa kế không chỉ liên quan chủ yếu đến quan hệ tài sản và quyền tài sản, mà

Nghị quyết về áp dụng văn bản quy phạm luật thống nhất chung cho cả nước
trong đó có Luật Hôn nhân - Gia đình. Do đặc thù lịch sử đó, quan hệ hôn nhân -
gia đình ở nước ta trong các giai đoạn lịch sử vừa qua là phức tạp, cùng với sự
chuyển dịch dân số, con người từ vùng này sang vùng khác trong điều kiện
chiến tranh làm cho quan hệ hôn nhân - gia đình càng phức tạp hơn.Đặc điểm
thứ bẩy: liên quan đến quan hệ thừa kế: Trên đất nước chúng ta có 54 dân tộc
anh em cùng chung sống, mỗi dân tộc có truyền thống và tập quán riêng, liên
quan đến thừa kế. Thậm chí cùng là một dân tộc nhưng ở mỗi vùng, miền, địa
phương lại tồn tại tập quán riêng về thừa kế mà tại địa phương đó đã thành
thông lệ, ví dụ như quyền thừa kế của con trai trưởng, hoặc thừa kế theo huyết
thống dấu ấn chế độ mẫu hệ hoặc tồn tại ý thức trong một số người quan niệm
Ềtrọng nam, khinh nữỂ trong quan hệ thừa kế. Những quan niệm phong kiến ở
nhiều nơi Ềăn sâu, bám rễỂ và là nguyên nhân gây nên sự tranh chấp về thừa
kế.Đặc điểm thứ tám: Đây là đặc thù gây không ít khó khăn trong giải quyết các
tranh chấp về thừa kế, đó là do trình độ pháp lý của dân chưa cao, nhiều người
dân không hiểu biết những quy định của pháp luật thừa kế. Họ không biết họ có
quyền gì và như thế nào. Thậm chí, những quy định về di chúc để lại thừa kế họ
cũng không biết, những quy định của pháp luật chia thừa kế theo pháp luật họ
cũng không nắm được. Những đặc thù này gây những phức tạp nhất định trong
việc giải quyết các tranh chấp về thừa kế.1. Kỹ năng cần thiết của Luật sư khi
nhận bảo vệ quyền, lợi ích cho thân chủ trong các vụ tranh chấp về thừa kế.1.1.
Luật sư cần biết rõ về thân chủ:Do đòi hỏi nghề nghiệp Luật sư trước hết phải
biết về thân chủ, đây là cả một vấn đề khoa học và nghệ thuật lớn. Để bảo vệ lợi
ích cho thân chủ, Luật sư không thể không biết rõ về thân chủ của mình, đặc biệt
trong các vụ việc tranh chấp về thừa kế. Bằng cách gì và như thế nào để có được
những thông tin đầy đủ khách quan, chuẩn xác về thân chủ, điều đó phụ thuộc
cách tiếp cận và khả năng khai thác của từng cá nhân Luật sư. Luật sư cần lưu ý,
thân chủ có thể là tổ chức, pháp nhân được thừa kế theo di chúc của người để lại
di sản thừa kế.Trước hết, trong vụ việc tranh chấp thừa kế, luật sư cần có đầy đủ
thông tin về gốc gác, gia đình của chính thân chủ, những gì liên quan đến nhân

hiểu yêu cầu của thân chủ qua đơn từ:Đối với thân chủ là nguyên đơn dân sự,
4
Luật sư cần nghiên cứu kỹ đơn kiện của thân chủ. Qua nghiên cứu đơn khởi kiện
để xác định xem thời hiệu khởi kiện còn không, yêu cầu cụ thể của thân chủ
gồm những gì: Di sản, quyền tài sản, và tìm hiểu xem ngoài ra thân chủ có yêu
cầu gì khác không. Qua tiếp xúc và qua đơn, Luật sư phải nắm vững được mục
đích thực tế, mục đích sâu xa của thân chủ qua vụ kiện.Qua đơn của thân chủ,
Luật sư có thể nắm bắt nỗi niềm, dự cảm của thân chủ mình. Từ đó để Luật sư
