BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
NGÔ THỊ HOÀNG YẾN KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THỰC PHẨM
CHỨC NĂNG TẠI MỘT SỐ NHÀ THUỐC TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG NĂM
2011 LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I HÀ NỘI - NĂM 2013

BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
*****

NGÔ THỊ HOÀNG YẾN

KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THỰC PHẨM
CHỨC NĂNG TẠI MỘT SỐ NHÀ THUỐC TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG NĂM
2011

LUẬN VĂN DƯỢC SĨ CHUYÊN KHOA CẤP I

hức quý báu về kinh tế và quản trị
học, khơi dậy trong tôi niềm yêu thích môn học để tôi có thể quyết tâm
hoàn thành tốt đề tài này .
Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu, Phòng đào tạo
sau Đại học và các Thầy Cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội đã giảng
dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và
nghiên cứu tại trường
Tôi
cũng xin gửi lời cảm ơn đến Công ty CP Dược phẩm Quận 3, các
nhà thuốc, các anh chị Dược sĩ phụ trách nhà thuốc, các anh chị nhân viên
bán hàng, Trình dược viên, Sở y tế , Phòng y tế các quận huyện đã giúp đỡ
tôi trong quá trình thu thập thông tin cho luận văn này
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, những người
thân và bạn bè tôi. Những người luôn bên cạnh và động viên tôi vượt qua
khó khăn, vươn lên trong học tập cũng như trong cuộc sống
Hà Nội, ngày 3O tháng 10 năm
2012
Sinh viên
Ngô Thị Hoàng Yến
MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ Error! Bookmark not defined.
Chương 1. TỔNG QUAN
Error! Bookmark not defined.
1.1 THỰC PHẨM C
HỨC NĂNG Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Khái niệm:
Error! Bookmark not defined.
1.1.2 Tên gọi
Error! Bookmark not defined.
1.1.3 Phân loại

1.3.2. Sản phẩm TPCN nhập khẩu Error! Bookmark not defined.
1.4. QUẢN LÝ TPCN
Error! Bookmark not defined.
1.5. NHÃN HÀNG HÓA
Error! Bookmark not defined.
1.6. KINH DOANH TPCN TẠI NHÀ THUỐC
Error! Bookmark not
defined.
1.7. QUI ĐỊNH QUẢNG CÁO TP
CN Error! Bookmark not defined.
1.7.1. Bộ phận quản lý quảng cáo
Error! Bookmark not defined.
1.7.2. Hồ sơ đăng ký quảng cáo thực phẩmError! Bookmark not defined.
1.8. Giá bán thực phầm chức năng
Error! Bookmark not defined.
1.9. Những vi phạm về thực phẩm chức năng hiện nayError! Bookmark n
ot
defined.
1.10. Tình hình phát triển về sản xuất và sử dụng tpcn hiện nay
Error!
Bookmark not defined.
1.10.1. Trên thế giới
Error! Bookmark not defined.
1.10.2. Ở Việt Nam
Error! Bookmark not defined.
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Error!
Bookmark not defined.
2.1. Đối tượng nghiê
n cứu Error! Bookmark not defined.

ot
defined.
3.12. Nhà thuốc biết rõ yêu cầu cơ bản của sở y tế và phòng y tế về việc kiểm
tra tpcn tại nhà thuốc
Error! Bookmark not defined.
3.13. Khảo sát nguồn cung cấp thông ti
n về tpcn Error! Bookmark not
defined.
3.14. Kkhảo sát cách nhận biết dấu hiệu trên nhãn sản phẩm tpcn giữa người
tiêu dùng và nhân viên bán hàng tại nhà thuốcError! Bookmark not defined.
3.15. Phân loại tpcn và thuốc theo thành phần và hàm lượng
Error!
Bookmark not defined.
3.16. Khảo sát những yếu tố chọn mua t
pcnError! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN
Error! Bookmark not defined.
4.1. Bàn luận về việc đăng ký thực phẩm chức năngError! Bookmark n
ot
defined.
4.2. Bàn luận về việc các nhà thuốc lựa chọn kinh doanh TPCN Error!
Bookmark not defined.
4.3. Bàn luận về việc sử dụng thực phẩm chức năngError! Bookmark n
ot
defined.
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Error! Bookmark not defined.
ĐỀ XUẤT
Error! Bookmark not defined.


