Bộ giáo dục v đo tạo
Trờng đại học s phạm h nội

Nguyễn Phơng liên

vận dụng lý thuyết hệ thống
để xây dựng cấu trúc bi giảng
địa lý lớp 11 VớI CáC phần mềm tin học
Chuyên ngành: Lý luận và phơng pháp dạy học bộ môn Địa lý
Mã số: 62.14.1006

LUN N TIN S GIO DC HC
PHẢN BIỆN 1: PGS.TS Nguyễn Đức Vũ
PHẢN BIỆN 2: PGS.TS Nguyễn Thị Tuyết Nga
PHẢN BIỆN 3: PGS.TS Phạm Trung Lương Lu
ận án sẽ được bảo vệ trước hội đồng chấm luận án cấp nhà nước, họp tại: Trường Đại học Sư
phạm Hà Nội
vào hồi…….giò……ngày……tháng……năm 2009 Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc Gia Thư viện Trường ĐHSP Hà Nội

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN

nộ
i dung và phương pháp giáo dục, đào tạo. Để nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, dạy học Địa
lý nói riêng, việc nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường phổ thông có ý nghĩa to lớn và
là yêu cầu hết sức cấp bách.
Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học vừa là biện pháp, vừa là mục tiêu, nhằm đạt tới chất
lượng, hiệu quả cao trong dạy học. Trong đó, đổi mớ
i nội dung dạy học có tầm quan trọng hàng đầu.
Trên thực tế, việc đổi mới nội dung được thực hiện một cách khẩn trương thông qua việc biên soạn lại
chương trình, SGK phổ thông mới từ lớp 6 đến lớp 12. Trong những năm đầu thực hiện dạy học theo
nội dung chương trình SGK mới, GV cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng hệ thống kiến thức, nắm đượ
c cấu
trúc nội dung chung của toàn bộ chương trình môn học, của từng bài học cụ thể, nhằm xác định được
những phương pháp, biện pháp và phương tiện dạy học sao cho phù hợp, nhằm phát huy tính chủ động
và sáng tạo của HS.
Trong hệ thống chương trình Địa lý phổ thông, nội dung chương trình môn địa lý lớp 11 rất
phong phú, đa dạng (bao gồm các kiến thức Địa lý tự nhiên, Địa lý KTXH của nhiều qu
ốc gia và lãnh
thổ trên thế giới) song được giảng dạy với thời lượng không nhiều. Do đó, cần nghiên cứu, lựa chọn
các phương pháp, các phương tiện dạy học phù hợp nhằm đạt hiệu quả tốt và toàn diện.
Tính hệ thống là một đặc trưng điển hình của tri thức khoa học, trong đó có khoa học Địa lí.
Một bài dạy học Địa lí có cấu trúc hệ thống sẽ
giúp cho người dạy và người học có được cái nhìn tổng
quát, tổng thể đối với vấn đề nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau, thấy rõ mối quan hệ giữa các
thành phần nội dung học vấn, là cơ sở giúp HS nắm chắc bản chất của các đối tượng, hiện tượng Địa
lí.
Ngày nay, khi khoa học phát triển, lượng kiến thức mà các em HS phải tiếp nhận là rất lớn. Do
vậy, các công nghệ
cao, các trang, thiết bị dạy học hiện đại, đặc biệt là các phương tiện và thiết bị
công nghệ điện tử cần thiết phải được áp dụng trong dạy học nói riêng, trong đào tạo nói chung. Song,
trong thực tế, việc ứng dụng CNTT trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông cũng còn có những khó

