B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.H CHÍ MINH PHÍ QUANG SÂM

NHNG YU T TÁC NG N
QUYT NH LA CHN C S Y T
TRONG VIC CHM SÓC SC KHE SINH SN PH N
LUN VN THC S KINH T

Tp.H Chí Minh - Nm2015
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.H CHÍ MINH

PHÍ QUANG SÂM

CHNG 1: TNG QUAN V  TÀI 1

1.1. t vn đ 1
1.2. Tính cp thit ca đ tài 3
1.3. Mc tiêu nghiên cu 3
1.4. i tng và phm vi nghiên cu 4
1.5. Phng pháp nghiên cu 4
1.6. Kt cu ca đ tài 4

CHNG 2: C S LÝ THUYT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 5

2.1. C s lý thuyt ca hàm hu dng 5
2.2. Mt s đc đim ca th trng chm sóc sc khe 7
2.3. Các công trình nghiên cu liên quan 9

2.4. Khung phân tích 14CHNG 3: TNG QUAN H THNG Y T VIT NAM 16

3.1. H thng y t Vit Nam 16
3.1.1.Thc trng chung ca h thng bnh vin 16
3.1.2. C s vt cht và ngun nhân lc ca h thng bnh vin 18
3.1.3. Công tác khám bnh, cha bnh ni trú - ngoi trú 19
3.2. Thc trng hot đng quá ti và di ti bnh vin 20
9 3.2.1. Khái nim 20



10
CHNG 5: KT LUN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 58

5.1. Tóm lc phng pháp nghiên cu 58
5.2. Các khám phá chính ca nghiên cu 58
5.3. Hàm ý chính sách 61
5.4. Hn ch ca nghiên cu và hng m rng 63
TÀI LIU THAM KHO
PH LC 11 DANH MC BNG
Bng 3.1: Tng s bnh vin và ging bnh theo tuyn bnh vin (nm 2011) 16
Bng 4.1: Thng kê s la chn c s y t 24
Bng 4.2: La chn c s y t theo nhóm tui 25
Bng 4.3: La chn c s y t theo trình đ giáo dc 26
Bng 4.4: La chn c s y t theo bo him 27
Bng 4.5: La chn c s y t theo khu vc 28
Bng 4.6: La chn c s y t theo ngh nghip 29
Bng 4.7: La chn c s y t theo dân tc 30
Bng 4.8: La chn c s y t theo khám bnh 31
Bng 4.9: Mô t các bin trong mô hình Multinomial logit model 36
Bng 4.11: H s  ca Ln((P(2)/P(1)) 38

Hình 2.1: Khung phân tích 14
14 DANH MC CH VIT TT
AGTBV2012
 án gim ti bnh vin nm 2012

DV
Dch v

RMS
Royal medical services (dch v y t nhà nc Jordan)

UNRWA
United nations relief and works agency (dch v y t ca các t
chc phi chính ph  Jordan)

VHLSS2012
B d liu Kho sát mc sng h gia đình Vit Nam nm 2012 15 Tóm tt
Bài vit da trên d liu kho sát mc sng h gia đình Vit Nam nm 2012

1
x e

p_outpat
(h s 
p_outpat
tham chiu ti Bng 4.16)
P(2)
P(1)
x e

2p_outpat
=
0,227
0,175
x e
0,000520
= 1,3040238 (1)
P(3)
P(1)
x e
3
p_outpat
=
0,319
0,175
x e
0,000461
= 1,8312834 (2)
P(4)

0,005751
= 0,1839118 (5)
T (1), (2), (3), (4), (5) =>

(
2
)
+
(
3
)
+
(
4
)
+
(
5
)
+(6)
(1)

=
1,3040238 + 1,8312834 + 0,1090226 + 1,3095859 + 0,1839118
(1)
=
4,7378276
(1)

Xác sut la chn c s y t sau khi giá dch v ngoi trú tng lên mt triu đng:

