TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA: NGỮ VĂN
****** ** ĐOÀN THỊ SÁU
NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT
TRONG NỮ CA SĨ HÓI ĐẦU
CỦA E.IONESCO KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
ThS. ĐỖ THỊ THẠCH
HÀ NỘI - 2014


Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, những
nghiên cứu trình bày trong khoá luận là trung thực và chưa được công bố trong
bất kì tài liệu nào!
Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2014
Tác giả khoá luận Đoàn Thị Sáu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 2
3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. 7
5. Phương pháp nghiên cứu 7
6. Cấu trúc khoá luận. 7
NỘI DUNG 8
CHƢƠNG 1: E.IONESCO VÀ VỞ KỊCH NỮ CA SĨ HÓI ĐẦU 8
1.1. Kịch phi lí 8
1.1.1. Khái niệm 8
1.1.2. Sự xuất hiện của kịch phi lí 10

kiến lớn nhất của châu Âu tư sản các thế kỉ trước cũng không đứng vững trong
thế kỉ này.
Bức tranh văn học châu Âu của thế kỉ XX cũng thể hiện tính chất phức
tạp trong sự phát triển đa dạng và phong phú. Riêng về lĩnh vực sân khấu nổi
lên ở bình diện hàng đầu là phong trào kịch phi lí, xuất hiện và phát triển mạnh
vào thập niên 50 của thế kỉ XX. Tuy kịch phi lí không phải là một trường phái
văn học với những tuyên ngôn hay cương lĩnh sáng tác rầm rộ thường gặp ở
một số trường phái khác, song nó chính là một hiện tượng văn học đặc biệt.
Kịch phi lí tồn tại trong khoảng 10 năm nhưng đã có một lực lượng sáng
tác hùng hậu và tài ba như: E.Ionesco (1909 - 1994), S.Beckett (1906 - 1989),
A.Adamov (1908 - 1970); cùng với một số nhà văn khác nữa như: J.Genet,
Fr.Durrenmatt, H.Pinter…Trong số đó tiêu biểu nhất là E. Ionesco (Viện sĩ
Viện Hàn lâm Pháp 1970), S.Beckett (Giải Nobel Văn học năm 1969) và
A.Adamov.
Năm 1950 vở kịch Nữ ca sĩ hói đầu của E.Ionesco ra đời đã gây xôn
xao dư luận, với những ý kiến trái chiều nhau trong báo chí và phê bình sân
khấu, bởi chúng hoàn toàn khác với tất cả những tiết mục sân khấu trước đây.
2

Người ta bắt đầu cảm thấy dòng kịch mới này chứa một sức hút mạnh mẽ rất
khó lí giải.
Chọn đề tài: “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Nữ ca sĩ hói đầu
của E.Ionesco”, chúng tôi mong muốn đi tìm hiểu những đặc trưng nghệ thuật
kịch phi lí. Đặc biệt chúng tôi đi sâu vào tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân
vật vì nhân vật là một trong những vấn đề trọng tâm có tính chất cốt lõi của
hoạt động sáng tạo nghệ thuật. Bằng lòng yêu mến và ngưỡng mộ, chúng tôi
mong rằng qua bài nghiên cứu này có thêm sự hiểu biết về kịch phi lí cũng như
về tác giả E.Ionesco. Từ đó có cái nhìn toàn diện, nhiều chiều về loại kịch mới
bên cạnh kịch truyền thống.
Mặt khác, là sinh viên khoa Ngữ Văn của một trường Sư phạm, sau này

