ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, xã hội càng phát triển thì biểu hiện của tội phạm càng đa
dạng, phức tạp, nhất là các tội xâm phạm sở hữu, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe
của con người và trật tự, an toàn xã hội chiếm tỉ lệ không nhỏ trong tổng số các tội
phạm xảy ra hằng năm ở nước ta. Do vậy, vấn đề đặt ra với toàn xã hội là cần phải
hướng thiện con người và xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp, chặt chẽ, xử lý
đúng người, đúng tội, đúng pháp luật nhằm duy trì và đảm bảo tính nghiêm minh của
pháp luật. Để góp phần nghiên cứu một trong các loại tội phạm này, chúng em xin
đưa ra và phân tích một số đặc điểm nổi bật, riêng biệt làm cơ sở cho việc định tội
danh cũng như để so sánh, phân biệt với một số tội phạm khác trong Bộ luật hình sự
(BLHS) qua việc nghiên cứu, tìm hiểu ví dụ sau đây:
“A là lưu manh chuyên nghiệp, vì muốn chiếm đoạt tài sản nhà ông B, A giả danh
là bộ đội nghỉ phép do bị lỡ tàu xin ngủ nhờ (nhà ông B gần nhà ga của thị trấn, ông B
sống một mình). Do hồi trẻ từng đi bộ đội nên ông B đã tỏ ra thông cảm và đồng ý cho
A ngủ nhờ. Nửa đêm, A lẻn thức dậy lấy chiếc đài nhỏ để trên nóc tủ nhà ông B cho
vào hành lí của mình. Sau đó, A dùng con dao nhíp để nạy cửa tủ để tìm tiền. Cánh cửa
bất ngờ bật tung phát ra tiếng động làm cho ông B thức giấc, ông B phát hiện A đang
lục lọi ngăn tủ, ông liền hô: “trộm, trộm, bắt lấy quân ăn trộm”. A lập tức lao tới
giường bịt mồm ông B, ông B cố giãy giụa, kêu lên: “Cứu tôi với, bắt lấy quân ăn
trộm”. A thấy thế, liền bóp cổ ông B đến khi ông nằm im mới thôi. Sau đó, A tiếp tục
lục lọi ngăn tủ và lấy được 300.000 đồng. Ông B đã bị chết do ngạt.
Về vụ án này, có các quan điểm sau:
1. A phạm tội cướp tài sản với tình tiết tăng nặng tại khoản 3 điều 133 BLHS
“làm chết người”.
2. A phạm tội trộm cắp tài sản thuộc trường hợp có tình tiết hành hung để tẩu
thoát và tội giết người.
3. A phạm tội giết người và tội cướp tài sản.”
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
a) Quá trình phạm tội của A cần chia làm hai giai đoạn để xem xét.
*Giai đoạn 1: (Từ khi A lén thức dậy lúc nửa đêm đến khi bị ông B phát hiện). Ở
giai đoạn này, hành vi của A có những dấu hiệu sau:

hô: “trộm, trộm, bắt lấy quân ăn trộm”. A lập tức lao tới giường bịt mồm ông B, ông
B cố giãy giụa, kêu lên: “Cứu tôi với, bắt lấy quân ăn trộm”. Như vậy, ban đầu A chỉ
bịt mồm ông B để khiến ông không kêu được, nhưng khi thấy cách này không hiệu
quả và bản thân có nguy cơ bị bắt, A chuyển sang bóp cổ ông B cho đến khi ông nằm
im mới thôi, sau đó lại tiếp tục lục tủ nhà ông và lấy đi 300.000 đồng.
* Hành vi của A đã thực hiện nêu trên, quan điểm thứ nhất cho rằng: A phạm tội
"cướp tài sản" với tình tiết tăng nặng định khung “làm chết người” (theo quy định tại
điểm a khoản 4 Điều 133 BLHS) là không chính xác và bỏ lọt tội phạm. Bởi lẽ: Theo
Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân
tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của BLHS, thì
việc định tội đối với một số trường hợp vừa có hành vi chiếm đoạt tài sản, vừa có
hành vi xâm phạm tính mạng của người khác được hướng dẫn áp dụng như sau:
- Đối với hành vi dùng vũ lực nhằm chiếm đoạt tài sản (tài sản xã hội chủ nghĩa
hoặc tài sản của công dân) có gây thương tích nặng, gây tổn hại nặng cho sức khỏe
(tức là cố ý về hành vi và vô ý về hậu quả) hoặc gây chết người (tức là cố ý về hành vi
và vô ý về hậu quả), thì xử lý về “tội cướp tài sản xã hội chủ nghĩa” theo điểm c
khoản 2 Điều 129 - BLHS năm 1985 hoặc về “tội cướp tài sản của công dân” theo
điểm c khoản 2 Điều 151-BLHS năm 1985 (nay là điểm a khoản 3 Điều 133 hoặc
điểm a khoản 4 Điều 133 của BLHS năm 1999)
- Đối với hành vi nhằm chiếm đoạt tài sản mà giết người chủ sở hữu hay người
quản lý tài sản, giết người chống cự lại, hoặc bắn trả người đuổi bắt (tức là cố ý đối
với hậu quả chết người), thì xử lý về “tội giết người” và “tội cướp tài sản”.
