Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị : Trường THPT Kiệm Tân
Tổ: SỬ- ĐỊA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI
“HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC THÔNG TIN TỪ
KÊNH HÌNH SÁCH GIÁO KHOA TRONG PHẦN LỊCH SỬ
VIỆT NAM LỚP 11 CƠ BẢN”
Người thực hiện: Phạm Quốc Nhật
Lĩnh vực nghiên cứu :
Quản lí giáo dục
Phương pháp giảng dạy bộ môn
Phương pháp giáo dục
Lĩnh vực khác.
Có đính kèm:
Mô hình Phần mềm Phim ảnh Hiện vật khác
Năm học: 2014 - 2015
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
1
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
SƠ YẾU LÍ LỊCH KHOA HỌC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN.
- Họ và tên : Phạm Quốc Nhật
- Sinh ngày : 27 - 07 - 1985
- Địa chỉ : ấp Bạch Lâm - Gia Tân 2 - Thống Nhất - Đồng Nai.
- Điện thoại : 0985.860.227
- Chức vụ : Giáo viên
- Đơn vị công tác : Trường THPT Kiệm Tân

3 . 1 Một số gợi ý về việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Trang 5
3 . 2 Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề Trang 6
PHẦN C . KẾT THÚC VẤN ĐỀ.
1 . ý nghĩa của đề tài Trang 12
2 . Những kiến nghị làm tăng tính khả thi của đề tài Trang 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Trang 13
PHIẾU NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA HĐKH TRƯỜNG Trang 14
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
3
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
A . ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Chủ đề năm học 2014 – 2015 là “Tiếp tục đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục
Việt Nam”. Một nội dung cụ thể trong đó là đổi mới phương pháp dạy học. Những biến
chuyển to lớn sâu sắc trong thời đại chúng ta càng chứng tỏ sự đổi mới phương pháp
dạy học là yếu tố quyết định đến sự thành công của một giờ học, tạo niềm hứng thú, say
mê, tìm tòi cho học sinh. Trong đó vấn đề khai thác triệt để thông tin trong sách giáo
khoa trong quá trình giảng dạy là vấn đề cốt lõi, quyết định đến chất lượng của một giờ
dạy. Việc khai thác những thông tin từ các hình ảnh không những tái hiện lại sự kiện đã
xảy ra, mà còn có tác dụng gây hứng thú cho học sinh, làm cho các em thích học lịch sử
hơn.
Đối với học sinh, việc các em có thể tự mình nắm bắt được những thông tin từ
các hình ảnh trong sách giáo khoa là một điều quá khó. Trong chương trình sách giáo
khoa lịch sử lớp 11 ban cơ bản phần lịch sử Việt Nam có nhiều tranh ảnh và lược đồ
lịch sử. Để giúp học sinh hiểu bài học sâu sắc hơn và có hứng thú với các bài học, tôi đã
chọn đề tài “Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa
trong phần lịch sử Việt Nam lớp 11 ban cơ bản” làm sáng kiến kinh nghiệm của
mình.
2. Mục đích nghiên cứu

khoa mà cần tìm tòi, nghiên cứu những sự kiện có trong sách giáo khoa dưới sự tổ chức,
hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên. Từ đó, các em tự hình thành cho mình những hiểu
biết mới về lịch sử.
Do đó, những thông tin trong sách giáo khoa một mặt được trình bày dưới dạng
nêu vấn đề để học sinh suy nghĩ. Mặt khác, kèm theo các thông tin là những câu hỏi, bài
tập, yêu cầu học sinh thực hiện các hoạt động học tập khác nhau, trong đó đặc biệt tăng
đáng kể số lượng kênh hình. Kênh hình trong sách giáo khoa không chỉ minh họa, làm
cơ sở cho việc tạo biểu tượng lịch sử mà còn là một nguồn cung cấp kiến thức cho học
sinh. Bên cạnh đó, một số bài viết trong sách giáo khoa còn có nhiều nội dung để ngỏ,
chưa viết hết, yêu cầu học sinh thông qua làm việc với tranh ảnh, sơ đồ, bản đồ… sẽ tìm
tòi, khám phá những kiến thức cần thiết liên quan đến nội dung bài học.
2. Thực trạng của vấn đề
Kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử gồm nhiều loại: bản đồ, sơ đồ, hình vẽ,
tranh ảnh lịch sử. Mỗi loại có một phương pháp sử dụng riêng. Song tựu trung lại có thể
sử dụng trong trình bày kiến thức mới, củng cố kiến thức đã học, ra bài tập về nhà và
trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. Riêng đối với hình vẽ, tranh ảnh
lịch sử lại có hai dạng dùng để minh họa cho kênh chữ hoặc với tư cách là nguồn cung
cấp thông tin, kiến thức cho người học.
Sự phong phú, đa dạng của kênh hình trong sách giáo khoa như vậy, đòi hỏi giáo viên
khi sử dụng phải linh hoạt, sáng tạo. Ví dụ, đối với những kênh hình được trình bày với
tư cách để minh họa cho kênh chữ thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh
họa nhằm làm cho nội dung bài giảng sinh động, phong phú, hấp dẫn hơn. Giáo viên
không sử dụng chúng trong củng cố bài học hay trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
6
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
của học sinh. Khi sử dụng những kênh hình loại này, giáo viên không đặt vấn đề bằng
các câu hỏi gợi mở để học sinh giải quyết vấn đề. Giáo viên cũng không nên cho học
sinh đứng lên thuyết trình về nội dung của kênh hình đó, vì nó vượt quá sức của các em.