P(3)
P(1)
= 1,8312834 =>P
(3) new
= 0,1742820 x 1,8312834= 0,3191597
T (3) có
P(4)
P(1)
= 0,1090226 =>P
(4) new
= 0,1742820 x 0,1090226= 0,0190007
T (4) có
P(5)
P(1)
= 1,3095859 =>P
(5) new
= 0,1742820 x 1,3095859= 0,2282372
T (5) có
P(6)
P(1)
= 0,1839118 =>P
(6) new
= 0,1742820 x 0,1839118= 0,03205

17 H s tác đng biên ca bin p_outpat2
Trong điu kin các yu t khác không đi, giá dch v ngoi trú tng theo
đng parabol. H s tác đng biên do yu t giá dch v ngoi trú bình phng

-0,000000948
= 1,2971416 (6)
P(3)
P(1)
x e

p_outpat2
=
0,319
0,175
x e
-0,000000827
= 1,8228556 (7)
P(4)
P(1)
x e

p_outpat2
=
0,019
0,175
x e
-0,000000577
= 0,1085714(8)
P(5)
P(1)
x e

p_outpat2
=

(
5
)
+(6)
(1)

=
1,2971416 + 1,8228556 + 0,1085714 + 1,3028560 + 0,1828570
(1)
=
4,7142817
(1)

Xác sut la chn c s y t sau khi giá dch v ngoi trú bình phng tng theo
đng parabol.T công thc P
i
=
1
1+ 

=
1
1+ 
(0+ 11+ 22++ )

Ta có P
(1) new
=
1
1+ 

= 0,175000124 x 1,3028560= 0,227999969
T (10) có
P(6)
P(1)
= 0,1828570=>P
(6) new
= 0,175000124 x 0,1828570= 0,031999995

1

CHNG 1: TNG QUAN V  TÀI
1.1. t vn đ
Theo l thông thng khi xy ra quá ti  bnh vin trung ng điu đó có
ngha cu bnh vin trung ng tng.Khi đó, gii pháp gim tình trng quá ti do
cu tng ngi ta s phi gia tng ngun cung. Nhng,ti các bnh vin ph sn
trung ng, khi càng gia tng ngun cung tình trng quá ti bnh vin càng trm
trng hn.Thc t cho thy, ti bnh vin trung ng càng m rng (kê thêm
ging bnh) thì tình trng quá ti không nhng không gim mà còn tng thêm. Vì
vy, tình trng quá ti các bnh vin trung ng c tng lên theo s “ci ni, kê
thêm ging bnh”. Ti thành ph Hà Ni, tình trng quá ti din ra liên tc t
nhiu nm  hu ht các bnh vin ca thành ph, nm sau cao hn nm trc mc
dù bnh vin đã khc phc bng cách kê thêm ging bnh t 50% đn 100% so
vi ging k hoch. Công sut s dng ging bnh chung ca các bnh vin
trung ng nm 2009 là 116% tng lên 120% nm 2010 và 118% nm 2011, trm
trng nht là bnh vin Ph sn Trung ng Hà Ni là 124%. in hình là bnh
vin Ph sn Hà Ni công sut s dng ging bnh luôn trên 230%. Ti thành ph
H Chí Minh, theo thng kê cha đy đ, s lng bnh nhân t các tnh đn khám
cha bnh ti các bnh vin ln ca thành ph chim t l t 30 % đn 40%. Tình
trng quá ti din ra  hu ht các bnh vin tuyn thành ph. Các bnh vin đa
khoa, công sut s dng ging bnh cao nht là bnh vin Nhân dân 115 khong

