BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐẶNG HỮU TƯỜNG
ĐỔI MỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS
HUYỆN LỘC HÀ, TỈNH HÀ TĨNH
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60.14.01.14
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS NGUYỄN THỊ MỸ TRINH
VINH, 2014
1

LỜI CẢM ƠN
Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn trường đại học vinh, các khoa,
phòng, trung tâm, các thầy cô giáo đã tạo mọi điều kiện để tôi học tập. Đặc
biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ
Trinh, người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ tôi trong việc định
hướng đề tài cũng như suốt quá trình nghiên cứu luận văn.
Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo sở Giáo dục & Đào tạo Hà Tĩnh,
phòng Giáo dục&Đào tạo huyện Lộc Hà, các trường trung học cơ sở trên địa
bàn huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh, các đồng nghiệp, gia đình, bè bạn đã hỗ trợ,
cổ vũ và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Mặc dù hết sức cố gắng, nhưng luận văn không thể tránh khỏi những
thiếu sót. Tác giả kính mong nhận được sự quan tâm và góp ý chân tình của
các nhà khoa học, quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp.

Vinh, năm 2014

1.3.2. Các yêu cầu đối với thiết bị dạy học 20
1.3.3. Những đặc trưng chủ yếu của TBDH 22
1.3.4. Các loại thiết bị dạy học được sử dụng trong trường THCS 23
1.4. Một số vấn đề về đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học ở
trường THCS 26
1.4.1. Mục đích đổi mới công tác quản lý TBDH ở trường THCS 26
1.4.2. Nội dung đổi mới công tác TBDH ở trường THCS 27
1.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến đổi mới công tác quản lý TBDH ở
trường THCS 27
1.5. Cán bộ quản lý, nhân viên phụ trách về thiết bị dạy học 27
1.6. Chỉ đạo của ngành GD&ĐT về quản lý thiết bị dạy học trong việc 29
3

nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS
Tiểu tiết chương 1 32
Chương 2. THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG THCS HUYỆN LỘC HÀ, TỈNH HÀ TĨNH.
33
2.1. Khái quát về tình hình phát triển kinh tế- văn hóa- xã hội và giáo
dục huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh
33
2.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, dân số và nguồn nhân lực 30
2.1.2. Đặc trưng kinh tế - xã hội 34
2.1.3. Những thuận lợi và khó khăn về kinh tế, xã hội ảnh hưởng đến
sự phát triển giáo dục nói chung, phát triển giáo dục tiểu học nói riêng 36
2.2. Khái quát về quá trình nghiên cứu thực trạng 37
2.2.1. Những phương pháp xác định thực trang TBDH 37
2.2.2. Những nội dung tìm hiểu 37
2.3. Thực trạng trang thiết bị dạy học trường THCS huyện Lộc Hà,
tỉnh Hà Tĩnh 39

3.2.6. Giải pháp đổi mới kiểm tra đánh giá công tác TBDH 76
3.2.7. Giải pháp đổi mới cơ chế đầu tư nguồn lực và nhóm cac giải
pháp bổ trợ 80
3.3. Kết quả khảo sát, đánh giá về mức độ cấp thiết và tính khả thi của
các giải pháp đổi mới quản lý đã đề ra. 83
3.3.1. Mức độ cấp thiêt 84
3.3.2. Mức độ khả thi 85
Tiểu kết chương 3 87
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
88
TÀI LIỆU THAM KHẢO
93
PHỤ LỤC
96
5

KÝ HIỆU VIẾT TẮT DÙNG TRONG LUẬN VĂN
Chữ đầy đủ Chữ viết tắt
Cán bộ quản lý CBQL
Công nghiệp hóa CNH
Cơ sở vật chất CSVC
Giáo dục và đào tạo GD&ĐT
Giáo viên GV
Hiện đại hóa HĐH
HS HS
Phương pháp dạy học PPDH
Phương tiện dạy học PTDH
Sách giáo khoa SGK
TBDH TBDH
Trung học cơ sở THCS