nhà thuốc… ……………………………………………………………46
Bảng 3.12. Thống kê tỉ lệ % độ tuổi nên dùng TPCN theo ý 47
Bảng 3.13 Thống kê tỉ lệ % nhà thuốc biết rõ yêu cầu cơ bản của Sở Y tế và
Phòng Y tế về việc kiểm tra TPCN tại nhà thuốc……… ………………48
Bảng 3.14. Kết quả khảo sát nguồn cung cấp thông tin TPCN…… …50
Bảng 3.15. Khảo sát cách nhận biết dấu hiệu trên nhãn sản phẩm TPCN giữa
người tiêu dùng và nhân viên bán hàng tại nhà thuốc ………… ……51
Bảng 3.16. Khảo sát những yếu tố quyết định chọn mua thực phẩm chức
năng… 58 DANH MỤC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Hệ thống cơ quan quản lý TPCN ở Việt Nam 19
Biểu đồ 3.2 Thống kê số lượng nhà thuốc bán các nhóm TPCN… ………37
Biểu đồ 3.3. Thống kê giá bán lẻ các mặt hàng TPCN… ………… 42
Biểu đồ 3.4. Thống kê tỉ lệ % hình thức mua bán TPCN tại nhà thuốc…….44
Biểu đồ 3.5. Thống kê tỉ lệ % đánh giá hành vi tiêu dùng TPCN theo ý kiến
của nhà thuốc 45
Biểu đồ 3.6 Thống kê tỉ lệ % các yếu tố ảnh hưởng chọn mua bán TPCN của
nhà thuốc
46
Biểu đồ 3.7. Thống kê tỉ lệ % độ tuổi nên dùng TPCN theo ý kiến nhà 48
Biểu đồ 3.8. Thống kê tỉ lệ % nhà thuốc biết rõ yêu cầu cơ bản của Sở Y tế và
Phòng Y tế về việc kiểm tra TPCN tại nhà thuốc…… ………………49
Biểu đồ 3.9. Kết quả khảo sát nguồn cung cấp thông tin 50
Biểu đồ 3.10. Khảo sát cách nhận biết dấu hiệu trên nhãn sản phẩm TPCN

nghiệp làm mất đi nhiều
chất bổ dưỡng. Mặt khác, do vật nuôi, cây trồng
đang bị con người bón thúc để
chạy theo năng suất nên đã phát triển mất
tự nhiên, mất cân đối, có khi còn chứa
nhiều độc tố (do phân bón hóa
học, thuốc trừ sâu, thuốc kích thích tăng trưởng,
những chất đi vào vật
nuôi như thuốc tăng trọng, thuốc tiêm phòng bệnh dịch, chất hóa học được
sử dụng trong công nghiệp thực phẩm).
Bên cạnh những yếu tố về ăn uống thì m
ôi trường xung quanh cũng
ảnh hưởng đến sức khỏe. Hằng ngày cơ thể chúng ta phải chịu ảnh hưởng
của tia phóng xạ,tia cực tím, chất thải công nghiệp, khí thải ô tô, xe máy,
nguồn nước ô nhiễm n
hững tác
động có hại này là nguyên nhân chính làm
1

cho hệ miễn dịch không đủ điều kiện
hoạt động, sức đề kháng của cơ thể
ngày một kém đi nên cơ thể dễ mắc các bệnh
như: tim mạch, ung thư, và
các bệnh nguy hiểm khác.Trong đó,những bệnh chưa có thuốc chữa chiếm tỉ
lệ khá cao, đây chính là nỗi lo âu của mọi người. Đối với những bệnh đã có
thuốc chữa thì việc chữa trị cũng gặp nhiều khó khăn vì tác dụng phụ gặp
phải rất đa dạng và nguy hiểm. Chúng không chỉ có ở thuốc tân dược mà
còn có thể gặp cả ở thuốc đông dược. Khi
sử dụng thuốc kéo dài sẽ gây ảnh
hưởng đến chức năng gan thận có thể gây ngộ độc cho người dùng. Ngoài