các nhà nghiên cứu, phê bình sân khấu, văn học cũng như công chúng. Ở Việt
Nam phải đến năm 1960 thì văn học phi lí nói chung và kịch phi lí nói riêng
mới bắt đầu được nghiên cứu. Nhưng nó chỉ được đề cập đến như một cấu
thành nằm trong một đề tài của công trình nghiên cứu chứ chưa phải là một đối
tượng của một công trình chuyên luận riêng biệt. Sau khi đất nước thống nhất,
đến cuối những năm 80 thì các tác phẩm văn học phi lí mới bắt đầu được dịch
sang tiếng Việt nhưng cho đến nay vẫn chưa được đầy đủ.
Trước hết là trong các cuốn từ điển, có thể đề cập tới 2 cuốn “Từ điển
văn học” (tập 1) do Đỗ Đức Hiển chủ biên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội,
1983 và “Từ điển tác gia văn học và sân khấu nước ngoài” do Hữu Ngọc chủ
biên, Nxb Văn hóa, Hà Nội, 1982, chúng tôi thấy rằng tác giả từ điển mới
dừng lại ở việc giới thiệu khái quát về tác giả Ionesco, tác phẩm Nữ ca sĩ hói
đầu được giới thiệu bên cạnh các tác phẩm tiêu biểu khác không được tìm hiểu
cụ thể.
Đối với các cuốn giáo trình, tuy có sự chuyên sâu hơn so với các từ điển
song vẫn chưa đi vào các chi tiết do khuôn khổ và mục đích của loại này.
4

Giáo trình “Văn học phương Tây” của tác giả Đặng Anh Đào, Hoàng
Nhân, Lương Duy Trung, Nguyễn Đức Nam, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Văn
Chính, Phùng Văn Tửu, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2001, cũng đã giới thiệu khá
đầy đủ chân dung và diện mạo của các đại diện văn học phi lí. Về phần tác giả
E.Ionesco, Phùng Văn Tửu đã có những giới thiệu khái quát về tiểu sử, sự
nghiệp. Đối với vở kịch Nữ ca sĩ hói đầu, ông đã có những tìm hiểu khá cặn
kẽ để nêu bật đặc trưng thể loại bài viết này được giới thiệu từ trang 818 tới
trang 824, trong đó có 2 phần: một là: Tấn bi kịch về ngôn ngữ và hai là: Đến
sự phủ nhận triệt để. Trong phần viết này Phùng Văn Tửu đi sâu vào khai thác
yếu tố ngôn ngữ và nhân vật để thấy được sự phi lí, sự vô nghĩa của con người
và cuộc đời tác giả phản ánh trong tác phẩm.
Giáo trình “Lịch sử văn học Pháp thế kỉ XX” do Đặng Thị Hạnh chủ

khác nhau và có sự kế thừa giữa kịch truyền thống và kịch phi lí. Lê Nguyên
Cẩn đã dùng các vở kịch để chứng minh cho các đặc điểm khác nhau trong đó
có vở Nữ ca sĩ hói đầu ở một số khía cạnh: nhân vật, không gian và kế thừa
kịch truyền thống ở đối thoại trùng lặp. Đặc biệt Lê Nguyên Cẩn còn có bài
viết “Đặc điểm kịch phi lí của E.Ionesco qua vở Nữ ca sĩ hói đầu”, tạp chí
Nghiên cứu văn học của Hội nhà văn, năm 2007, bài viết ấy ông đã chỉ ra các
đặc điểm của kịch phi lí trong vở Nữ ca sĩ hói đầu.
Về phương diện nhân vật trong kịch phi lí, năm 1963, Elivira Trương
Bửu Lâm có bài viết “Kịch gia Ionesco - vài lời giới thiệu” đăng trên tạp chí
Đại học số 32, nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật sân khấu của
Ionesco. Ông cho rằng, Ionesco đã xây dựng nhân vật “đội lốt người” chứ
không phải con người thực trong cuộc sống, vì thế nó hoàn toàn không có biểu
hiện của đạo đức, không thể xác định được người tốt hay người xấu nên khán
giả không có cơ sở để lấy nhân vật làm gương để theo hay để chừa.
6

