LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, cảm phục và biết ơn, tác giả xin trân trọng
cảm ơn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Khoa Quản lý giáo dục và các thầy
giáo, cô giáo, rất nhân hậu và tâm huyết giảng dạy, đem lại cho tôi nhiều
kiến thức quản lý về lý luận và thực tiễn, về lẽ sống và giá trị cuộc sống.
Xin bày tỏ lòng biết ơn Hội đồng khoa học chuyên ngành Quản lý
giáo dục và Phòng Đào tạo sau Đại học, đã ân cần chỉ dẫn giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình học tập, nghiên cứu viết luận văn tốt nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Trần Thị
Tuyết Oanh - Nhà khoa học, đã tận tình trong việc định hướng đề tài và tỉ mỉ,
kỹ lưỡng, chỉ bảo trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn.
Đồng thời, tôi chân thành cảm ơn các đồng chí chuyên viên phụ trách
bậc tiểu học Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nam Định; các đồng chí lãnh đạo,
chuyên viên phụ trách bậc tiểu học, phụ trách tổ chức Phòng Giáo dục và Đào
tạo huyện Xuân Trường; các đồng chí Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Tổ
trưởng chuyên môn và giáo viên của 29 đơn vị trường tiểu học huyện Xuân
Trường tỉnh Nam Định. Xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động
viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi cung cấp tài liệu, xử lý số liệu, đóng góp ý
kiến trong quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thành luận văn.
Luận văn đã thu được những kết quả nghiên cứu bước đầu. Mặc dù đã
có nhiều cố gắng nhưng vẫn không tránh khỏi những mặt còn hạn chế. Kính
mong được sự góp ý của các nhà khoa học, của các thầy giáo, cô giáo và bạn
bè đồng nghiệp.
Tác giả xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 10 năm 2014
Tác giả luận văn
1
Phạm Thành Công
MC LC
2
DANH MC CÁC TỪ VIẾT TẮT
2020 đất nước ta về cơ bản sẽ trở thành một nước công nghiệp. Nhân tố quyết
định thắng lợi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là nguồn lực con người Việt
Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí
được nâng cao. Vì vậy muốn đảm bảo về tăng trưởng kinh tế, giải quyết các
vấn đề xã hội, củng cố an ninh quốc phòng trước hết phải chăm lo phát triển
nguồn nhân lực con người, chuẩn bị lớp người lao động có những phẩm chất
và năng lực phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Điều này cần bắt đầu từ giáo dục phổ thông mà nền móng chính là giáo dục
tiểu học. Nghị quyết Trung ương 2 (khoá VIII) đã nêu ngành giáo dục cần
phải đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông sao cho
phù hợp với giai đoạn phát triển của đất nước trong giai đoạn mới và còn
nhận định: Giáo dục nước ta còn yếu kém bất cập cả về quy mô, cơ cấu và
nhất là về chất lượng và hiệu quả [7]. Thực tế cho thấy, giáo dục tuy đã đạt
được những tiến bộ nhất định song còn nhiều bất cập, một trong những vấn đề
bức xúc nhất hiện nay là vấn đề chất lượng mà yếu tố quyết định chính là hoạt
động dạy học trong các nhà trường.
