ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
NGUYỄN THỊ KÍNH
TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH
VỚI VIỆC RÈN LUYỆN VÀ TU DƯỠNG ĐẠO ĐỨC
CHO SINH VIÊN NGÀNH Y, DƯỢC HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 22 80
Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN HIỀN LƯƠNG
HÀ NỘI - 2013 MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
Chương 1. TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH 8
1.1. Những tiền đề, điều kiện hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí
Minh 8
1.1.1. Đạo đức truyền thống Việt Nam, tinh hoa văn hóa nhân loại,
cơ sở hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 8
1.1.2. Đạo đức học Mác-Lênin, cơ sở lí luận hình thành tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh 14
1.1.3. Hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh với sự hình thành tư
tưởng đạo đức của Người 17
1.2. Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 19
1.2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và vai trò, vị trí
của đạo đức cách mạng 20
1.2.2. Những chuẩn mực đạo đức mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh 24
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh - anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lỗi
lạc của dân tộc Việt Nam, Người đã dành cả cuộc đời cống hiến cho sự
nghiệp cách mạng Việt Nam. Những tư tưởng của Người đã soi sáng con
đường cách mạng Việt Nam, đưa cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến
thắng lợi khác. Những tư tưởng đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị và vẫn
được Đảng ta lấy làm kim chỉ nam cho mọi hành động. Trong cương lĩnh xây
dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đảng ta đã xác định: tiến
hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa làm cho thế
giới quan Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống
tinh thần của xã hội.
Trong sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa của nước ta hiện nay,
thanh niên nói chung và sinh viên nói riêng giữ vai trò quan trọng. Đó là lực
lượng to lớn, luôn đi đầu trên tất cả các lĩnh vực, là lực lượng quyết định
tương lai của đất nước. Đảng ta đã khẳng định: sự nghiệp đổi mới có thành
công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong
cộng đồng thế giới hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên,
vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên. công tác thanh niên là vấn đề
sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của
dân tộc.
Sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước hiện nay đòi hỏi phải có
những con người có tri thức khoa học kỹ thuật, đồng thời cũng phải có những
phẩm chất đạo đức tốt. Vì vậy, bên cạnh việc giáo dục trang bị những tri thức
khoa học kỹ thuật cho người học cần phải tiến hành song song việc hoàn thiện
nhân cách, phẩm chất đạo đức, đặc biệt là đối với sinh viên - những chủ nhân
tương lai của đất nước.
2
Hiện nay, đất nước ta đang mở cửa giao lưu hội nhập với thế giới, nền
kinh tế phát triển theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nền
của Hồ Chí Minh.
Tác phẩm “Văn hoá, đạo đức trong tư tưởng Hồ Chí Minh” của Bùi
Đình Phong, Nhà xuất bản Công an nhân dân (2008) cũng đã đi phân tích để
thấy rõ những đặc trưng bản chất trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đó là
nguyên tắc “ở đời và làm người”. Đồng thời, tác giả cũng đã đi phân tích để
thấy rõ tính thống nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là sự thống nhất giữa
tư tưởng chính trị và tư tưởng đạo đức, giữa tư tưởng và hành động, giữa đức
và tài. Tác phẩm cũng đã làm rõ về tính toàn diện trong tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh và những giá trị của những tư tưởng đó trong phạm vi dân tộc và
nhân loại.
Tác phẩm “Mãi mãi học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh” của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia (2008) đã khai thác nội dung tư
tưởng đạo đức Hồ Chí Minh thông qua ba phần chính. Phần một là những trích
đoạn và những bài viết của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng. Phần hai là
những nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh thông qua nhiều bài viết của
nhiều tác giả khác nhau, ở những khía cạnh khác nhau của đạo đức cách mạng.
Phần ba bao gồm những câu chuyện kể về tấm gương đạo đức của Hồ Chí
Minh được sưu tầm từ lời kể của nhiều người và từ nhiều cuốn sách khác nhau.
Tác phẩm “Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh” của Ban tư tưởng văn hoá trung ương, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia
(2007) đã tập trung vào việc nghiên cứu đạo đức là gì, vai trò và những ảnh
hưởng của nó trong đời sống xã hội, những chức năng nói chung của đạo đức.