Những năm 60 của thế kỉ XX, ở một vài công trình có uy tín, một số tác
giả có nhận định về ngôn ngữ và hành động của nhân vật nhưng chỉ là những ý
kiến đơn lẻ chưa có sự nhất quán. Các ý kiến bổ sung cho nhau cho việc phác
hoạ những nét cơ bản của nhân vật kịch phi lí: những sinh thể xa lạ, những
nhân vật bị san bằng cá tính trở nên hời hợt như những con rối. Đó là những
hình ảnh hơn là những hình tượng vì những nhân vật trong kịch phi lí chỉ có cử
động mà không hành động theo đúng nghĩa hành động của nhân vật kịch.
Trong công trình tập thể Văn học phương Tây, khi tiếp xúc với vở Nữ
ca sĩ hói đầu, Phùng Văn Tửu đã nhìn thấy nhân vật trong kịch phi lí không có
cá tính. Ông cho rằng:
“Con người phi lí trong Nữ ca sĩ hói đầu còn được khắc hoạ ở khía
cạnh tha hoá hiểu theo nghĩa đánh mất bản thân, không còn là cá nhân mình
mà thành cái khác, xa lạ. Con người trở nên xa lạ với nhau; mỗi cá nhân là
một thực thể khép kín, tách biệt với những người khác.” [13,823]

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trong vở kịch Nữ ca sĩ hói đầu của
E.Ionesco. Do hạn chế về mặt ngoại ngữ nên chúng tôi tìm hiểu tác phẩm trên
văn bản dịch. Chúng tôi sử dụng bản dịch của Nguyễn Văn Dân in trong cuốn
Văn học phi lí, Nxb VHTT, Hà Nội, 2002.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong khi thực hiện đề tài “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Nữ
ca sĩ hói đầu của E.Ionesco” người viết sử dụng tổng hợp các phương pháp
nghiên cứu, cụ thể là các phương pháp:
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp tổng hợp, thống kê.
- Phương pháp so sánh đối chiếu.
6. Cấu trúc khoá luận.
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, khoá luận có 2 chương:
Chƣơng 1: E.Ionesco và vở kịch Nữ ca sĩ hói đầu.
Chƣơng 2: Nghệ dựng thuật xây nhân vật trong Nữ ca sĩ hói đầu.
8

NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: E.IONESCO VÀ VỞ KỊCH NỮ CA SĨ HÓI ĐẦU

1.1. Kịch phi lí
1.1.1. Khái niệm
Để hiểu được thế nào là khái niệm “kịch phi lí”, chúng ta cùng tìm hiểu
thế nào là “phi lí”.
Có thể khẳng định trong văn học phi lí nói chung, kịch phi lí nói riêng,
cái phi lí không phải là cái siêu hình, phi thực tế mà nó có nguồn gốc trong
cuộc sống thực tế của xã hội phương Tây. Đây là nguồn gốc, là đối tuợng nhận
thức của văn học phi lí.
Khái niệm “phi lí” không phải tới thế kỉ XX mới xuất hiện mà nó đã
xuất hiện từ thời cổ đại. Trên phương diện lôgic học người ta quan niệm “phi

thuật của nhân loại.
Cho đến nay, tên gọi của kịch này vẫn chưa được thống nhất. Giới
nghiên cứu phê bình đã gọi loại kịch này là “Kịch phản kháng và ngược đời”
(George), “Kịch cười nhạo” (E.G.Jacquart), “Hài kịch não ruột” (J.L.Styan);
“Bi hài hiện đại” (Kral Guthke)… Đặng Anh Đào gọi nó là “phản kịch” vì chủ
yếu là phản kịch truyền thống:
“Nó sử dụng những phương tiện trang trí sân khấu sơ sài, không chú
trọng sự giống như thật, về hình thức nó thiên về những kĩ thuật đa dạng hơn
kịch cổ điển. Kịch mới là kịch của sự phủ định, do nó huỷ diệt ba yếu tố cơ bản
của kịch là xung đột, ngôn ngữ, nhân vật” [12,170].
Theo Eslin Martin gọi “Kịch phi lí”, do:
“Nó rọi trên sân khấu những lo âu, ám ảnh của những sinh linh - chứ
không phải là những con người xã hội - đang biến thành người máy, bị tha hoá
đơn côi giữa một thế giới xa lạ” [12,170].
10