cao. Ngoài ra, mt nguyên na có th đó là chính sách v bo him y t còn nhiu
bt cp, cha có s khác bit nhiu gia nhng bnh nhân có bo him y t và
nhng bnh nhân không có bo him y t.
Theo mt nghiên cu ca Vin Chin lc và Chính sách Y t (B Y t),
2007. Nghiên cu v tình hình quá ti ca nmbnh vin ln nht ti Hà Ni và
TP.HCM (Bch Mai, Ch Ry, Nhi Trung ng, Ph sn Trung ng và Ph sn
T D). Nghiên cu này cho thy tình trng vt tuyn ca bnh nhân đã khin vn
đ quá ti thêm trm trng. c bit, ti bnh vin Ph sn Trung ng t l bnh
nhân không có giy gii thiu ca tuyn di lên ti 90%. T l này  bnh vin
Ph sn T D thm chí còn lên đn 97%. iu đáng nói là, ngay c ngi bnh
3 không có điu kin kinh t cng có xu hng đn bnh vin tuyn trung ng đ
khám và điu tr ngày ln đu tiên mà không ti các bnh vin tuyn di đ thm
khám điu tr. Nghiên cu này cng cho thy t l bnh nhân vt tuyn  bnh
vin tuyn trung ng là 75%, trong đó 56% bnh nhân ni trú  bnh vin ph sn
là sinh thng hoc viêm nhim ni khoa có th cha ti tuyn di thm chí ngay
ti trm y t xã/phng.
1.2. Tính cp thit ca đ tài
V lý lun đ tài s lý gii các quyt đnh la chn c s y t ca ph n
trong vic chm sóc sc khe sinh sn (sinh đ, khám thai, k hoch hóa gia đình),
da trên lý thuyt v hàm ti đa hóa hu dng. V thc tin đ tài lý gii tình trng
quá ti ngày càng trm trng ti các bnh vin ph sn tuyn tnh/TP, tuyn trung
ng và các bnh vin ph sn tuyn cui  hai thành ph Hà Ni và thành ph H
Chí Minh.
Câu hi đt ra ti sao có nhiu dch v k thut chm sóc sc khe sinh
sncó th thc hin mt cách thun li ti các bnh vin tuyn di, nhng ph n
vn chn vt tuyn lên các bnh vin tuyn trung ng đ đc thm khám và
điu tr? Nhng yu t nào tác đng đn quyt đnh vt tuyn ca bnh nhân?

(VHLSS2012) đ xây dng hàm hi quiđa bin vi bin ph thuc là s la chn
c s y t ca bnh nhân, các bin đc lp (bin gii thích) là các yu t tác đng
đn quyt đnh la chn c s y t ca bnh nhân. Kt qu ca hàm hi qui đa bin
s lng hóa tác đng ca các bin đc lp và hng tác đng ca các bin đc lp.
Vic kim đnh da vào phng pháp kim đnh giá tr ti hn (Chi)
2
và giá tr
(Chi)
tính toán
. Nghiên cu s dng các công c tính toán và phân tích s liu là phn
mm x lý thng kê Stata12và phn mm Excel 2010.
1.6. Kt cu ca đ tài
 tài nghiên cu đc tác gi trình bày gm 5 chng.Chng 1 trình bày
tng quan nghiên cu. Chng 2 trình bàyc s lý thuyt.Chng 3 trình bày v
tng quan h thng y t Vit Nam. Chng 4 trình bày v phng pháp nghiên cu
và kt qu nghiên cu. Cui cùng làChng 5 trình bàykt lun nghiên cu, nhng
gi ý chính sách, hng m rng nghiên cu và nhng hn ch ca đ tài.

5 CHNG 2: C S LÝ THUYT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
C s lý thuyt là phn quan trng ca mt nghiên cu. Trong chng này
tác gi trình bày v lý thuyt hàm ti đa hóa hu dng. Lý thuyt này gi đnh là
ngi tiêu dùng c gng đem li li ích ti đa bng cách s dng mt s lng
ngun lc nht đnh nào đó. Ngha là, trong s nhng hàng hóa mà ngi tiêu dùng
có th mua đc, ngi tiêu dùng s chn nhóm hàng hóa có kh nng mang li s
tha mãn ti đa. Vì th, mc tiêu ca chng này là nhm nghiên cu cách thc
ngi tiêu dùng s dng thu nhp ca mình đ ti đa hóa s tha mãn ca bn
thân.Trong điu kin gii hn v thu nhp, khi mua (tiêu dùng) mt hàng hóa nào