doanh cơ hội đã lợi dụng lòng tin của người tiêu dùng nên đã quảng cáo
quá đáng chức năng của thực phẩm chức năng. Hiện có quá nhiều kênh
phân phối sản phẩm “
Thực phẩm chức năng” như công ty dược phẩm, công
ty bán hàng đa cấp, siêu thị và các nhà thuốc. Sự vận chuyển, bảo quản sản
phẩm cũng góp phần ảnh hưởng chất lượng sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp
đến sức khỏe con người.
Đánh giá được h
oạt động kinh doanh thực phẩm chức năng (TPCN) tại
các nhà thuốc, để có định hướng dòng sản phẩm c
hức năng tiềm năng và
nhằm hỗ trợ công tác quản lý thực phẩm chức năng trên địa bàn TP. Hồ Chí
Minh.
Vì những lý do trên, chúng tôi
tiến hành thực hiện đề tài “Khảo sát hoạt
động kinh doanh Thực phẩm chức năng tại một số nhà thuốc trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2011” với những mục tiêu như sau:
1. Tìm hiểu Chủng loại các nhóm thực phẩm chức năng thường bán tại nhà

thuốc.
2. Khảo sát thực trạng hoạt động kinh doa
nh thực phẩm chức năng tại một
số nhà thuốc trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để từ đó có những đề
xuất, kiến nghị về việc quản lý, buôn bán thực phẩm chức năng với các cơ
quan quản lý chức năng

3

sản xuất t
heo công thức, chứ không phải là các thực phẩm có sẵn trong tự
nhiên”.
4

- Hàn Quốc: Trong pháp lệnh về TPCN năm 2002 định nghĩa:
“TPCN là sản phẩm được sản xuất, chế biến dưới dạng bột, viên nén, viên
nang, hạt, lỏng có các thành phần hoặc chất có hoạt tính, chức năng, chất
dinh dưỡng có tác dụng duy trì, thúc đẩy, và bảo vệ sức khỏe”.

- Còn tại Hội nghị Quốc tế lần thứ 17 về dinh dưỡng (ngày 27 -
1/08/2001) tại Áo định nghĩa: “Một loại thực phẩm được coi là TPCN khi
chứng m
inh được rằng nó tác dụng có lợi đối với một hoặc nhiều chức
phận của cơ thể ngoài các tác dụngdinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng
thoải mái, khỏe khoắn và giảm bớt nguy cơ bệnh tật”.
Bộ Y tế Việt Nam: Thông t
hư số 08/TT-BYT ngày 23/8/2004 về việc
“Hướng dẫn việc quản lý các sản phẩm thực phẩm chức năng” đã đưa ra

định nghĩa: “Thực phẩm chức năng là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng
của các bộ phận trong cơ thể người, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể
tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ gây bệnh” [ 8]
Như vậy có rất nhiều các định nghĩa về thực phẩm chức năng. Song
tất cả đều thống nhất
cho rằng thực phẩm chức năng là loại thực phẩm nằm
giới hạn giữa thực phẩm truyền thống và thuốc . Vì thế người ta còn gọi
thực phẩm chức năng là thực phẩm- thuốc
1.1.2 Tên gọi
Thực phẩm chức năng tùy theo công dụng, hàm lượng vi chất v

thiếu chất dinh dưỡng (thiếu iode, thiếu vitamin A, thiếu Sắt).
Ví dụ: Nước trái cây với các mùi khác nhau cung cấp nhu cầu
vitamin C, vitamin A, vitamin E, Caroten rất phát triển ở Anh.
Sữa bột bổ sung acid Folic, vitamin, khoáng chất rất phát triển ở Mỹ,
Anh, Nhật Bản, Hà Lan, Đức, Pháp, Ý, Braxin…
Bổ sung Iode vào muối ăn và một số sản phẩm bánh kẹo được phát
triển ở trên 100 nước.
Bổ sung vitamin và khoáng chất vào các loại nước tăng lực được
phát triển mạnh mẽ ở Thái
Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc.
Bổ sung DHA, EPA… vào sữa, thức ăn cho trẻ.
b) Nhóm TPCN “không béo”, “không đường” và “giảm năng lượng”
Hay gặp là: nhóm trà thảo dược được sản xuất, chế biến để hỗ trợ giảm cân,
giảm béo, phòng chống rối loạn một số chức năng sinh lý thần kinh, tiêu
6

hóa, để tăng cường sức lực và sức đề kháng (Ví dụ: trà giảm béo, trà
sâm…) các loại thực phẩm này dành cho người muốn giảm cân, bệnh tiểu
đường.
c) Nhóm các loại nước giải khát, tăng lực
Được sản xuất chế biến bổ sung năng lượng, vitamin, khoáng chất cho cơ
thể khi vận động thể lực, thể dục thể thao.
d) Nhóm thực phẩm giàu chất xơ tiêu hóa
Chất xơ là các polysaccharide không phải là tinh bột, là bộ khung, giá đỡ
của các mô, tế bào thực vật và có sức chống đỡ với các men tiêu hóa của
người. Chất xơ có t
ác dụng làm nhuận tràng, tăng khối lượng phân do đó
chống được táo bón, ngừa ung thư đại tràng. Người ta theo dõi thấy, khối
lượng phân tử nhỏ hơn 100 g mỗi ngày dễ làm tăng nguy cơ ung thư đại
tràng. Do đó cần có khối lượng phân tử lớn hơn 132 g mỗi ngày. Điều đó

Syntiotics: là do sự kết hợp Probiotics và Prebiotics tạo thành. Synbiotics
kết hợp tác dụng của vi khuẩn mới và kích thích vi khuẩn của chính cơ thể.
f) Nhóm TPCN đặc biệt có tác dụng hỗ trợ điều trị
Thức ăn cho phụ nữ có thai.
Thức ăn cho người cao tuổi.
Thức ăn cho trẻ ăn dặm.

Thức ăn cho vận động viên, phi hành gia.
Thức ăn qua ống thông dạ dày.
Thức ăn cho người có rối loạn chuyển hóa bẩm sinh: người bị
phenylketonuri, galactosemie
Thức ăn cho người tiểu đường.
Thức ăn cho người cao huyết áp.
Thức ăn thiên nhiên: tỏi, trà xanh, các chất sinh học thực vật.
1.1.3.2. Theo dạng bào chế
Thực phẩm chức năng có hình thức sản xuất và đóng gói bên ngoài
tương tự như thuốc , do vậy các dạng bào chế của nó cũng được gọi theo

dạng bào chế như là thuốc, qua đó TPCN được chia thành nhiều nhóm:
8

viên, nước, bột, kẹo ngậm, trà…, trong đó nhóm thực phẩm chức năng
dạng viên là nhóm phong phú và đa dạng nhất. Tùy theo nhà sản xuất, có
các dạng viên nang, viên nén, viên sủi, chứa các hoạt chất sinh học, vitamin
và khoáng chất.
Ví dụ:
Viên C sủi
Viên tăng lực
Viên đề phòng loãng xương (có nhiều canxi)
Viên đề phòng t

- Những l
oại làm giảm cholesterol và giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Trong
đó có sản phẩm chế biến thô của yến mạch giàu chất xơ không tan và stanol
ester; thực phẩm có chất xơ psyllium hòa tan; những thực phẩm chế biến
thô từ đậu nành và từ đạm đậu nành có hoạt chất stanol ester, saponins,
isoflavones, aidzein và genistein; bơ thực vật có bổ sung stanol thực vật
hoặc sterol esters.
b) Nhóm
có bằng chứng đủ độ tin cậy
- Cá nhiều mỡ chứa axit béo omega-3 giúp giảm nguy cơ bệnh tim
mạch.
c) Nhó
m có bằng chứng ở mức vừa phải
- Tỏi có các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ như diallyl sulfide làm
giảm
cholesterol máu…
- Nước ép trái cranb
erry chứa proanthocyanidins làm giảm nguy cơ nhiễm
trùng đường tiểu.
d) Nhóm
có bằng chứng chưa đủ tin cậy: cần nghiên cứu thêm
- Trà xanh chứa catechins làm giảm
nguy cơ mắc bệnh ung thư đường tiêu
hóa.
- Lycopene trong cà chua và các sản phẩm từ cà chua giúp giảm
nguy cơ
một số bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến.
e) Nhóm
còn tranh cãi nhiều
- Rau có l

giá trị của Bảng khuyến nghị nhu cầu dinh dưỡng RNI 2002 (Recommended
Nutrient Intakes) , ban hành kèm theo Thông tư này, thì phải có giấy chứng
nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước sản xuất hoặc nước
cho phép lưu hành xác nhận tính an toàn của sản phẩm
và phải ghi rõ trên
nhãn hoặc nhãn phụ sản phẩm (đối với sản phẩm nhập khẩu) mức đáp ứng
RNI của các vi chất dinh d ưỡng được bổ sung;
b) Đối với thực phẩm chức năng có chứa hoạt chất sinh học:

Nếu công bố sản phẩm có t
ác dụng hỗ trợ chức năng trong c ơ thể người, tăng
sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ bệnh tật thì phải có báo cáo thử nghiệm
lâm sàng về tác

dụng của sản phẩm hoặc tài liệu chứng minh về tác dụng
của thành phần của sản
phẩm có chức năng đó hoặc giấy chứng nhận của c
ơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước sản xuất hoặc nước cho phép lưu
11

hành có nội dung xác nhận công dụng của sản phẩm ghi trên nhãn.
c) Nội dung ghi nhãn của thực phẩm chức năng phải đáp ứng các điều kiện
theo quy định của pháp luật về nhãn và các điều kiện s
au:
Nội dung hướng dẫn sử dụng cho những sản phẩm có mục đích sử dụng đặc
biệt cần phải ghi: Tên của nhóm
sản phẩm (thực phẩm bổ sung, thực phẩm
bảo vệ sức k
hỏe, thực phẩm chức năng, thực phẩm ăn kiêng, thực phẩm dinh
dưỡng y học), đối tượng sử dụng, công dụng sản phẩm, liều lượng, chống

- Việc thông tin, quảng cáo, ghi nhãn sản phẩm được coi là thực phẩm chức
năng phải được thực hiện theo qui định của pháp luật về thông tin, quảng
cáo, ghi nhãn và phải bảo đảm trung thực, chính xác, rõ ràng không gây
thiệt hại cho người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng.
1.1.5 Phân biệt thực phẩm chức năng với thuốc đông y
Thuốc đông y khác TPCN ở điểm s
au:
- Thuốc đông y được sản xuất từ các vị thuốc, bài thuốc theo phương pháp
bào chế cổ truyền dựa trê
n y lý của đông y.
- Thuốc đông y được sản xuất từ một hoặc nhiều cây thuốc theo ph ương
pháp bào c
hế hiện đại, không phụ thuộc y lý cổ truyền, có thể l àm từ
nguyên liệu thô hoặc từ cao
chiết hoạt chất toàn phần hoặc từ cao chiết một
nhóm hoạt chất đã định.
Cả 2 dạng thuốc trên đều phải được bào
chế theo những quy trình nghiêm
ngặt, đủ hàm lượng có tác dụng điều trị một số chứng bệnh nhất định, có chỉ
định điều trị rõ ràng và thời gian sử dụng nhất định (điều t
rị theo liệu trình).
1.1.6 Phân biệt thực phẩm chức năng với thuốc
Về định nghĩa :
Thực phẩm chức năng là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của các bộ
phận trong cơ thể người, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng
thoải mái, tăng sức đề kháng và giảm bớt nguy cơ gây bệnh
Thuốc là những sản phẩm để điều trị và phòng bệnh, được chỉ định để
nhằm tái lập, điều chỉnh hoặc sửa đổi chức năng sinh lý cơ thể
Về Nhà sản xuất công bố trên sản phẩm ;


n thường trực của Ban Chỉ đạo liên ngành về vệ sinh an toàn
thực phẩm (VSATTP) và thực hiện quyền kết luận cao nhất về vệ sinh an
toàn thực phẩm.
1.2.2. Cục An toàn vệ sinh thực phẩm
Cục An
toàn vệ sinh thực phẩm là cơ quan giúp Bộ trưởng Bộ Y tế thực hiện
chức năng quản lý nhà nước về VSATTP có nhiệm vụ thực thi, điều hành
công tác quản lý nhà nước về VSATTP trong phạm vi cả nước theo thẩm
quyền được quy định tại Quyết định số 2964/2004/QĐ-BYT ngày 27 tháng 8
năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc quy định chức năng, nhiệm vụ,
14