TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRẦN THỊ TUYẾT MAI DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ TRONG MÔN TOÁN Ở TIỂU HỌC
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán
HÀ NỘI, 2011
em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.
Trong quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn
chế. Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các
bạn đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn !
Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2011
Người thực hiện Trần Thị Tuyết Mai
4
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Những kết quả
và số liệu trong luận văn chưa được công bố dưới bất cứ hình thức nào.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này.
Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2011
Người thực hiện
Trần Thị Tuyết Mai
6
2.2. Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học
2.3. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học môn
Toán ở Tiểu học
Chương 3: Xây dựng một số giáo án thể hiện việc áp dụng phương pháp
dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học nội dung môn Toán
ở Tiểu học
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
7MỞ ĐẦU
pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp thảo luận nhóm,
phương pháp trò chơi học tập…
Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề được coi là một
trong những phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp này được sử dụng
phổ biến để tổ chức cho học sinh học tập có hiệu quả ở nhiều môn học ở bậc
Tiểu học (Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức).
Sử dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy
học không phải là vấn đề hoàn toàn mới, cho đến nay đã có nhiều bài viết,
nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này. Thực tế nhiều giáo viên
đứng lớp đã có nhiều kinh nghiệm quý báu về việc sử dụng phương pháp dạy
học phát hiện và giải quyết vấn đề đem lại hiệu quả cao trong giờ học. Cơ sở
lí luận về phương pháp này đã được nhiều chuyên gia nghiên cứu và không ai
phủ nhận được mặt tích cực mà việc tổ chức cho học sinh phát hiện và giải
quyết vấn đề mang lại sau một tiết học. Nhằm nâng cao hiệu quả dạy học nội
dung môn Toán ở Tiểu học, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Dạy học phát
hiện và giải quyết vấn đề trong môn Toán ở Tiểu học”.
2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Thuật ngữ “Dạy học nêu vấn đề” xuất phát từ thuật ngữ “Orixic” hay còn
gọi là phương pháp phát kiến, tìm hiểu. Điều này đã được nhiều nhà khoa học
nghiên cứu như A.Ja Ghecđơ, B.E Raicôp… vào những năm 70 của thế kỉ
XIX. Các nhà khoa học này đã nêu lên phương án nhằm hình thành năng lực
nhận thức của học sinh bằng cách đưa học sinh vào hoạt động tìm kiếm ra tri
thức, học sinh là chủ thể của hoạt động học, là người sáng tạo ra hoạt động
học. Đây có thể là một trong những cơ sở lí luận của phương pháp dạy học
phát hiện và giải quyết vấn đề.
Vào những năm 50 của thế kỉ XX, xã hội bắt đầu phát triển mạnh, đôi
lúc xuất hiện mâu thuẫn trong giáo dục đó là mâu thuẫn giữa yêu cầu giáo dục
9
Xây dựng một số giáo án thể hiện việc áp dụng phương pháp dạy học
phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học nội dung môn Toán ở Tiểu học.
6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp nghiên cứu lí luận.
Phương pháp điều tra.
Phương pháp quan sát.
7. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU
Tháng 10/2010 nhận đề tài nghiên cứu.
Từ tháng 10/2010 đến hết tháng 3/2011 nghiên cứu tài liệu để tìm hiểu
cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu.
Từ tháng 3/2011 đến 4/2011 thiết kế một số giáo án thể hiện việc áp
dụng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học nội dung môn
Toán ở Tiểu học.
Tháng 5/2011 hoàn thành công trình nghiên cứu.
8. CẤU TRÚC KHÓA LUẬN
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính
của khóa luận bao gồm:
Chương 1: Cơ sở lí luận.
Chương 2: Nội dung môn Toán ở Tiểu học và vấn đề sử dụng phương
pháp phát hiện và giải quyết vấn đề.
Chương 3: Xây dựng một số giáo án thể hiện việc áp dụng phương
pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học nội dung môn
Toán ở Tiểu học.