của các nhà toán học, như: GS Hoàng Tuỵ với tác phẩm “Phân tích hệ thống và ứng dụng”, 1987; tác giả
Trần Đình Long, với tác phẩm “ Lý thuyết Hệ thống
”; tác giả Phạm Văn Nam với tác phẩm “Ứng
dụng lý thuyết hệ thống trong quản trị”.
Trong lĩnh vực nghiên cứu Địa lý và thành lập bản đồ Địa lý, GS Lê Bá Thảo, GS.TS Vũ Tự
lập, PGS.TS Ngô Đạt Tam, PGS.TS Nguyễn Trần Cầu, PGS.TS Lâm Quang Dốc, TS Phạm Ngọc
Đĩnh và nhiều tác giả khác đã nghiên cứu, áp dụng lý thuyết hệ thống trong các công trình nghiên cứu
của mình.
Các tác giả thành công theo hướng nghiên cứu ứng dụng CNTT trong d
ạy học Địa lí có: PGS.
Nguyễn Dược, GS.TS Nguyễn Viết Thịnh, PGS.TS. Đặng Văn Đức, PGS.TS. Nguyễn Trọng Phúc và
các giảng viên Khoa Địa lý ĐHSP Hà Nội.
Luận án này đã kế thừa những cơ sở khoa học về lí thuyết hệ thống, về cách thiết kế bài dạy học
có ứng dụng CNTT để áp dụng vào một công việc cụ thể: thiết kế bài dạy học Địa lí lớp 11.
3. M
ục đích nghiên cứu:
- Trên quan điểm lý thuyết hệ thống, phân tích nội dung, chương trình, phương pháp thể hiện
của các bài học Địa Lý lớp 11, xây dựng cấu trúc mới trong mỗi bài học. Từ đó, xây dựng được bài
dạy học Địa lí lớp 11 có cấu trúc hệ thống với sự hỗ trợ của các phần mềm tin học.
- Thử nghiệm xây dựng một phần mềm tin học thể
hiện tính hệ thống của toàn bộ chương trình
Địa lý ở phổ thông, giúp các GV có thể sử dụng dễ dàng trong quá trình soạn - giảng bài.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Phân tích tổng quát hiện trạng nghiên cứu ứng dụng lý thuyết hệ thống trong nghiên cứu Địa lý
và dạy học Địa lý
- Phân tích đặc điểm nội dung, chương trình, phương pháp thể hiện của SGK ĐL 11 theo quan
điểm hệ thống.
- Khai thác, sử dụ
ng các chương trình phần mềm thông dụng để thiết kế một số dạng bài dạy
học Địa lý trong CTĐL 11.

dụng để thể hiện nội dung bài dạ
y học Địa lý lớp 11.
- Sử dụng phối hợp một số chương trình phần mềm ứng dụng, sắp xếp toàn bộ nội dung môn
Địa lý ở trường phổ thông theo cấu trúc hệ thống, có phân cấp và có mạng lưới các đường dẫn quan hệ
giữa các loại nội dung khoa học, giúp GV và HS có thể tìm kiếm nhanh chóng để sử dụng có hiệu quả
trong dạy học.
- Sử dụng cấu trúc bài mới
để dạy thử nghiệm ở một số lớp, kiểm định kết quả, nhằm phổ biến, sử
dụng rộng rãi trong dạy học Địa lý lớp 11, đề xuất ứng dụng trong dạy học Địa lí nói chung
9. Cơ sở khoa học của những định hướng nghiên cứu.
- Lý thuyết hệ thống và phương pháp phân tích hệ thống.
- Các phần mềm dạy học đã đượ
c thủ nghiệm và sử dụng có hiệu quả như: Map Info, Powerpoint,
Macro media,Violet, chương trình soạn giáo án điện tử và đề thi trắc nghiệm V2.0 của công ty Anh
Ngọc… và một phần mềm do tác giả luận án phát triển bằng ASP trong Java Scrip trên cơ sở kế thừa
những ưu điểm của các chương trình ứng dụng hiện có và cấu trúc logic của chương trình địa lý phổ
thông.
- Kết quả điều tra dạy họ
c Địa lý ở trường phổ thông.
10. Cấu trúc luận án
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng lý thuyết hệ thống và ứng dụng phần mềm
tin học để thiết kế bài dạy học Địa lý lớp 11.
Chương 2: Cấu trúc nội dung bài học Địa lý lớp 11 theo quan đ
iểm hệ thống và việc thể hiện bằng
phần mềm tin học.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm Chương 1

S
ắp xếp dạng cành cây (hình 1.2)

Hình 1.1 Hình 1.2
- Dạng cấu trúc quan hệ:
- Hệ thống kín và hệ thống mở: “Hệ thống mở” là hệ thống có tiếp nhận các dòng vật chất, năng
lượng và dòng thông tin từ môi trường.
“Hệ thống kín” là những hệ thống chỉ có quan hệ năng lượng với môi trường mà thôi.
1.1.1.5. Mối quan hệ giữa môn Địa lý với các môn học khác trong trường phổ thông.
Toàn bộ các môn học trong nhà trường phổ thông là một hệ
thống lớn, trong hệ thống đó bao gồm
nhiều môn học, giữa các môn học có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau, có tác động lẫn nhau, kiến
thức của môn học này là cơ sở nhận thức và phát triển kiến thức của môn học khác và ngược lại.
Là một phân hệ trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông, môn Địa lý có mối quan hệ chặt
chẽ với hầu h
ết các môn học khác.
I
1
I
II
I
I
2
II