B
.HCM



KI
LI
CH
LU
TP.H
B
 TP.HCM



KI
LI
CH

60.34.03.10
LU

PGS.TS TR TH
TP.H
L
Tôi฀xin฀cam฀đoan฀đề฀tài:฀“Hoàn฀thiện฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀
nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền฀tại฀các฀doanh฀nghiệp฀chế฀
biến฀thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀Tỉnh฀Khánh฀Hòa”฀được฀thực฀hiện฀trung฀thực฀dưới฀sự฀cố฀
vấn฀của฀người฀hướng฀dẫn฀khoa฀học.฀
Cơ฀sở฀lý฀luận฀được฀tham฀khảo฀từ฀các฀tài฀liệu฀thu฀thập฀của฀giáo฀trình,฀sách,฀
báo,฀các฀nghiên฀cứu฀được฀nêu฀trong฀tài฀liệu฀tham฀khảo.฀Dữ฀liệu฀thu฀thập฀trong฀luận฀

1.2 Tổng฀quan฀kiểm฀soát฀nội฀bộ 14
1.2.1 Khuôn฀mẫu฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀theo฀Báo฀cáo฀COSO 15
1.2.2 Theo COBIT (Control Objective for Information and related Technology) 17
1.3 Tổng฀quan฀về฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀
nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền 19
1.3.1 Thông฀tin฀về฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu 19
1.3.2 Thông฀tin฀chu฀trình฀thanh฀toán฀tiền 21
1.3.3 Kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu 23
1.3.4 Kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀thanh฀toán฀tiền 32
Kết฀luận฀chương฀1 39
2
TH          
N
TI          
 40
2.1 Đặc฀điểm฀kinh doanh chế฀biến฀thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀tỉnh฀Khánh฀Hoà 40
2.2 Mục฀đëch,฀đối฀tượng฀và฀phương฀pháp฀khảo฀sát 42
2.2.1 Mục฀đëch฀khảo฀sát 42
2.2.2 Đối฀tượng฀khảo฀sát 43
2.2.3 Phương฀pháp฀khảo฀sát 43
2.2.4 Kết฀quả฀khảo฀sát 43
2.4 Tổng hợp฀các฀đánh฀giá฀chung฀về฀thực฀trạng฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀
kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền. 51
2.4.1฀Khái฀quát฀về฀tình฀hình฀thu฀mua฀nguyên฀liệu฀tại฀các฀doanh฀nghiệp฀chế฀biến฀
thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀Tỉnh฀Khánh฀Hòa 51
2.4.2 Thực trạng฀thông฀tin฀kế฀toán฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀
tiền 52
2.4.3 Thực฀trạng฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀
tiền 56
2.4.4฀฀Đánh฀giá฀chung฀về฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀

DANH M
LI
DANH M
Ký฀hiệu฀xử฀lý฀trong฀
Ký฀hiệu฀lưu฀trữ฀dữ฀liệu
Ký฀hiệu฀mô฀tả฀nguồn฀dữ฀liệu฀cho฀hệ฀thống฀hay฀đëch฀nhận฀thông฀tin฀của฀hệ฀
thống
Ký฀hiệu฀mô฀tả฀luân฀chuyển฀dữ฀liệu฀hay฀thông฀tin
Chứng฀từ,฀báo฀cáo฀của฀hệ฀thống
Sổ฀sách,฀nhật฀ký฀của฀hệ฀thống
Ký฀hiệu฀này฀mô฀tả฀thông฀tin฀được฀hiển฀thị฀bằng฀thiết฀bị฀Video,฀màn฀hình,฀
máy฀in฀chứ฀không฀in฀ra฀giấy
Ký฀hiệu฀này฀có฀hai฀ý฀nghĩa: Sự฀bắt฀đầu฀hay฀kết฀thúc฀lưu฀đồ hay chỉ฀ra฀các฀
dữ฀liệu฀hay฀thông฀tin฀được฀bắt฀đầu฀từ฀đâu฀hay฀chuyển฀tới฀đâu
Điểm฀nối฀lưu฀đồ฀trong฀cùng฀trang฀giấy
Điểm฀nối฀sang฀trang
Xử฀lý฀bằng฀tay
Ký฀hiệu฀này฀mô฀tả฀việc฀đưa฀dữ฀liệu฀vào฀hệ฀thống฀bằng฀các฀thiết฀bị฀bằng฀
bàn฀phëm,฀cần฀gạt,฀máy฀quét…
Xử฀lý฀bằng฀máy
Ký฀hiệu฀này฀mô฀tả฀lưu฀trữ฀bằng฀phương฀tiện฀mà฀hệ฀thống฀máy฀có฀thể฀truy฀
suất฀trực฀tiếp฀không฀cần฀tuần฀tự
Lưu฀trữ฀chứng฀từ
D:฀Phân฀loại฀theo฀ngày฀của฀hồ฀sơ฀hay฀dữ฀liệu
N:฀Phân฀loại฀theo฀số฀của฀hồ฀sơ฀hay฀số฀thứ฀tự฀của฀dữ฀liệu
A:฀Phân฀loại฀theo฀tên฀của฀hồ฀sơ฀hay฀dữ฀liệu
iv
DANH M
Sơ฀đồ฀1.1฀Sơ฀đồ mối quan hệ giữa฀các฀chu฀trình฀kế฀toán 8
Sơ฀đồ฀1.2฀Sơ฀đồ฀dòng฀dữ liệu cấp 1 của chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu 19