Tác phẩm cũng đã đi phân tích thực trạng suy thoái về đạo đức, lối sống của
một bộ phận cán bộ, đảng viên; đưa ra những nguyên nhân của tình trạng suy
thoái đó. Tác phẩm cũng đã nêu lên những yêu cầu của việc giáo dục đạo đức
trong thời kỳ mới.
4
Tác phẩm “Đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống mấy vấn đề lí luận
và thực tiễn” của Lê Văn Tích, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia (2008) đã phân
Bên cạnh những tác phẩm nghiên cứu về tư tưởng đạo đức Hồ Chí
Minh, trong những năm qua cũng có nhiều tác giả và nhiều bài viết nghiên
cứu về tình hình đạo đức thanh niên và công tác giáo dục đạo đức đối với
thanh niên Việt Nam.
Tác phẩm “Cơ sở lí luận và thực tiễn của chiến lược phát triển thanh
niên” của Chu Xuân Việt đã dành một phần để khái quát những khái niệm
chung về thanh niên. Tác phẩm cũng đã trình bày tư tưởng Hồ Chí Minh về
thanh niên ở những khía cạnh khác nhau. Thứ nhất là sự nhìn nhận và đánh
giá vai trò, vị trí của thanh niên trong tiến trình lịch sử, qua các thời kỳ cách
mạng. Thứ hai là đường lối, nội dung giáo dục bồi dưỡng thanh niên thành
lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Thứ ba là nhiệm
vụ công tác thanh niên của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Đoàn Thanh niên
Cộng sản Hồ Chí Minh - với chức năng là cánh tay phải và đội hậu bị của
Đảng trong công tác giáo dục và rèn luyện thanh niên. Tác phẩm cũng đã cho
thấy sự tin tưởng của Hồ Chí Minh đối với thế hệ thanh niên, sự nhìn nhận và
đánh giá một cách toàn diện của Người đối với vấn đề thanh niên, sự quan
tâm giáo dục toàn diện cho thanh niên, đặc biệt là giáo dục đạo đức.
Ngoài những tác phẩm và những bài viết nêu trên, còn rất nhiều tác
phẩm và những bài viết của các tác giả khác. Những tác phẩm đó đã đề cập
một cách toàn diện hay những khía cạnh khác nhau về tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh cũng như công tác giáo dục đạo đức cho thanh niên nói chung và
cho sinh viên nói riêng . Nhưng nhìn chung, chưa có tác phẩm nào tập trung
nghiên cứu riêng về vấn đề rèn luyện và tu dưỡng đạo đức cho sinh viên
ngành y, dược theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Vì vậy, qua luận văn này,
tác giả muốn đi sâu tìm hiểu và phân tích để làm rõ một cách hệ thống những
luận điểm cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và công tác giáo dục
6
đạo đức cho sinh viên ngành y, dược Việt Nam hiện nay theo tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh.
và vai trò của đạo đức trong xã hội.
5.2. Cơ sở phương pháp luận
Luận văn sử dụng phép biện chứng duy vật, kết hợp giữa phương pháp
lôgic và lịch sử, phân tích, tổng hợp trong nghiên cứu các công trình khoa
học, các luận văn, luận án, những bài báo trong các tạp chí nói về đạo đức
sinh viên nói chung và sinh viên ngành y, dược nói riêng.