hiểu thêm về các luận cứ mà thân chủ dựa vào đó đưa ra yêu cầu. Nghiên cứu
đơn của thân chủ là nguyên đơn dân sự, để Luật sư có thể giúp thân chủ hoàn
chỉnh lại đơn, mở rộng phạm vi, yêu cầu hoặc sơ bộ giới hạn yêu cầu Việc
nghiên cứu kỹ đơn của thân chủ nhằm xác định đúng yêu cầu của thân chủ, sẽ
giúp cho Luật sư tìm những căn cứ pháp lý và căn cứ thực tế chứng minh cho
yêu cầu chính đáng của thân chủ và sẽ không có những trục trặc khi phiên toà
diễn ra. Tránh được tình trạng: Ềông nói gà, bà nói vịtỂ giữa thân chủ và luật
sư.Đối với thân chủ là bị đơn dân sự, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho
thân chủ của mình, Luật sư phải nắm bắt căn cứ phản tố của thân chủ và những
yêu cầu mà thân chủ có thể đưa ra độc lập đối với nguyên đơn. Tìm hiểu những
trăn trở, băn khoăn của thân chủ, qua đơn phản tố, Luật sư có thể nắm bắt được
tinh thần mà thân chủ mình muốn giải quyết trong vụ việc, mức độ thoả hiệp,
những giới hạn không thể chấp nhận thoả hiệp, những vấn đề về nguyên tắc
mang tính sống còn trong giải quyết tranh chấp và chủ định của thân chủ về
hướng giải quyết vụ tranh chấp. Chuẩn bị tốt khâu này, tại phiên toà sẽ không có
những trục trặc bất ngờ có thể xảy ra giữa luật sư và thân chủ là bị đơn dân
sự.1.2.3. Nghiên cứu và thu thập chứng cứ để bảo vệ quyền, lợi ích cho thân
chủVới trách nhiệm đầy trọng trách bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân
chủ của mình, trước khi mở phiên toà giải quyết các vụ việc tranh chấp về thừa
kế, Luật sư theo quy định của luật tố tụng dân sự, có thẩm quyền nghiên cứu hồ
sơ vụ việc, trong đó có việc nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có liên quan.Thân
chủ (đương sự của vụ án) ngoài nghĩa vụ cung cấp tài liệu, chứng cứ cho Thẩm

thừa kế.Luật sư phải xác định được đó là di sản thừa kế hợp pháp của người để
lại thừa kế.Trong trường hợp cần thiết phải tra tìm cội nguồn, tập hợp các chứng
cứ, tài liệu cần thiết để chứng minh cho tài sản đó là di sản đang tranh chấp của
6
thân chủ mình, thì Luật sư nên dành công sức, thời gian thích đáng cho xác minh
điều đó.Đối với pháp luật nước ta, quyền sử dụng đất cũng thuộc di sản thừa kế
và được để lại thừa kế. Ngoài ra, di sản thừa kế còn có thể là quyền tài sản (ví
dụ: lợi ích từ bản quyền tác giả, tác phẩm, quyền phát minh, sáng chế, quyền sở
hữu công nghiệp ).Khi xác định di sản tranh chấp, luật sư cần xác định rõ: giá
trị di sản tranh chấp, di sản là bất động sản hay động sản, nơi có di sản tranh
chấp, người quản lý di sản, các loại di sản, số lượng, chủng loại (nếu là vật, hàng
hoá, sản phẩm, cổ phiếu ). Nếu cần phải định giá di sản, thì nói rõ với thân chủ,
đề nghị thẩm phán thụ lý vụ việc yêu cầu thành lập hội đồng định giá tài
sản.Nếu di sản cần được giám định, thì tương tự như vậy, cần đề nghị trưng cầu
giám định của cơ quan có thẩm quyền.Trong khi xác định giá trị, số lượng, địa
điểm liên quan đến di sản tranh chấp, Luật sư không nên quên là xác định luôn
nghĩa vụ (có thể có) của người để lại thừa kế. Vì vấn đề thực hiện nghĩa vụ của