thiết;฀thời฀điểm฀đặt฀hàng;฀lựa฀chọn฀nhà฀cung฀cấp฀với฀giá฀cả,฀chất฀lượng฀phù฀hợp;฀
thanh฀toán฀nợ฀đúng฀hạn฀cho฀nhà฀cung฀cấp Điều฀này฀giúp฀cho฀đơn฀vị฀luôn฀đảm฀
bảo฀được฀lượng฀nguyên฀liệu฀đầu฀vào฀phù฀hợp฀phục฀vụ฀cho฀quá฀trình฀sản฀xuất.฀
Các฀ doanh฀ nghiệp฀ Thủy฀ sản฀ trên฀ địa฀ bàn฀ tỉnh฀ Khánh฀ Hòa฀ là฀ một฀ trong฀
những฀ ngành฀ đóng฀ góp฀ chủ฀ yếu฀ cho thu nhập฀ của฀ Tỉnh.฀ Tuy฀ nhiên,฀ một฀ thực฀
trạng฀khá฀phổ฀biến฀hiện฀nay฀là฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ
trong chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu của฀một฀số฀công฀ty฀còn฀hạn฀chế,฀các฀công฀ty฀nhỏ฀
được฀quản฀lý฀dựa฀trên฀kinh฀nghiệm฀cá฀nhân฀và฀mối฀quan฀hệ฀gia฀đình,฀còn฀những฀
công฀ty฀lớn฀lại฀phân฀quyền฀điều฀hành cho cấp฀dưới฀mà฀thiếu฀sự฀kiểm฀tra,฀giám฀sát฀
giữa฀các฀bộ฀phận฀liên฀quan฀dẫn฀đến฀tiềm฀ẩn฀nhiều฀rủi฀ro฀trong฀hoạt฀động฀và฀hệ฀
thống฀thông฀tin฀chưa฀thực฀sự฀hữu฀ëch฀cho฀việc฀ra฀quyết฀định.
Chënh฀vì฀lý฀do฀trên,฀฀tác฀giả฀chọn฀đề฀tài฀“Hoàn฀thiện฀hệ฀thống฀thông฀tin kế฀
toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền฀tại฀các฀
doanh nghiệp฀chế฀biến฀thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀tỉnh฀฀Khánh฀Hòa”฀làm฀luận฀văn฀tốt฀
nghiệp.฀Mục฀tiêu฀chënh฀là฀nhằm฀tìm฀hiểu฀thực฀trạng,฀từ฀đó฀thiết฀lập฀các฀giải฀pháp฀
nhằm฀฀hoàn฀thiện฀฀việc฀kiểm฀soát฀nội฀bộ về฀฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền฀
trong hoạt฀động฀của฀đơn฀vị.฀Mặt฀khác,฀฀đề฀tài฀cũng฀hy฀vọng฀là฀tài฀liệu฀tham฀khảo฀
2
cho฀các฀doanh฀nghiệp฀trong฀ngành฀và฀sinh฀viên฀chuyên฀ngành฀kế฀toán฀có฀thêm฀tài฀
liệu฀tham฀khảo,฀đáp฀ứng฀nhu cầu฀học฀tập,฀nghiên฀cứu฀của฀mình.
2. M
- Nghiên฀cứu,฀tổng฀hợp฀lý฀thuyết฀về฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀
nội฀bộ฀trong฀ chu฀trình฀mua฀ nguyên฀ liệu฀và฀thanh฀ toán฀ tiền.฀ Từ฀đó,฀thấy฀
được฀vị฀trë,฀vai฀trò฀của฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ trong chu
trình฀mua฀hàng฀và฀thanh฀toán฀tiền฀tại฀doanh฀nghiệp
- Tìm฀hiểu฀thực฀trạng,฀ưu฀điểm฀cũng฀như฀những฀hạn฀chế฀về฀việc฀tổ฀chức฀
hệ฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀
liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền฀tại฀các฀doanh฀nghiệp฀chế฀biến฀thủy฀sản฀trên฀địa฀
bàn฀Tỉnh฀Khánh฀Hòa.฀
- Đề฀ ra฀ những฀ giải฀ pháp฀ nhằm฀ hoàn฀ thiện฀ hệ฀ thống฀ thông฀ tin฀ kế฀ toán฀ và฀