1.2 Trong những năm vừa qua, nền giáo dục nước ta đã có bước phát
triển mới cả về quy mô và các điều kiện đảm bảo chất lượng, góp phần quan
trọng vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Bên cạnh đó,
trong giáo dục cũng bộc lộ những bất cập, yếu kém, khuyết điểm gây lo lắng,
bức xúc trong nhân dân. Do vậy cần có sự đổi mới sâu sắc để đáp ứng những
yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong bối cảnh
của giáo dục phổ thông, giáo dục tiểu học cũng đang được đổi mới toàn diện
từ mục tiêu, chương trình đến nội dung và phương pháp dạy học, nhằm nâng
5
cao hơn nữa chất lượng giáo dục đào tạo. Trong hoạt động giáo dục, công tác
quản lý giữ vai trò quan trọng vì nó có tác động trực tiếp đến chất lượng, hiệu
quả đào tạo, là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường. Vấn
đề là tìm các biện pháp quản lý vừa đúng chức năng, vừa phù hợp với thực
tiễn để đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giáo dục. Đổi mới sự nghiệp giáo
lượng dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học của Hiệu
trưởng trường tiểu học theo yêu cầu đổi mới giáo dục.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của
Hiệu trưởng trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
4. Giả thuyết khoa học
Giáo dục tiểu học tỉnh Nam Định nói chung và giáo dục tiểu học huyện
Xuân Trường nói riêng đã đạt nhiều thành tựu song đứng trước yêu cầu đổi
mới giáo dục hiện nay thì cần phải đổi mới, cải tiến nhiều mặt. Nếu đề xuất
được và ứng dụng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học phù hợp với tình
hình khu vực các xã thuần nông đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
hiện nay thì sẽ nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Xuất phát từ mục đích nghiên cứu và giả thuyết khoa học luận văn tập
trung giải quyết những nhiệm vụ sau:
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học của Hiệu
trưởng ở trường tiểu học thuộc các xã thuần nông đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục.
5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học của
Hiệu trưởng trường tiểu học thuộc xã thuần nông huyện Xuân Trường – Tỉnh
Nam Định.
7
5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng
trường tiểu học thuộc xã thuần nông nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
tiểu học phù hợp với đặc điểm các trường tiểu học trên địa bàn huyện Xuân
Trường – Tỉnh Nam Định.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Giới hạn về khách thể, địa bàn nghiên cứu: Cán bộ quản lý ( Hiệu
trưởng, Phó hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn), giáo viên tiểu học trên địa
trưởng các trường tiểu học.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng
trường tiểu học thuộc xã thuần nông huyện Xuân Trường – Tỉnh Nam Định.
Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng
trường tiểu học thuộc xã thuần nông huyện Xuân Trường – Tỉnh Nam Định
đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
9
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
THUỘC KHU VỰC THUẦN NÔNG
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DC
1.1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội hiện đại, việc nâng cao
chất lượng giáo dục trong nhà trường phổ thông nói chung và nhà trường tiểu
học nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới
trong đó có Việt Nam. Để nâng cao chất lượng dạy học, vai trò đóng góp của
các nhà quản lý giáo dục là hết sức quan trọng. Đây cũng là vấn đề luôn được
các nhà nghiên cứu QLGD trong và ngoài nước quan tâm.
Các nước Nhật Bản, Hàn Quốc đã luôn quan tâm giáo dục, coi đó là
động lực để phát triển kinh tế, xã hội. Các quốc gia này đã lấy nguồn lực con
người làm tài sản quyết định trong việc thực hiện công nghiệp hoá. Việc gia
tăng sức mạnh nguồn lực con người được các quốc gia này thực hiện thông
qua cuộc cách mạng trong giáo dục và đào tạo.
Các nhà nghiên cứu QLGD Xô Viết trong công trình nghiên cứu của
mình đã cho rằng: Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất
nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ
giáo viên.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của giáo dục. Trong thư
gửi các em học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam dân
Trong công trình nghiên cứu của mình các tác giả đã nêu lên các nguyên tắc
chung của việc quản lý hoạt động dạy học của người giáo viên như sau:
- Khẳng định trách nhiệm của mỗi giáo viên bộ môn là chịu trách
nhiệm về chất lượng giảng dạy học sinh trong lớp mình phụ trách. Đảm bảo
định mức lao động với các giáo viên.
- Giúp đỡ thiết thực và cụ thể để cho các giáo viên hoàn thành tốt các
trách nhiệm của mình.
