Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Văn học có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển
tư duy của con người. Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn văn có
tính thiết yếu trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh.
Trong thời đại hiện nay, khoa học kĩ thuật phát triển nhanh như vũ bão cho nên
đôi lúc con người có thể bị cuốn theo những tri thức khoa học mà quên đi cảm
xúc đời thường. Những lúc như vậy môn văn sẽ giữ lại tâm hồn con người
những tình cảm nhân văn để con người tìm đến với con người, để trái tim hòa
cùng nhịp đập với trái tim. Không chỉ thế học tốt môn văn sẽ tác động tích cực
tới các môn học khác và ngược lại, các môn học khác cũng góp phần học tốt
môn văn. Điều đó đặt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành, giảm lí thuyết, gắn
kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống. Muốn vậy,
mỗi giáo viên phải có phương pháp dạy học phù hợp với từng bộ môn nhằm
nâng cao trình độ kiến thức cho học sinh, đặt cơ sở vững chắc cho các em tiến
lên cấp học cao hơn.
Đối với môn Ngữ văn sau khi đổi mới và thực hiện đồng bộ trên cả nước,
phần lớn giáo viên văn không khỏi băn khoăn, trăn trở, đang từng ngày từng giờ
mày mò và tìm kiếm cho mình một phương pháp dạy học phù hợp, hấp dẫn cho
từng kiểu bài, cho từng thể loại.
Ở chương trình ngữ văn 7 học sinh được tìm hiểu một số bài thơ Đường
(của tác giả Việt Nam và Trung Quốc). Đây cũng là phần văn học chiếm vị trí
1
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
quan trọng trong chương trình Ngữ văn 7. Song khi thực hiện giảng dạy tôi thấy
học sinh gặp không ít khó khăn trong việc tiếp nhận tri thức. Khó khăn thứ nhất
mà các em gặp phải đó là hệ thống ngôn ngữ. các bài thơ Đường luật ngôn ngữ
dùng với nhiều hình ảnh: ước lệ, tượng trưng, điển cố, điển tích, từ ngữ Hán
Việt rất xa lạ với học sinh THCS. Khó khăn thứ hai mà tôi nhận thấy đó là
những bài thơ Đường luật có yêu cầu rất nghiêm ngặt về niêm luật, đối, vần, bố

tập trung nghiên cứu và áp dụng trong quá trình giảng dạy để làm sao các em
yêu thích và cảm thu, chiếm lĩnh được tác phẩm thơ Đường một cách có hiệu
quả cao nhất.
2. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ.
a. Thuận lợi:
Trong những năm học trước bản thân tôi cũng đã được nhà trường phân công
giảng dạy môn ngữ văn 7, Trong năm học này tôi đang trực tiếp giảng dạy ngữ
văn của 3 lớp 7: 7a-7b-7c, tôi thấy học sinh của ba lớp có khả năng tiếp thu bài
nhanh, một số học sinh có năng khiếu về văn chương. Các em có tinh thần học
tập ham học hỏi, hăng say phát biểu ý kiến xây dựng bài, chuẩn bị bài tương đối
đầy đủ khi lên lớp. Bản thân tôi nhận được sự giúp đỡ tận tình của đồng nghiệp.
Tham gia đầy đủ các lớp học chuyên đề để nâng cao trình độ nghiệp vụ theo kịp
với xu thế đổi mới của nền giáo dục nước nhà. Hiện nay tài liệu tham khảo
4
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
nhiều giúp ích rất nhiều trong công tác giảng dạy của giáo viên. Song bên cạnh
những thuận lợi đó còn có một số những khó khăn khi tham gia thực hiện đề tài.
b. Khó khăn:
Như trên tôi đã nói với trình độ nhận thức của học sinh lớp 7 để tiếp cận,
chiếm lĩnh nội dung các tác phẩm về thể loại thơ Đường quả là một vấn đề rất
khó khăn trong việc tiếp thu khiến thức, chiếm lĩnh tác phẩm. Qua thực tế dự
giờ, học hỏi kinh nghiệm, qua các tiết thao giảng khi dạy các bài thơ Đường
thấy kết quả chưa cao, một số em thậm chí không nắm được nội dung bài học.
Hiện tại môn Ngữ văn đã có tài liệu tham khảo nhưng các trang thiết bị như
tranh ảnh …của một số tác phẩm có đoạn trích được học trong sách giáo khoa ở
thư viện không có, do đó rất khó khăn cho học sinh hình dung được nội dung
của tác phẩm. Hiện nay do xu thế của xã hội nên học sinh xem nhẹ các môn
KHXH trong đó có môn Ngữ văn dẫn đến chất lượng học tập không cao. Thấy
được những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã cố gắng khắc phục nghiên cứu để
ứng dụng những kinh nghiệm mà trong thực tế tôi đã áp dụng và đã thu được