người để lại thừa kế sẽ liên quan đến trách nhiệm, lợi ích của thân chủ.1.4. Luật
sư cần xác định rõ quan hệ pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích của thân chủ
trong tranh chấp thừa kế:1.4.1. Căn cứ vào quy định của pháp luật, Luật sư cần
xác định rõ quyền của thân chủ trong quan hệ hưởng thừa kế đối với di sản tranh
chấp.Trước hết, phải xác định rõ thời điểm mở thừa kế, tức là thời điểm người
có tài sản để lại thừa kế chết.Luật sư phải xác định, thân chủ có nằm trong diện
bị pháp luật cấm không được hưởng di sản hay không. Theo Bộ luật Dân sự bao
gồm: Những người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, có
hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm
trọng danh dự, nhân phẩm của người đó.Những người vi phạm nghiêm trọng
nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.Những người bị kết án vì hành vi cố ý
xâm phạm tính mạng của người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn
bộ phần di sản mà người đó có quyền hưởng, ở đây Luật sư cần phải tìm hiểu lý

hưởng ít hơn 2/3 kỉ phần theo pháp luật, trừ trường hợp họ bị pháp luật cấm
được hưởng quyền thừa kế.Trường hợp thân chủ của Luật sư là người được
hưởng di sản di tặng của người để lại thừa kế, thì cần lưu ý, thân chủ không phải
thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với phần được di tặng. Người được hưởng di sản
di tặng không được hưởng di sản đó chỉ trong trường hợp toàn bộ di sản để lại
8
không đủ thanh toán nghĩa vụ của người để lại tài sản di tặng, thì phần tài sản di
tặng cũng được dùng để thực hiện phần nghĩa vụ của người quá cố.Đặc biệt Luật
sư cần lưu ý, trong khi bảo vệ quyền, lợi ích cho thân chủ của mình trong các vụ
việc thừa kế theo di chúc, thì việc giải thích nội dung di chúc có tầm quan trọng
nhất định: Pháp luật, đòi hỏi người công bố di chúc cùng những người thừa kế
phải cùng nhau giải thích di chúc trong trường hợp nội dung di chúc không rõ
dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau, cần lưu ý quan hệ của người để lại di chúc
với những người thừa kế theo di chúc, trong đó có thể có thân chủ của mình. Khi
những người này không thể nhất trí với nhau về nội dung di chúc, thì coi như
người chết không để lại di chúc và lúc đó di sản được chia thừa kế theo pháp
luật.Pháp luật quy định giải thích nội dung di chúc như vậy, có thể có những
người trong số những người thừa kế theo di chúc không muốn thừa nhận nội
dung di chúc, hoặc có ý kiến khác để di chúc vô hiệu nhằm vì lợi ích cá nhân (có
thể họ sẽ hưởng phần lợi hơn nếu di sản chia thừa kế theo pháp luật). Trong
trường hợp đó, để bảo vệ lợi ích cho thân chủ, Luật sư cần chứng minh tính rõ
ràng của di chúc, tính lôgic do quan hệ giữa người để lại di chúc với những
người thừa kế có tên trong di chúc.s1.4.3. Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho
thân chủ trong vụ việc tranh chấp thừa kế theo pháp luật.Để bảo vệ quyền, lợi
ích hợp pháp cho thân chủ trong trường hợp tranh chấp thừa kế theo pháp luật.