11
13
1.2.2. Phương pháp dạy học Tiểu học phụ thuộc vào đặc điểm sinh lí
của người học
Độ tuổi học sinh tiểu học còn thấp (từ 6 đến 14 tuổi), năng lực chú ý và
trí nhớ kém bền vững, do đó không nên kéo dài nội dung bài học từ giờ này
sang giờ khác. Làm như vậy học sinh sẽ dễ mệt mỏi, chán nản không lĩnh hội
được đầy đủ và chính xác nội dung bài học. Trong một khoảng thời gian ngắn
(30- 35 phút) với nội dung kiến thức vừa phải học sinh lĩnh hội nội dung tài
liệu học tập ngay trong tiết học. Như vậy, không nên sử dụng phương pháp
duy nhất trong giờ lên lớp mà phải kết hợp đan xen các phương pháp dạy học
khác nhau, nhằm giúp học sinh tập trung chú ý cao, hứng thú học tập.
1.2.3. Phương pháp dạy học Tiểu học phụ thuộc vào các yếu tố khác
Các phương tiện dạy học hỗ trợ không nhỏ đến hiệu quả sử dụng các
phương pháp dạy học Tiểu học. Điều này phụ thuộc vào cơ sở vật chất và các
đồ dùng dạy học ở mỗi nhà trường. Giáo viên cần chú ý sử dụng tối đa các
phương tiện, đồ dùng dạy học gắn liền với các phương pháp dạy học để giờ
học đạt hiệu quả cao về chất lượng.
Các hình thức tổ chức dạy học thay đổi (hoạt động nội khóa, hoạt động
ngoại khóa) sẽ kéo theo sự thay đổi của các phương pháp dạy học Tiểu học.
1.2.4. Phương pháp dạy học Tiểu học phụ thuộc vào vai trò, vị trí của
nhà sư phạm (giáo viên)
Vai trò của thầy (cô) giáo có vai trò vị trí quan trọng. Đối với học sinh
tiểu học, thầy cô luôn là “người mẫu lí tưởng”. Do vậy một giờ học thành
công hay không phụ thuộc phần lớn vào khả năng sư phạm của người giáo
viên. Với người giáo viên tiểu học ngoài năng lực chuyên môn nghiệp vụ, rất
cần có ngoại hình dễ ưa, khuôn mặt, nụ cười đôn hậu, giọng nói và một chút
năng khiếu nghệ thuật (múa, hát, vẽ,…). Những điều kiện này giúp ích cho
giáo viên trong quá trình dạy học Tiểu học.
15
1.3.2.1.2. Phương pháp giảng giải
Phương pháp giảng giải là phương pháp mà thầy dùng lời để giảng giải
cho học sinh nội dung. Nó chứa đựng yếu tố giảng giải, minh họa và được sử
dụng nhiều trong môn Tự nhiên và Xã hội (phần Khoa học).
1.3.2.1.3. Phương pháp vấn đáp
Phương pháp vấn đáp là phương pháp mà thầy đưa ra hệ thống câu hỏi
đã chuẩn bị trước để học sinh trả lời, tiếp thu bài học. Nó được sử dụng rộng
rãi trong quá trình dạy học nhằm gợi mở cho học sinh làm sáng tỏ những vấn
đề mới, tìm ra những tri thức mới, rút ra những cần thiết từ những tài liệu đã
học cũng như từ những kinh nghiệm đã tích lũy được trong cuộc sống, tổng
kết những tri thức mà học sinh thu lượm được, củng cố, ôn tập, mở rộng và
đào sâu tri thức đã học.
1.3.2.2. Nhóm phương pháp dạy học trực quan
1.3.2.2.1. Phương pháp quan sát (trưng bày trực quan)
Quan sát là một phương pháp nhận thức cảm tính tích cực. Nó được sử
dụng rộng rãi trong quá trình dạy học ở Tiểu học, đặc biệt là trong giảng dạy
các môn học tự nhiên như: Toán, Tự nhiên và Xã hội,… nhằm giúp học sinh
rút ra được những khái quát và kết luận.