Phụ lục 2 Phiếu phỏng vấn giáo viên trường THCS 103
Phụ lục 3 Phiếu phỏng vấn học sinh trường THCS 106
Phụ lục 4 Phiếu hỏi ý kiến 108
Phụ lục 5 Phiếu trưng cầu ý kiến 110
8

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (năm 1992) điều
35 ghi rõ: "Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu. Nhà nước phát triển
giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài".
Đặc biệt tinh thần Hội Nghị TW8- Khóa XI đã chỉ rõ cần đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục Việt Nam.
Mục tiêu của giáo dục là hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm
chất và năng lực công dân; đào tạo những người lao động có nghề, năng động
và sáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức, có ý chí vươn lên góp phần
làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đáp ứng
yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Để thực hiện được mục tiêu ấy, một trong những vấn đề quan trọng đầu
tiên là phải xây dựng được một nền giáo dục phổ thông tốt. Giáo dục phổ
thông bao gồm giáo dục Tiểu học (TH), Trung học cơ sở (THCS) và Trung
học phổ thông (THPT), trong đó giáo dục THCS có một vị trí đặc biệt quan
trọng. Luật Giáo dục, điều 27 ghi rõ: "Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh
củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học; có học vấn ở trình
độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục
học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao
động".
Chúng ta đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới, giai đoạn tiến hành
CNH-HĐH để đưa Việt Nam trở thành một nước công nghiệp hiện đại. Để
tiến hành sứ mệnh lịch sử to lớn này, giáo dục một thế hệ học sinh có kỹ thuật

Đề xuất các giải pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học, góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THCS huyện Lộc Hà, tỉnh
Hà Tĩnh
2

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Vấn đề đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Giả pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học tại các trường
THCS trong huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất và thực hiện được các biện pháp đổi mới công tác quản lý
thiết bị dạy học thì sẽ nâng cao được hiệu quả mặt công tác này ở các trường
THCS huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về vấn đề đổi mới công tác quản lý thiết
bị dạy học ở các trường THCS.
5.2. Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở các
trường THCS huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
5.3. Đề xuất một số biện pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học
tại các trường THCS huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng các phương pháp phân tích- tổng hợp; phân loại- hệ thống hóa
và cụ thể hóa các tài liệu lí luận có liên quan tới vấn đề nghiên cứu để làm rõ
cơ sở lí luận của đề tài.
6.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn nhằm thu thập các
thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài. Sử dụng các
phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thiết bị dạy học ở trường
THCS huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh
Chương 3: Một số biện pháp đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học
ở trường THCS huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh
4

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
TBDH được coi là công cụ lao động sư phạm của GV và HS, những yếu
tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học. Với tư cách là công cụ lao
động sư phạm của GV và HS, trong những trường hợp sử dụng đúng quy
trình, phù hợp với đặc trưng của từng bộ môn, TBDH đóng vai trò cung cấp
nguồn thông tin cho HS trong học tập, tạo ra nhiều khả năng để GV trình bày
nội dung bài học một cách sâu sắc, thuận lợi, hình thành được ở HS những
phương pháp học tập tích cực, chủ động.
Chính vì vậy, công tác quản lý cơ sở vật chất trường học nói chung và công
tác quản lý TBDH nói riêng đã được nhiều tổ chức và cá nhân nghiên cứu.
Trần Văn Long với đề tài: "Thực trạng và giải pháp quản lý cơ sở vật chất
các trường tiểu trường tiểu học ở tỉnh Khánh Hòa", tác giả đã đánh giá thực
trạng quản lý CSVC các trường tiểu học để xác định được các giải pháp có tính
khoa học và khả thi trong quản lý CSVC các trường tiểu học, góp phần phát triển
dạy-học 2 buổi/ngày, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục tiểu học phù hợp
với tình tình phát triển kinh tế- xã hội tỉnh Khánh Hòa.
Trần Duy Hân với đề tài: "Biện pháp quản lí phương tiện dạy học của
hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành phố Huế đáp ứng yêu cầu
đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay"[28], tác giả đã nghiên cứu
lí luận và đánh giá thực trạng việc quản lý phương tiện dạy học của hiệu
trưởng, xác lập các biện pháp quản lý phương tiện dạy học có hiệu quả của