6
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
Phần lớn giáo viên khi dạy thơ Đường chỉ chú ý đến phần dịch thơ và bám
vào đó để phân tích (vì phần phiên âm chữ Hán Giáo viên nghĩ là khó nên bỏ
qua) . Đọc tác phẩm thơ Đường là phải đọc cả phần phiên âm chữ Hán, dịch
nghĩa và dịch thơ. Đặc biệt chú đến phần phiên âm chữ Hán vì phần phiên âm
này có lúc đã vượt khỏi tầm hiểu biết của học sinh, nhưng dù khó đi chăng nữa
việc tìm hiểu kĨ phần phiên âm chữ Hán giúp học sinh bước đầu có cách cảm
nhận riêng mà phần dịch thơ không thể thay thế được.
Để làm nổi bật bức tranh thiên nhiên và bức tranh tâm trạng, các tác giả
dùng những từ ngữ gợi tả hình tượng, màu sắc, đường nét cho nổi hình trước
mắt người đọc . Đồng thời mỗi bài thơ là một bản nhạc, nhạc của thanh điệu,
vần, luật, tiết tấu, đối…Sự hài hòa về âm điệu, nhịp điệu,sự thống nhất về âm
hưởng làm cho bài thơ trở thành một tấm dệt âm thanh tinh xảo tạo nên một khả
năng biểu hiện nội dung mạnh mẽ… Vì thế yêu cầu đọc thơ phải “ Vang hết lời,
rung hết nhạc” giúp các em biết lắng nghe ngôn ngữ nghệ thuật trong văn bản
nghệ thuật ngôn từ, hình thành ở các em nhu cầu cảm nhận, xúc cảm và rung
động chân thành trước mỗi cái hay cái đẹp toát ra từ mỗi âm thanh, nhịp điệu,
âm hưởng của bài thơ với mục đích đó khi hướng dẫn đọc tôi hướng dẫn đọc
một cách cặn kẽ, hướng dẫn các em đọc sáng tạo, chú ý cách ngắt nhịp, giọng
thơ…Sau đó tôi đọc mẫu cả đoạn thơ hoặc một vài câu thơ, cũng có thể cho các
em cảm thụ bài thơ qua các giọng đọc của các nghệ sĩ mà mình sưu tầm, thu âm
đươc…
c. Hiểu nghĩa các yếu tố Hán Việt.
7
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
Nắm được nghĩa các yếu tố Hán Việt giúp các em bước đầu nắm được nội
dung bài thơ. Các phần chú giải văn bản, giải thích từ Hán Việt các điển tích
điển cố trong bài thơ chính là phá vỡ hàng rào ngôn ngữ, rút ngắn khoảng cách
giữa học sinh và các điều đại lịch sử. Việc nắm chắc nghĩa các yếu tố Hán Việt

thức cơ bản sẽ tránh bài dạy dàn đều và tràn lan, làm cho học sinh nhồi nhét quá
nhiều thông tin. Đặc biệt ở đây lại là thơ Đường rất hàm súc và nhiều tầng ý
nghĩa. Cùng với nó, đối tượng tiếp cận lại là học sinh 12 – 13 tuổi. Kiến thức cơ
bản ở đây chủ yếu là hướng dẫn các em học sinh tìm hiểu: Hệ thống cảm xúc,
rung động và tâm trạng tình cảm thông qua bức tranh thiên nhiên sinh động
Ví dụ: Khi đọc bài “ Vọng Lư Sơn bộc bố” (Lý Bạch) tôi tập trung làm rõ
được tình cảm nhà thơ trước vẻ đẹp hùng vĩ, tráng lệ của thác núi Lư qua việc sử
dụng kênh hình. Từ đó rút ra được nét độc đáo trong phong cách thơ Lý Bạch:
Phóng khoáng, giàu chất lãng mạn, bằng hệ thống câu hỏi định hướng, gợi tìm.
Hoặc là với bài “ Qua đèo Ngang ” với ngôn ngữ phong phú, kết hợp với
việc sử dụng những thủ pháp nghệ thuật tài tình lấp lánh nhiều tầng ý nghĩa đã
9
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
góp phần làm nên tên tuổi của Bà Huyện Thanh Quan tôi cũng chủ yếu khai
thác bức tranh tâm trạng, tình yêu quê hương sâu sắc của nhà thơ.
Thơ Đường là một thể loại khó lại dạy cho học sinh lớp 7. Vì vậy khi dạy thơ
Đường Giáo viên không nên ôm đồm kiến thức dẫn đến học sinh khó hiểu rồi đi
đến chán nãn và tiếp nhận không có hiệu quả.
3.3. Xác định được thi pháp thơ Đường trong các bài thơ:
Cái gì làm nên sự hấp dẫn thơ Đường? Đó chính là thi pháp thơ Đường. Nắm
được điều này giúp chúng ta hiểu thơ Đường một cách chính xác và khách quan,
giúp Giáo viên phân tích và giảng các bài thơ một cách sâu sắc, tránh áp đặt,
miễn cưỡng, cứng nhắc. Nắm được thi pháp thơ Đường có ý nghĩa thực tiễn
thiết thực đối với những người làm công tác dạy học môn Ngữ văn nói chung và
thơ Đường nói riêng. Vì vậy khi dạy chùm thơ Đường trong sách Ngữ văn 7 nếu
giáo viên xác định đúng các yếu tố thi pháp thì lúc ấy giáo viên mới mở được
cánh cửa để học sinh đi vào thế giới nghệ thuật của tác phẩm. Vậy nói đến thi
pháp thơ Đường chúng ta nói đến những điều gì? Trong phạm vi đề tài này tôi
chỉ đưa ra một số yếu tố thi pháp cần thiết cho việc dạy phần thơ Đường trong
sách Ngữ văn 7.

Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
điểm nhìn con người nhìn ra mọi phía, bao quát cảnh vật để tìm ra cái thần của
bức tranh thiên nhiên. Lý Bạch “Xa ngắm thác núi Lư”, đây là một sự lựa chọn
hợp lý vì “xa ngắm” thì mới tái hiện được cái hùng vĩ, tráng lệ của cảnh ở đây.
Con người được bao bọc giữa sơn thuỷ hữu tình, giữa mây trời non nước. Không
gian mở ra mọi hướng và tâm hồn con người cũng tương thông với không gian
ấy được thể hiện một cách tinh tế.
Trong bài: “Tĩnh dạ tư” từ một điểm “đầu giường” nhìn thấy ánh trăng
xuyên qua cửa, và qua hành động “cử”, “đê” ta thấy không gian ấy đã bao phủ
nổi nhớ và suy nghĩ của nhà thơ về quê hương từ đó bộc lộ được tình cảm yêu
quê hương thắm thiết của tác giả.
Nếu như “Vọng Lư Sơn bộc bố” và “Tĩnh dạ tứ” không gian mở ra mọi
hướng, thì ở “Hồi hương ngẫu thư”, “Mao ốc vị thu phong sở phá ca” lại là
không gian đời thường có xu hướng thu hẹp, dồn nén con người vào những địa
dư chật hẹp, những góc sinh hoạt, hoạt động trong thôn xóm, làng mạc cụ thể
của thời đương đại. Vì thế mà tính hiện thực được gợi lên rất rõ nét, vừa có giá
trị phản ánh cuộc sống vừa có giá trị nhân văn sâu sắc.
Không gian và thời gian trong thơ Đường có tính biện chứng. Đó là cái lẽ mà
các nhà thơ dùng không gian để thể hiện thời gian. Thời gian với không gian
thống nhất lại làm nên một thế giới, một cuộc sống, một phong cách bất hủ của
nhà thơ.
c. Kết cấu trong thơ Đường
c.1. Về bố cục:
12
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
* Với những bài thơ “Thất ngôn bát cú Đường luật” có cấu trúc rất chặt chẽ,
và có những nét riêng.
- Nếu tìm hiểu thao chiều dọc thì có bố cục, niêm, đối vần.
- Nếu tìm hiểu theo chiều ngang thì có luật (bằng, trắc).
- Bố cục của bài thơ Thất ngôn bát cú có bốn phần: đề, thực, luận, kết. (mỗi

"Đã bấy lâu nay bác tới nhà
Trẻ thời đi vắng chợ thời xa.
………………………
Đầu trò tiếp khách trầu không có
Bác đến chơi đây ta với ta"
Về nội dung thì câu đề giới thiệu ý của bài, câu kết vừa khái quát được ý vừa
gây được âm vang và liên tưởng cho người đọc. Câu kết thường bộc lộ chủ đề
của bài.
" Dừng chân đứng lại trời non nước
Một mảnh tình riêng ta với ta"
14
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
* Với những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật. Đây là thể thơ mỗi bài
chỉ có bốn câu (tứ tuyệt), mỗi câu thơ chỉ có bẩy chữ (thất ngôn)
- Đối: Phần lớn những bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật có luật đối như
sau :
+ Có thể câu 1 và câu 2 đối nhau.
+ Có thể câu 3 và câu 4 đối nhau.
+ Có thể câu 2 câu 3 đối nhau.
- Bố cục của bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật hoàn toàn khác so với
những bài thơ làm theo thể Thất ngôn bát cú.
- Bố cục của bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt được khai thác theo cấu trúc: Khai,
thừa, chuyển, hợp.
+ Câu 1 gọi là câu khai.
+ Câu 2 gọi là câu thừa.
+ Câu 3 gọi là câu chuyển.
+ Câu 4 được gọi là câu hợp (khép lại.)
Tóm lại kết cấu bài thơ Đường rất chặt chẽ từ đề, thực, luận, kết đều nằm
trong hệ thống chặt chẽ khi phân tích thơ Đường cho nên khi khai thác, phân
tích văn bản tôi thường cắt ngang phân tích từng phần rồi cuối cùng tổng hợp