phúc li loi tr tt c các quan đim ngoàivn đ tha dng (Cao Thúy
Xiêm,2008).
Khái nim hu dngđ cp đn tt c các loi hàng hóa, dch v mà có kh
nng tha mãn ít nht mt nhu cu nào đó ca con ngi. Các nhà kinh t hc cho
rng hàng hóa, dch v có tính hu dng. Trong kinh t hc, thut ng hu dng
đc dùng đ ch mc đ tha mãn ca con ngi sau khi tiêu dùng mt s lng
hàng hóa, dch v nht đnh. Trong thc t, hu dng không th quan sát cng nh
không th đo lng đc mà đc suy din t hành vi ca ngi tiêu dùng. Các nhà
kinh t hc gi đnh ngi tiêu dùng có th xp hng các hàng hóa theo s a
thích ca bn thân hay mc hu dng mà chúng đem li.Ngha là, ngi tiêu dùng
có th bàng quan hay bit đc hàng hóa này mang li tha dng cao hn hàng hóa
kia nhng không bit chính xác cao hn bao nhiêu. Trong trng hp lý tng, các
nhà kinh t hc gi s hu dng có th đc đo lng bng s và đn v ca phép
đo lng này là đn v hu dng (đvhd).Trong mt chng mc nht đnh, ngi
tiêu dùng thích nhiu hàng hóa, dch v hn ít. Tt nhiên đây phi là nhng hàng
hóa đc mong mun, ch không phi nhng hàng hóa không mong mun. Rõ
ràng, ngi tiêu dùng cm thy tha mãn nhiu hn khi tiêu dùng nhiu hàng hóa,
dch v hn. Ngoài ra các nhà kinh t hc cng cho rng th hiu có tính bc cu và
gi thit này cho thy s thích ca ngi tiêu dùng có tính nht quán theo thi gian.
Nh vy, khái nim v hu dng dùng đ tóm tt cách xp hng các tp hp hàng
hóa, dch v theo s thích ca ngi tiêu dùng (Cao Thúy Xiêm, 2008).

7 T khái nim thut ng hu dng, các nhà kinh t hc đnh ngha tng hu
dng là toàn b lng tha mãn đt đc do tiêu dùng mt s lng hàng hóa hay
mt tp hp các hàng hóa, dch v nào đó trong mt khong thi gian nht đnh.
Tng hu dng đc ký hiu là U. Nh vy, mc hu dng mà mt cá nhân có
đc t vic tiêu dùng ph thuc vào s lng hàng hóa, dch v mà cá nhân đó