Từ các nguyên tắc chung đó các tác giả đã nhấn mạnh vai trò quản lý
trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Các tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn cho
rằng: Trong thực hiện mục tiêu đào tạo việc quản lý dạy và học là nhiệm vụ
trung tâm của nhà trường [14]. Đặc biệt với sự tâm huyết của mình đối với
công tác giáo dục, các tác giả nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là người luôn biết
kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học ( theo nghĩa rộng) với sự quản
lý các quá trình bộ phận. Hoạt động dạy học của các bộ môn và các hoạt động
khác hỗ trợ cho hoạt động dạy học nhằm làm cho tác động giáo dục được
hoàn chỉnh trọn vẹn [14].
- Biện pháp giáo dục chính trị cho giáo viên và bồi dưỡng chuyên môn
nghiệp vụ để xây dựng tiềm lực giảng dạy cho đội ngũ giáo viên cũng là một
bộ phận được tác giả Nguyễn Văn Lê chú trọng trong các biện pháp quản lý
của hiệu trưởng.
- Tác giả Nguyễn Thị Ân đánh giá cao công tác thi đua khen thưởng
trong quá trình quản lý. Bởi thi đua là động lực cho mọi thành viên phát huy
hết khả năng, trí tuệ, động viên nhau dạy thật tốt, học thật tốt, làm cho chất
lượng và hiệu quả giáo dục ngày một nâng cao hơn.
- Tác giả Lê Ngọc Trà, Nguyễn Ngọc Thanh cũng đã nhấn mạnh trong
tài liệu Giáo dục tiểu học- những vấn đề đặt ra ở các nước trong khu vực
Châu Á – Thái Bình Dương như sau: Các nhà quản lý làm công tác giáo dục
phải không ngừng cải tiến, nâng cao chất lượng điều hành và quản lý của
mình để qua đó tác động một cách có hiệu quả vào quá trình cải tiến chất
12
số biện pháp quản lý hoạt động dạy học đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục
trong giai đoạn hiện nay.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Quản lý – Quản lý giáo dục- Quản lý nhà trường
1.2.1.1. Khái niệm quản lý
Quản lý là hệ thống tác động có chủ định, phù hợp quy luật khách quan
của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác và tận dụng tốt nhất
những tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu quản
lý trong một môi trường luôn biến động.
Theo từ điển tiếng Việt (NXB Khoa học xã hội - 1992): Quản lý (mang
ý nghĩa động từ) nghĩa là:
+ Quản là trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định [25].
- Theo quan điểm điều khiển học: Quản lý là chức năng của những hệ
có tổ chức với bản chất khác nhau (sinh học, xã hội, kỹ thuật) nó bảo toàn
cấu trúc các hệ, duy trì chế độ hoạt động.
- Theo C. Mác: Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào
thực hiện ở một quy mô tương đối đều cần ở chừng mực nhất định đến sự
quản lý. Quản lý là xác lập sự tương hợp giữa các công việc cá nhân và hình
thành những chức năng chung xuất hiện trong toàn bộ cơ thể sản xuất khác
với sự vận động của bộ phận riêng lẻ của nó.
Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: Quản lý là một quá trình định
hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động
đến hệ thống nhằm đạt được một mục tiêu nhất định [21].
Như vậy khái niệm quản lý được các nhà nghiên cứu đưa ra định nghĩa
đã gắn với loại hình quản lý hoặc ở lĩnh vực hoạt động, nghiên cứu cụ thể
song đều thống nhất ở bản chất của hoạt động quản lý. Đó là sự tác động một
cách có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý
14
nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt mục tiêu mong muốn bằng kế hoạch hoá,
tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra.
Phương pháp
Mục (êu quản lý
Sơ đồ 1: Cấu trúc hệ thống quản lý
Như vậy thông qua quá trình: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra,
khái niệm quản lý thường được biểu hiện như sau: Quản lý là sự tác động có ý
thức thông qua kế hoạch hoá, chỉ đạo tổ chức kiểm tra để chỉ huy, điều khiển
các quá trình xã hội.