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn.
T B T
Mà em vẫn giữ tấm lòng son."
B T B
- Chữ thứ 2 câu 1 là trắc.
Ví dụ: Bài thơ "Thiên trường vãn vọng" của Trần Nhân Tông.
"Thôn hậu thôn tiền đạm tử yên
T B T
Bán vô bán hữu tịch dương biên
B T B
Mục đồng địch lí ngưu quy tận
B T B
Bạch lộ song song phi hạ điền."
T B T
Như vậy vấn đề Niêm luật đòi hỏi học sinh phải chú ý trong quá trình phân
tích bởi thông qua đó tác giả nêu lên tâm sự thầm kín của mình và học sinh thấy
được tài năng đặc biệt của từng nhà thơ, từ đó phát huy được khả năng văn
chương của chính mình.
c.3. Ngôn ngữ trong thơ Đường luật.
Ngôn ngữ trong thơ Đường luật có tính hàm súc. Đặc biệt là những bài thơ
của tác giả Trung Quốc, khiến học sinh gặp không ít khó khăn trong quá trình
17
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
hiểu văn bản. Nếu chương trình sách giáo khoa cũ các em được học tiết "Mở
rộng vốn từ" thì một số từ ngữ Hán việt các em còn hiểu chút ít, nhưng hiện nay
phần này không được đưa vào chương trình sách giáo khoa. Vì thế các em hiểu
rõ những từ ngữ trong bài thơ rất lơ mơ, do đó các em rất khó cảm nhận hết
được tư tưởng mà nhà thơ gửi gắm vào bài viết. Chính vì vậy trước khi tìm hiểu
một bài thơ Đường luật tôi thường yêu cầu học sinh tự tra những từ ngữ đó trong
phần cuối sách trước ở nhà, để khi đến lớp các em dễ dàng tiếp nhận tác phẩm

nghiên cứu thơ Đường.
4. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIÊM.
Trước khi nghiên cứu và thực hiện đề tài này tôi nhận thấy nhìn chung các
em tiếp nhận những tác phẩm thơ Đường luật còn rất lúng túng, tâm lý không
thích học thể loại này mấy. Tôi đã tiến hành khảo sát một số tiết dạy ở ba lớp 7
mà tôi trực tiếp giảng dạy
Hình thức và nội dung khảo sát.
19
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
- Yêu cầu học sinh tìm hiểu nghĩa của những từ Hán Việt trong bài thơ
“Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.”
- Sử dụng phiếu học tập và các câu hỏi trắc nghiệm để kiểm tra việc nắm bắt
kiến thức của học sinh.
- Tiến hành kiểm tra viết để đánh giá khả năng nhận thức của học sinh kết
quả khảo sát chất lượng ở hai lớp 7A và 7B (năm học 2010 -2011) như sau:
Lớp Số bài
Điểm 0→ 4 Điểm 5→ 6 Điểm 7→ 8 Điểm 9 →10
7A 31 14
45,1
%
13 42% 4
12,9
%
0 0%
7B 30 12 40% 16 53,4% 2 6,6% 0 0%
Như vậy so với yêu cầu chung và so với việc tiếp nhận các thể loại văn học
khác tôi nhận thấy kết quả như trên là chưa đạt. Sau đó tôi triển khai và áp dụng
một số các biện pháp trên vào quá trình giảng dạy tôi nhận thấy học sinh tiếp
thu bài tốt hơn, các em hứng thú học hơn, còn ít hiện tượng ngại tiếp xúc với
những bài thơ Đường luật. Nội dung nghệ thuật của các tác phẩm thơ Đường

thêm phương pháp dạy học môn Ngữ văn. Một lần nữa tôi rất mong được các
đồng nghiệp đánh giá, bổ sung để đề tài có thể áp dụng rộng rãi.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
21
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG Thanh Hóa, ngày 10 tháng 5 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.
Người viết SKKN
Vũ Thị Hà

22