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn góp phần vào việc nhận thức một cách đầy đủ và sâu sắc hơn
những nội dung cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với công tác
giáo dục đạo đức sinh viên ngành y, dược Việt Nam trong sự nghiệp cách
mạng của dân tộc, nhất là trong giai đoạn hiện nay. Luận văn có thể trở thành
tài liệu tham khảo trong công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên ngành y,
dược hiện nay.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 2 chương, 6 tiết:
Chương 1: Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
Chương 2: Vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong xây dựng
đạo đức cho sinh viên ngành y, dược Việt Nam hiện nay. 8
Chương 1
TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH
1.1. Những tiền đề, điều kiện hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
1.1.1. Đạo đức truyền thống Việt Nam, tinh hoa văn hóa nhân loại,
cơ sở hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
Việt Nam cũng như bất kỳ một dân tộc nào khác trên thế giới, cũng có
một truyền thống văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc, một đời sống tinh thần
Cùng với gia đình, quê hương xứ Nghệ chính là nơi tiếp nối truyền
thống gia đình trong việc vun trồng và bồi đắp tình cảm, lòng yêu quê hương
đất nước của Hồ Chí Minh. Nghệ An là vùng quê nghèo nhưng có truyền
thống hiếu học lâu đời, có truyền thống yêu nước nồng nàn, có tinh thần tự
lực tự cường cao, có ý chí kiên cường, luôn vùng dậy đấu tranh một cách
quyết liệt mỗi khi đất nước có giặc ngoại xâm. Nơi đây, trong mọi thời kỳ của
lịch sử dân tộc đã sinh ra những người con ưu tú của đất nước và những tên
tuổi đó đã đi vào lịch sử dân tộc như những tấm gương sáng chói về tài năng,
về truyền thống văn hóa và về chủ nghĩa anh hùng cách mạng như Nguyễn
Du, Nguyễn Công Trứ, Hồ Xuân Hương, Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu…
Hồ Chí Minh đã sinh ra và lớn lên trên vùng đất được coi là địa linh nhân
kiệt, nơi mà Giáo sư Trần Văn Giàu đã gọi là “dòng sông văn hóa”, là “Yên -
Triệu của nước Việt”. Những truyền thống tốt đẹp nhất của quê hương đã
được Hồ Chí Minh kế thừa, phát huy và nó đã trở thành một trong những nền
tảng tư tưởng đầu tiên và vững chắc cho sự hình thành tư tưởng đạo đức của
Người sau này.
Sự tiếp thu, lĩnh hội những giá trị đạo đức truyền thống của Hồ Chí
Minh là trên tinh thần chọn lọc và kế thừa những yếu tố tích cực, gìn giữ và
phát huy những nét đẹp trong truyền thống đạo đức của dân tộc, đồng thời
loại trừ những yếu tố cổ hủ, lạc hậu, cản trở sự phát triển của xã hội. Sự tiếp
10
thu những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc của Hồ Chí Minh là theo tinh
thần “gạn đục khơi trong”, chắt lọc lấy những gì tinh túy nhất từ hệ giá trị đạo
đức truyền thống. Hồ Chí Minh đã vận dụng những chuẩn mực đạo đức
truyền thống một cách khoa học, đồng thời có sự cách tân, đổi mới và bổ sung
những yếu tố mới, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh đất nước trong giai đoạn
mới. Bản thân cuộc đời và hệ thống tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh chính là
biểu hiện rõ nét nhất và đầy đủ nhất cho những giá trị đạo đức truyền thống
Việt Nam.
thuyết Nho giáo như tư tưởng đẳng cấp, trọng nam khinh nữ. Hồ Chí Minh đã
ứng dụng học thuyết Nho giáo vào xã hội Việt Nam một cách sáng tạo, làm
cho nó phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước, phù hợp với thời đại mới.
Nhận xét về điều này, Giáo sư Đào Duy Anh đã cho rằng:
“Trong phong cách, phẩm cách và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh
có nhiều yếu tố của Nho giáo mà chính những yếu tố Nho giáo ấy dung hòa
nhuần nhuyễn với những truyền thống ưu tú của dân tộc đã làm cho con người
Macxít - Lênin nít vĩ đại làm nhân dân thế giới ngưỡng mộ ấy cái sắc thái độc
đáo đã nói ở trên” [66, tr.28]. Hay như Giáo sư Đinh Xuân Lâm đã Nhận xét:
“dù cho còn bị hạn chế phần nào bởi khuôn khổ chật hẹp với ý thức hệ phong
kiến, nền văn hóa dân tộc vẫn thấm đượm tính nhân văn được đánh dấu một
cách sâu sắc bởi một truyền thống yêu nước chống ngoại xâm mãnh liệt, bởi
một đạo lí cao cả luôn hướng về những người lao động nghèo khổ… đó là
môi trường sống, cũng là nền tảng văn hóa của Nguyễn Sinh Cung” [33,
tr.262-263].