Tuy không phải ai cũng tán thành nhưng thực tế cho thấy khái niệm
“Kịch phi lí” nhanh chóng được chấp nhận. Tên gọi này dường như nghiêng
về mặt biểu hiện có vẻ bất thường của kịch phi lí. Như vậy, kịch phi lí có sự
tiếp thu, kế thừa những hiện tượng, đề tài của các lĩnh vực khác và trước nó
như triết học, văn xuôi phi lí… và nó lại có bước đột phá ở mặt nghệ thuật.
1.1.2. Sự xuất hiện của kịch phi lí
Thế kỉ XX là thế kỉ của những biến đổi dữ dội, những thành công của
cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đã đem lại cho con người rất nhiều thứ. Các
nước phương Tây ứng dụng mạnh mẽ khoa học kĩ thuật vào hoạt động sản
xuất kinh doanh, đưa nền kinh tế phát triển ở tầng cao mới. Kinh tế đi lên, các
nhà tư bản phương Tây lao mình vào vòng xoáy lợi nhuận, tạo ra một khối
lượng của cải vật chất khổng lồ mà xã hội không thể tiêu thụ hết. Điều này đã
dẫn tới khủng hoảng kinh tế thế giới (1929) gây nên nhiều xáo trộn trong đời
sống con người.

rải rác ở tả ngạn sông Seine (Paris). Đạo diễn N.Bataille là người khởi xướng,
ông dựng vở Nữ ca sĩ hói đầu của E.Ionesco năm 1950. Kế tiếp là J.Vilar
dựng vở Xâm lược của A.Adamov và mãi đến khi đạo diễn chuyên săn lùng
những kịch bản “lạ” R.Blin dựng vở Trong khi chờ đợi Godot của S.Beckett
(1953) thì dư luận xã hội mới xôn xao về hiện tượng kịch độc đáo này. Kịch
phi lí ra đời trên tinh thần phá vỡ dần các quy tắc của kịch truyền thống. Giới
báo chí và phê bình sân khấu có nhiều ý kiến trái ngược nhau nhưng họ đều
cảm thấy có sức hút mạnh mẽ rất khó lí giải ở loại kịch này.Và kể từ đây, công
chúng phương Tây thực sự quan tâm tới kịch phi lí.
Vì những lí do khác nhau, các tác gia kịch phi lí không tiếp tục phát
triển loại kịch này. Đến những năm 60 của thế kỉ trước, cả Beckett và Ionesco:
12

“ đã cảm thấy “hết hơi” theo chữ dùng của E.C.Jacca. Ông dẫn lời
của E.Buchet trong cuốn Các tác gia của đời tôi kể lại tâm sự của Ionesco
năm 1962: Ông than phiền là không thể viết gì hơn nữa, ông cảm thấy cạn
kiệt, không sao tự đổi mới được… điều kì diệu của Nữ ca sĩ hói đầu sẽ không
tái diễn. Beckett cũng có tâm trạng tương tự: tôi cảm thấy rằng tôi cứ lặp đi
lặp lại mãi một chuyện. Đối với một số nhà văn, viết lách càng ngày càng dễ;
đối với tôi, phạm vi các khả năng càng ngày càng thu hẹp lại.” [12,817]
Tuy kịch phi lí chỉ tồn tại trong vòng 10 năm (1950-1960) nhưng nó
thực sự gây được tiếng vang lớn ở một giai đoạn lịch sử nhất định. Vào những
thập niên cuối của thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI, thế giới có nhiều biến động về
kinh tế, chính trị xã hội, văn hoá - tư tưởng, người ta bắt đầu đặt lại những
phản đề cho những vấn đề tưởng chừng đã cũ. Trong cuộc tìm về đó, kịch phi
lí vẫn còn nguyên vẹn tính mới mẻ và sức hút đối với người nghiên cứu.
1.1.3. Một số đặc điểm của kịch phi lí
Tác giả Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa đã từng đưa ra quan niệm:
“Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu
mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi,