điểm,฀từ฀đó฀đề฀xuất฀những฀giải฀pháp฀phù฀hợp฀cho฀việc฀hoàn฀thiện฀hệ฀thống฀thông฀
tin kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀thông฀tin฀tại฀các฀đơn vị฀chế฀biến฀thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀
tỉnh฀Khánh฀Hòa.
- Dữ฀liệu฀thu฀thập
฀ Dữ฀liệu฀sơ฀cấp:฀Các฀dữ฀liệu฀tác฀giả฀tự฀thu฀thập฀trong฀các฀điều฀tra,฀phỏng฀
vấn฀tại฀các฀doanh฀nghiệp฀trên฀địa฀bàn฀tỉnh฀Khánh฀Hòa
฀ Dữ฀ liệu฀ thứ฀ cấp:฀ Các฀ dữ฀ liệu฀ tác฀ giả฀ thu฀ thập฀ tại฀ Cục฀ thống฀ kê฀ Tỉnh฀
Khánh฀Hòa,฀Hội฀nghề฀cá฀Tỉnh฀Khánh฀Hòa฀và฀các฀website฀của฀đơn฀vị฀và฀
của฀ngành.
6. 
6.1 V
Hệ฀thống฀hóa฀lý฀thuyết฀và฀các฀nghiên฀cứu฀về฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán,฀
kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền,฀từ฀đó฀ứng฀
dụng฀các฀kết฀quả฀này฀để฀hoàn฀thiện฀hệ฀thống฀thống฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ
trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền฀cho฀các฀doanh฀nghiệp฀chế฀biến฀
thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀Tỉnh฀Khánh฀hòa.
4
6.2 V
Kết฀quả฀nghiên cứu฀luận฀văn฀có฀ý฀nghĩa฀thực฀tiễn฀trên฀các฀mặt฀sau฀đây:฀(1)฀
Giúp฀cho฀các฀nhà฀quản฀trị฀ở฀các฀doanh฀nghiệp฀chế฀biến฀thủy฀sản฀trên฀địa฀bàn฀nhận฀
thấy฀được฀vai฀trò฀của฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ trong chu
trình฀mua฀nguyên฀liệu฀và฀thanh฀toán từ฀đó฀có฀những฀giải฀pháp฀hoàn฀thiện฀và฀phát฀
triển฀hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀và฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀trong฀chu฀trình฀mua฀nguyên฀
liệu฀và฀thanh฀toán฀tiền;฀(2)฀Là฀tài฀liệu฀tham฀khảo฀cho฀các฀doanh฀nghiệp฀thủy฀sản฀
và฀những฀doanh฀nghiệp฀khác฀฀xây฀dựng฀và฀hoàn฀thiện hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀
và฀ kiểm฀ soát฀ thông฀ tin฀ của฀ mình฀ (3)฀ Là฀ tài฀ liệu฀ tham฀ khảo฀ cho฀ các฀ sinh฀ viên฀
chuyên฀ngành฀kế฀toán฀kiểm฀toán.
7. K
Kết฀cấu฀luận฀văn฀bao฀gồm฀phần฀mở฀đầu,฀3฀chương,฀kết฀luận฀và฀kiến฀nghị.
 Ph: Mục฀tiêu฀nhằm฀giới฀thiệu฀sự฀cần฀thiết฀của฀luận฀văn,฀mục฀tiêu฀

 Tiến฀trình฀xử฀lý฀(hay฀phương฀pháp)฀để฀phối฀hợp฀các฀thành฀phần฀theo฀cách฀đã฀
quy฀định.
 Mục฀tiêu฀hoặc฀đối฀tượng฀của฀hệ฀thống.
Các฀hệ฀thống฀phân฀cách฀nhau฀bởi฀đường฀biên.
1.1.1.2
 Đường฀biên:฀Nhằm฀phân฀cách฀hệ฀thống฀này฀với฀hệ฀thống฀khác.฀Trong฀hệ฀thống฀
con,฀đường฀biên฀giúp฀nhận฀dạng฀các฀thành฀phần฀của฀hệ฀thống.฀Xác฀định฀đường฀
biên฀của฀hệ฀thống฀phụ฀thuộc฀vào฀đặc฀điểm฀và฀vị฀trë฀của฀hệ฀thống฀trong฀tổ฀chức.
 Nơi฀giao tiếp:฀là฀nơi฀gặp฀nhau฀giữa฀các฀đường฀biên฀của฀các฀hệ฀thống฀con.฀Nơi฀
giao tiếp฀nối฀kết฀các฀hệ฀thống฀con฀hoặc฀các฀thành฀phần฀bộ฀phận.
1.1.1.3
 Hệ฀thống฀đóng:฀là฀hệ฀thống฀cô฀lập฀với฀môi฀trường.฀Nó฀không฀có฀nơi฀giao฀tiếp฀
với฀ bên฀ ngoài,฀ không฀ tác฀ động฀ khỏi฀ đường฀ biên฀ và฀ các฀ tiến฀ trình฀ xử฀ lý฀ sẽ฀
không฀bị฀môi฀trường฀tác฀động.฀
1
Nguyễn฀Như฀Ý, (2011), Đại฀từ฀điển฀tiếng฀Việt,฀Nhà฀xuất฀bản฀Đại฀học฀Quốc฀Gia
2
Ulric J. Gelinas and Richard B. Dull, (2005), Accounting information system - 7
th
Edition
6
 Hệ฀thống฀đóng฀có฀quan฀hệ:฀là฀hệ฀thống฀có฀sự฀tương฀tác฀với฀môi฀trường,฀có฀nơi฀
giao tiếp฀với฀bên฀ngoài฀và฀có฀sự฀kiểm฀soát฀ảnh฀hưởng฀của฀môi฀trường฀lên฀tiến฀
trình.฀Quan฀hệ฀ở฀đây฀được฀thể฀hiện฀qua฀các฀nhập฀liệu฀và฀kết฀xuất.
 Hệ฀thống฀mở:฀Là฀hệ฀thống฀không฀kiểm฀soát฀sự฀tác฀động฀qua฀lại฀của฀nó฀với฀môi฀
trường.฀Ngoài฀việc฀thể฀hiện฀quan฀hệ฀qua฀quá฀trình฀nhập฀liệu฀và฀kết฀xuất,฀hệ฀thống฀
thường฀bị฀nhiễu฀loạn฀hoặc฀không฀kiểm฀soát฀được,฀ảnh฀hưởng฀đến฀tiến฀trình฀xử฀lý฀
của฀nó.฀Hệ฀thống฀được฀thiết฀kế฀tốt฀sẽ฀hạn฀chế฀tác฀động฀của฀sự฀nhiễu฀loạn.
 Hệ฀thống฀kiểm฀soát฀phản฀hồi:฀Là฀hệ฀thống฀có฀các฀nhập฀liệu฀có฀thể฀là฀kết฀
xuất฀của฀nó.