3. Cách thức, biện pháp để giải quyết vấn đề
3.1. Một số gợi ý việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử
3.1.1. Tranh ảnh lịch sử
- Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả, phát huy được tính tích cực của học
sinh nhằm mục tiêu học sinh tự tìm hiểu nội dung của tranh ảnh dưới sự hướng dẫn của
giáo viên:
+ Bước 1: Cho học sinh quan sát tranh ảnh để xác định một cách khái quát nội
dung tranh ảnh cần khai thác.
+ Bước 2. Giáo viên nêu câu hỏi nêu vấn đề, tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu
nội dung tranh ảnh.
+ Bước 3: Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi đã quan
sát, kết hợp gợi ý của giáo viên và tìm hiểu nội dung trong bài học.
+ Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời, hoàn thiện nội dung khai
thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh.
3.1.2. Lược đồ lịch sử
- Nội dung của bản đồ, lược đồ lịch sử rất phong phú, đa dạng, phản ánh những
sự kiện lịch sử:
+ Bước 1: Cho học sinh quan sát lược đồ, trong đó chú ý quan sát cả nội dung,
danh giới và các kí hiệu.
+ Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý học sinh tìm hiểu nội dung
lược đồ.
+ Bước 3: Học sinh trả lời câu hỏi bằng việc trình bày kết quả tìm hiểu nội dung
lược đồ.
+ Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời và hoàn chỉnh nội dung
lược đồ cung cấp cho học sinh
3.2. Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề.
- Trong phần lịch sử Việt Nam (1858-1918), sách giáo kkhoa lịch sử lớp 11, ban
cơ bản có đầy đủ các loại: bản đồ, sơ đồ, hình vẽ, tranh ảnh lịch sử… Tuy nhiên, trong
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
8

Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
* Hình 52. Lược đồ cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Kì
- Quan sát lược đồ, em thấy quy mô các cuộc khởi nghĩa diễn ra như thế nào?
- Kết hợp với lược đồ và sách giáo khoa em hãy chỉ ra những địa điểm có các cuộc
khởi nghĩa lớn?
- Kết quả của các cuộc khởi nghĩa này?
- Em có nhận xét gì về phong trào kháng Pháp của nhân dân sáu tỉnh Nam Kì?
Trên cơ sở ý kiến của học sinh, giáo viên cần chốt những nội dung cơ bản và định
hướng để học sinh chỉ ra được những đặc điểm của cuộc kháng chiến.

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
11
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
* Hình 66. Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê
- Em hãy xác định căn cứ chính của nghĩa quân trên lược đồ?
- Vì sao nghĩa quân Hương Khê lại chọn căn cứ Ngàn Trươi làm đại bản doanh?
- Vị trí của Hương Khê có lợi gì cho nghĩa quân, nó có gì khác gì với căn cứ Ba Đình
và Bãi Sậy?
- Chiến thuật và hoạt động chủ yếu của nghĩa quân là gì?
- Cuộc khởi nghĩa trải qua mấy giai đoạn, kết quả ra sao ?
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
12
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
• Hình 67. Lược đồ khởi nghĩa Yên Thế
- Dựa vào lược đồ, em hãy xác định căn cứ chính, địa bàn hoạt động của nghĩa quân.
chiến thuật đánh địch chủ yếu của nghĩa quân là gì?
- Cuộc khởi nghĩa chia làm mấy giai đoạn?

nghiên cứu khoa học .Vì vậy rất mong được sự đóng góp ý kiến của bạn bè đồng
nghiệp, của hội đồng nghiên cứu khoa học trường để tôi ngày càng trưởng thành hơn .
Tôi xin chân thành cảm ơn ! Kiệm Tân, ngày 10 tháng 05 năm 2015
Người thực hiện
Phạm Quốc Nhật
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
14
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 . Sách giáo khoa lịch sử lớp 11 ban cơ bản . Nhà xuất bản Giáo dục .
2 . Các tác giả kinh điển chủ nghĩa Mác – LêNin về khoa học Lịch sử. NXB Sự
thật Hà Nội 1963 .
3 . Kênh hình trong dạy học Lịch sử ở trường THPT . NXB ĐHSP Hà Nội 2006.
4 . Các con đường và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường
THPT . NXB ĐHSP Hà Nội .
5 . Phan Ngọc Liên – Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT .
NXB ĐHSP Hà Nội 2005 .
6 . Nguyễn Xuân Trường , Đỗ Hồng Thái - Đổi mới thiết kế giáo án lịch sử phổ
thông . NXB ĐHQG TP Hồ Chí Minh 2006 .
7 . Các quy định pháp luật về giáo dục phổ thông . NXB CTQG Hà Nội 2002 .

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
15
Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trường THPT Kiệm Tân Độc lập- Tự do – Hạnh phúc
Tổ : Sử- Địa

ngành 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả
trong phạm vi rộng:
Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT  Trong ngành 
NGƯỜI THỰC HIỆN SKKN XÁC NHẬN CỦA TỔ
CHUYÊN MÔN
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN
16