Ngày nay trước những biến động không ngừng của nền kinh tế xã hội,
công tác quản lý được coi là một trong năm nhân tố phát triển kinh tế xã hội
(Vốn – Nguồn lực lao động – Khoa học kỹ thuật – Tài nguyên và Quản lý).
Trong đó quản lý có vai trò mang tính quyết định cho sự thành bại của công
việc. Vì thế những người làm công tác quản lý hôm nay không những phải có
trình độ học vấn, trình độ chuyên môn cao, có phẩm chất đạo đức tốt mà còn
phải là người được bồi dưỡng về khoa học quản lý, có nghệ thuật quản lý, có
năng lực tổ chức và có lòng tận tâm với công việc.
1.2.1.2. Khái niệm về quản lý giáo dục
Để tồn tại và phát triển, con người phải trải qua quá trình lao động.
Trong lao động và cuộc sống hàng ngày con người nhận thức thế giới xung
quanh dần dần tích luỹ được những kinh nghiệm, từ đó nảy sinh nhu cầu
truyền đạt những hiểu biết ấy cho nhau. Đó chính là nguồn gốc phát sinh của
hiện tượng giáo dục.
17
Lúc đầu giáo dục phát triển như một hiện tượng tự phát, sau đó trở
thành một hoạt động có ý thức. Ngày nay giáo dục đã trở thành một hoạt
động được tổ chức đặc biệt đạt tới trình độ cao, có chương trình, kế hoạch, có
nội dung phương pháp hiện đại và trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển
nhanh chóng của xã hội loài người.
Như vậy giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là
sự truyền đạt, lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người,
nhờ có giáo dục mà thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hoá dân tộc,
Tóm lại: Quản lý giáo dục chính là quản lý tác động có định hướng
của nhà quản lý giáo dục trong việc vận dụng nguyên lý, phương pháp chung
nhất của khoa học nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Đó thực chất là những tác
động khoa học đến nhà trường làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa
học, có kế hoạch quá trình dạy và học theo mục tiêu đào tạo.
1.2.1.3. Quản lý trường học
Quản lý trường học thực chất là tác động có định hướng, có kế hoạch
của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh hoạt động của
nhà trường theo nguyên lý giáo dục, mà trọng tâm của nó là đưa hoạt động
dạy và học tiến lên trạng thái mới về chất. Do vậy, công tác quản lý giáo dục
nói chung, quản lý nhà trường nói riêng, gồm quản lý các hoạt động trong nhà
trường và các quan hệ giữa trường học với xã hội. Trong nhà trường hoạt
động quản lý bao gồm nhiều loại như: quản lý các hoạt động giáo dục, hoạt
động dạy học, hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp), hoạt động xã hội, hoạt
động văn thể, hoạt động lao động, hoạt động ngoại khoá, hoạt động giáo
dục hướng nghiệp…quản lý các đối tượng khác nhau: quản lý giáo viên, học
sinh, quản lý tài chính, quản lý cơ sở vật chất…; quản lý nhiều tác động khác
19
nhau: quản lý thực tiễn xã hội hoá giáo dục, quản lý ảnh hưởng từ bên ngoài
nhà trường, quản lý hoạt động của Hội phụ huynh học sinh.
Nhà trường là tổ chức giáo dục, là một đơn vị cấu trúc cơ sở của hệ
thống giáo dục quốc dân. Do đó, xét về bản chất, trường học là tổ chức mang
tính nhà nước – xã hội – sư phạm thể hiện bản chất giai cấp, bản chất xã hội và
đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa
nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục
tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh.
- Quản lý trường học là hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống
này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể
quản lý lên tất cả các mặt của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành
tối ưu xã hội – kinh tế và tổ chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục
1.2.1.4. Khái niệm quản lý trường tiểu học
* Trường Tiểu học: Trường tiểu học là cơ sở giáo dục của bậc tiểu
học, bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân. Trường tiểu học là cơ
sở giáo dục nối tiếp giữa mầm non, THCS thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
Điều 2 Luật giáo dục đã quy định mục tiêu giáo dục như sau: Mục tiêu giáo
dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện có đạo đức, tri thức,
sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng
lực công dân đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [18]
Mục tiêu quản lý trường tiểu học được qui định tại điều 3, Điều lệ
trưởng tiểu học [9]:
1. Tổ chức giảng dạy học tập và các hoạt động giáo dục khác theo
chương trình giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành.