1.3.2.2.2. Phương pháp trình bày trực quan
Phương pháp trình bày trực quan là phương pháp sử dụng các phương
tiện trực quan trước khi, trong khi và sau khi nắm tài liệu mới. Nó còn được
sử dụng trong quá trình ôn tập, củng cố và thậm chí ngay cả khi kiểm tra tri
thức, kĩ năng, kĩ xảo.
1.3.2.3. Nhóm các phương pháp dạy học thực hành
Dựa vào hoạt động thực tiễn của học sinh với tư cách là nguồn phát
sinh tri thức, người ta xây dựng các phương pháp: Phương pháp làm thí
nghiệm, phương pháp luyện tập, phương pháp ôn tập, phương pháp trò chơi.
17
lôi cuốn học sinh vào học tập tích cực, vừa chơi, vừa học và học có kết quả.
Phương pháp này được nhà tâm lí học người Thụy Sĩ (J. Piaget) rất quan tâm
và ủng hộ: “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập”.
1.4. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học
1.4.1. Cơ sở của việc đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học
1.4.1.1. Xuất phát từ đặc điểm của thời đại
Do sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật và
công nghệ, cùng với đòi hỏi của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước, nhà
trường phải trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản, hiện đại, cập nhật
với những thành tựu mới mẻ của khoa học công nghệ, gần gũi với đời sống và
phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh tiểu học. Thực tế đổi mới phương
pháp dạy học là để tránh tình trạng quá tải giữa lượng kiến thức cần trang bị
cho học sinh với thời gian có hạn của nhà trường cũng như với khả năng nhận
thức của các em. Mặt khác, thực tiễn nói trên cũng đòi hỏi Giáo dục và Đào
tạo nói chung và dạy học nói riêng phải đào tạo những con người có phẩm
chất: Linh hoạt, năng động, sáng tạo, thích ứng với đòi hỏi đa dạng về nhu
cầu lao động của nền kinh tế thị trường.
1.4.1.2. Xuất phát từ đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng
Từ Nghị quyết 4 Ban Chấp hành Trung Ương Đảng khóa VII, Đảng ta
đã đề ra yêu cầu là phải đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các bậc học.
Nghị quyết Trung Ương 2 khóa VIII, Đảng ta đã nêu rõ phương pháp
giáo dục đào tạo chậm được đổi mới, chưa phát huy được tính sáng tạo của
người học, quán triệt tư tưởng, đường lối của Đảng thì đổi mới phương pháp
dạy và học là một việc rất cần thiết và cấp bách.
1.4.1.3. Xuất phát từ thực trạng của việc sử dụng các phương pháp
dạy học ở trường Tiểu học
19
sinh tham gia. Do đó, phương pháp dạy học cần huy động sức làm việc của
tập thể, sử dụng các quy luật lây lan cảm xúc, sự bắt chước góp phần nâng
cao tính tích cực học tập của học sinh.
Vậy phương pháp dạy học tích cực là gì? Theo tác giả Đào Quang
Trung thì nó là một nhóm phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích
cực học tập của học sinh. Nó là một hệ thống các phương pháp dạy học nhằm
đáp ứng các yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục tổng quát, có khả năng
định hướng cho việc tổ chức quá trình dạy học thành quá trình tự học, quá
trình kết hợp cá nhân và xã hội hóa việc học tập.(Phát huy tính tích cực học
tập của học sinh, con đường triển vọng trong dạy học; NXB GD)
Phương pháp dạy học tích cực bao giờ cũng nổi lên đặc điểm quan
trọng: Trẻ em là hoạt động tích cực, là diễn viên. Người thầy là người đạo
diễn tổ chức các trò chơi, trẻ em chơi mà học, hành để học, học bằng hành
động của chính mình. Đây là một quan niệm rất đúng đắn và phù hợp với
quan niệm mới.