là mục tiêu cơ bản nhất và là mục tiêu duy nhất của toàn bộ công tác thiết bị
trường học. Sử dụng có hiệu quả TBDH là một nhiệm vụ nặng nề, khó khăn
của người thầy giáo. Điều này, đòi hỏi người thầy giáo phải có trình độ
chuyên môn nghiệp vụ cao với yêu cầu sử dụng TBDH. Người giáo viên
6

không những cần hiểu biết về TBDH, về kỹ thuật sử dụng chúng mà còn hiểu
sâu về phương pháp dạy học với yêu cầu sử dụng TBDH: sử dụng TBDH với
mục đích gì, lúc nào, liều lượng bao nhiêu, đặc điểm tâm lý HS ra sao, HS cần
tham gia hoạt động như thế nào khi dạy học có sử dụng TBDH, sử dụng
TBDH như thế nào để khơi dậy lòng say mê học tập, phát huy tính tích cực,
năng lực sáng tạo và bồi dương nhân cách cho HS "[21,tr.29].
Trog cuốn:" Quản lý giáo dục" [30] do Bùi Minh Hiền chủ biên, ở
chương 10 tác giả đã đề cập đến vai trò của TBDH trong sự phát triển hệ
thống giáo dục quốc dân, phân loại các nhóm TBDH mà người quản lý cần
bao quát và đưa ra một số nguyên tắc cùng giải pháp quản lý TBDH ở trường
học trong giai đoạn hiện nay.
Giáo trình: "Bồi dưỡng Hiệu trưởng trường trung học cơ sở", tập 3 [45]
do Chu Mạnh Nguyên chủ biên, ở bài 22 tác giả đã nêu những vấn đề chung
về CSVC-TBDH và công tác quản lý về CSVC-TBDH. Đây là những nội
dung gúp người Hiệu trưởng có thể áp dụng trong công tác quản lý CSVC và
TBDH ở trường của mình
Những công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên đã xây được một
hệ thống lý luận về vai trò, tác dụng của TBDH cùng một số yêu cầu và
nguyên tắc sử dụng nó trong quá trình dạy học. TBDH được xác định là một
thành tố quan trọng trong quá trình dạy học, nhất là ở cấp THCS, nó đóng vai
trò to lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Lý luận về
TBDH đã được làm sáng tỏ trong nhiều công trình nghiên cứu và trong các
giáo trình về lý luận dạy học. Tuy vậy, trong các hướng nghiên cứu trên, vấn
đề quản lý TBDH trong quá trình dạy học nói chung và trong các trường

- Học cụ - learning equipments
- Học liệu - learning (school) materials
Vế bản chất, các tên gọi trên đều phản ánh các dấu hiệu chung như sau:
8

- Đó là tất cả những phương tiện rất cần thiết cho GV và HS tổ chức và
tiến hành hợp lí, có hiệu quả quá trình giáo dục và dạy học ở các môn học,
cấp học.
- Đó là một vật thể hoặc một tập hợp đối tượng vật chất mà người giáo
viên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức; là
phương tiện giúp học sinh lĩnh hội khái niệm, định luật, thuyết khoa học,
nhằm hình thành ở họ các kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo việc giáo dục, phục vụ
mục đích dạy học và giáo dục.
TBDH là điều kiện đảm bảo cho hoạt động dạy học, là thành tố chủ yếu
và quan trọng nhất trong cấu trúc hệ thống cơ sở vật chất trường học.
Thiết bị dạy học trong nhà trường là tất cả các chủng loại thiết bị, trang
thiết bị, mô hình học cụ, đồ dùng, phương tiện dạy học, dùng cho dạy - học lý
thuyết và thực hành.
TBDH có thể phân thành 2 mảng như sau:
TBDH
TRONG TRƯỜNG HỌC
TBDH trong
trường học
+TBDH thực hành
+TBDH thí nghiệm
+TBDH dùng chung
- TB cho thực hành
- TB thí nghiệm.
- Máy chiếu các loại
- Máy chiếu đa năng