Bên cạnh Nho giáo, Hồ Chí Minh cũng chịu ảnh hưởng của tư tưởng
Phật giáo, đặc biệt là tư tưởng đạo đức. Hồ Chí Minh đã tiếp thu từ giáo lí nhà
Phật tinh thần từ bi hỉ xả, lòng thương yêu, khoan dung độ lượng đối với con
người, sự tin tưởng ở lòng hướng thiện của con người và luôn dùng lời lẽ để
khuyên răn, giáo dục con người. Sự tiếp thu những tư tưởng đạo đức của Phật
12
giáo càng làm sâu sắc thêm tình yêu thương con người của Hồ Chí Minh.
Điều đó thể hiện rõ trong việc Người dành tình yêu thương cho tất cả mọi
người dân không phân biệt già, trẻ, gái, trai, không phân biệt đẳng cấp tầng
lớp trong xã hội. Đặc biệt, Hồ Chí Minh đã dành tình cảm thương yêu nhiều
nhất cho những người lao động, những người cùng khổ trong xã hội, những
người dễ bị tổn thương nhất, như người già, phụ nữ, trẻ em…
Ngoài những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên nền tảng tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh như truyền thống đạo đức dân tộc, sự ảnh hưởng sâu đậm
và tiếp thu từ tất cả các nền văn hóa tiên tiến nhất của nhân loại.
Hồ Chí Minh đã chắt lọc tất cả những gì tinh túy nhất từ văn hóa nhân
loại, từ tư tưởng của những con người vĩ đại. Người đã tiếp thu từ Khổng Tử
sức mạnh của đạo đức cá nhân và quá trình tu dưỡng đạo đức cá nhân, tiếp
thu từ Phật lòng từ thiện, từ Giêxu ước mơ hoàn thiện nhân cách con người,
từ Tôn Dật Tiên ý tưởng độc lập, tự do, hạnh phúc, từ chủ nghĩa Mác-Lênin
phép biện chứng duy vật. Như người đã nói:
“Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân.
Tôn giáo Giêxu có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả.
Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là cách làm việc biện chứng.
Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nó phù hợp với
điều kiện nước ta.
Khổng tử, Giêxu, Mác, Tôn Dật Tiên Chẳng phải có những ưu điểm
chung đó sao? Họ đều muốn “mưu hạnh phúc cho loài người, mưu hạnh phúc
cho xã hội”. Nếu hôm nay họ còn sống trên đời này, nếu họ họp lại một chỗ,
tôi tin rằng họ nhất định chung sống với nhau rất hoàn mĩ như những người
bạn thân thiết. Từ đó, Hồ Chí Minh đã nói rõ rằng: “tôi cố gắng làm người
học trò nhỏ của các vị ấy” [21, tr.51].
Tuy tiếp thu, học tập từ bên ngoài rất nhiều nhưng chúng ta thấy rõ
rằng, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là của riêng Hồ Chí Minh chứ không
14
phải của ai khác. Nó là sản phẩm của sự giáo dục gia đình, của truyền thống
quê hương đất nước và vẫn mang những nét độc đáo riêng rất Hồ Chí Minh.
Trong quá trình tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, Hồ Chí Minh luôn trên
tinh thần gìn giữ vốn văn hóa riêng, đặc sắc của dân tộc. Dù cho đã đi qua
nhiều trung tâm văn hóa trên thế giới, sống ở nhiều đất nước khác nhau, trong
nhiều điều kiện hoàn cảnh khác nhau nhưng Người vẫn mang trong mình cốt
cách của dân tộc Việt Nam, tinh thần của Việt Nam. Người đã không bị hòa
tan trong các nền văn hóa khác bởi Người có tấm lòng yêu nước nồng nàn
tranh của con người để giành lấy một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Như vậy, hầu như tất cả những học thuyết đạo đức trong truyền thống
bên cạnh những tác dụng tích cực trong việc điều chỉnh hành vi của con người
thì vẫn còn mang trong nó những yếu tố duy tâm chủ nghĩa hoặc mang tính chất
tôn giáo, chưa chỉ ra được con đường hiện thực để đưa con người thoát khỏi sự
bất công trong xã hội, thoát khỏi ách áp bức bóc lột của các tầng lớp trên.