rằng, không thể dùng bi kịch, nhưng họ cũng lại cho rằng, không thể dùng bi
kịch truyền thống để loại bỏ bi kịch của xã hội, mà muốn trừ bỏ nó phải dùng
hài kịch. Song, vì phải lấy cái thực tế bi kịch của xã hội làm chất liệu sáng tác,
cho nên cái hài kịch của họ lại không thể không dính đến bi kịch. Chính vì vậy
mà hài kịch của họ tất yếu phải mang tính chất bi kịch, vì thế mà các sáng tác
kịch của họ mang tính bi - hài” [6,61].
Khi đem kịch phi lí đối chiếu với kịch truyền thống các nhà nghiên cứu
nhận thấy rằng: “Loại kịch này không giống kịch truyền thống trong cách thức
trang trí, tổ chức dàn dựng diễn, nó thường tự nhiên về các kĩ thuật đa dạng
14

theo kiểu music - hall (ca vũ kịch hỗn hợp). Nó phủ nhận vai trò của xung đột
kịch, tính cách và ngôn ngữ nhân vật. Kịch không có cốt truyện, nhân vật
không có tính cách, không thời gian mơ hồ” [9,63]. Cũng trong sự đối chiếu
ấy, một số nhà nghiên cứu lại nhận ra sự mới mẻ, thú vị của kịch phi lí, mà đại
diện tiêu biểu cho trào lưu đó là E.Ionesco: “Với chủ trương đổi mới nghệ
thuật sân khấu, E.Ionesco phá bỏ những yếu tố của sân khấu truyền thống,
chống lại việc đưa lí trí, đưa cái lôgic vào nghệ thuật. Nhân vật không có quá
trình tâm lí, nói năng hoạt động một cách ngẫu nhiên. Ngôn ngữ nhân vật là
những lời khuôn sáo, ngô nghê.” [6,202]
Chính tác giả Ionesco đã phát biểu đối với tôi dường như có một sự sụp
đổ của thực tại… Tôi tưởng tượng như đã viết một cái gì giống như là bi kịch
của ngôn ngữ. Trong kịch phi lí, các nhân vật giống như một cỗ máy bị lỗi lập
trình phát ra toàn những nguyên âm, phụ âm hoặc những câu ngô nghê, vô
nghĩa.
J.Bersane cho rằng: “Về bản chất, kịch phi lí có tính chất trữ tình nhưng
khác xa so với kịch truyền thống. Vở kịch không phải là một kịch bản mà là
một cảnh tái tạo những huyền thoại sâu xa của một con người và của xã hội”
(Văn học Pháp từ 1945 đến 1968)
Đặt bên cạnh văn xuôi phi lí, kịch phi lí trở thành một loại văn học hai lần

vang lớn trong lòng độc giả. Vì vậy ý đồ thực hiện cuộc cách mạng sân khấu,
phá bỏ lâu đài sân khấu truyền thống của các nhà sáng lập kịch phi lí đã tìm
được chỗ đứng. Kịch phi lí thực sự đã có được những khán giả, thậm chí có cả
những người tri âm của mình. Kịch phi lí là một hiện tượng độc đáo, một sản
phẩm nảy sinh từ sự phản kháng dữ dội trước những khủng hoảng. Dư ba của
nó thật sâu sắc, không thể nào chối bỏ được sức tác động mạnh mẽ của nó với
các trào lưu văn học cùng thời và cả những sáng tác về sau.
16