Như vậy, CSVCSP là tất cả các phương tiện vật chất được giáo viên và
học sinh sử dụng nhằm thực hiện có hiệu quả nội dung chương trình dạy học.
10

CSVCSP là một khái niệm rất rộng, chúng tôi chỉ đề cập đến những
khái niệm chung về thiết bị dạy học (TBDH) trong dạy học THCS, phạm vi
nghiên của đề tài là đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học (CTTBDH) ở
các trường THCS trong huyện Lộc Hà (Khái niệm TBDH, quản lư, quản lý
TBDH, đổi mới công tác quản lý TBDH sẽ được nêu ở mục sau).
1.2.2. Quản lý, quản lý thiết bị dạy học
1.2.2.1. Khái niệm về quản lý
Khái niệm quản lý được định nghĩa theo những cách khác nhau dựa
trên những cách tiếp cận khác nhau:
Xét dưới góc độ chung nhất, quản lý là vạch ra mục tiêu cho bộ máy,
lựa chọn phương tiện, điều kiện tác động đến bộ máy để đạt được mục tiêu. Ở
góc độ kinh tế, quản lý là tính toán sử dụng hợp lí các nguồn lực nhằm đạt tới
mục tiêu đề ra.
- Theo Karl Marx: “Quản lý là một chức năng tất yếu của lao động xã
hội, nó gắn chặt với sự phân công và phối hợp”.
- Theo O.V.Kollova: “Quản lý là sự tính toán sử dụng các nguồn lực
hợp lí nhằm thực hiện các nhiệm vụ và đạt được kết quả tối ưu về kinh tế xã
hội”.
Thuật ngữ “Quản lý” (Tiếng Việt gốc Hán) đã lột tả được bản chất
hoạt động quản lý trong hoạt động thực tiễn. Nó bao gồm hai quá trình tích
hợp với nhau, “Quản” bao hàm việc coi sóc, giữ gìn, duy trì trạng thái ổn
định, “Lý” bao hàm các khái niệm như sửa sang, sắp xếp, đổi mới nhằm đưa
hệ thống vào thế phát triển. Hai quá trình này đan quyện vào nhau, tương tác
lẫn nhau trong quá trình phát triển.
- Theo M.Pinto: “Quản lý là sự hoạt động thiết yếu nảy sinh khi có nỗ
lực tập thể nhằm thực hiện các mục tiêu chung”.

các mối quan hệ giữa những con người, giữa những nhóm người. Công cụ
quản lý là những tác động của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý. Mục tiêu
của tổ chức được xác định theo nhiều cách khác nhau, nó có thể do chủ thể
quản lý áp đặt hoặc do sự cam kết giữa chủ thể và khách thể quản lý. Bất cứ ở
đâu tồn tại hoạt động chung của con người ở đó có quản lý.
Hiện nay, quản lý được định nghĩa rõ ràng hơn: quản lý là quá trình đạt
đến mục tiêu của tổ chức bằng cách thực hiện tốt các chức năng quản lý: kế
hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.
Tóm lại, quản lí là sự điều khiển, chỉ đạo một hệ thống hay một quá
trình, căn cứ vào những quy luật, định luật hay nguyên tắc tương ứng cho hệ
thống hay quá trình ấy vận động theo đúng ý muốn của người quản lí nhằm
đạt được mục đích đã đặt ra từ trước.
Hay nói cách khác: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích
của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.
Chủ thể
Khách thể
quản lý
Nội dung
quản lý
Công cụ,
phương
pháp QL
Mục tiêu
quản lý
13

1.2.2.2. Quản lý thiết bị dạy học
Từ khái niệm TBDH và quản lý đã nêu ở trên, ta có thể coi: Quản lý
TBDH là hệ thống các tác động hướng đích của chủ thể quản lý đến công tác
TBDH nhằm đạt được mục tiêu quản lý đặt ra.