Với quan niệm duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng đạo đức
là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xã hội, có tác dụng điều chỉnh
hành vi của con người trong các mối quan hệ xã hội. Chủ nghĩa Mác-Lênin đã
kiên quyết gạt bỏ những học thuyết đạo đức có tính chất tôn giáo và duy tâm
chủ nghĩa, những học thuyết đạo đức được rút ra từ những nguồn gốc phi lịch
sử và cũng đã chứng minh rằng đạo đức mang tính lịch sử, mỗi giai đoạn lịch
sử thì quan niệm về đạo đức cũng khác nhau.
Đạo đức học Mác-Lênin chỉ ra rằng, đạo đức của xã hội, một mặt do
điều kiện kinh tế - xã hội lúc bấy giờ quy định, mặt khác nó cũng có mối quan
hệ với các hình thái ý thức xã hội khác và chịu sự tác động của các hình thái ý
thức xã hội đó. Điều đó cho phép chúng ta giải thích một cách đúng đắn, khoa
học những hiện tượng đạo đức trong xã hội, đồng thời cũng cho phép con
16
người tìm ra những con đường, những biện pháp khoa học để hoàn thiện đạo
đức xã hội.
Tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác-Lênin chỉ ra rằng, con người
muốn có đời sống tốt đẹp trong xã hội, một đời sống vật chất đầy đủ, một đời
sống tinh thần lành mạnh và phong phú, một cuộc sống gia đình hạnh phúc thì
phải tiến hành cuộc đấu tranh để xoá bỏ chế độ bất công, tổ chức một xã hội
mới. Cuộc sống hạnh phúc và tốt đẹp của con người do chính con người quyết
định chứ không phải do bất kì một đấng siêu nhiên nào sáng tạo ra.
Như vậy, chủ nghĩa Mác-Lênin đã chỉ ra cho con người một con đường
đúng đắn nhất, hiện thực nhất để có một cuộc sống tốt đẹp hơn bằng chính
Hồ Chí Minh là người có tố chất thông minh, tư duy độc lập, sáng tạo,
ham hiểu biết, nhạy bén với cái mới Tất cả những điều nói trên đều đã được
thực tiễn cách mạng và lịch sử chứng minh một cách rõ ràng nhất.
Xuất phát từ chủ nghĩa yêu nước, mong muốn cho đất nước được giải
phóng khỏi ách nô lệ, được độc lập tự do. Dù rất khâm phục và kính trọng các
vị tiền bối, song Hồ Chí Minh đã không tán thành con đường cứu nước của
họ. Người đã quyết tâm lựa chọn con đường riêng của mình, đi tìm con đường
cứu nước mới thực sự phù hợp với đất nước. Trong quá trình đó, Người đã đi
qua nhiều châu lục, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa của nhân loại, đã học tập
không ngừng nghỉ, học tập một cách sáng tạo, học mọi lúc mọi nơi và Hồ Chí
Minh đã tỏ ra là người có ý thức chủ động sáng tạo trong việc học tập tiếp thu
các học thuyết đạo đức trên thế giới. Trong suốt ba mươi năm hoạt động ở
nước ngoài và trong thời gian trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước, Hồ
Chí Minh đã tích lũy được khối lượng tri thức khổng lồ của nhân loại, tích lũy
được những kinh nghiệm phong phú và quý báu, đã trở thành một nhà tư
tưởng lớn, một lãnh tụ vĩ đại của đất nước, một nhà lãnh đạo cách mạng có
tầm cỡ và uy tín trên thế giới, một nhà ngoại giao có văn hóa lịch lãm và tinh
tế, có nghị lực và bản lĩnh phi thường.
