Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Lời mở đầu
Hiện nay, nớc ta đang phát triển đi theo con đờng định hớng xã hội chủ
nghĩa. Nhiệm vụ của chúng ta là phải tìm ra con đờng đúng đắn cùng các biện
pháp tránh sai lệch, chệch bớc. Trong diễn văn khai mạc đại hội IX Chủ tịch n-
ớc Trần Đức Lơng có nói: "Bớc vào thời kỳ mới, cách mạng nớc ta vừa đứng tr-
ớc thời cơ vận hội lớn, vừa phải đối mặt với những nguy cơ, thách thức lớn
không thể xem thờng. Nắm bắt cơ hội vận dụng thời cơ, đẩy lùi nguy cơ, vợt
qua thách thức với tinh thần cách mạng tiến công đa cách mạng Việt Nam tiến
lên mạnh mẽ. Đó là vấn đề sống còn đối với chúng ta trong thời kỳ mới". Quả
đúng nh vậy, kết quả đạt đợc hôm nay là không nhỏ, phải biết coi trọng giữ gìn.
Nhất là xung quanh ta vẫn còn nhiều kẻ rình mò luôn tìm cách phá hoại, gây
rối. Xác định đúng đờng lối luôn là công việc thờng xuyên, liên tục và có tầm
quan trọng cao. Hiện nay nớc ta đang trong kinh tế thị trờng theo định hớng
XHCN. Việc đa ra các định hớng, đờng lối để phát triển KTTT theo XHCN nh
thế nào? trớc tiên ta đi nghiên cứu sự ra đời của nó, sự phát triển của nó. Hiện
trạng thế nào để đa ra các giải pháp giải quyết một cách phù hợp. Vì vậy tôi làm
tiểu luận này một mặt phân tích tính tất yếu khách quan, đặc điểm kinh tế thị tr-
ờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Mặt khác đa ra các giải pháp giải
quyết các vấn đề hiện nay, cho dù vậy tôi không cho rằng các giải pháp tôi đa ra
là hoàn chỉnh nhng mong rằng nó cũng có chút ý nghĩa.
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Nội dung
I- Một số vấn đề về kinh tế thị trờng.
1. Sự hình thành và phát triển của KTTT.
Về phơng diện kinh tế có thể khái quát rằng lịch sử phát triển của sản xuất
và đời sống xã hội của nhân loại đã và đang trải qua 2 kiểu tổ chức kinh tế thích
ứng với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất và phân công lao động xã hội,
hai thời đại kinh tế khác hẳn nhau về chất. Đó là: Thời đại kinh tế tự nhiên, tự
cung - tự cấp; và thời đại kinh tế hàng hoá, mà giai đoạn cao của nó đợc gọi là

- Xử lý các tranh chấp trong kinh doanh và vi phạm pháp luật.
Trong giai đoạn kinh tế thị trờng hiện đại, Nhà nớc can thiệp vào kinh tế,
chủ yếu thông qua các chính sách tài chính tiền tệ, kinh tế đối ngoại (thuế, lãi
suất chiết khấu của ngân hàng, điều tiết xuất nhập khẩu....). Trên thế giới ngày
nay không có Nhà nớc nào không can thiệp vào kinh tế chỉ khác nhau ở biện
pháp, mục tiêu và kết quả đạt đợc. Kinh tế thị trờng hiện đại ở các nớc đều có
sự kết hợp giữa cơ chế thị trờng (bàn tay vô hình) và bàn tay hữu hình của Nhà
nớc.
Khi lực lợng sản xuất còn ở mức thấp, ứng với nó là sự tồn tại nhiều hình
thức sở hữu và phân tán, lực lợng sản xuất từng bớc phát triển sẽ là tỉ lệ thuận
với tiến trình tập trung hoá và xã hội hoá quan hệ sở hữu mà đinhr cao của nó là
sở hữu toàn dân. Sự hình thành các tập đoàn kinh tế, các công ty cổ phần, các
công ty đa quốc gia, xuyên quốc gia hoặc các đại nông trại ở nông thôn đợc coi
là những biểu hiện của quá trình xã hội hoá quan hệ sở hữu ở một mức độ nhất
định do kết quả tác động biện chứng của lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất.