Luật sư cần xác định đúng thân chủ của mình thuộc diện thừa kế, hàng thừa kế
nào theo pháp luật. Khoản 3 Điều 679 Bộ luật Dân sự quy định nguyên tắc thừa
kế theo pháp luật: ỀNhững người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế
nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản,
truất quyền hưởng thừa kế hoặc từ chối nhận di sảnỂ.Theo quy định của BLDS,

pháp theo quy định của BLDS không phụ thuộc vào hình thức chia thừa kế theo
di chúc (nếu như người để lại di sản lập di chúc cho người đó được hưởng thừa
kế), hay thừa kế theo pháp luật. Theo Điều 638 - BLDS vào thời điểm mở thừa
kế người đó chưa sinh ra, thì phần di sản được thừa kế của người đó theo di chúc
hoặc theo pháp luật được giữ lại giao cho người quản lý di sản thừa kế, khi sinh
ra còn sống thì người đó được nhận lại di sản từ người quản lý di sản thừa kế. Di
sản và lợi ích có được từ di sản tuân theo quy định tại các Điều 641,642,643 -
10
BLDS.Trong cuộc sống hiện nay, không ít những tranh chấp thừa kế nẩy sinh từ
quan hệ giữa con riêng, bố dượng, mẹ kế. Trong trường hợp thân chủ là một
trong những đối tượng trên, Luật sư cần tìm hiểu, thu thập mọi chứng cứ cần
thiết và khách quan để chứng minh quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha
con, mẹ con. Đây là những chứng cứ quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích cho
thân chủ của mình. Bởi lẽ nếu chứng minh được có quan hệ chăm sóc, nuôi
dưỡng như cha con, mẹ con thì không những được hưởng di sản của nhau mà
còn được hưởng thừa kế di sản theo hàng thừa kế mà pháp luật đang quy định
(Điều 679 - BLDS) và thừa kế thế vị quy định ở Điều 680 - BLDS.Trường hợp
thân chủ là nguyên đơn trong tranh chấp có yêu cầu thì những người được chia
thừa kế theo luật do quan hệ con riêng - bố dượng, mẹ kế thì luật sư cũng cần
khách quan khai thác và thu thập chứng cứ để chứng minh giữa họ không có
quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con. Chỉ có những chứng cứ
khách quan đó nới đủ sức thuyết phục và bảo vệ quyền lợi cho thân chủ của
mình với tư cách là nguyên đơn dân sự trong các vụ tranh chấp thừa kế.2. Kỹ
năng của Luật sư tại phiên toà giải quyết vụ việc về tranh chấp thừa kế.Do
những đặc thù của quan hệ tranh chấp về thừa kế (như đã nêu phần một), Luật
sư cần phải lập kế hoạch bảo vệ, dự kiến các tình huống, đặt trước những câu
hỏi để làm sáng tỏ những vấn đề chính của vụ án. Tại các phiên toà giải quyết
các vụ việc loại này Luật sư cần hết sức bình tĩnh, tự tin để bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp cho thân chủ của mình. Hiển nhiên Luật sư có thể bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp cho nhiều thân chủ trong một vụ án, miễn sao quyền và lợi ích

chiến thắng. ở giai đoạn này, Luật sư phải sử dụng tất cả các kỹ năng như dự
đoán, tổng hợp, phân tích và quyết định thì mới hoàn thành được sứ mạng của
mình.Lưu ý, nếu trong giai đoạn tranh luận mà có tình huống mới, chưa được dự
kiến trước hoặc tình tiết mới của vụ án xuất hiện thì Luật sư nên bàn bạc với
thân chủ rồi sau đó mới phát biểu gợi ý, hướng dẫn hoặc giúp đỡ thân chủ bày tỏ
ý kiến. Trường hợp cần thiết thì đề nghị Hội đồng xét xử cho thẩm vấn lại hoặc
đề nghị hoãn phiên tòa để tiến hành điều tra lại hoặc điều tra bổ sung.Khi chủ
toạ phiên toà tuyên án, Luật sư phải chú ý lắng nghe bản án, khi cần thiết thì
hướng dẫn thân chủ kháng cáo đúng hạn.Với tư cách là người trợ giúp pháp lý
12
đắc lực nhất, Luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý, ở đó
Luật sư một mặt bảo vệ quyền lợi của thân chủ thông qua việc tham gia tích cực
trong các giai đoạn tố tụng, mặt khác việc đưa ý kiến hợp lý, hợp tình của Luật
sư sẽ tăng thêm niềm tin của các thành viên Hội đồng xét xử trong việc đưa ra
các phán quyết để giải quyết tranh chấp phù hợp với pháp luật và hợp lẽ công
bằng.Trong vụ việc tranh chấp thừa kế, sự tham gia của Luật sư không chỉ giúp
bảo vệ quyền lợi chính đáng cho thân chủ của mình phù hợp với pháp luật và
thuần phong mỹ tục của dân tộc mà còn từ đó góp phần ổn định và phát triển của
xã hộ
13