Khai thác sử dụng Kế hoạch
khai thác
Tổ chứ khai
thác
Chỉ đạo
khai thác
Kiểm tra
khai thác
Bảo quản, giữ gìn, sửa
chữa
Kế hoạch
sửa chữa
Tổ chức sửa
chữa
Chỉ đạo
sửa chữa
Kiểm tra sửa
chữa
14

c) Tiếp cận theo quan điểm hệ thống:
- Quản lý các đầu vào: Thực trạng số lượng, chất lượng TBDH; Nhu
cầu sử dụng TBDH; đội ngũ cán bộ TBDH
- Quản lý quá trình sử dụng, khai thác TBDH
- Quản lý kết quả sử dụng TBDH
Trong luận văn này tôi sử dụng cách tiếp cận theo quan điểm hệ thống
làm nòng cốt để xem xét nội dung quản lý TBDH ở trường THCS
1.2.3. Đổi mới công tác quản lý thiết bị dạy học
- Khái niệm đổi mới
Đổi mới là cái vốn có của mọi vận động và phát triển trong tự nhiên, xã

thập niên 80 thế kỷ XX, Đại hội VI của Đảng ta đã nhấn mạnh: Đổi mới là
vấn đề có ý nghĩa sống còn. Sau khi nêu nội dung Đổi mới cơ chế quản lý
kinh tế, Đổi mới chính sách xã hội,… Đại hội tập trung làm nổi bật nội dung
Đổi mới Đảng: Đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế; Đổi mới tổ chức;
Đổi mới đội ngũ cán bộ; Đổi mới phong cách lãnh đạo và công tác của Đảng.
Đổi mới là quá trình loại bỏ những gì kìm hãm và cản trở sự phát triển,
tổ chức lại xã hội, đưa vào cơ chế vận hành của xã hội một hệ thống đồng bộ
các yết tố vật chất và tinh thần, tạo nên lực lượng cho sự phát triển vượt bậc.
“Đổi mới” – đó là quá trình giải phóng mang ý nghĩa toàn diện, từ đó giải
phóng về tư tưởng, giải phóng lực lượng sản xuất, giải phóng mọi tiềm năng
sáng tạo của con người, giải phóng khả năng trí tuệ của nhân dân,… để phục
vụ cho sự phát triển con người, bảo đảm tự do, sáng tạo của nhân dân.“Đổi
mới’ còn là quá trình sửa lại những nhận thức không đúng về “cái cũ”, nhưng
“cái cũ” ấy lại là cái đúng, để hiểu đúng nó hơn, vận dụng có hiệu quả hơn
vào thực tiễn mới.
“Đổi mới” còn là làm rõ cái gì là đúng của ngày hôm qua, nhưng do hoàn
cảnh đã thay đổi, ngày hôm nay không còn thích hợp, cần từ tổng kết thực
tiễn để khái quát lý luận nhằm bổ sung, phát triển nhận thức, phát triển nền
16

tảng tư tưởng của chúng ta. Nhờ vậy, nền tảng tư tưởng đó thực hiện có hiệu
quả hơn chức năng là cơ sở hoạch định và triển khai đường lối của Đảng, thúc
đẩy đất nước phát triển.
Như vậy, “Đổi mới” có mục tiêu lý luận và mục tiêu thực tiễn. Về lý
luận, Đổi mới nhằm xác lập hệ thống quan điểm đúng đắn về chủ nghĩa xã hội
và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Về thực tiễn, Đổi mới để xã
hội xã hội chủ nghĩa từng bước được xác lập vững chắc. Hai mục tiêu đó có
quan hệ biện chứng với nhau: Mục tiêu lý luận phục vụ cho mục tiêu thực
tiễn; mục tiêu thực tiễn vừa là yêu cầu, là đòi hỏi nâng cao chất lượng mục
tiêu lý luận, vừa là phương thức kiểm tra thành quả đạt được của mục tiêu lý