B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

BÙI TH HNG

TN TI HAY KHÔNG HIU NG TUYN J
TRONG TRNG HP CA VIT NAM?
LUN VN THC S KINH T TP H Chí Minh ậ Nm 2014 B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

BÙI TH HNG

Hunh Quang Anh và các anh ch đng nghip ti ni tôi đang công tác đư to điu
kin, giúp đ vƠ đng viên tinh thn trong sut quá trình hc tp và nghiên cu va
qua. Tt c đu là ngun đng lc mnh m giúp tôi vt qua nhng khó khn trong
thi gian nghiên cu và dành tâm huyt thc hin lun vn nƠy.

LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan bài lun vn v đ tài: “Tn ti hay không hiu ng tuyn
J trong trng hp ca Vit Nam?” là công trình nghiên cu ca bn thơn di s
hng dn ca GS.TS Trn Ngc Th vƠ cha tng đc công b trc đơy. Các
trích dn trong lun vn đu đc dn các ngun trong phm vi hiu bit ca tôi.
Ngun s liu và kt qu thc nghim đc thc hin trung thc và chính xác.

Tác gi Bùi Th Hng

MC LC
Trang ph bìa
Li cm n
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc các ký hiu, ch vit tt
Danh mc các bng, biu
Danh mc các hình v, biu đ
TÓM TT 1
CHNG I: GII THIU 2
1.1. Lý do chn đ tài 2
1.2. Tính cp thit ca đ tài 2
1.3. Mc tiêu nghiên cu 3

DANH MC CÁC KÝ HIU, CH VIT TT

Ký hiu
Din gii t vit tt
ARDL
Autoregressive Distributed Lag
CN
Trung Quc
CUSUM
Cumulative Sum
CUSUM
SQ

Cumulative Sum of Squares
DB
Bin Dummy
ECT
Error Correction Term
EU
European Union
JP
Nht Bn
KR
Hàn Quc
OLS
Ordinary Least Squares
RE
Real Exchange Rate
TB
Trade Balance

Bng 4.16. Phân tích mi quan h dài hn (Vit Nam ậ EU) 56
Bng 4.17. Phơn tích mi quan h ngn hn (Vit Nam ậ EU) 57
Bng 4.18. Kim đnh F v tn ti mi quan h dài hn
(Vit Nam ậ Trung Quc) 60
Bng 4.19. Phân tích mi quan h dài hn (Vit Nam ậ Trung Quc) 61
Bng 4.20. Phơn tích mi quan h ngn hn (Vit Nam ậ Trung Quc) 61
Bng 4.21. Các mt hƠng xut nhp khu nhiu nht ca Vit Nam 69
Bng PL1.1. Kim đnh F v tn ti mi quan h dài hn 79
Bng PL2.1. Các kim đnh đc trng 80

DANH MC CÁC HÌNH V, BIU 
Hình 1.1. T trng xut nhp khu ca Vit Nam vi nm đi tác ln 4
Hình 2.1. Hiu ng tuyn J 9
Hình 4.1.  th CUSUM và CUSUM
SQ
(Vit Nam - M) 42
Hình 4.2.  th CUSUM và CUSUM
SQ
(Vit Nam - Nht Bn) 48
Hình 4.3.  th CUSUM và CUSUM
SQ
(Vit Nam ậ Hàn Quc) 54
Hình 4.4.  th CUSUM và CUSUM
SQ
(Vit Nam ậ EU) 59
Hình 4.5.  th CUSUM và CUSUM
SQ
(Vit Nam ậ Trung Quc) 64
Trong hn hai thp k va qua, nn kinh t Vit Nam thng xuyên ri vƠo
trng thái nhp siêu hàng hóa. Vic nhp siêu hàng hóa liên tc kéo dài s gây rt
nhiu khó khn cho vic n đnh kinh t v mô vƠ gia tng áp lc đi vi d tr
ngoi t Có ý kin cho rng s mt giá thc t hoc gim giá đng ni t làm cho
xut khu r hn vƠ nhp khu đt tin hn vƠ do đó dn đn mt cán cơn thng
mi đc ci thin. Tuy nhiên, cán cơn thng mi ban đu b xu đi trong ngn
hn. Kt qu nghiên cu ti nhiu nc cho thy nhng kt qu thc nghim khác
nhau v vic liu điu chnh t giá có thc s tác đng tích cc lên cán cơn thng
mi hay không. Vy đi vi trng hp ca Vit Nam thì nh th nào? Bài nghiên
cu mang tên: “Tn ti hay không hiu ng tuyn J trong trng hp ca Vit
Nam?” đc thc hin nhm đích tr li câu hi đó thông qua vic kim chng
thc t hiu ng tuyn J gia Vit Nam vƠ các đi tác thng mi ln.
1.2. Tính cp thit ca đ tài
S lng ln các nghiên cu thc nghim đư đc tìm thy là cho các nn
kinh t phát trin và tiên tin, ni mƠ ngơn hƠng trung ng có quyn t ch cho
vic thc hin chính sách tin t. Trong đó, s tn ti ca đng cong J đc xác
3

