B ộ YTẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI
^ ic ic icic ic ic
KHẢO SÁT TÌNH HÌNH sử DỤNG THUÓC
TRONG ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẺTẢP TẠI BỆNH VIỆN
ĐA KHOA TRUNG ƯƠNG THẢI NGUYÊN
(Khoá luận tốt nghiệp dược sĩ khoá 2001-2006)
Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Kim Huyền
Nơi thực hiện: BVĐa Khoa TW Thái Nguyên
Thời gian thực hiện: tháng 12/2005 - tháng S/2006
'l'n:
x''
HÀ NỘI, THÁNG 5-2006 'íi
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới:
PGS: Hoàng Thị Kim Huyền
Bộ môn dược lâm sàng trường đại học Dược Hà Nội
Là người thầy đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình thực
hiện khoá luận này.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới:
♦♦♦ Tập thể các bác sĩ, cán bộ khoa nội bệnh viện đa khoa Trung ương
Thái Nguyên
♦♦♦ Ban giám đốc, phòng y vụ, phòng lưu trữ, khoa dược bệnh viện đa
Khoa Trung ương Thái Nguyên.
♦♦♦ Ban giám hiệu, phòng đào tạo, hộ môn dược lâm sàng các thầy cô và
các bạn thân của tôi
Tât cả đã nhiệt tình giúp đỡ động viên tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp
này.
Hà nội ngày 17 - 05 - 2006
Nguyễn Đăng Hùng
MỤC LỤC

2.1. Đối tượng nghiên cứu 19
2.2. Phương pháp nghiên cứu 19
2.3. Phương pháp xử lý số liệu
21
Chương 3. Kết quả nghiên cứu 22
3.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu 22
3.1.1. Phân loại giai đoạn THA ở các bệnh nhân thuộc mẫu 22
3.1.2. Sự phân bố về tuổi và giới của các bệnh nhân thuộc mẫu

23
3.1.3. Mức độ T H A
25
3.1.4. Thời gian bị bệnh 26
3.1.5. Tuân thủ điều trị trước khi vào viện 27
3.1.6. Các bệnh đi kèm có liên quan tới quyết định lựa chọn thuốc

28
3.2. Điều trị 32
3.2.1. Lựa chọn các thuốc điều trị THA dùng cho mẫu nghiên cứu

32
3.2.2. Tổng hợp việc sử dụng các thuốc điều trị THA dùng cho mẫu 45
3.2.3. Tổng hợp về tác dụng phụ của thuốc
46
3.2.4. Số ngày điều trị 46
3.2.5. Giá thành 1 ngày điều trị của các thuốc điều trị THA

47
3.2.6. Sơ bộ đánh giá hiệu quả điều trị 49
Chương 4. Bàn luận 50

WHO
World health organisation
ĐẶT VẤN ĐÈ
■
Tăng huyết áp hiện nay là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu của
y học trong nước cũng như thế giới bởi vì tỉ lệ mắc bệnh ngày càng tăng và biến chứng
của bệnh rất nặng nề có thể gây tàn phế, thậm chí tử vong. Trong số các bệnh nhân
THA, chỉ có 1-5% là phát hiện được nguyên nhân còn 90-95% số bệnh nhân còn lại là
THA không có nguyên nhân (THA vô căn). Với các bệnh nhân này thì phải điều trị
suốt cả đời.
Cùng với sự phát triển của y học, các nhóm thuốc điều trị THA mới ra đời làm
cho thuốc điều trị THA ngày nay càng đa dạng cả về nhóm thuốc, dược chất, dạng bào
chế, Đây là một thụân lợi lớn trong điều trị nhưng cũng là thách thức không nhỏ trong
trong vẩn đề lựa chọn thuốc để đảm bảo mục tiêu sử dụng thuốc hợp lí - an toàn - kinh
tế mà chính sách thuốc quốc gia đã đề ra.
Bệnh viện đa khoa trung ương Thái Nguyên là một bệnh viện phục vụ điều trị
không chỉ cho nhân dân tỉnh Thái Nguyên mà còn toàn bộ bệnh nhân các tỉnh miền núi
phía Đông Bắc Bộ. Do dân trí và mức sống thấp nên việc phát hiện bệnh thường khó
khăn và việc dùng thuốc thường xuyên càng khó khăn hơn. Trong danh mục thuốc điều
trị THA của bệnh viện, thuốc điều trị THA là một nhóm thuốc quan trọng chiếm tỉ lệ
cao trong kinh phí hàng năm. Để có một danh mục thuốc điều trị THA hợp lí, cần phải
căn cứ vào mô hình bệnh tật và phác đồ điều trị thực tế tại khoa phòng.
Vì thế, chúng tôi tiến hành đề tài “ Khảo sát vẩn đề sử dụng thuốc trong điều
trị tăng huyết áp tại bệnh viện đa khoa trung ương Thái Nguyên ” với mục tiêu;
- Tìm hiểu đặc điểm và các yếu tố liên quan đến quyết định lựa chọn thuốc
trong điều trị THA
- Khảo sát thực trạng sử dụng thuốc, bao gồm các phác đồ điều trị và các
nhóm thuốc được sử dụng.
- Đưa ra những kiến nghị nhằm góp phần xây dựng một danh mục thuốc điều
trị THA hợp lí cho bệnh viện đa khoa trung ương Thái Nguyên.

THA có nguyên nhân (THA thứ phát với các đặc điểm: Phát hiện ra ở người trẻ
tuổi <30 hoặc già>60 tuổi., rất khó khống chế bằng thuốc, tiến triển rất nhanh hoặc
THA ác tính , và có thế có biểu hiện bệnh lí ở các cơ quan là nguyên nhân).
Bảns 1.1: Các nguyên nhân của THA thứ phát
Bệnh thận Bệnh nội tiết
Bệnh tim
mạch
Dùng thuốc
Nguyên nhăn
khác
- Viêm cẩu - u tuỷ thượng - Hở van ĐMC
- Cam thảo
- Ngộ độc thai
thận cấp thận - Hẹp eo ĐMC
' - Thuốc cường nghén
- Viêm cầu \ - Cushing -Bệnh vô mạch
alpha giao
\ - Roi loạn thần
thận mãn
\ - Cường - Hẹp, xơ vữa
cảm
kỉnh
- Sỏi thận Aldosteron
ĐMC bụng \ - Thuổc tránh
- Viêm thận kẽ - Cường giáp ảnh hưởng đến
\ thai
-Hẹp ĐM thận - Cường tuyến

yên
ĐMthận

• Phân loại theo huyết áp: dưạ vào chỉ số HA[12,104]
Theo WHO và ISH: Cách phân loại này chỉ dựa vào chỉ số HA không tính tới
các tổn thương ở cơ quan đích như: Tim, thận, não, mắt, và cũng không tính tới các
yếu tổ nguy cơ như: Xơ vữa động mạch, đái tháo đường,
Bảns 1.3: Phăn loại mức độ THA theo tiêu chuẩn WHO và ISH
Mứcđộ
HA tâm thu
HA tâm trương
mmHg(KPA)
mmHg(KPA)
HA bình thường
<140(<18.7)hoặc
<90(<Ỉ2.0)
Tăng HA nhẹ
140-180(18.7-24.0) hoặc
90-105(12.0-14.0)
Phân nhóm THA ranh giới
140-160(18. 7-21. ) hoặc
90-95(12.0-12.7)
Tăng HA vừa và nặng
>180(24.0) hoặc
>105(>14.0)
Tăng HA tâm thu đơn độc
>140(>Ĩ8.7)và
<90(12.0)
Phân nhóm ranh giới
140-160(18.7-21.3) và
<90(<]2.0)
1.1.4.2. Phân loại THA theo tiêu chuẩn của JNC VI [19],[20]
4- Phân loại giai đoạn THA: Dựa vào con sổ HA

Tính tới tốn thương cơ quan đích và các yếu tố nguy cơ.
Bảns 1.5: Các yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích,
Các y ếu tố nguy cơ
1. Thuốc lá
2. Rối loạn lipid huyết
3. Tiểu đường kliông phụ thuộc Insullin
4. Lón hơn 60 tuổi
5. Giới: nam giới và phụ nữ mãn kinh
6. Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm:
7. Nữ <65 tuổi; nam <55 tuổi
Tôn thương cơ quan đích
1. Bệnh tim
- Dày thất trái
- Đau thắt ngực /nhồi máu cơ tim cũ
- Từng điều trị tái tưới máu mạch vành
trước đó
- Suy tim
2. Tai biến mạch máu mão và cơn thiếu
máu não thoáng qua
3. Bệnh thận
4. Bệnh động mạch ngoại biên
5. Bệnh võng mạc
Dựa vào các yếu tố nguy cơ và tổn thương cơ quan đích JNC VI đã phân ra thành 3
nhóm nguy cơ ;
- Nhóm nguy cơ A: Không có yếu tố nguy cơ, không có tổn thương cơ quan dich,
bệnh tim mạch lâm sàng
- Nhóm nguy cơ B: ít nhất 1 yếu tố nguy cơ, không bao gồm tiểu đường không tổn
thương cơ quan đích hoặc bệnh tim mạch lâm sàng.
- Nhóm nguy cơ C: Tổn thương cơ quan đích hoặc bệnh tim mạch lâm sàng và hoặc
tiểu đường, có hoặc không có các yếu tố nguy cơ khác.

- Hạ HA có hiệu quả
- Giảm được lần, liều dùng của thuốc chống THA và tăng cường tác dụng của
thuốc
- Giảm được yếu tố nguy cơ tim mạch (Đặc biệt ở người bị tiểu đường hay rối loạn
Lipid huyết.)
- Theo nghiên cứu của TOMHS, biện pháp điều trị không dùng thuốc là không thể
bỏ qua vì nó làm giảm HA tâm trương trung bình trên 4 năm là 9.1mmHg. điều
đáng kể là nó làm giảm khối lượng thất trái một cách có hiệu quả.
4 Các biện pháp điều trị không dùng thuốc.
1. Bỏ thuốc lá
2. Giảm cân nếu thừa cân (cân nặng(kg)/bình phương chiều cao( )^27)
3. Hạn chế rượu ( Không nhiều hơn 20-3Og ethanol mỗi ngày với nam và 10-20g
với nữ).
4. Thay đổi cách ăn; Ăn nhiều hoa quả, cá, ít mỡ.
5. Tăng hoạt động thể lực
6. Giảm các yếu tố tâm lý và stress
1.2.2. Biện pháp điều trị dùng thuốc[3][7],[19],[20]
Chỉ dùng thuốc điều trị THA khi đã điều chỉnh lối sống nhưng không có hiệu
quả trong một sổ trường hợp đặc biệt. Dưới đây chúng tôi đưa ra hướng dẫn dùng
thuốc theo JNC VI
Trong bảng chúng tôi dùng từ độ THA thay cho từ giai đoạn THA được sử dụng
trong bảng 1.4: Phân loại giai đoạn THA theo chỉ sỗ huyết áp của JNC VI để tránh sự
nhầm lẫm giữa phân loại giai đoạn THA theo tổ chức y tế thể giới dựa trên tổn thương
cơ quan đích với phân loại giai đoạn THA theo chỉ số HA của JNC VI.
Bảng 1.6\ Quyết định dùng thuốc theo hướng dẫn của JNC VI
Huyết áp Nhỏm nguy cơ A Nhóm nguy cơ B
Bình thường cao Điều chỉnh lối sống Điều chỉnh lối sổng
130-139/85-89
Điều chỉnh lối sống Ị Điều chỉnh lối sổng
(đến 12 tháng) (đến 6 tháng )

❖ Mặt khác vì giảm , nên sẽ làm giảm đáp ứng của cơ trơn thành mạch với các
kích thích của thần kinh giao cảm nên làm giảm co mạch , giảm sức cản ngoại vi và
hạ HA.
4- Tác dụng của thuốc trên lâm sàng
- Nhiều thử nghiệm với qui mô lớn đã chứng minh thuốc làm giảm cả bệnh xuất
lẫn tử xuất tai biến tim mạch
- Thuốc có hiệu lực, giá thành rẻ và dung nạp tốt ở liều thấp.
- Thuốc làm tăng cường tác dụng của nhóm khác dùng kèm ngay cả nhóm có cơ
chế khác như chẹn kênh Calci
- Điều trị thuốc lợi tiểu không thường xuyên là một trong những nguyên nhân của
THA kháng thuổc.
- Thuốc được khuyến cáo dùng cho người da đen và người già có THA tâm thu
đơn độc.
- Thuổc lợi tiểu mới: Indapamide không có tác dụng phụ trên chuyển hoá mà còn
làm giảm sự phì đại của thành thất trái.
Thuốc lợi tiểu cần thiết ngay cả khi đã sử dụng các thuốc không có cơ chế tác
động lên hệ Renin Aldosteron, vì các nhóm thuổc này có thể làm tăng iV"'
4- Phân loại thuốc lợi tiểu[l]
Dựa vào vị trí, cơ chế tác dụng và công thức hoá học mà thuốc lợi tiểu sử dụng
trong điều trị THA được chia làm 3 nhóm chính: Lợi tiểu sulfonamide, lợi tiểu quai và
lợi tiểu giữ Ẫ:"'(Bảng 1.7)
10
Bans 1.7: Phân loại các thuốc lợi tiểu
Phăn loại
Tên thuốc
Biệt dược
Liều(mg)
T
1 ngày
\ Thiazide

0.5-5
; 40-480
ị 4-6
! 4-6
Lợi tiểu giữ K*
■ Spironolacton
Triamterem
: Aldacton
Ị Triamteril
i 25-Too
! 50-100
8-12
12
T: thời gian tác dụng của thuốc (giờ)
ai- Chỉ định chổng chỉ định, thận trọng: Bảng ỉ. ỉ ỉ
1.3.2. Thuốc chẹn giao cảm p.[l]5[2]
4- Cơ chế tác dụng hạ HA.
Các thuốc chẹn giao cảm p có cấu trúc hoá học tương tự các chất chủ vận các
thụ thể p. Do vậy chúng tranh chấp đối kháng với các Catecholamin và làm mất tác
dụng của chúng trên HA.
- Trên tim: Làm giảm nhịp tim, giảm sức co bóp cơ tim làm giảm cung lượng tim.
- Trên thận: Làm giảm tiết Renin gây hạ HA
4- Phân loại các thuốc chẹn giao cảm p.[9]
11
Có nhiều cách phân loại nhưngcơ bản vẫn căn cứ vào: tính chọn lọc trên tim
(chọn lọc trên thụ thể /?,) và dựa vào hoạt tính giao cảm nội tại (ISA). Ngoài yếu tố
trên thì tính tan trong Lipid cũng có vai trò quan trọng trong phân loại.
Bảns 1.8: Các thuốc chẹn giao cảm p sử dụng trong điều trị THA.
Thuốc Tỉnh tan
Chọn lọc trên p i

0

50-300
^ 3-7
Acebutolol

L

+ +
200-800
3-4
Nadolol

N0

0
40-320

Ĩ7-24
Pindolol 60L/40N

0

+++
10-60
3-4
ISH: hoạt tính giao cảm nội tại Ldipid N: nước Ti/J thời gian bán thải của thuốc

dưới tác dụng của Renin và men chuyển (ACE) chuyển thành Angiotensin II có hoạt
tính gây tác dụng THA.(Hình 1; Cơ chế tác dụng của thuốc UCMC).
4 Phân loại.
Bảne 1.9: Các thuốc UCMC điều trị THA
Nhóm
Tên thuốc Biệt dược T Liều (mg)/ngày

I
Captopril Captopril 6-12 250-Ĩ50
^
.
II

^

Enalapril
Renitec 18-24
5-40
'iền chất
Quinapril Accupril
24
5-80
Perindopril Coversyl 24
III
Lisinopril Zestril 24
5-40
T: Thời gian tác dụng
I: Nhóm Thiol; II: Nhóm 1 chức ester, 1 chức acid; III: 2 Chức acid tan /nước
13
Angiotensinogen

Vỏ thượng thận
+
Bài tiết Àldosterol
T
Giữ , H^O
-► THA^
Hình 1: Cơ chế tác dụng của thuốc UCMC
4- Tác dụng trên lâm sàng.
- Thuốc dùng tốt cho bệnh nhân suy tim (Không ảnh hưởng tới tần số tim và làm
giảm sức cản ngoại vi)
- Thuốc có tác dụng tăng thải , tăng thải acid uric qua thận, giữ K , không làm
tăng Glucose, cholesterol máu nên dùng tốt cho các trường hợp THA kèm rối loạn
Lipid máu, Gout, đái tháo đường đặc biệt bệnh nhân có protein niệu.
14
- Gần đây thuốc còn cho thấy tác dụng làm giảm dày thất trái, tái cấu trúc cơ tim nên
dung tốt cho bệnh nhân suy tim, dày thất trái.
- Tác dụng phụ phổ biến là ho khan. Thuốc cũng gây phù mạch do giữ K , nên kết
hợp với thuốc lợi tiểu thải K .
- Với bệnh nhân suy thận thuốc làm tăng mức lọc cầu thận, thuốc nếu suy thận quá
(Creatini>265.2|j,mol/l) thì không nên dùng.
1.3.5. Thuốc đối kháng Angiotensin II tại thụ thể ATI.
4- Cơ chế tác dụng.
Angiotensin II gây tác dụng qua 2 thụ thể:
- ATI: chủ yếu ở mạch máu, vỏ thượng thận.
- AT2: chủ yếu ở tuỷ thượng thận.
Thuốc đốikháng Angiotensin II tại thụ thể ATI làm mất tác dụng của Angiotensin qua
đó có tác dụng tương tự thuốc UCMC.
Tác dụng trên lâm sàng.
- Thuốc có nhiều đặc điểm giống UCMC, dùng tốt cho bệnh nhân THA đặc biệt
THA kèm theo suy tim.

Ib Amlodipin
++++ ++++
"o: ^h oäcj/i
2.5-10
Felodipin
++++ ++++
0
ị ^hoặcị/f
2.5-20
II Verapamil
++
++
i
-^•hoặc 14 90-480
III
Diltiazem
++ ++
1
1 —>hoặc y i
120-360
la: Dihydropiridin thế hệ I, Ib: Dihydropiridin thế hệ II,
II: phenylalkylamin , III: Benzothiazepin, SCB: Sức co bóp. ĐM: Động mạch
Tác dụng trên lâm sàng. [ 1 ]
- Các thuốc chẹn kênh Calci đều cỏ tác dụng giãn cả tiểu động mạch và động mạch
vành, dùng tốt cho bệnh nhân đau thắt ngực THA. Riêng Nifedipin dùng thận trọng
với bệnh nhân đau thắt ngực do làm tăng nhịp tim.
- Các thuốc nhóm Phenylalkylamin và Benzothiazepin có tác dụng gây chậm nhịp

ĐTĐ
Chống chỉ định
bắt buộc
Gout
Chống chỉ định có
thể
Rối loạn lipid huyết
Nam giới có hoạt
động tình dục
Chẹn p
UCMC
Đau thăt ngực
Hậu NMCt’
Loạn nhịp
nhanh
Suy tim
Phì đại thất trái
Hậu NMCT
Bệnh thận do
ĐTĐ
Suy tim
PNCT
ĐTĐ
Hen và COPD
Block độ 2-3
PNCT
Tăng
Hẹp ĐM thận
Hai bên
RL Lipid huyết

Bệnh án của các bệnh nhân được chẩn đoán THA đã điều trị tại khoa Nội
bệnh viện Đa Khoa Trung ương Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 3
năm 2005 đến tháng 3 năm 2006 đang được lưu tại phòng phòng lưu trữ.
2.1.2. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh án.
- Tuổi bệnh nhân: >18 tuổi
- Được chẩn đoán là THA khi vào viện được bác sĩ ghi lại trong bệnh án
- Hoặc HA bình thường nhưng vẫn đang điều trị THA tại nhà theo đơn của bác
sĩ và có thăm khám đầy đủ theo đơn đuợc ghi lại trong bệnh án.
2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh án.
- Những trường họp người bệnh không được theo dõi liên tục mà phải chuyển
sang khoa khác vì những nguyên nhân khác.
- Những trường hợp bệnh nhân trốn viện.
- Những trường hợp được chẩn đoán là THA xong không sử dụng thuốc điều trị.
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: HỒI cứ u .
> Phương pháp lấy mẫu:
Chúng tôi tiến hành lấy mẫu bệnh án của các bệnh nhân thoả mãn tiêu chuẩn
lựa chọn và được tất cả N=325 mẫu bệnh án.
> Phương pháp thu thập số liệu:
Mỗi bệnh án trong mẫu nghiên cứu đều được ghi lại các thông tin cần thiết
trên một phiếu thông tin theo mẫu có sẵn (Phụ lục)
> Những qui đinh trong nghiên cứu
4 Chẩn đoán xác định THA: Đo HA
4- Phương pháp đo HA.
- HA của bệnh nhân được đo bằng HA kế thuỷ ngân hoặc HA kế đồng hồ.
19
- Bệnh nhân phải ở trạng thái nghỉ ngơi (ít nhất 5 phút trước khi đo), không dùng
các chất kích thích có ảnh hưởng tới HA(cà phê. thuốc lá)
- Bệnh nhân ở tư thế ngồi tựa . tay đế trên bàn ngang tim. Đối với bệnh nhân trên
65 tuổi, tiểu đường hay đang dùng thuốc hạ áp cần kiểm soát sự thay đổi HA
theo tư thế bằng cách đo ngay khi và sau khi bệnh nhân đứng dậy 2 phút.