0
Bộ giáo dục và đào tạo

Bộ xây dựng

Trờng đại học kiến trúc h nội
-------------------------------------------------
Hoàng Đạo Cơng Nguyên tắc v kỹ thuật trùng tu
Nhằm bảo tồn các di tích kiến trúc gỗ
ở việt nam
Chuyên ngành:
Kiến trúc nhà ở và công trình công cộng

Mã số: 2.17.01

Tóm tắt Luận án tiến sỹ kiến trúc
Luận án sẽ đợc bảo vệ trớc Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nớc
họp tại trờng Đại học Kiến trúc Hà Nội
vào hồi..............giờ, ..........ngày...........tháng...........năm 2008

Có thể tìm hiệu luận án tại
Th viện Quốc gia
Trờng Đại học Kiến trúc Hà Nội

2
A. Giới thiệu luận án
Đặt vấn đề
Lịch sử nghìn năm sinh tồn, phát triển giống nòi, xây dựng quốc
gia, ngời Việt đã tạo lập nên những tài sản lớn lao về vật chất và
tinh thần. Thời gian, những biến cố lịch sử và quy luật đào thải tự
nhiên đã làm mai một phần lớn tài sản đó. Những gì còn lại tạo thành
di sản văn hóa dân tộc, là vốn liếng tinh thần, là tài nguyên vật chất
mà các thế hệ ngời Việt Nam đơng đại nhận thức cần lu giữ lại,
phát huy những giá trị này trong cuộc sống hôm nay và mai sau.
Tầm quan trọng của công cuộc bảo tồn di sản văn hóa đã đợc
Hiến pháp CHXHCN Việt Nam 1980 khẳng định, công nhận, hai
mơi năm sau đợc pháp luật bởi Luật di sản văn hóa (2001).
Di sản kiến trúc nói chung và di sản kiến trúc gỗ nói riêng nằm
trong vốn liếng di sản văn hóa đó. Nớc ta có 2888 di tích đã đợc
công nhận với 1353 di tích kiến trúc.
Với hàng nghìn năm lịch sử, số lợng di tích kiến trúc ở Việt
Nam là không nhiều: có những giai đoạn dài không đợc ghi nhận
bởi di tích kiến trúc, thậm chí dấu tích vật chất. Vì thế, di tích kiến

- Đây là một luận án đầu tiên về trùng tu di tích nói chung và
trùng tu di tích kiến trúc nói riêng, đúc kết và xem xét các cục diện
và vấn đề mà thực tiễn trùng tu đang đặt ra, xác định các nguyên tắc
và kỹ thuật trùng tu di tích gỗ phù hợp.
- Luận án đề xuất các nguyên tắc và kỹ thuật trùng tu di tích kiến
trúc gỗ, đáp ứng các đòi hỏi về duy trì các đặc điểm và giá trị gốc của
chúng, phù hợp với bản chất của di tích và với các điều kiện thực tế
của Việt Nam hiện nay.
Cấu trúc luận án:
Luận án gồm 158 trang nội dung chính và phần Phụ lục 42 trang:

4
- Đặt vấn đề: 2 trang
- Chơng 1: Tổng quan về di tích kiến trúc gỗ, bảo tồn và trùng tu
di tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam 37 trang
- Chơng 2: Đối tợng, phơng pháp nghiên cứu và luận cứ khoa
học cho việc khẳng định quan điểm cơ bản và nguyên tắc trùng tu di
tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam 68 trang
- Chơng 3: Kết quả nghiên cứu - đề xuất các nguyên tắc, kỹ
thuật trùng tu di tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam và bàn luận 50 trang
- Kết luận và kiến nghị: 2 trang
- Danh mục tài liệu tham khảo: 120 tài liệu tham khảo
- Phụ lục gồm:
+ phụ lục1: các hình ảnh về các di tích kiến trúc gỗ và công tác
bảo tồn, trùng tu các di tích kiến trúc gỗ 23 trang
+ phụ lục2: các bản vẽ cấu trúc mộng liên kết bộ khung kết cấu
gỗ và các kiểu vì liên kết 5 trang
+ phụ lục3: các bản vẽ kỹ thuật tu sửa các cấu kiện gỗ 6trang
+ phụ lục4: các bản vẽ thiết kế tu bổ tôn tạo di tích đình Mông
Phụ 8 trang

tế VN tạo lập trờng phái tu bổ di tích kiến trúc gỗ của riêng mình.
1.2.2 Bảo tồn và trùng tu di tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam
1.2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển công tác bảo tồn, trùng tu
và tôn tạo các di tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam
a. Giai đoạn những năm 60-70-80 của thế kỷ trớc
Công cuộc bảo tồn di tích mới chỉ khởi động, tập trung vào công
tác nghiên cứu, điều tra, kiểm kê và xếp hạng hạn chế. Công việc tu
sửa ngôi đình cổ nhất Việt Nam, đình Tây Đằng, là một cột mốc đặc