18
Quá trình hoạt động cách mạng cũng đã giúp Hồ Chí Minh có sự trải
nghiệm thực tiễn, nhận thức vấn đề một cách sâu sắc, làm cho tư duy của
Người thêm nhạy bén với mọi thay đổi của thời đại, nhạy bén với những vấn
đề mới có thể nảy sinh, có thể nhìn xa trông rộng mọi vấn đề của cách mạng.
Quá trình hoạt động đó đã giúp Hồ Chí Minh nhận thức từ rất sớm và rất rõ về
vai trò quan trọng của đạo đức cách mạng trong sự nghiệp cách mạng nước ta.
Người đã chỉ rõ: người cách mạng phải có đạo đức cách mạng thì mới gánh
đuợc nặng và đi đuợc xa. Nếu không có đạo đức cách mạng thì không thể
hoàn thành được sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Ngay từ
những năm 20 của thế kỷ XX, khi viết tác phẩm “Đường kách mệnh” Hồ Chí
tự giáo dục; là kết quả của quá trình học tập không ngừng nghỉ, học tập một
cách có ý thức và theo một phương thức riêng của mình. Tư tưởng đạo đức
Hồ Chí Minh là sự kết tinh cô đọng những yếu tố đạo đức truyền thống và
những yếu tố của thời đại để hình thành nên một quan điểm đạo đức rất riêng,
rất Hồ Chí Minh và mang đậm bản sắc của dân tộc Việt Nam.
1.2. Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết tinh của những giá trị đạo đức
truyền thống tốt đẹp đã được chắt lọc, được cách tân cho phù hợp với thời đại
mới. Đó cũng là kết quả của quá trình học tập, tiếp thu những tinh hoa văn
hóa nhân loại để hình thành nên một tư tưởng đạo đức đặc biệt với diện mạo
riêng, mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam. Đó là một hệ thống tư tưởng hoàn
chỉnh với cấu trúc nội tại bao gồm vị trí, vai trò của đạo đức; hệ thống luận
điểm với mối quan hệ mật thiết tạo thành một chỉnh thể; những phẩm chất đạo
đức trong giai đoạn mới và những nguyên tắc để rèn luyện đạo đức trong suốt
quá trình hoạt động cách mạng và trong đời sống hàng ngày.
20
1.2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và vai trò, vị trí
của đạo đức cách mạng
Đạo đức cách mạng theo quan niệm của Hồ Chí Minh đó là đạo đức
của giai cấp công Việt Nam, đại diện cho quyền lợi của giai cấp công nhân và
của toàn dân tộc Việt Nam. Đạo đức đó phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giải
phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước
Việt Nam. Đạo đức cách mạng bao gồm những nội dung chính là: lòng yêu
thương con người, trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm chính, chí
công vô tư, đoàn kết nhất trí trong Đảng và trong nhân dân, tinh thần đoàn kết
quốc tế trong sáng.
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng có vị trí quan trọng
trong việc hình thành con người mới. Để con người có thể phát triển hoàn
thiện thì phải tiến hành giáo dục một cách toàn diện cả về tài năng và trí tuệ,
mình phục vụ nhân dân, không suy bì lợi ích danh vọng cá nhân thì cái tài ấy
mới thực sự có ích.
Là một người có hiểu biết sâu rộng và chịu ảnh hưởng lớn của nền văn
hóa phương Đông nói chung và nền giáo dục Nho học nói riêng, Hồ Chí Minh
luôn coi đạo đức là tiêu chí quan trọng để đánh giá một con người, coi đó là
một trong những tiêu chí để con người có thể hoàn thiện nhân cách. Đặc biệt
là đối với người cách mạng thì tiêu chuẩn đạo đức là đầu tiên và không thể
thiếu.
Đạo đức cách mạng giúp cho con người giữ vững được niềm tin, lí trí,
có thêm nghị lực để vượt qua mọi khó khăn gian khổ, giữ vững được mục tiêu
phấn đấu. Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn gian khổ, thất bại cũng
không sợ sệt, rụt rè, lùi bước. Theo Hồ Chí Minh: “làm cách mạng là để cải
tạo xã hội cũ thành xã hội mới, là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng
là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian
khổ, có sức mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. Người cách mạng phải
Copyright: Tài liệu đại học ©