nhn bi mt s nhà nghiên cu  các nc khác nhau. Tuy nhiên nhng phát hin
trc đơy v lý thuyt đng cong J không nht quán trong bi cnh các nn kinh t
đang phát trin vƠ đc bit là nn kinh t đang trong quá trình chuyn đi. c bit,
các nghiên cu v hiên tng đng cong J ti Vit Nam tng đi ít vƠ cha s
dng nhiu phng pháp khác đ kim đnh. Bài nghiên cu nƠy, do đó, s đc
thc hin theo phng pháp đc các nghiên cu gn đây áp dng (ARDL) và s
dng loi d liu đư đc nhiu tác gi khuyn ngh nhm đem đn kt qu kim
đnh tin cy hn (d liu cán cân thng mi song phng).
Trc thc t Vit Nam đang ngƠy cƠng hi nhp sâu rng vào nn kinh t
th gii, bt đu thc hin t do hóa thng mi vƠ đu t, áp lc cnh tranh trong
các mi quan h thng mi song phng ngƠy cƠng khc lit thì vic kim chng
thc nhim nhm đánh giá tác đng ngn hn và dài hn ca vic gim giá đng ni

18.7%
10.1%
10.4%
42.3%
5.0%
15.1%
4.6%
8.3%
28.5%
38.5%
13.8%
5.0%
18.1%
10.3%
10.0%
42.8%
6.1%
15.7%
4.0%
8.8%
28.0%
37.5%
5

1.5. Kt cu ca lun vn
Lun vn đc chia thƠnh 5 chng. Trong các chng tip theo, Chng II
nêu lên tng quan v lý thuyt hiu ng tuyn J và các nghiên cu thc nghim
trc đơy v hin tng này ti mt s quc gia trên th gii. Chng III s trình
bày v mô hình nghiên cu vƠ phng pháp kim đnh mô hình. Kt qu thc
nghim đc th hin theo tng đi tác thng mi ti Chng IV. VƠ chng cui

ca giá tr tuyt đi ca các đ co giãn ca tng cu xut khu và nhp khu ln
hn 1.
Trc ht cn thy rng cán cơn thng mi đc biu th bng giá tr xut
khu và nhp khu ch không phi bng khi lng. Khi gim giá đng ni t s
to ra hiu ng lên giá c và hiu ng lên khi lng (Nguyn Vn Tin, 2009), c
th:
- Hiu ng khi lng: gim giá đng ni t làm cho khi lng xut khu
tng, khi lng nhp khu gim, do đó cán cơn thng mi có xu hng
đc ci thin.
- Hiu ng giá c: gim giá đng ni t, tc là t giá thc tng. Xét trng hp
cán cơn thng mi Vit Nam tính bng USD thì khi t giá thc tng lƠm
cho giá c hàng hóa xut khu tính bng ngoi t gim (giá c hàng hóa nhp
khu tính bng ngoi t không đi), do đó cán cơn thng mi có xu hng
xu đi.
Hiu ng ròng ca cán cơn thng mi (đc ci thin hay tr nên xu đi)
ph thuc vào tính tri ca hiu ng khi lng hay hiu ng giá c nh th hin
trong Bng 2.1:

8

Bng 2.1. Hiu ng ròng ca cán cơn thng mi

Hiu ng tri
Din gii
Cán cân
thng mi
Kh nng 1
Hiu ng giá
c
Khi lng xut khu tng vƠ

xem xét vn đ trên mt khía cnh khác, đó lƠ theo chiu thi gian. Hiu ng giá c
có tác dng ngay lp tc ngay sau khi gim giá ni t, trong khi đó hiu ng khi
lng ch có tác dng sau mt thi gian nht đnh. iu này xy ra là vì khi lng
9

xut khu và nhp khu không co dãn trong ngn hn, mà ch co dãn t t trong dài
hn. Do đó, s mt giá thc t hoc gim giá đng ni t khó tránh khi đc mt
hiu ng đó lƠ cán cơn thng mi trong ngn hn b xu đi trc khi ci thin cán
cơn thng mi trong dài hn. Hay nói cách khác, trong ngn hn, hiu ng giá c
có tính tri hn so vi hiu ng khi lng, nên đư lƠm cho cán cơn thng mi b
xu đi. Trong dƠi hn, khi lng xut khu và nhp khu bt đu co giãn, làm cho
hiu ng khi lng có tính tri hn hiu ng giá c, do đó cán cơn thng mi
đc ci thin. Magee (1973) đt tên cho điu này là hin tng đng cong J,
trong trng hp này din bin theo thi gian ca cán cơn thng mi tng t nh
ch J.

Hình 2.1. Hiu ng tuyn J
Có nhiu nguyên nhân gii thích ti sao khi lng xut khu và nhp khu
không co dãn ngay lp tc. Nhìn chung ngi tiêu dùng  trong nc và  nc
ngoài cn có mt thi gian đ điu chnh c cu u tiên tiêu dùng sau khi đng ni
t gim giá bi vì h có nhng lo lng v cht lng hƠng hóa, đ tin cy, danh
ting c s sn xut v.v… Bên cnh đó, mc dù t giá thc tng to thun li cho
xut khu nhng các nhƠ sn xut cn phi có mt thi gian nht đnh đ m rng
sn xut, chng hn nh xơy dng thêm nhƠ xng, tuyn dng nhân viên mi, ci
10

to đt trng v.v… hoc đn gin lƠ vì các đn hƠng xut khu và nhp khu đư
đc thit lp t trc và thc hin trong mt khong thi gian nht đnh (Trn
Ngc Th vƠ Nguyn Ngc nh, 2012). Ngoài ra, bn thân các nhà sn xut 
nc ngoƠi cng không hn s ngi yên, h có th h giá hàng hóa ca h xung đ

J cho cán cân ca Malaysia.
- Nghiên cu s dng phng pháp ARDL
Trong khi khá nhiu nghiên cu trc đơy v hiu ng tuyn J đư s dng
phơn tích đng liên kt và sai s điu chnh. Tuy nhiên, trc ht, bc ca các bin
có th không bng nhau; th hai, nhng bin đng ngn hn và dài hn có th
không đc nm bt ht nu các bc phc tp đc đòi hi đ thit lp mô hình
hiu chnh sai s. Mt phng pháp khác đc phát trin khá ph bin trong nhng
nm gn đơy bi thành công ca nó khi gii quyt 2 vn đ phía trên: mô hình
ARDL (Autoregression Distributed Lag) ca Pesaran et al. (2001).
Trong s các nghiên cu cán cơn thng mi tng hp s dng phng pháp
ARDL, Rehman, H. and Afzal, M. (2003) nghiên cu Pakistan tìm thy bng chng
thc nghim cho hiu ng tuyn J và h đ ngh rng nên phi tng hp d liu;
Arora, A., Bahmani-Oskooee, M. and Goswami, G. (2003) đư kim tra cán cân
thng mi n  vi 6 đi tác công nghip tìm thy hiu ng trong dài hn (vi 4
quc gia) nhng không có hiu ng tuyn J; Bahmani-Oskooee, M., Goswami, G.
and Tulukdar, B. (2005) cng tht bi khi tìm bng chng thc nghim cho Úc;
Bahmani-Oskooee, M. and Wang, Y. (2006) cng tìm thy nhng h s có ý ngha
ngn hn trong c lng cán cơn thng mi Trung Quc vi 13 đi tác thng
mi; v.v…
Khá nhiu các nghiên cu thc nghim tt v đng cong J đư đc tin
hành trong ba thp k qua s dng hai phng pháp tip cn riêng bit; phng
pháp tip cn cán cơn thng mi tng hp vƠ phng pháp tip cn cán cân thng
mi song phng. C hai loi phng pháp tip cn, mt lƠ phng pháp giao dch
cán cơn thng mi tng hp vi dòng chy thng mi gia mt quc gia và phn
12

còn li ca th gii trong khi phng pháp còn li thì xem xét dòng chy thng
mi gia mt quc gia vƠ các đi tác kinh doanh ca mình. iu hin nhiên t các
nghiên cu da trên phng pháp tip cn tng hp đó đu gp phi nhng vn đ
sai lch kt hp. Vì mt thc t nh vy, các nhà nghiên cu đ xut x lý song

S dng d liu thng
kê theo tháng trong
khong thi gian 1969 -
1973. Tác gi phơn tích
3 trng hp:
- Các hp đng ký trc
khi phá giá tin t
- Các hp đng ký mi
sau khi phá giá tin t,
c th lƠ giai đon xy
ra hin tng truyn dn
- S điu chnh s lng
u tiên, nhng hp đng đư ký trc đó
đóng vai trò chi phi cán cơn thng mi.
Theo thi gian, nhng hp đng ký mi sau
khi phá giá tin t bt đu chim u th, trong
thi gian ngn xy ra hin tng truyn dn
nƠy, cán cơn thng mi có th tng lên,
nhng vn cha thay đi ngay tc khc do
hiu ng giá c vn chim u th hn hiu
ng s lng. Tác gi xác đnh có th có hay
không có đng cong ch J, tuy nhiên trong
dƠi hn, s phá giá tin t có trin vng tác
đng đn cán cơn thng mi.
14

Bahmani-Oskooee, M. (1985) (Bahmani-Oskooee, 1985)
Devaluation and
the J-curve:
Some evidence

Economics
Letters, 11,
351ậ354.
Fiji
S dng d liu theo
nm t 1970-2002 và mô
hình ARDL.  co giưn
theo thi gian đc c
tính bng cách s dng
phng pháp DOLS
(Dynamic ordinary least
squares) và FMOLS
(Fully Modified
Trong s các kt qu quan trng ca tác gi,
tác gi thy rng có mt mi quan h dƠi hn
gia cán cơn thng mi vƠ các yu t tác
đng đn nó. Có bng chng ca hiu ng
tuyn J; đng thi tng trng thu nhp
trong nc nh hng xu đn cán cơn
thng mi ca Fiji trong khi thu nhp nc
ngoƠi thì ci thin nó.
15

Ordinary Least Squares)
Singh, Tarlok (2004)
Testing J-curve
hypothesis and
analysing the
effect of
exchange rate

đng liên kt Johansen,
mô hình ECM vƠ phn
ng xung
Không có hiu ng tuyn J, tuy nhiên vn đáp
ng đc điu kin Mashall-Lerner.
16

Ardalani, Z. and Bahmani-Oskooee, M. (2007) (Ardalani, Z. and Bahmani-Oskooee, M., 2007)
Is there a J-
curve at the
industry level
Economics
Bulletin,
6(26), 1-12
M vi d
liu phơn cp
thành 66
ngành công
nghip
S dng d liu theo
tháng t tháng 1 nm
1991 đn tháng 8 nm
2002 kt hp mô hình
ARDL
Kt qu cho thy bng chng v hiu ng
tuyn J ch trong sáu ngƠnh công nghip. Tuy
nhiên, tác đng tích cc trong dƠi hn ca
gim giá đng ni t đc ghi nhn cho 22
ngƠnh công nghip.
Bahmani-Oskooee, M., Kutan, A.M., (2009) (Bahmani-Oskooee, M. and Kutan, A.M., 2009)