6
biệt quan trọng trong sự hình thành và tạo dựng những nguyên tắc và
kỹ thuật trùng tu di tích kiến trúc gỗ ở nớc ta.
b. Giai đoạn từ những năm 90 thế kỷ trớc đến nay
Khả năng kinh tế và đầu t cho tu bổ di tích đã gia tăng, quy mô
và lực lợng tham gia vào công tác trùng tu đợc mở rộng, xuất hiện
các yếu tố thị trờng. Bảo tồn và trùng tu di tích đang gặp những
thách thức to lớn về chất lợng và hiệu quả của trùng tu, về cơ chế, về
xu hớng thị trờng hóa, đi chệch về hớng xây dựng cơ bản, ... .
1.2.2.2 Thực trạng về công tác bảo tồn, trùng tu và tôn tạo các di tích
kiến trúc gỗ ở Việt Nam
a.Tình trạng chung hiện nay của các di tích kiến trúc gỗ
* Tình trạng kỹ thuật
- Phần lớn các di tích kiến trúc gỗ ở tình trạng bảo quản cha đảm
bảo, hiện hữu thờng xuyên nhiều tác nhân gây h hại.
- 3/4 di tích ở tình trạng xuống cấp, 1số có nguy cơ sụp đổ.
- Nguy cơ hiện hữu ở ngay 2 di tích lớn bậc nhất, dù đã đợc đầu
t tập trung (số liệu dẫn ra đối với di tích cố đô Huế và đô thị cổ Hội
An), trên 2/3 các di tích cha đợc trùng tu.
* Tình trạng bảo tồn và mức độ bảo tồn
Kiến trúc gỗ, với các đặc điểm riêng biệt, luôn biến đổi do vật

Những cục diện sau đây đã đợc soi rọi:
- Tiến trình hình thành và phát triển của kiến trúc dân tộc.

8
- Các đặc điểm cơ bản của các loại hình kiến trúc và của toàn bộ
nền kiến trúc của ngời Việt.
1.2.2.4 Các văn bản pháp lý có liên quan đến trùng tu di tích
- Luật di sản văn hóa năm 2001.
- Nghị định số 92/2002/NĐ-CP.
- Quy chế bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích lịch sử văn hóa,
danh lam thắng cảnh.
1.3 Kết luận và những vấn đề đặt ra đối với công tác bảo tồn và
trùng tu di tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam
- Nhận thức di tích là chứng nhân lịch sử, sản phẩm văn hóa vật
chất và tinh thần, chứa đựng những thông tin khách quan, không thể
lặp lại - làm thế nào trung hòa mối quan hệ giữa trùng tu bảo tồn và
tôn tạo, duy trì và khai thác trong cuộc sống đơng đại?
- Nhận thức về gốc, tính nguyên gốc, di tích gốc?
- u tiên những giá trị nào trong trùng tu duy di tích kiến trúc gỗ?
- Chiến lợc nào là duy nhất phù hợp với nhu cầu bảo tồn di tích
kiến trúc gỗ, trong điều kiện thực tại của nền kinh tế và xã hội VN?
- Giải pháp trùng tu nào là phù hợp nhất với đặc điểm và tình
trạng di sản kiến trúc gỗ Việt? tơng thích nhất với hoàn cảnh kinh tế
xã hội và khả năng thực tế của lực lợng trùng tu hiện nay.
Chơng 2. Đối tợng, phơng pháp nghiên cứu và
luận cứ khoa học cho việc khẳng định
quan điểm cơ bản và nguyên tắc trùng tu
di tích kiến trúc gỗ ở Việt Nam

2.1 Đối tợng nghiên cứu và phơng pháp nghiên cứu

còn thiếu sự viện dẫn, củng cố bởi khoa học. Viện dẫn những căn cứ,
xét chúng từ các phơng diện, bằng các phơng pháp phân tích vận
dụng phù hợp, để đi đến những kết luận đợc căn cứ hóa chắc chắn.
2.2 Những luận cứ khoa học cho việc khẳng định quan điểm cơ
bản, nguyên tắc và giải pháp trùng tu di tích kiến trúc gỗ ở VN
2.2.1 Đặc điểm của kiến trúc gỗ và di tích kiến trúc gỗ
2.2.1.1 Các thuộc tính cơ bản của vật liệu gỗ

- Trong quá khứ, gỗ là vật liệu sử dụng phổ biến trong các công
trình kiến trúc ở ta với u điểm bền chắc, dễ khai thác, dễ chế tạo.
- Các loại gỗ sử dụng trong kiến trúc truyền thống có trọng lợng
riêng lớn, kiến tạo đặc và rắn, tơng đối ít bị biến dạng so với gỗ
thông thờng, khả năng chịu lực nén, kéo, uốn tơng đối tốt.
- Trong chu kỳ khô - ẩm, nóng - lạnh diễn ra đều đặn, gỗ bị biến
dạng với các biểu hiện nứt nẻ, cong vênh - đây là nhợc điểm cơ bản.
Vật liệu gỗ có các hạn chế: khuyết tật tự nhiên, khuyết tật do
sâu nấm, khuyết tật do gia công và tiêu tâm, hạn chế về kích thớc.
2.2.1.2 Kỹ thuật gia công gỗ và dựng nhà trong kiến trúc cổ truyền
Kiến trúc gỗ của ngời Việt: hệ nhà đợc lắp dựng và liên kết bởi
mộng mẹo. Các kết cấu gỗ truyền thống với hệ khung cột cổ truyền
mang tính cấu trúc một cách chân thực với chức năng làm việc rõ
ràng, khúc triết.
Các cấu kiện gỗ đợc chế tác từ gỗ tự nhiên thành các cấu kiện
độc lập, hoàn chỉnh, không ghép nối, không bao bọc bằng vật liệu
khác, sơn phủ hạn chế
2.2.1.3 Kết cấu điển hình của các công trình kiến trúc gỗ cổ truyền: