Lời cảm ơn
Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến TS. Hà Công Tài –
Viện Văn học và các thầy trong khoa Ngữ văn – Trường Đại học Sư
phạm Hà Nội đã tận tình giúp đỡ, động viên, khích lệ và tạo điều
kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thiện
luận văn này.
...
a. Phần mở đầu
I. Lý do chọn đề tài
1. Thanh Thảo là một gương mặt tiêu biểu trong đội ngũ các nhà thơ
trẻ thời kỳ chống Mĩ. Bằng tài năng và tâm huyết của mình, nhà thơ đã sớm
khẳng định phong cách thơ ca và đem đến cho nền thơ ca chống Mĩ nói
riêng, thơ ca dân tộc nói chung một tiếng thơ, một cách tiếp cận và khám
phá hiện thực, một phương thức biểu hiện mới mẻ độc đáo.Thơ Thanh
Thảo đã góp phần làm phong phú và đa dạng nền thơ ca của dân tộc, góp
một tiếng nói làm nên diện mạo đời sống tinh thần cao cả của nhân dân và
quân đội ta trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc giành lại độc lập, tự do
cho dân tộc.
2. Một đặc điểm nổi bật trong thơ Thanh Thảo là sự khám phá sâu
sắc về hình tượng nhân dân và người chiến sĩ. Hình tượng nhân dân được
khám phá từ góc độ sâu thẳm của lịch sử, là cội nguồn sự sống, cội nguồn
sức mạnh. Nhân dân, đó là sức mạnh vô biên làm nên lịch sử kì vĩ của dân
tộc. Và người chiến sĩ chính là từ nhân dân mà ra. Có thể nói, hình tượng
người chiến sĩ trong thơ ông mang đậm sắc thái riêng của cái tôi thế hệ và
dù được khai thác ở bình diện nào đi nữa cũng có hạt nhân ở sự gắn bó sâu
nặng với nhân dân– Nhân dân trong truyền thống, nhân dân – Những người
mẹ Quảng Trị, người mẹ Khơ Me, mẹ Bàng Long, người lái đò, người du
kích. Ta sống cùng nhân dân chết giữa nhân dân – Rất yên ổn mầm cây thở
chìm trong đất. Điều đó làm nên nét độc đáo và giá trị tư tưởng nghệ thuật
thơ Thanh Thảo.
3. Trên bình diện lí luận, trong xu hướng nghiên cứu thi pháp học

3
...
Thanh Thảo viết Bài ca ống cóng … thì cũng là lúc thơ của lớp trẻ phát
hiện ra mình”.
Khi so sánh Những người đi tới biển của Thanh Thảo và Đường tới
thành phố của Hữu Thỉnh trên báo văn nghệ số 24 –815 năm 1979 nhà thơ
Tế Hanh đã đưa ra nhận định “Họ giống nhau ở chất nghệ thuật, nghệ thuật
của sự sống, của cuộc chiến đấu. Thanh Thảo viết phóng khoáng, có khi
lỏng lẻo. Hữu Thỉnh thì chắc chắn nhưng đôi khi hơi khô”. Bích Thu trong
Tạp chí văn học số 5, số 6 năm 1985 lại khẳng định Thanh Thảo là gương
mặt thơ tiêu biểu sau 1975.
Với trường ca Những người đi tới biển và tập thơ Dấu chân qua
trảng cỏ sự hiện diện của Thanh Thảo trong phong trào thơ chống Mĩ như
là sự tiếp sức trong đội ngũ những người làm thơ thuộc thế hệ thứ ba trên
chặng đường sáng tạo.Thơ Thanh Thảo là tiếng nói thâm trầm, thấm thía về
hiện thực chiến tranh.
Nhìn chung, các bài viết tuy dài ngắn khác nhau song phần nào đề
cập được nét chung nhất về thơ Thanh Thảo : Thơ Thanh Thảo có chiều
sâu, có cách nói độc đáo về người lính và thế hệ mình, về nhân dân.Tuy có
đề cập gián tiếp và động chạm đến một vài khía cạnh nào đó về hình ảnh
người lính và nhân dân trong tương quan so sánh với các nhà thơ khác như
Nguyễn Đức Mậu, Hữu Thỉnh …song chưa có công trình nào nghiên cứu
trực diện và riêng biệt về hình tượng nhân dân và người chiến sĩ trong thơ
Thanh Thảo.Trong tập tiểu luận phê bình Những vẻ đẹp thơ của Nguyễn
Đức Quyền (Nhà xuất bản – Hội văn học nghệ thuật Nghĩa Bình năm
1980), tác giả có một vài phác hoạ về Thanh Thảo và thơ anh “Thơ chống
Mĩ đến Thanh Thảo đã lắng vào chiều sâu, cái xô bồ của chiến tranh, cái
tàn bạo của giặc Mĩ, cái gian khổ của người lính được Thanh Thảo nhìn
với cái nhìn trầm tĩnh lạ thường”. Cũng nói về thơ Thanh Thảo, tác giả Lại
4

Những ý kiến trên đây của các nhà nghiên cứu thực sự là những phát
hiện mới mẻ về thơ và hình tượng người lính, nhân dân trong thơ Thanh
Thảo.Điều đó có ý nghĩa khai phá, định hướng cho chúng tôi khi tìm hiểu
đề tài. Luận văn cố gắng kế thừa và chọn lọc, nâng cao những vấn đề mà
các nhà nghiên cứu đã nêu ra trên cơ sở đó tìm hiểu một cách toàn diện, hệ
thống hình tượng thơ Thanh Thảo. Tìm hiểu hệ thống hình tượng đó là một
trong những cách tiếp cận giúp người đọc nắm bắt được đặc trưng nghệ
thuật thơ ông, qua đó khẳng định những đóng góp mới mẻ của nhà thơ đối
với thơ ca Việt nam thời kì chống Mĩ cứu nước.
III. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu
1. Phạm vi nghiên cứu
Trên những chặng đường sáng tác của mình, Thanh Thảo làm thơ,
trường ca, viết tiểu luận phê bình. Tuy nhiên, để tìm hiểu hình tượng nhân
dân và người chiến sĩ trong thơ ông, người viết chủ yếu nghiên cứu các tác
phẩm ông viết về đề tài chiến tranh như tập thơ Dấu chân qua trảng cỏ và
một số trường ca tiêu biểu Những người đi tới biển, Những ngọn sóng
mặt trời, Những nghĩa sĩ Cần giuộc, Bùng nổ của mùa xuân.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nhìn nhận vấn đề trên cơ sở lí luận thi pháp học hiện đại, bám sát
đặc trưng thể loại, nghiên cứu vấn đề từ hai chiều lịch đại và đồng đại, luận
án sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu: phưong pháp nghien
cứu phân tích tác phẩm, phương pháp so sánh, phương pháp tiếp cận hệ
thống.
6
...
2.1.Phương pháp nghiên cứu phân tích tác phẩm.
Sử dụng phương pháp này để chỉ ra giá trị thẩm mỹ của tác phẩm,
cái đặc sắc và sự kết tinh cái đẹp của hiện thực đời sống và sáng tạo hình
tượng độc đáo của nhà thơ.
2.2.Phương pháp so sánh.

hành quân – Tất cả thành chiến sĩ (Tố Hữu). Việt Nam được coi là lương
tâm của thời đại , là “ vàng của lòng người hôm nay”. Hơn lúc nào hết,
truyền thống yêu nước của dân tộc được phát huy cao độ với tinh thần
không có gì quý hơn độc lập tự do, hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta
thì ta phải tiếp tục chiến đấu quét sạch nó đi (Hồ chí minh). Vì vậy, cuộc
kháng chiến chống Mĩ cứu nước trở thành cuộc kháng chiến toàn dân, toàn
diện .Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong suốt mười năm(1964- 1975) nhân
dân đã đồng tâm hiệp lực, vững vàng từng bước đi lên với mục đích cao cả
Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng giặc Mĩ xâm lược.
Dường như là một quy luật trong lịch sử dân tộc cuộc kháng chiến
càng ác liệt thì thơ ca càng phát triển mạnh mẽ và đóng góp không nhỏ vào
sự nghiệp đấu tranh bảo vệ Tổ quốc. Thơ chống Mĩ trên trận tuyến ác liệt
chống kẻ thù hung bạo đã lan toả khắp bề rộng của cuộc kháng chiến toàn
dân, đi vào chiều sâu tâm hồn và tình cảm của người đang chiến đấu. Đó là
8
...
nền thơ thống nhất những mảng thơ sáng tác trong những hoàn cảnh chiến
đấu khác nhau thành một bức tranh toàn cảnh, thành thế trận hiệp đồng của
một nền thơ chống Mĩ, góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc
như báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng tại đại hội lần
thứ IV tháng 12/ 1976 đã nhấn mạnh “Năm tháng sẽ trôi qua nhưng thắng
lợi của nhân dân ta trong sự nghiệp chống Mĩ cứu nước mãi mãi được ghi
vào lịch sử dân tộc như một trong những trang chói lọi nhất, một biểu
tuợng về sự toàn thắng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng…”
Hiện thực nóng bỏng, sôi động của cuộc kháng chiến đã dội vào
trong thơ. Trong những năm khói lửa chiến tranh ác liệt, thơ càng phát triển
mạnh mẽ và sung sức. Thơ trẻ chống Mĩ đã gắng sức vươn lên xứng đáng
với tầm vóc của dân tộc và thời đại. Nếu giá trị của một nền thơ phụ thuộc
vào việc nó đáp ứng được yêu cầu của thời đại ấy đến đâu và nó có khả
năng sống qua nhiều thời đại hay không thì về cơ bản thơ trẻ thời kì chống

Pháp như Chính Hữu, Trần Hữu Thung… thơ viết đều tay, phong thái chắc
khoẻ, khẳng định sức đi lên của mình, đến lớp nhà thơ trẻ như Nguyễn
Duy, Lưu Quang Vũ, Thanh Thảo …đã mang đến tiếng nói mới mẻ, duyên
dáng, khoẻ khoắn về người lính, về nhân dân anh hùng cho nền thơ ca
chống Mĩ. Cuộc kháng chiến giữ nước vĩ đại ấy đã trở thành nguồn cảm
hứng của trơ trẻ, là cánh đồng không bao giờ bạc màu, càng lật xới càng
màu mỡ. Cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước đã trở thành cái nền tảng đạo
đức, khí phách anh hùng, cung cấp những mẫu mực hành vi cho nhân vật
văn học.
Trưởng thành trong lòng cuộc chiến đầy ác liệt , các nhà thơ áo lính
đã có cái nhìn sâu sắc về chiến tranh, về vị trí nhà thơ Vóc nhà thơ đứng
10
...
ngang tầm chiến luỹ. Bên dũng sĩ đuổi xe tăng ngoài đồng và hạ trực thăng
rơi (Chế Lan Viên). Họ cũng ý thức về vai trò, sự xuất hiện kịp thời của
thế hệ mình. Đó là khi Phạm Tiến Duật dõng dạc lên tiếng:
Ta đi hôm nay đã không là sớm
Đất nước hành quân mấy chục năm rồi
Ta đến hôm nay cũng chưa là muộn
Đất nước còn đánh giặc chưa thôi
Từ sự ý thức ấy, họ cố gắng khắc hoạ những gương mặt cụ thể, những con
người mang được dấu ấn, tầm vóc của thời đại.
Trung tâm của thơ trẻ chống Mĩ chính là hình tuợng người chiến sĩ
cầm súng đánh giặc, bảo vệ Tổ quốc. Chính khoảng cách sử thi và cảm
hứng lãng mạn đã khiến cho các nhà thơ trẻ nhìn về người lính bằng cái
nhìn cảm phục và ngưỡng mộ. Họ là anh bộ đội cụ Hồ, là cô thanh niên
xung phong là chiến sĩ lái xe, là anh nuôi quân, là cô giao liên…ở khắp các
chiến trường đang từng giờ, từng phút đối đầu với kẻ thù tàn bạo . Nhà văn
Chu Lai đã nhấn mạnh về hình tượng người lính “Người lính đòi hỏi văn
học phản ánh họ như cái họ vốn có. Cứ phản ánh họ trung thành với trái

Vang vọng mãi trong lòng
(Con sẻ đồng – Văn Thảo Nguyên)
Họ nhìn chiến tranh còn đơn giản, một chiều, thơ mộng:
Những hố cá nhân tròn trặn xinh sao
Hẳn là để trồng cây sau kháng chiến
12
...
Hàng cây số hào giao thông ẩn hiện
Sẽ khơi làm mương máng mai sau.
Cảm nghĩ thiêng liêng của họ trong những năm tháng cả nước bốn
mươi thế kỉ cùng ra trận là Tổ quốc và nhân dân. Tuy nhiên sự cảm nhận
về đất nước, nhân dân trong tâm hồn những người lính trẻ vẫn còn mang
tính lí tưởng sách vở :
Đất nước bốn ngàn năm không nghỉ
Những đạo quân song song cùng lịch sử
Đi suốt thời gian, đi suốt không gian
Sừng sững dưới trời anh dũng hiên ngang
( Nam Hà)
Điều này cũng thật dễ hiểu vì trong những bài thơ thời kì này, nhà
thơ đang ở vai trò của người chứng kiến, người ngoài cuộc.
Chiến tranh khốc liệt hơn, nhận thức được bộ mặt nham hiểm, âm mưu
và tội ác của kẻ thù, các nhà thơ rời vị trí quan sát của mình để xung trận. Họ
ra trận thật sự và thành người trong cuộc. Các nhà thơ trẻ trong quân đội đã
trở thành những gương mặt tiêu biểu của thơ ca giai đoạn này. Thơ Vương
Trọng, Hoàng Nhuận Cầm, Nguyễn Duy, Nguyễn Đức Mậu đã đáp ứng đòi
hỏi hơn bao giờ hết của đời sống là phải dựng lên được tầm vóc của cuộc
chiến tranh giải phóng và hình ảnh của thế hệ cầm súng hôm nay. Các nhà thơ
có khả năng thâm nhập rất nhanh chóng vào những vấn đề cơ bản của thời
đại. Hình tượng người chiến sĩ được miêu tả xác thực hơn với những chi tiết
cụ thể, gần gũi của đời sống mà vẫn không kém phần tinh tế, mềm mại :

Nghe lăn lăn những tiếng chim xuống hầm
Tất cả đều đã ý thức sâu sắc về trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với
vận mệnh của dân tộc.ý thức thế hệ ở người lính đã phát triển là kết quả của
một quá trình nhập cuộc của các nhà thơ trẻ. “Chiến trường đã trở thành
điểm hội tụ cảm xúc, suy nghĩ của mọi người làm thơ. Nhưng với người
chiến sĩ nhận thức cuộc đời này bằng sự sống chết của chính mình thì từ
điểm hội tụ ấy các anh nhìn mọi vấn đề của cuộc sống dưới một ánh sáng
mới nghiêm khắc hơn và cũng trong sáng, rạng rỡ hơn’’ { II.29}
Những năm cuối của cuộc chiến tranh, trong phong trào thơ trẻ,
người lính hiện lên với những rung cảm trữ tình, thâm trầm suy tư sâu sắc
về Tổ quốc, nhân dân. Họ thấm thía hơn với thực tế chiến đấu, có thời gian
hơn để suy cảm về chặng đường chiến đấu và số phận của thế hệ mình.Sở
dĩ như vậy vì các nhà thơ trẻ thời kì này đã đi sâu vào khám phá, lí giải
những vấn đề lớn của dân tộc. Họ chiêm nghiệm và đi đến xác nhận lại
những chân lí, những khái niệm được đặt ra: sức mạnh nhân dân, sức mạnh
của thế hệ mình:
Và cứ thế nhân dân thường ít nói
Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời
Và cứ thế nhân dân cao vời vợi
Hơn cả những ngôi sao cô độc giữa trời.
(Thanh Thảo)
Thế hệ chúng tôi bùng ngọn lửa chính mình
Soi sáng đường đi tới.
(Thanh Thảo)
15
...
Nhìn chung trong thơ trẻ chống Mĩ, gương mặt tinh thần của người
lính, con người lí tưởng của tuổi trẻ vẫn được hình dung ở sự kiên trung
quả cảm và ý chí cao cả nhưng nhận thức đã được đẩy đến độ sâu sắc ở tính
mục đích của hành động, quan niệm bộc lộ trên lối sống, trên những ứng

hoàn chỉnh của người anh hùng, của nhân dân, của đất nước trong thời đại
chống Mĩ. Có thời gian nhìn lại những chặng đường đã qua, cùng với vốn
sống thực tế quý báu trong cuộc chiến trường kỳ nắm bắt thể tài ưu việt để
chuyển tài nội dung, các nhà thơ thế hệ thứ ba đã có một cái nhìn khá sâu
sắc trong việc tổng kết và nhận diện lịch sử. Lịch sử được nhìn nhận trong
nhiều chiều của thời gian, không gian, có mất mát hy sinh nhưng cũng cao
quý, tươi đẹp, có những trang hào hùng những chiến công nhưng cũng có
nhiều trang đầy máu và nước mắt.
Hơn bao giờ hết, nhân dân trở thành hình ảnh không thể thiếu trong
tiến trình nhận diện lại lịch sử. Con đường trở về với nhân dân chính là con
đường về với lịch sử. Chặng đường ấy có thể là Con đường của những vì
sao (Nguyễn Trọng Tạo) nhưng cũng có thể là cuộc hành trình đầy thử
thách, nghiệt ngã của Những người đi tới biển (Thanh Thảo). Bởi vì khi tới
biển, đâu phải là đã bình an về tới biển đâu phải là yên nghỉ. Khát vọng
được hiểu nhân dân Những ước muốn thèm khát đơn sơ. Cứ day dở bên này
bên nọ. Các nhà thơ trẻ đã nhận ra nhân dân chính là những con người đã
sáng tạo nên lịch sử của dân tộc. Họ là những người bình dị, vô danh luôn
thầm lặng hy sinh không ai nhớ mặt đặt tên nhưng đã làm nên đất nước.
Tư tưởng nhân dân vốn là một đặc điểm cơ bản của văn học cách
mạng và văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, trong mỗi thời kỳ,
tư tưởng ấy đều có những cách thể hiện khác nhau. Trong thơ ca chống Mĩ,
tư tưởng này trở thành nguồn cảm hứng dồi dào, vô tận cho các nhà thơ
17
...
khai thác. Họ đã xây dựng hình tượng nhân dân với tấm lòng biết ơn vô
hạn, những người đã đùm bọc cưu mang mình. Đồng thời bày tỏ lòng cảm
phục những gương hy sinh kiên cường anh dũng.
Sương nắng nghìn đời là hai tiếng nhân dân
Những gương mặt tôi chưa từng gặp mặt
Những câu chuyện nghe muốn dàn nước mắt

hình nghệ thuật khác tồn tại trực tiếp trên chất liệu, có thể quan sát từng
đường nét, hình khối như hình tượng nghệ thuật điêu khắc trên gỗ đá, hình
tượng hội hoạ trong tranh, hình tượng múa trên động tác, hình tượng thơ ca
bao giờ cũng tồn tại trong đời sống tình cảm, cảm xúc của con người .
Vì vậy, hình tượng thơ chính là hình tượng mang cảm xúc “Thơ
chính là ấn tượng còn lại mãi trong đời tác giả, thơ là những ám ảnh của
tâm hồn” (Nguyễn Trọng Tạo). Thanh Thảo quan niệm thơ “Thơ là chiếc lá
cháy lặng lẽ” chứ không phải là “những bó hoa mang tới chúc tụng”, thơ là
hạt giống. Có thể nói chính hình tượng thơ anh đã thâm trầm, âm ỉ thu hút
chất liệu của đời sống để rồi lại thôi thúc trí tưởng tượng của nhà thơ,
nhằm tái tạo chất liệu và đưa nó lên bình diện thẩm mỹ. Bằng lòng say mê
cuộc sống, bằng tài năng của mình với những câu thơ được cấu tạo một
cách gợi cảm, nhà thơ đã khiến hình tượng thơ ca có năng lực ghi nhận cái
tiêu biểu trong thực tế xã hội và trong đời sống tinh thần con người. Hình
tượng thơ Thanh Thảo đọng lại mãi trong lòng người đọc bởi nhà thơ đã
trải qua một quá trình lao động thật miệt mài, nghiêm túc.
Càng ý thức được điều đó, Thanh thảo càng cố gắng tích luỹ vốn
sống bằng cách hoà mình vào cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, ác liệt của
19
...
dân tộc. Nhà thơ có lần tâm sự anh và thế hệ anh “ đã mất máu và mất
những tháng năm tuổi trẻ để “nhìn rõ mặt mình”, để xác lập vị trí của mình
trong văn học. Đó là thế hệ “tự ý thức” như bây giờ các nhà phê bình vẫn
gọi.”{I.21}.Trong thế giới nghệ thuật thơ mình, Thanh Thảo đã xây dựng
nên một hệ thống hình tượng nghệ thuật đầy sức sống. Với quan niệm
“chiến tranh không làm nhiệm vụ sàng lọc thơ nhưng chiến tranh đẩy sâu
thơ về phía con người, dìm thơ vào số phận con người. Chiến tranh là một
phần của đời anh, phần nhiều cảm xúc nhất, đau xót nhất nhưng cũng đáng
tự hào nhất” (Văn Nghệ – thơ số 22 tháng 4 năm 2005), Thanh Thảo đã đưa
thơ mình gần gũi hơn với số phận con người, với cái sống và cái chết của

mở rộng. Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của một thế hệ sinh ra và lớn lên
trong lòng nôi của cách mạng, là tiếng nói những người trực tiếp xung kích
trên mặt trận chống quân thù. Nhà thơ trở thành một trong những gương
mặt tiểu biểu của phong trào thơ trẻ chống Mĩ cứu nước.
Sự hiện diện của Thanh thảo trong thời kì cuối của cuộc kháng chiến
chống Mĩ cứu nước là sự tiếp sức trong đội ngũ các nhà thơ trẻ. Song
Thanh Thảo vẫn đem đến một tiếng thơ mới mẻ, một dáng dấp riêng cho
thơ ca kháng chiến chống Mĩ.
Phản ánh hiện thực trong những năm chiến tranh, các nhà thơ đều có
xu hướng tập trung khắc hoạ hình tượng người lính, hình tượng Tổ quốc
nhân dân. Những hình tượng nghệ thuật này không còn là vấn đề mới mẻ,
tuy nhiên đến Thanh Thảo, hình ảnh người chiến sĩ quân giải phóng và
nhân dân anh hùng vẫn có nét độc đáo và một sức sống bền vững, có khả
năng được củng cố và phát triển trong những giai đoạn lịch sử sắp tới. Trên
cái nền cơ bản là người lính yêu nước có tinh thần quả cảm không sợ gian
khổ hy sinh, Thanh Thảo tiếp tục thể hiện hình tượng nhân dân và người
21
...
chiến sĩ với thế giới nội tâm sâu sắc, với ý thức mãnh liệt về thế hệ mình.
Hình ảnh người lính là hình ảnh tập trung nhất, rõ nét nhất của con người
Việt Nam trong chiến đấu. Trong cuộc chiến trường kì và gian khổ đó,
nhân dân Việt Nam đã chịu đựng biệt bao hy sinh tổn thất…
Lấy hiện thực cuộc sống sôi động, khắc nghiệt của chiến trường làm
nền, Thanh Thảo đã xây dựng bức chân dung người lính và nhân dân Việt
Nam theo chiều dài lịch sử đẹp và đầy sức ám ảnh. Đây chính là cái đẹp đã
được chọn lọc, kết tinh và thăng hoa từ cuộc sống, thể hiện cái nhìn hiện
thực sắc sảo của nhà thơ .
Từ những bài thơ đầu tay năm 1974 trên tạp chí Tác phẩm mới cho
tới nay, hành trình thơ của Thanh thảo vẫn tiếp tục. Theo dấu chân của
những nhà thơ lớp trước, nhà thơ cũng hướng ngòi bút của mình vào hiện

Đầy trẻ trung, đầy chất sống ngày lên đường ra trận, trên mỗi chặng đường
hành quân, người chiến sĩ lại được tác giả miêu tả rất đặc biệt:
Chúng con đi như những dòng sông chảy xiết
Chúng con đi rung từng trận gió rừng
Cả thế hệ xoay trần đánh giặc
Mặc quần đùi khiêng pháo lội qua bưng
(Những ngôi sao của mẹ)
Chính họ đã đưa ra một tuyên ngôn cho cuộc đời mình:
Những tráng ca thuở trước
Còn hát trong sách thôi
Những thanh gươm yên ngựa
23
...
Giờ đã cũ mèm rồi
Bài ca của chúng tôi
Là bài ca ống cóng
….
Mang lẽ đời đơn giản
Nói được tới ngày mai
(Bài ca ống cóng)
Cũng bởi một lý do:
Không ai có thể chọn để được sinh ra
Nhưng chúng tôi đã chọn cánh rừng phút giây năm tháng ấy
Những người lính của Thanh Thảo đã tấu lên khúc nhạc lính Việt trong thơ
thật độc đáo.
Thơ Thanh Thảo có khả năng khơi dậy những suy nghĩ của người
đọc bởi vì đó là thơ của một tâm hồn giàu suy tưởng, đầy chất trí tuệ.
Trước một sự vật, sự việc nhỏ bé cũng như trước những vấn đề lớn của
cuộc sống con người, nhà thơ bao giờ cũng khao khát muốn hiểu biết một
cách thấu đáo và Thanh Thảo muốn thơ mình góp phần lý giải mọi vấn đề

của Thanh Thảo tập trung vào đề tài về chiến tranh là chủ yếu. Người viết
sẽ tiếp tục triển khai vấn đề này ở các chương tiếp theo.
25