3
Như vậy, trường hợp vừa có hành vi dùng vũ lực nhằm chiếm đoạt tài sản, vừa
có hành vi xâm phạm tính mạng của chủ sở hữu chỉ bị xử lý về một tội (tội cướp tài
sản) với tình tiết định khung tăng nặng "làm chết người" (theo điểm a khoản 4 Điều
133 của BLHS năm 1999) khi mà kẻ phạm tội có lỗi vô ý đối với hậu quả chết người
(như trường hợp kẻ phạm tội đột nhập vào nhà một công dân đánh, trói, nhét giẻ vào
miệng người đó nhằm chiếm đoạt tài sản và làm cho người này bị chết vì ngạt thở).
Còn trong trường hợp vụ án này, A đã có hành vi "bóp cổ ông B cho đến khi ông nằm

hoặc đe dọa dùng ngay tức khắc vũ lực là tình tiết diễn biến của tội phạm. Nếu việc
dùng vũ lực (hoặc đe dọa dùng vũ lực) là nhằm để tẩu thoát (kể cả khi tẩu thoát cùng
4
với tài sản đã chiếm đoạt được), thì không kết án kẻ phạm tội về cướp tài sản…, và tùy
trường hợp mà kết án họ về tội phạm xảy ra trước khi dùng vũ lực (hoặc đe dọa dùng
vũ lực) và coi việc dùng vũ lực (hoặc đe dọa dùng vũ lực) là tình tiết “hành hung để
tẩu thoát” Nếu việc dùng vũ lực dẫn tới hậu quả làm chết người thì kẻ phạm tội bị kết
án thêm về tội giết người..."
Theo hướng dẫn tại mục 6 Phần I Thông tư liên tịch số 02 ngày 25-12-2001
hướng dẫn áp dụng một số quy định tại chương XIV “các tội xâm phạm sở hữu”, cụ
thể như sau:
"6.1. Phạm tội thuộc trường hợp "hành hung để tẩu thoát" là trường hợp mà
người phạm tội chưa chiếm đoạt được tài sản hoặc đã chiếm đoạt được tài sản, nhưng
bị phát hiện và bị bắt giữ hoặc bị bao vây bắt giữ thì đã có những hành vi chống trả lại
người bắt giữ hoặc người bao vây bắt giữ như đánh, chém, bắn, xô ngã... nhằm tẩu
thoát.
6.2. Nếu người phạm tội chưa chiếm đoạt được tài sản hoặc đã chiếm đoạt được
tài sản, nhưng đã bị người bị hại hoặc người khác giành lại, mà người phạm tội tiếp
tục dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực ngay tức khắc tấn công người bị hại hoặc người
khác nhằm chiếm đoạt cho được tài sản, thì trường hợp này không phải là "hành hung
để tẩu thoát" mà đã có đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội cướp tài sản."
Như vậy, theo các nội dung hướng dẫn trên đây, thì tình tiết “hành hung để tẩu
thoát” chỉ áp dụng cho các trường hợp dùng sức mạnh để thoát khỏi tình trạng bị bắt
giữ và không nhằm mục đích để giữ tài sản đã trộm cắp. Trên thực tế, sau khi A đã
chiếm đoạt được chiếc đài cho vào hành lý và tiếp tục dùng dao cạy tủ để tìm tiền thì
bị ông B phát hiện và hô hoán, kêu cứu, A đã lập tức dùng vũ lực "bóp cổ" ông B
không phải để tẩu thoát mà nhằm bảo đảm sự an toàn đối với tài sản đã chiếm đoạt
được và để tiếp tục thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong tủ nhà ông B. Sau khi
thực hiện hành vi "dùng vũ lực" đối với ông B, A không chỉ giữ lại được tài sản (chiếc
đài) đã chiếm đoạt trước đó một cách an toàn mà còn tiếp tục chiếm đoạt được số tiền