Với cách nhìn đó thì chế độ công hữu XHCN đợc xác lập nh một tất yếu khách
quan bởi sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ cao của lực
lợng sản xuất. Nhìn trên góc độ khác, trong mối quan hệ giữa KTTT và định h-
ớng XHCN cũng có thể nhận thấy rằng, KTTT biểu thị nổi bật nh phơng thức
vận động của lực lợng sản xuất, còn định hớng XHCN thể hiện quan hệ sản xuất
(quan hệ sở hữu, quan hệ phân phối và quan hệ quản lý) cần đạt tới của phơng
thức vận động đó CNXH ở đây cũng có thể hiểu đó là một nền tảng kinh tế - xã
hội đợc dựa trên chế độ sở hữu công cộng và chỉ có dựa trên chế độ đó mới thực
hiện đợc ý tởng cao đẹp do lịch sử giao phó là xây dựng một xã hội công bằng,
văn minh với ý nghĩa đích thực của nó. Cũng cần nhấn mạnh thêm rằng, ở đây
chỉ nói đến phát triển KTTT theo định hớng XHCN cha phải là KTTT XHCN.
Điều đó cũng có thể hiểu KTTT chỉ là một phơng tiện để đạt tới mục tiêu
XHCN. Nh vậy CNXH sẽ đạt tới trong tơng lai nh một sự kiện lịch sử tất yếu.
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

nớc trong thời kì quá độ lên CNXH theo quan điểm của Lênin có nội dung rất
phong phú. Song lí luận đó cha phải đã hoàn chỉnh, nhiều vấn đề cha đợc Lênin
lí giải một cách cặn kẽ. Hơn nữa, vì thời gian thử nghiệm NEP ở nớc Nga trớc
đây quá ngắn và thành tựu của nó cũng cha nhiều, lại cha đợc tổng kết từ thực
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
tiễn, để hoàn chỉnh về mặt lí luận, đó cũng là một trong những nguyên nhân
khiến cho kinh tế thị trờng, trong nhiều năm bị nhìn nhận bằng thái độ kì thị tại
các nớc thuộc hệ thống XHCN.
Kinh tế thị trờng tuy có nhiều điểm mạnh nhng bản thân nó vốn có những
giới hạn, những khuyến tật mang tính tự phát hết sức bớng bỉnh. Hơn thế nữa,
quan hệ thị trờng còn là môi trờng thuận lợi để phát sinh nhiều tiêu cực và tệ
nạn xã hội. Thực tế những năm qua cho thấy đồng tiền chi phối nhiều quan hệ
giữa ngời với ngời, sự phân hoá giàu nghèo và bất công xã hội có chiều hớng
tăng lên; lối sống ích kỷ, thực dụng có nguy cơ ngày càng tăng. KTTT có nhiều
mặt tiêu cực mâu thuẫn với bản chất của CNXH. Đó là xu thế phân hoá giàu
nghèo quá mức, là tâm lý sùng bái đồng tiền, vì đồng tiền mà chà đạp lên đạo
đức, nhân phẩm... Đi vào kinh tế thị trờng, phải kiên quyết đấu tranh khắc phục
hạn chế tối đa những khuynh hớng tiêu cực. Trên đây là những vấn đề khái quát
nhất về KTTT. Để tìm hiểu rõ hơn vấn đề KTTT và áp dụng ở Việt Nam nh thế
nào, chúng ta tiếp tục nghiên cứu.
II- Sự phát triển kinh tế thị trờng ở Việt Nam.
1. Quá trình chuyển sang kinh tế thị trờng ở nớc ta.
Nh đã nói ở trên lịch sử nhân loại đã chứng kiến nhiều mô hình kinh tế
khác nhau. Mỗi mô hình đó là sản phẩm của trình độ nhận thức nhất định trong
những điều kiện lịch sử cụ thể. Song nghiên cứu một cách nghiêm tục các mô
hình đó, cùng với thời gian và kinh nghiệm thực tế, chúng ta đã rút ra cho mình
một cách nhìn đúng đắn hơn và một sự lựa chọn thực tế hơn.
Trớc đây mô hình kinh tế hiện vật đợc coi là lý tởng thì đã bộc lộ những
hạn chế và kết quả là, vô tình nó đã phủ định những mục tiêu ban đầu của

nhiều mục tiêu của CNXH không đợc thực hiện.