.
Hàm hu dng ca cá nhân có dng U
i
= U
ij
(X
1
,X
2,
X
3,
,X
k
) + 
ij
vi i =
1, 





; j = 1, 





trong đó X

không th hoàn toàn t mình ch đng la chn loi dch v theo ý mun mà ph
thuc rt nhiu vào bên cung ng (c s y t). C th, khi ngi bnh có nhu cu
khám cha bnh, vic điu tr bng phng pháp nào, thi gian bao lâu hoàn toàn
do thy thuc quyt đnh. Nh vy, bnh nhân ch có th la chn ni điu tr (c s
y t), còn đa phn bác s s là ngi chn phng pháp điu tr bnh. Do dch v y
t là loi hàng hóa gn lin vi tính mng con ngi nên trong nhng thi đim tính
mng b đe da, bnh nhân gn nh không có s la chn k c khi không còn kh
nng chi tr vin phí bnh nhân vn phi tip tc cha bnh. Có th nói đây là đc
đim khác bit nht ca th trng chm sóc sc khe không ging các loi hàng
hóa dch v khác, nu hàng hóa không phi là sc khe, ngi mua có th có nhiu
gii pháp la chn khác, thm trí tm thi không mua nu cha có kh nng tài
chính. Do có nhng đc đim riêng bit trên, nên c ch th trng không th vn
hành mt cách hiu qu (Lê Quang Cng, 2014)
Các nhà phân tích kinh tđã tha nhn rng trong th trng chm sóc sc
khe luôn tn ti các yu t tht bi th trng. Th trng y t không phi th
trng t do. Giá dch v chm sóc sc khe không da trên s tha thun t
nguyn ca ngi mua (bnh nhân) và ngi bán (s s y t) giá dch v do ngi
bán quyt đnh. Dch v y t là mt ngành dch v có điu kin, tc là có s hn ch
nht đnh đi vi s gia nhp th trng ca các nhà cung ng dch v y t. C th,
mun cung ng dch v y t cn đc cp giy phép hành ngh và cn đm bo
nhng điu kin nht đnh v c s vt cht do nhà nc qui đnh. Nói mt cách
khác, trong th trng y t không có s cnh tranh hoàn ho. Th trng chm sóc
sc khe vn mang trong mình yu t bt đi xng thông tin gia bên cung cp
dch v và bên s dng dch v. Trên thc t, bnh nhân bit rt ít v bnh tt và các
9 ch đnh điu tr ca bác s. Do vy, hu nh ngi bnh hoàn toàn phi da vào các
quyt đnh ca thy thuc, chính xác là thy thuc gi vai trò quyt đnh trong vic
la chn dch v y t (cu do cung quyt đnh). c đim ca dch v y t là hàng