Tùy฀theo฀góc฀nhìn฀khác฀nhau,฀người฀ta฀có฀thể฀chia฀chu฀trình฀kế฀toán฀thành฀
nhiều฀chu฀trình฀như฀là:฀Chu฀trình฀tài฀chënh;฀Chu฀trình฀chi฀phë;฀Chu฀trình฀nhân฀sự;฀
Chu฀trình฀chuyển฀đổi;฀Chu฀trình฀doanh฀thu.฀Trong฀từng฀chu฀trình฀nêu฀trên,฀người฀
ta lại฀có฀thể฀chia฀thành฀nhiều฀chu฀trình฀nhỏ฀hơn฀gọi฀là฀hệ฀thống ứng฀dụng.
Trong một฀chu฀trình฀cũng฀như฀trong฀một฀hệ฀thống฀ứng฀dụng,฀các฀quá฀trình฀xử฀
lý฀kế฀toán฀bao฀gồm฀tổ฀chức฀chứng฀từ,฀ghi฀chép,฀฀lưu฀trữ฀dữ฀liệu,฀tổng฀hợp฀lập฀báo฀cáo฀
3
Mối฀quan฀hệ฀giữa฀các฀chu฀trình฀kế฀toán
3
Ulric J. Gelinas and Richard B. Dull, (2005), Accounting information system - 7
th
Edition
Dự฀trữ Bán฀hàng
S
ản฀xuất
Đ
ầu฀t
ư฀v
ốn
8

1.1.2.3  lo
a. Theo m
 Hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀tài฀chënh:฀Cung cấp฀các฀thông฀tin฀tài฀chënh฀(Báo฀
cáo฀ tài฀ chënh฀ theo฀ quy฀ định฀ hiện฀ hành)฀ chủ฀ yếu฀ cho฀ các฀ đối฀ tượng฀ bên฀ ngoài.฀
Những฀thông฀tin฀này฀phải฀tuân฀thủ฀các฀quy฀định,฀chế฀độ,฀các฀nguyên฀tắc,฀chuẩn฀
mực฀kế฀toán฀hiện฀hành.
 Hệ฀thống฀thông฀tin฀về฀kế฀toán฀chi฀phë:฀được฀sử฀dụng฀trong฀lĩnh฀vực฀sản฀xuất฀
và฀cung฀cấp฀dịch฀vụ.฀Nó฀cho฀phép tổ฀chức฀ghi฀nhận฀chi฀phë฀liên฀quan฀cho฀xuất฀
sản฀phẩm฀và฀cung฀cấp฀dịch฀vụ.฀Ngoài฀ra,฀Hệ฀thống฀thông฀tin฀kế฀toán฀có฀thể฀cung฀

Báo฀cáo฀tài฀chënh฀ được฀lập฀theo฀ chuẩn฀ mực฀kế฀toán฀ và฀chế฀ độ฀kế฀ toán,฀
dùng฀ để฀ tổng฀ hợp฀ và฀ thuyết฀ minh฀ về฀ tình฀ hình฀ kinh฀ tế฀ -฀ tài฀ chënh฀ của฀ doanh฀
nghiệp,฀nhằm฀cung฀cấp฀thông฀tin฀phục฀vụ฀yêu฀cầu฀quản฀lý฀và฀điều฀hành฀hoạt฀động฀
của฀doanh฀nghiệp.
4
Bộ tài฀chënh, (2006), Quyết฀định฀15/2006/QĐ-BTC của฀Bộ฀tài฀chënh฀ban฀hành chế฀độ฀kế฀toán doanh
nghiệp
10
Số฀liệu฀trên฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀giúp฀cho฀doanh฀nghiệp฀đánh฀giá฀được฀tình฀
hình฀thực฀hiện฀kế฀hoạch฀sản฀xuất฀kinh฀doanh฀của฀doanh฀nghiệp.
Hệ฀thống฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀bao฀gồm:
 Bảng฀cân฀đối฀kế฀toán
 Báo฀cáo฀kết฀quả฀hoạt฀động฀sản฀xuất฀kinh฀doanh
 Báo฀cáo฀lưu฀chuyển฀tiền฀tệ
 Thuyết฀minh฀báo฀cáo฀tài฀chënh
b. 
5
Báo฀cáo฀quản฀lý฀được฀lập฀theo฀nhu฀cầu฀thông฀tin฀cung฀cấp฀của฀các฀nhà฀
quản฀trị฀bên฀trong฀doanh฀nghiệp฀để฀ra฀các฀quyết฀định฀kinh฀doanh.฀Các฀báo฀cáo฀
này฀không฀dựa฀trên฀các฀nguyên฀tắc,฀chuẩn฀mực฀hay฀chế฀độ฀kế฀toán฀như฀hệ฀thống฀
báo฀cáo฀tài฀chënh฀mà฀tùy฀thuộc฀vào฀quy฀mô,฀đặc฀điểm฀kinh฀doanh฀của฀mỗi฀doanh฀
nghiệp,฀yêu฀cầu฀quản฀lý,฀yêu฀cầu฀thông฀tin฀và฀trình฀độ฀của฀các฀nhà฀quản฀trị.฀
Dựa฀trên฀quan฀điểm฀tiếp฀cận฀hoạt฀động฀theo฀mô฀hình฀REA฀(Resources฀–
Event –฀Agent),฀để฀nhận฀dạng฀yêu฀cầu฀thông฀tin฀quản฀lý฀cung฀cấp฀từ฀hệ฀thống฀
thông฀tin฀kế฀toán,฀phục฀vụ฀cho฀việc฀ra฀quyết฀định฀của฀nhà฀quản฀trị.฀
REA฀phân฀tëch฀quá฀trình฀hoạt฀động฀của฀doanh฀nghiệp฀thành฀một฀mô฀hình฀
liên฀kết฀dựa฀trên฀3฀nội฀dung฀cơ฀bản:฀nguồn฀lực฀(Resources),฀hoạt฀động฀(Event),฀và฀
đối฀tượng฀liên฀quan฀(Agent).฀฀Trên฀cơ฀sở฀đó,฀xác฀định฀các฀nội฀dung฀dữ฀liệu฀thu฀thập฀
của฀các฀đối฀tượng,฀nguồn฀lực฀và฀hoạt฀động,฀từ฀đó฀tổ฀chức฀ra฀mô฀hình฀dữ฀liệu฀của฀hệ฀
thống฀kế฀toán,฀tổng฀hợp,฀xử฀lý฀và฀cung฀cấp฀thông฀tin฀quản฀lý฀cho฀người฀sử฀dụng.

động฀xử฀ lý฀đã฀thực฀hiện฀trong฀quá฀trình฀thực฀hiện฀trao฀ đổi฀nguồn฀lực฀và฀
đánh฀giá฀việc฀thực฀hiện฀các฀hoạt฀động฀theo฀các฀đối฀tượng,฀nguồn฀lực฀liên฀
quan.฀Nhóm฀thông฀tin฀này bao gồm:฀
+
฀Thông฀tin฀này฀tổng฀hợp฀(liệt฀kê)฀các฀nghiệp฀
vụ฀của฀từng฀hoạt฀động฀xử฀lý฀đã฀thực฀hiện฀trong฀quá฀trình฀trao฀đổi฀
nguồn฀ lực฀ vë฀ dụ:฀ Bảng฀ kê฀ mua฀ hàng,฀ bảng฀ kê฀ nhập฀ nguyên฀ liệu฀
trong kỳ,฀bảng฀tổng฀hợp฀nhập฀xuất฀tồn฀nguyên฀liệu฀…฀
+
Th฀Thông฀tin฀này฀phân฀tëch฀các฀nghiệp฀vụ฀của฀
từng฀hoạt฀động฀xử฀lý฀đã฀thực฀hiện฀theo฀đối฀tượng,฀nguồn฀lực฀và฀các฀
nội฀dung฀quản฀lý฀của฀đối฀tượng,฀nguồn฀lực฀liên฀quan฀vë฀dụ:฀báo฀cáo฀
12
phân฀tëch฀nhà฀cung฀cấp,฀báo฀cáo฀phân฀tëch฀nhân฀viên฀mua฀hàng,฀báo฀
cáo฀phân฀tëch฀tình฀hình฀mua฀nguyên฀liệu฀theo฀loại฀nguyên฀liệu
Thông฀tin฀thực฀hiện฀hoạt฀động฀cần฀được฀cung฀cấp฀trước฀khi฀thực฀hiện฀một฀
hoạt฀động฀để฀xem฀xét,฀đánh฀giá฀khả฀năng฀thực฀hiện฀quá฀trình฀trao฀đổi฀nguồn฀lực,฀
Ngược฀lại,฀thông฀đánh฀giá฀hoạt฀động฀được฀cung฀cấp฀sau฀khi฀thực฀hiện฀các฀hoạt฀
động฀nhằm฀đánh฀giá฀quá฀trình฀thực฀hiện฀và฀phân฀tëch฀quá฀trình฀thực฀hiện฀theo฀các฀
nội฀dung฀quản฀lý฀là฀các฀đối฀tượng,฀nguồn฀lực฀liên฀quan.฀Kết฀hợp฀các฀nội฀dung฀
thông฀tin฀này฀sẽ฀là฀thông฀tin฀yêu฀cầu฀của฀quá฀trình฀thực hiện,฀xử฀lý฀và฀quản฀lý฀
một฀hoạt฀động฀kinh฀tế.฀Hình฀sau฀sẽ฀phác hoạ฀quá฀trình฀phân฀loại฀thông฀tin฀trên
 
1.1.2.5 
Người฀sử฀dụng฀thông฀tin฀kế฀toán฀cần฀những฀thông฀tin hữu฀ëch฀từ฀hệ฀thống
thông฀tin฀kế฀toán฀của฀đơn฀vị.฀Do฀đó, việc฀cung฀cấp฀các฀thông฀tin฀hữu฀ëch฀phục฀vụ฀
cho việc฀ra฀quyết฀định฀đầu฀tư,฀cung฀cấp฀các฀yếu฀tố฀đầu฀vào,฀cho฀vay…฀của฀nhà฀
đầu฀tư,฀người฀cung฀cấp,฀các฀tổ฀chức฀tài฀chënh฀tën฀dụng,฀cũng฀như฀thông฀tin hữu฀
ëch฀phục฀vụ฀cho฀việc฀ra฀quyết฀định฀của฀nhà฀quản฀trị฀là฀rất฀quan฀trọng.฀Để฀thông฀
tin฀trên฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀mang฀tënh฀hữu฀ëch, theo uỷ฀ban฀chuẩn฀mực฀kế฀toán฀quốc฀

chënh฀được฀gia฀tăng฀nếu฀nó฀có฀thể฀so฀sánh,฀kiểm฀định,฀kịp฀thời฀và฀có฀thể฀hiểu฀
được.฀
- Sự฀thëch฀hợp.
Thông฀tin฀tài฀chënh฀thëch฀hợp฀là฀có฀thể฀làm฀thay฀đổi฀quyết฀định฀của฀người฀
sử฀ dụng.฀ Thông฀ tin฀ có฀ thể฀ thay฀ đổi฀ quyết฀ định฀ của฀ người฀ sử฀ dụng฀ cho฀ dù฀ họ฀
không฀tham฀khảo฀hoặc฀đã฀tổng฀hợp฀thông฀tin฀từ฀những฀nguồn฀khác.
Thông฀tin฀tài฀chënh฀có฀thể฀làm฀thay฀ đổi฀quyết฀định฀nếu฀nó฀có฀giá฀trị฀dự฀
đoán,฀giá฀trị฀kiểm฀định,฀hoặc฀cả฀hai฀và฀tënh฀trọng฀yếu.฀
Giá฀trị dự฀đoán฀và฀giá฀trị฀kiểm฀định฀của฀thông฀tin฀tài฀chënh฀là฀liên฀quan฀
đến฀nhau.฀ Thông฀tin฀ mà฀có฀ giá฀trị฀ dự฀ đoán฀ thông฀thường฀cũng฀có฀giá฀ trị฀ kiểm฀
định.฀Vë฀dụ,฀thông฀tin฀doanh฀thu฀cho฀năm฀hiện฀tại,฀có฀thể฀sử฀dụng฀như฀cơ฀sở฀cho฀
dự฀đoán฀ doanh฀ thu฀ trong฀ những฀ năm tới,฀ cũng฀có฀ thể฀ được฀so฀ sánh฀ với฀sự฀ dự฀
đoán฀doanh฀thu฀cho฀năm฀nay฀mà฀được฀làm฀từ฀những฀năm฀trước.฀Kết฀quả฀của฀sự฀
so฀sánh฀này฀có฀thể฀giúp฀người฀sử฀dụng฀nâng฀cao฀tënh฀chënh฀xác฀của฀những฀dự฀
đoán฀tương฀lai
Thông฀tin฀là฀trọng฀yếu฀nếu฀bỏ฀qua฀hoặc฀trình฀bày฀sai฀có฀thể฀ảnh฀hưởng฀đến฀
quyết฀định฀của฀người฀sử฀dụng฀dựa฀trên฀cơ฀sở฀của฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀đơn฀vị.฀Mặt฀
khác,฀trọng yếu฀là฀một฀khëa฀cạnh฀cụ฀thể฀của฀phù฀hợp฀dựa฀trên฀tënh฀chất฀hoặc฀độ฀
lớn,฀hoặc฀cả฀hai,฀của฀những฀khoản฀mục฀mà฀thông฀tin฀liên฀quan฀trong฀nội฀dung฀của฀
một฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀của฀đơn฀vị.
- Trình฀bày฀trung฀thực
Báo฀cáo฀tài฀chënh฀trình฀bày฀sự฀kiện฀kinh฀tế฀theo฀những฀từ฀và฀con฀số.฀Để฀
hữu฀ëch,฀thông฀tin฀tài฀chënh฀phải฀không฀chỉ฀trình฀bày฀phù฀hợp฀mà฀còn฀phải฀trình฀
bày฀trung฀thực฀sự฀kiện฀mà฀nó฀cần฀trình฀bày.฀Một฀trình฀bày฀trung฀thực฀cần฀phải฀có฀
ba฀đặc฀điểm:฀đầy฀đủ,฀khách฀quan฀và฀chënh฀xác.฀
- Có฀thể฀so฀sánh
Tënh฀có฀thể฀so฀sánh฀là฀một฀đặc฀tënh฀chất฀lượng฀mà฀cho฀phép฀người฀sử฀dụng฀
xác฀định฀và฀hiểu฀chi฀tiết฀và฀khác฀biệt฀trong฀hoặc฀giữa฀các฀đối฀tượng.฀Không฀giống฀
14
như những฀đặc฀điểm฀chất฀lượng฀khác,฀So฀sánh฀được฀không฀liên฀quan฀đến฀một฀đối฀

thống฀nhất฀định฀nghĩa฀về฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀để฀phục฀vụ฀cho฀nhu฀cầu฀của฀các฀đối฀
tượng฀khác฀nhau฀và฀đưa฀ra฀các฀bộ฀phận฀cấu฀thành฀để฀giúp฀các฀đơn฀vị฀có฀thể฀xây฀
dựng฀một฀hệ฀thống฀kiểm฀soát฀nội฀bộ hữu฀hiệu.฀
Năm฀1992฀COSO฀ban฀hành฀báo฀cáo฀COSO฀1992,฀đây฀là฀tài฀liệu฀đầu฀tiên฀
trên฀thế฀giới฀nghiên฀cứu฀và฀định฀nghĩa฀về฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀một฀cách฀đầy฀đủ฀và฀có฀
hệ฀thống.฀Đặc฀điểm฀nổi฀bật฀của฀báo฀cáo฀này฀là฀cung฀cấp฀một฀tầm฀nhìn฀rộng฀và฀
mang฀tënh฀quản฀trị,฀trong฀đó฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀không฀chỉ฀còn฀là฀một฀vấn฀đề฀liên฀
quan฀đến฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀ mà฀ được฀mở฀rộng฀ra฀cho฀cả฀các฀phương฀diện฀hoạt฀
động฀và฀tuân฀thủ.฀Sau฀đó฀hàng฀loạt฀các฀nghiên฀cứu฀phát฀triển฀về฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀
trong nhiều฀lĩnh฀vực฀khác฀nhau฀đã฀ra฀đời.฀COSO฀phát฀triển฀về฀hướng฀quản฀trị฀, về฀
doanh nghiệp฀nhỏ฀(2006),฀về฀công฀nghệ฀thông฀tin,฀kiểm฀toán฀độc฀lập,฀chuyên฀sâu฀
vào฀những฀ngành฀nghề฀cụ฀thể฀và฀giám฀sát฀(2008).
Cùng฀với฀sự฀phát฀triển฀฀฀công฀nghệ฀thông฀tin฀trong฀các฀các฀lĩnh฀vực฀kinh฀
tế,฀xã฀hội,฀việc฀áp฀dụng฀công฀nghệ฀thông฀tin฀(IT – Information technology)฀đã฀trở฀
thành฀ trung฀ tâm฀ cho฀ các฀ quy฀ trình฀ và฀ chiến฀ lược฀ kinh฀ doanh฀ của฀ các฀ doanh฀
nghiệp.฀Tuy฀nhiên฀để฀tổ฀chức฀thành฀công฀đòi฀hỏi฀một฀sự฀hiểu฀biết฀cơ฀bản฀lợi฀ëch,฀
rủi฀ro฀và฀khó฀khăn฀của฀việc฀ứng฀dụng฀công฀nghệ฀thống฀tin trong doanh nghiệp.฀
COBIT (Control Objective for Information and related Technology) xuất฀ hiện฀
với฀các฀mục฀tiêu฀kiểm฀soát,฀hướng฀dẫn฀kiểm฀toán฀và฀quản฀lý฀trong฀môi฀trường฀
công฀nghệ฀thông฀tin,฀khuôn฀mẫu฀của฀COBIT฀hình฀thành฀và฀kế฀thừa฀trên฀cơ฀sở฀các฀
chuẩn฀mực,฀hướng฀dẫn,฀quy฀định฀của฀các฀tổ฀chức฀nghề฀nghiệp,฀kỹ฀thuật฀quốc฀tế฀
như฀(COSO,฀ISO,฀AICPA…)฀
1.2.1 
Coso฀là฀một฀tổ฀chức฀thành฀lập฀năm฀1985฀với฀mục฀đëch gia฀tăng฀chất฀lượng฀
báo฀cáo฀tài฀chënh฀dựa฀trên฀những฀vấn฀đề฀về฀đạo฀đức฀kinh฀doanh,฀฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀
hiệu฀quả฀và฀quản฀lý฀doanh฀nghiệp.฀Tham฀gia฀COSO฀bao gồm:฀Hiệp฀hội฀kế฀toán฀
Hoa Kỳ฀ (AAA-American Accounting Association), Hiệp฀ hội฀ kế฀ toán฀ viên฀ công฀
chứng฀ Hoa Kỳ฀ ฀ (AICPA-American Institute of Certified Public Accountants),
16
Hiệp฀hội฀kiểm฀toán฀viên฀nội฀bộ฀(IIA-Institute of Internal Auditors), Hiệp฀hội฀kế฀

đối฀phó฀rủi฀ro฀đe฀dọa฀đến฀việc฀đạt฀mục฀tiêu฀của฀tổ฀chức.฀Hoạt฀động฀kiểm฀soát฀
kiểm฀soát฀tồn tại฀ở฀mọi฀bộ฀phận฀và฀mọi฀cấp฀đọ tổ฀chức฀trong฀một฀đơn฀vị.
1.2.1.4 tin

Thông฀tin฀thì฀cần thiết฀cho฀tất฀cả฀các฀cấp฀độ฀của฀một฀đơn฀vị฀để฀thực hiện฀
hoạt฀động฀sản฀xuất฀kinh฀doanh,฀và฀hướng฀đến฀hoàn฀thành฀฀các฀mục฀tiêu฀hoạt฀động฀
của฀đơn฀vị,฀báo฀cáo฀tài฀chënh฀và฀tuân฀thủ.฀Một฀loạt฀các฀thông฀tin฀được฀sử฀dụng.฀
Các฀thông฀tin฀có฀mối฀liên฀hệ฀chặt฀chẽ฀với฀nhau฀như฀thông฀tin฀tài฀chënh,฀được฀sử฀
dụng฀không฀ chỉ฀trong฀ việc฀cung฀ cấp฀ báo฀cáo฀ tài฀ chënh฀cho฀ bên฀ ngoài.฀ Nó฀còn฀
được฀sử฀dụng฀cho฀các฀quyết฀định฀kinh฀doanh,฀lập฀ngân฀sách…,฀còn฀thông฀tin฀phi฀
tài฀ chënh฀ được฀ sử฀ dụng฀ để฀dự฀ đoán฀ sự฀ gia฀ tăng฀ trên฀báo฀ cáo฀ tài฀chënh,฀ cả฀hai฀
thông฀tin฀này฀đều฀liên฀quan฀đến฀tất฀cả฀các฀mục฀tiêu฀của฀đơn฀vị.
Truy
Truyền฀thông฀là฀thuộc฀tënh฀hệ฀thống฀thông฀tin.฀Truyền฀thông฀là฀trao฀đổi฀và฀
truyền฀ đạt฀các฀ thông฀ tin฀ cần฀ thiết฀ tới฀ các฀ bên฀ có฀ liên฀quan฀ cả฀ trong฀ lẫn฀ ngoài฀
doanh nghiệp.฀Hệ฀thống฀truyền฀thông฀gồm฀hai฀bộ฀phận฀là฀truyền฀thông฀bên฀trong฀
và฀truyền฀thông฀bên฀ngoài
1.2.1.5 
Bản฀thân฀hệ฀thống฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀cần฀được฀giám฀sát.฀Giám฀sát฀là฀quá฀
trình฀đánh฀giá฀hệ฀thống฀kiểm฀soát฀nội฀bộ฀theo฀thời฀gian.฀Giám฀sát฀bao฀gồm฀giám฀
sát฀thường฀xuyên฀và฀giám฀sát฀định฀kỳ.
1.2.2 Theo COBIT (Control Objective for Information and related
Technology)
COBIT do Hiệp฀ hội฀ về฀ kiểm฀ soát฀ và฀ kiểm฀ toán฀ thông฀ tin฀ (Information฀
Systems Audit and Control Foundation (ISACF) viện฀quản฀trị฀công฀nghệ฀thông฀
tin (ITGI – Information technology Governance Institute) thành฀ lập฀ .฀ COBIT฀฀