KTTT có những đặc trng cơ bản nh: phát triển kinh tế hàng hoá, mở rộng
thị trờng, tự do kinh doanh, tự do thơng mại, tự định giá cả, đa dạng hoá sở hữu,
phân phối do quan hệ cung cầu... đó là cơ chế hỗn hợp "có sự điều tiết vĩ mô"
để khắc phục khuyết tật của nó. Nhờ sử dụng những yếu tố kích thích của nền
KTTT mà CNTB đã đạt đợc những thành tựu cả về năng suất, chất lợng hiệu
quả và một số mặt về xã hội. Mặc dù còn nhiều khuyết tật, song CNTB đã đạt đ-
ợc trình độ cao về kinh tế kế hoạch và công nghệ cũng từ đó có thể rút ra một
luận đề "Không phải chế độ XHCN thua chế độ TBCN, không phải KT XHCN
thua KT TBCN mà kinh tế hiện vật thua KTTT". Bi kịch Liên Xô và Đông Âu
làm cho những ngời cộng sản chân chính đau đớn nhng cũng từ đó mà cách
nhìn thực tế hơn về kinh tế XHCN, quyết tâm đổi mới. Chính vì vậy, đổi mới,
cải cách chính là trở về những cái đã từng có trong đời sống đơng đại mà chúng
ta bỏ quan. Cần nhận thức rõ rằng, KTTT là một trong những yếu tố của quá
trình phát triển xã hội, chứ không phải là cái gì đó riêng có của CNTB. CNXH
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
với những mục tiêu tốt đẹp, nhng không sử dụng KTTT thì không thể thành
công không thể biến những ý tởng tốt đẹp đó thành hiện thực của cuộc sống.
Trong lịch sử kinh tế thế giới, KTTT nh một tất yếu gắn liền với sự tồn tại
của mọi quốc gia, là con đờng dẫn đến giàu có, văn minh. Tất nhiên không phải
nớc nào chuyển sang KTTT cũng giàu có cả. Điều đó còn tuỳ thuộc vào nỗ lực
chủ quan, bản lĩnh vai trò và trí tuệ của nhà nớc ấy. ở nớc ta sự lựa chọn mô
hình KTTT là một tất yếu. Do những hoàn cảnh lịch sử đặc biệt, trong một thời
kỳ dài chúng ta đã duy trì nên kinh tế hiện vật theo mô hình của các nớc
XHCN. Chế độ kinh tế xã hội đó đã tỏ rõ sức mạnh trong chiến tranh, nhng
những khuyến tật nghiêm trọng của nó lại đợc chính hoàn cảnh chiến tranh ché
lập. Mặt khác, nớc ta đi lên CNXH từ điểm xuất phát rất thấp, cơ cấu kinh tế
mang nặng đặc trng của một nớc nông nghiệp lạc hậu. Nhận rõ điểm xuất phát
đó, trong chính sách kinh tế Đảng đã có những tìm tòi với mong muốn thoát

khai mạnh mẽ những thử nghiệm về giá cả 1981, tổng điều chỉnh giá lơng nên
1985, bỏ phân phối theo định lợng, bù giá vào lơng ở các tính phía Nam.... là
những khám phá từ thực tế. Tuy những ý tởng đổi mới đợc hình thành nhng mới
có tính chất tìm kiếm thích nghi, điều chỉnh cục bộ, cha trở thành những quan
điểm có hệ thống của Đảng. Chỉ đến năm 1986 khi những tiền đề và điều kiện
cho công cuộc đổi mới đã xuất hiện đầy đủ thì những quan điểm trên mới đợc
công khai thừa nhận.
Đại hội lần thứ VI của Đảng đợc đánh dấu nh một cái mốc quan trọng
trong việc chuyển đổi cơ chế. Trên cơ sở phê phán một cách nghiêm khắc cơ
chế tập trung quan liêu bao cấp mà nguồn gốc từ kinh tế hiện vật và những hậu
quả của nó, nhất quán chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần,
cũng từ đó tạo ra tiền đề cần thiết để chuyển sang KTT. Tổng kế 2 năm thực
hiện đại hội VI nền kinh tế phát triển, khắc phục đợc suy thoái, nền kinh tế xã
hội đã có những thay đổi căn bản đó là những căn cứ để đẩy tới một bớc cao
hơn. Đại hội lần thứ VII của Đảng nhất quán chuyển sang KTTT với những
quan điểm khá triệt để: chấp nhận thị trờng một cách cơ bản, tổng thể lâu dài,
một thị trờng thống nhất trong suốt, hoà nhập với thị trờng thế giới, thị trờng là
đối tợng quản lý của Nhà nớc. Đại hội toàn quốc lần thứ VII đã đề ra đờng lối:
"Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN, vận hành
theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc. Điều đó đã chỉ rõ mục tiêu và
phơng thức quản lý nền KTTT theo định hớng XHCN của nớc ta.
Đại hội VIII Đảng ta lại khẳng định "Xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều
thành phần, vận hành theo cơ chế thị trờng, đi đôi với tăng cờng vai trò quản lý
của Nhà nớc theo định hớng XHCN", "...phát triển nền kinh tế nhiều thành
phần, vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng
XHCN". Năm năm qua, bên cạnh một số thuận lợi, nớc ta gặp nhiều khó khăn:
8