Vì những đặc điểm trên của kịch phi lí nên khi tiếp cận, chúng ta cần xác
định một điểm nhìn nhất định. Kịch phi lí như hình ảnh của chiếc kính vạn hoa,
tuỳ theo điểm nhìn chúng ta mà có những cách tiếp cận khác nhau. Những nhà
nghiên cứu thế kỉ XX chắc hẳn khác với chúng ta ngày hôm nay. Bởi vì, sự
thẩm định nào cũng có ít nhiều chịu sự quy định của hai yếu tố lịch sử - thời đại
và văn hoá. Ngày nay, khi chiến tranh không còn là nỗi ám ảnh trực tiếp, triền
miên lên sự sống của con người, nhân loại đối diện nhau trong “thế giới phẳng”
thì người ta quan tâm tới vấn đề sống - chết theo một cách thức khác. Nhân loại
không mang tâm trạng bi quan, tuyệt vọng như thế hệ những người trí thức hiện
sinh từng gặp trong lịch sử. Thế kỉ XXI - thế kỉ hội nhập, loài người đã đạt được
nhiều thành tựu lớn trong việc tạo giá trị mới của cuộc sống. Tất nhiên, chúng
ta, những con người thế kỉ XXI, cần nhìn về tương lai theo hướng khả quan hơn
nhân vật trong kịch phi lí. Thế kỉ XXI đặt nhân loại vào những tình huống khó
khăn phải giải quyết nhưng chúng ta sẽ không xem đó là “định mệnh”, số phận
hay thân phận nghiệt ngã của con người. Ngược lại, chúng ta phải tìm cách tháo
gỡ vấn đề đảm bảo cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.
1.2. I.Onesco với vở kịch Nữ ca sĩ hói đầu
E.Ionesco (1912-1994) nổi lên trên văn đàn Pháp vào những năm năm
mươi của thế kỉ XX như một hiện tượng dị thường gắn với kịch phi lí. Ông là
nhà văn Pháp, gốc Rumani. Bố ông là luật sư còn mẹ ông là một người phụ nữ
có thể chất rất yếu đuối. Bố mẹ sớm chia tay và dấu ấn cuộc đời bất hạnh của

tượng kì cục đã diễn ra, tôi không biết làm tại sao: văn bản tự sự chuyển hoá
trước mắt tôi, khó nhận thấy chống lại ý muốn của tôi. Tất cả những câu đơn
giản sáng rõ mà tôi đã chép, đã áp dụng trong quyển vở học trò của tôi, chúng
vẫn ở nguyên tại đó, làm sáng rõ từ đầu về một thời gian nhất định, dịch
chuyển từng cái một, tự phân rã, tự biến chất. Trong thực tế cuốn giáo khoa
18

Anh ngữ khi rơi vào tay của kịch gia tương lai này, sẽ biến thành những từ ngữ
trống rỗng, chỉ còn là bộ xương nâng đỡ cái rỗng tuếch, cỗ máy hướng về cái
trống rỗng tới mê sảng, từ đây đã ra đời Nữ ca sĩ hói đầu.
Vở kịch mang tên Nữ ca sĩ hói đầu, và cái tên này không liên quan gì
tới nội dung. Khán giả không thể tìm thấy trong suốt chiều dài của vở kịch cô
ca sĩ nào, mà nhất lại là cô ca sĩ hói đầu. Thực chất, ban đầu tác phẩm có tên là
“Tiếng Anh tự học” và Ionesco muốn trình bày “một bi kịch ngôn ngữ”,
nhưng trong buổi diễn tập đầu tiên, một diễn viên đã nói nhầm lời thoại nào đó
thành “Nữ ca sĩ hói đầu”, tác giả thích thú và liền lấy tên đặt cho vở kịch. Sự
không ăn nhập của đầu đề với nội dung vở kịch liệu có phải là sự cẩu thả trong
nghề nghiệp của Ionesco? Đây chính là một thao tác thúc đẩy bi kịch của ngôn
ngữ đến mức đậm hơn, tuyệt đối hơn, và cũng là biểu hiện đầu tiên của thủ
pháp nghịch lí.
Vở kịch có 11 lớp, thuộc thể loại kịch ngắn và thuộc giai đoạn sáng tác
đầu tiên của ông. Tuy có 11 cảnh song thực chất chỉ có 4 cảnh tiêu biểu nhất là
cảnh I, cảnh IV, cảnh VIII và cảnh XI, tạo ra trường đoạn và nhịp nhấn của vở
kịch mà qua bốn cảnh này đặc điểm kịch của E.Ionesco cũng hiện ra sắc nét,
còn các cảnh khác số lời thoại rất ít, có cảnh chỉ có một lời thoại, mang chức
năng chuyển cảnh.
Nữ ca sĩ hói đầu có sáu nhân vật gồm vợ chồng ông bà Smith, vợ chồng
ông bà Martin, Mary (cô hầu phòng) và anh Đội trưởng đội cứu hoả, qua các
nhân vật này Ionesco đã đem đến cho nhân loại nhiều vấn đề về con người và
cuộc đời. Mỗi nhân vật có một cách nhìn nhận riêng về lẽ sống, sự tồn tại của

bằng tiếng nói thông thường như người ta thường nói với nhau trong cuộc sống.
Ngôn ngữ đối thoại của nhân vật trong kịch phải có tính chất khẩu ngữ…
Ngôn ngữ của nhân vật kịch phải có tác dụng khắc hoạ được tính cách,
nghề nghiệp, tuổi tác, trình độ, văn hoá của nhân vật… Trong kịch, ngôn ngữ
đối thoại của nhân vật phải phù hợp với từng hạng người cụ thể. Đó là lời nói
của nhân vật chứ không phải lời nói của tác giả.” [2,60,61]
Ngôn ngữ nhân vật trong kịch phi lí là loại ngôn ngữ cà rỡn, phi lôgic
(tức là, về mặt nghĩa ngôn ngữ không có quan hệ nhân - quả, không có liên hệ
trước - sau). Ngôn ngữ của kịch phi lí như là phương tiện của trò chơi và giấc
mơ. Do đó, để hiểu được ngôn ngữ của nhân vật phi lí, không phải bao giờ
chúng ta cũng có thể tiếp cận trên bề mặt câu chữ, mà đôi khi người đọc phải
xâu chuỗi lời nói của nhân vật lại với nhau để tìm ý tưởng cất giấu đằng sau
cái vỏ âm thanh ngôn ngữ. Ngôn ngữ của nhân vật được xé nhỏ thành các kí tự
21

âm thanh, nghĩa lời nói (nếu có) của mỗi nhân vật sẽ rẽ theo một hướng nên
khán giả rất khó nắm bắt. Hơn nữa, các tác giả kịch phi lí đã khai thác triệt để
mọi khả năng làm biến đổi chức năng ngôn ngữ. Lời nói nhân vật không có sự
liên kết nghĩa theo nghĩa hiểu thông thường, lời nói nhân vật phát ra không có
sự liên hệ giữa các thông tin mà tựa như một trò chơi, một giấc mơ.
Ngôn ngữ đối thoại giữa các nhân vật là yếu tố cấu thành nên các kịch
bản văn học, có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành phong cách kịch gia.
Cái làm nên Ionesco - “nhà phù thủy ngôn ngữ” chính là thứ ngôn ngữ đối
thoại rất riêng của ông, một thứ ngôn ngữ được “đối thoại” trên chính sự đổ vỡ
của ngôn ngữ ấy. Nữ ca sĩ hói đầu không chỉ là vở kịch tiêu biểu cho sáng tác
của Ionesco mà còn là một vở kịch điển hình cho việc diễn đạt sự phá hủy
ngôn ngữ, đỉnh cao là cảnh XI của vở kịch.
2.1.1. Ngôn ngữ lặp lại
Lặp lại là một hiện tượng phổ biến trong ngôn ngữ (kể cả hành động)
của nhân vật kịch phi lí. Nếu theo quan niệm truyền thống, các nhà ngôn ngữ