(nm), gii tính (1 = nam gii; 0 = n gii), giáo dc (s nm đi hc), qui mô h
(hhsize), tng thu nhp ca h (totalinc), khong cách đn bnh vin (disotrea), tng
chi vin phí (totcossh) và mt s bin khác. Kt qu nghiên cu cho thy tui có
nh hng ti s la chn dch v chm sóc sc khe, c th nh sau 68,4% s
ngi trong đ tui t 20 tui đn 30 tui chn dch v chm sóc sc khe ca bnh
vin t nhân. Trong khi đó ch có 34,2% s ngi trong đ tui t 31 tui đn 40
tui chn bnh vin t nhân và có ti 54,1% s ngi trong đ tui t 41 tui đn
50 tui chn dch v chm sóc sc khe truyn thng. Gii tính có nh hng ti
la chn c s y t ca bnh nhân c th có 38% ch h là nam gii s dng thuc
truyn thng, trong khi 38,9% ch h là n gii chn dùng thuc tây. Ngoài ra, còn
có 34,5% ch h là nam gii chn dch v chm sóc sc khe hin đi trong khi đó
ch có 24,8% ch h là n gii chn dch v chm sóc sc khe hin đi. iu này
ng ý rng mc đ s dng c s y t hin đi thp hn  nhng ph n là ch h
so vi nam gii là ch h.Quy mô h vi h t bn thành viên ch xung thì chn
dch v y t hin đi thng xuyên trong khi 75% s h t 14 thành viên tr lên
không chn c s y t hin đi. Kt qu này hn na cho thy rng các bnh vin t
nhân ít đc la chn  khu vc nông thôn có th do chi phí cao. Giáo dc tác đng
quan trng đn quyt đnh la chn c s y t có ti 56,5% nhng ch h có trình
đ ph thông trung hc chn dch v chm sóc sc khe hin đi, trong khi đó có
ti 57,9% ch h không có trình đ giáo dc ph thông không chn c s y t hin
đi. Ngoài ra, nghiên cu cng cho thy có ti 60% các h có ch h bit ch
không chn c s y t hin đi. Kt qu này ng ý rng vic s dng dch v chm
sóc y t hin đi tng theo tri thc giáo dc. Khong cách ti c s y t cng nh
hng ti quyt đnh la chn c s y t. Vi khong cách t 0 kilomet đn bn
kilomet ch có 18% các h gia chn trung tâm y t công, trong khi đa s (62,1%)
chn bnh vin công. Nhng vi khong cách t 15km đn 19km thì có 42,1% các
h chn chm sóc y t truyn thng. Nghiên cu cng ch ra rng chi phí cho vin
11
} = Xβ
j
trong đó j đi din cho 3 la chn ca nhà
cung cp dch v y t ca B Y t hoc RMS hoc khu vc t nhân, usep là nhóm
12 c s ngi la chn các nhà cung cp t nhân, X là mt vector ca bin gii thích
và β
j
là h s ca vector bin gii thích la chn nhà cung cp j. Bin ph thuc là
s la chn nhà cung cp dch v chm sóc sc khe gm ba giá tr 1, 2 và 3 tng
ng vi la chn ba nhà cung ng là B Y t, RMS và khu vc t nhân. Bin đc
lp gm bin gii tính đc đo nh mt bin gi, bin v trí đa lý đc đo nh là
bin dummy, bin tui đc tính bng nm đy đ và đc coi nh bin liên tc,
bin giáo dc đc đo bng s nm đi hc, bin ngh nghip, bin tình trng hôn
nhân đc đo nh mt bin gi, bin quy mô h gia đình đc đo bng s thành
viên trong gia đình là bin liên tc, bin tình trng bo him (1= có bo him; 0 =
khác), bin cht lng bao gm mt s câu hi liên quan đn thi gian ch đi, v
sinh, cán b y t và mt s bin khác. Kt qu nghiên cu cho thy 41% ngi bnh
chn dch v chm sóc sc khe ca các trung tâm y t thuc B Y t, 9% bnh
nhân chn dch v chm sóc sc khe ca các bnh vin thuc B Y t, 7% bnh
nhân chn dch v chm sóc sc khe do RMS cung cp và 3,6% bnh nhân chn
dch v chm sóc sc khe do các t chc phi chính ph cung cp. Ngoài ra nghiên
cu cng cho thy có ti 27% bnh nhân chn dch v chm sóc sc khe ca
phòng khám t nhân và 11% chn t điu tr. Phân theo thu nhp 75,4% ngi có
thu nhp cao chn dch v y t t nhân trong khi 65,2% ngi có thu nhp thp
chn dch v y t ca các trung tâm y khoa thuc B Y t. Kt qu nghiên cu cng
cho thy các bin nhân khu hc, các yu t kinh t xã hi có nh hng đáng k
đn quyt đnh la chn c s y t ca bnh nhân. Nghiên cu kt lun rng khu

điu tr và sn khoa  mt c s y t. Bin đc lp bao gm đ tui ca ph n, s
con, tôn giáo, dân tc, ngh nghip, giáo dc, thu nhp và đa đim sinh sng (thành
th hay nông thôn). Mi bin nhân khu hc đc phân tích đu tiên là mt yu t
d báo đn bin đ có đc mt t s chênh thô (OR) và khong tin cy 95% (CI).
Bin liên quan đáng k (p<0.05) sau đó đc đa vào mt phân tích đa bin đ có
đc OR điu chnh và 95% CI. Kt qu nghiên cu nh sau vi dch v đt vòng
tránh thai có 71% ph n chn trm y t xã, 19% chn bnh vin huyn, 8% chn
phòng khám t nhân và 2% chn c s khác. Ti Tha Thiên Hu: các vùng nông
thôn t l chn trm y t xã là 76%, bnh vin huyn là 34%, nhng ti đô th t l
chn phòng khám t nhân là 50%, bnh vin huyn là 32%. Ti Vnh Long: 47%

Trích đoạn Khung phân tích ng 4.18:Xác s ut sau khigiá dv ng oi trù t ng theo đ ng parabol ng 4.19: Xác s ut khigiá d chv ni trút ng thêm mt tri uđ ng ng 4.21: Xác s ut khi thu nhp t ng thêm mt tri uđ ng

---