Trong chương trình Tiểu học, đổi mới phương pháp dạy học được thể
hiện một cách cụ thể như sau:
a) Tập trung vào cách học, đặc biệt là giúp học sinh biết cách và có nhu
cầu tự học. Trong chương trình Tiểu học đã khuyến khích dạy học cá nhân và
hợp tác để phát triển năng lực theo tốc độ, khả năng học của từng học sinh và
để tận dụng môi trường giáo dục.
b) Coi trọng và khuyến khích dạy học trên cơ sở hoạt động học tập tích
cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh tự phát hiện và tự giải
quyết các vấn đề của bài học. Do đó học sinh có thể tự chiếm lĩnh các kiến
thức và biết cách vận dụng chúng với sự hỗ trợ hợp lí của giáo viên và môi
trường giáo dục.
Một trong những dấu hiệu của đổi mới phương pháp dạy học Tiểu học
là học sinh phải hoạt động và hoạt động đó phải hướng tới sự phát triển năng
21
Đối tượng
so sánhChỉ tiêu
so sánh
Phương pháp tích cực
Phương pháp
truyền thống
1. Mục tiêu dạy học - Chuẩn bị cho học sinh thích
ứng với xã hội, hòa nhập với xã
hội phát triển cộng đồng, tôn
trọng nhu cầu, lợi ích và khả
năng của học sinh.
- Giáo viên có
nhiệm vụ truyền
đạt hết kiến thức
quy định trong
chương trình sách
giáo khoa.
2. Nội dung dạy học - Chú trọng đến các kĩ năng thực
hành, vận dụng kiến thức lí
thuyết, năng lực phát hiện và giải
quyết các vấn đề thực tiễn. - Học sinh tích cực tư duy, tích
cực tìm hiểu vấn đề, tự mình tìm
đến chân lí khoa học. - Giáo viên huy động vốn kiến
thức của học sinh để xây dựng
bài. Giáo án được thiết kế theo
kiểu phân nhánh. Giáo viên linh
hoạt điều chỉnh theo diễn biến
của tiết học với sự tham gia tích
cực của học sinh.
- Giao tiếp “trò- trò” nổi lên.
- Giáo viên khuyến khích học
sinh nêu ý kiến cá nhân về vấn
đề học tập.
- Học sinh tự lấy ví dụ, giáo viên
giúp các em tự huy động vốn
vốn hiểu biết và
kinh nghiệm của
bản thân cho học
linh hoạt điều chỉnh theo diễn
biến của tiết học với sự tham gia
tích cực của học sinh.
- Giao tiếp “trò- trò” nổi lên.
- Giáo viên khuyến khích học
sinh nêu ý kiến cá nhân về vấn
đề học tập.
- Học sinh tự lấy ví dụ, giáo viên
giúp các em tự giải quyết bài tập
theo những dạng khác nhau.
- Giáo viên khuyến khích học
sinh nêu thắc mắc trong khi
giảng.
- Khuyến khích học sinh nhận
xét, bổ sung tham gia góp ý kiến
câu trả lời của bạn trong quá
trình học tập.
học sinh giải các
bài tập tương tự.
viên và bảng đen.
- Học sinh ngồi
theo dãy hướng lên
bảng cố định.
5. Đánh giá - Học sinh tự đánh giá về kết quả
học tập của mình, có sự đánh giá
lẫn nhau về mức độ đạt được
mục tiêu của từng phần, kết hợp
với đánh giá của giáo viên.
- Giáo viên là
người độc nhất có
quyền đánh giá kết
quả học tập của
học sinh. Chỉ tiêu
đánh giá thường
chú ý nhiều đến
khả năng ghi nhớ
và tái hiện các
thông tin mà giáo
viên đã cung cấp.
1.4.4. Một số phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp dạy học tích cực là hệ thống các phương pháp dạy học
nhằm đáp ứng được các yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục tổng quát, có
khả năng định hướng cho việc tổ chức quá trình dạy học thành quá trình tự
học, quá trình kết hợp cá nhân và xã hội hóa việc học tập. Mỗi phương pháp
có một đặc trưng riêng. Do đó quá trình giảng dạy phải biết khai thác và vận
dụng những mặt mạnh, hạn chế, khắc phục những điểm yếu của chúng. Hệ
thống các phương pháp đó là sự tích hợp và kết hợp của nhiều phương pháp,
trong đó có một số phương pháp điển hình và gần gũi như:
để vượt qua.
Copyright: Tài liệu đại học ©