21
2. Tiếp nhận học sinh và vận động học sinh bỏ học đến trường, thực
hiện kế hoạch phổ cập trong phạm vi cộng đồng theo quy định của nhà nước.
3. Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh.
4. Quản lý sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo
quy định của pháp luật.
5. Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồng
thực hiện các hoạt động giáo dục.
6. Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã
hội trong phạm vi cộng đồng.
7. Thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.
* Quản lý trường tiểu học: Quản lý trường tiểu học là tập hợp các tác
động tối ưu ( tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp) của chủ thể
quản lý đến tập thể cán bộ giáo viên và học sinh nhằm tận dụng nguồn nhân
lực dự trữ do Nhà nước đầu tư, các lực lượng xã hội đóng góp và do hoạt
động xây dựng vốn có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà
trường và tiêu điểm hội tụ là đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chất lượng mục
là đối tượng chiếm lĩnh. Học là quá trình tự giác, tích cực, tự chiếm lĩnh tri
thức dưới điều khiển sư phạm của giáo viên. Chiễm lĩnh tri thức, khái niệm
khoa học còn được hiểu là tái tạo khái niệm, tri thức cho bản thân, thao tác
với nó, sử dụng nó như công cụ, phương pháp để chiếm lĩnh các tri thức, khái
niệm khác, mở rộng, đào sâu cho khái niệm đó và vốn tri thức. Hoạt động
của học sinh là quá trình tự điều khiển chiếm lĩnh khái niệm khoa học, học
sinh tự giác tích cực dưới sự điều khiển của thầy nhằm chiếm lĩnh khái niệm
khoa học.
23
Học có hai chức năng thống nhất với nhau: Lĩnh hội và tự chiếm lĩnh;
lĩnh hội là tiếp thu thông tin dạy của thầy, của sách giáo khoa…và tự điều
khiển là tự giác, tích cực, tự chiếm lĩnh tri thức của bản thân.
Hoạt động dạy của thầy là truyền thụ tri thức, tổ chức, điều khiển hoạt
động chiếm lĩnh tri thức của học sinh, giúp học sinh nắm được kiến thức,
hình thành kĩ năng, thái độ. Dạy là sự điều khiển tối ưu hoá quá trình dạy học
của giáo viên để hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh. Nếu học
nhằm mục đích chiếm lĩnh khái niệm khoa học thì dạy lại có mục đích là điều
khiển sự học tập. Dạy có hai chức năng thường xuyên tương tác với nhau,
thâm nhập vào nhau là truyền đạt thông tin dạy học và điều khiển thông tin
dạy học .
Quá trình dạy học bao gồm 3 thành tố cơ bản: Khái niệm khoa học, dạy
và học. Khái niệm khoa học là nội dung bài học, là đối tượng lĩnh hội , chiếm
lĩnh của học sinh, nó là một trong các yếu tố khách quan quyết định logic của
bản thân của quá trình dạy học. Hai hoạt động dạy và học có mối quan hệ
chặt chẽ với nhau, nó tồn tại song song và phát triển trong một quá trình
thống nhất, chúng bổ sung cho nhau, kết quả hoạt động học của học sinh
không thể tách rời kết quả hoạt động dạy của thầy và kết quả hoạt động dạy
của thầy không thể tách rời kết quả học tập của học sinh.
Như vậy, dạy học chính là một quá trình, trong đó dưới tác động chủ đạo
“Tổ chức, điều khiển, lãnh đạo” của thầy, học sinh tự giác, tích cực tổ chức điều
nông nghiêp.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©