B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.H CHÍ MINH
=====

=====
NGUYN TH P
NGHIÊN CUăTỄCăNG CA THÂM HT
NGỂNăSỄCHăN LMăPHỄT:ăTRNG HP
CÁC QUCăGIAăỌNGăNAMăỄ LUNăVNăTHC S KINH T TP. H Chí Minh ậ Nmă2014
B GIÁO DCăVÀăÀOăTO


PGS.TS. BÙI TH MAI HOÀI

TP. H Chí Minh ậ Nmă2014LIăCAMăOAN Tôi xin cam đoan rng đơy lƠ công trình nghiên cu ca tôi, có s h tr t Ging
viên hng dn là PGS. TS Bùi Th Mai Hoài. Các ni dung nghiên cu và kt
qu trong đ tài này là trung thc vƠ cha tng đc ai công b trong bt c công
trình nào. Nhng s liu trong các bng biu phc v cho vic phân tích, nhn xét,
đánh giá đc chính tác gi thu thp t các ngun khác nhau có ghi trong phn tài
liu tham kho. Nu phát hin có bt k s gian ln nào tôi xin hoàn toàn chu
trách nhim trc Hi đng, cng nh kt qu lun vn ca mình.
TP.HCM, ngày tháng nm 2014
Tác gi Nguyn Th p
MCăLC
TRANGăPHăBỊA
LIăCAMăOAN

1.4 Mi quan h gia tng trng kinh t và lm phát 16
1.5 Lý thuyt v tin t 17
1.6 Tác đng ca chính sách t giá đn lm phát 17
1.6.1 C ch chuyn dch nhng thay đi ca t giá hi đoái vƠo giá c 18
1.6.2 Các yu t quyt đnh ca tác đng truyn ti 19
1.6.3 Tác đng truyn ti ca t giá vào giá: Mt hin tng phi tuyn 20
KT LUN CHNG 1 22
CHNG 2: PHNG PHÁP LUN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU 23
2.1 Phng pháp lun 23
2.2 Mô hình nghiên cu 25
2.3 D liu nghiên cu thc nghim 26
2.4 Kim đnh tr riêng nghim đn v bng 38
2.5 Các nhân t tác đng đn lm phát 40
2.5.1 Trng hp lm phát đc đo lng bng CPI 40
2.5.2 Trng hp lm phát đc đo lng bng h s gim phát 41
2.6 Kim đnh tính đng liên kt 43
2.6.1 Trng hp lm phát đc đo lng bng CPI 43
2.6.2 Trng hp lm phát đc đo lng bng h s gim phát 43
2.7 Kt qu hi quy 43
2.7.1 Mô hình fixed effects 43
2.7.2 Mô hình random effects 44
2.8 Kim đnh Hausman 46
2.8.1 Trng hp lm phát đc đo lng bng CPI 46
2.8.2 Trng hp lm phát đc đo lng bng GDP deflator 47
2.9 Các kim đnh phn d trong mô hình REM 47
2.9.1 Kim đnh phng sai sai s thay đi trong mô hình REM 47
2.9.2 Kim đnh t tng quan trong mô hình REM 49

- GDP Deflator: Gross Domestic Product deflator - Ch s gim phát GDP
- IMF: Qu tin t quc t
- NSNN: Ngơn sách NhƠ Nc
DANH MC CÁC BNG Bng 2.1: Thng kê mô t các bin d liu 27
Bng 2.2: Kim đnh nghim đn v bng Dickey-Fuller 39
Bng 2.3: Kt qu hi quy đi vi mô hình lm phát tính bng CPI 41
Bng 2.4: Kt qu hi quy đi vi mô hình lm phát tính bng GDPD 42
Bng 2.5: Kt qu ca fixed effects 44
Bng 2.6: Kt qu ca random effects 45
Bng 2.7: Kt qu kim đnh Hausman đi vi mô hình lm phát tính bng CPI 46
Bng 2.8: Kt qu kim đnh Hausman đi vi mô hình lm phát tính bng GDPD
47
Bng 2.9: Kt qu mô hình hi quy ph 50

DANH MC CÁC HÌNH V

Hình 1.1: Kênh trc tip tác đng truyn dn ca t giá 19
Hình 1.2: S đ tác đng truyn ti ca t giá đn giá 19
Hình 2.1. Kt qu kim đnh phng sai sai s thay đi đi vi REM (Breusch and
Pagan Lagrangian multiplier test) khi đo lng lm phát bng CPI. 48
Hình 2.2. Kt qu kim đnh phng sai sai s thay đi đi vi REM (Breusch and

1991-2012 59
 th 3.4: C cu chi ngân sách Vit Nam trung bình giai đon 1991-2012 60

1

LIăMăU
1. LỦădoăchnăđătƠi
Thâm ht ngân sách là vn đ nhiu quc gia trên th gii đƣ vƠ đang phi đi mt
vi nhng mc đ cao thp khác nhau. Thâm ht ngân sách không ch xy ra  các
nc đang phát trin và kém phát trin mà còn xy ra  các nc phát trin trên th
gii. Gn đơy, s liu ngân sách  nhiu nc đc công b cho thy các nc
trong khu vc chơu Á đang phi vt ln vi thâm ht ngơn sách nhƠ nc khng l,
do tht thu t thu mà các khon chi (chi cho tr cp tht nghip, bo him tht
nghip, chi tr cp nng lng…) li ngƠy cƠng tng cao. Mt khác, tình trng lm
phát gia tng  các nc chơu Á trong giai đon gn đơy cng lƠ vn đ cn phi
quan tâm vì nó nh hng đn vic phát trin kinh t, nâng cao cht lng đi sng
nhân dân và n đnh xã hi.
Có nhiu tranh lun v vic liu thâm ht ngân sách có dn đn lm phát hay
không? Oyejide (1972) lp lun rng trong mt nc kém phát trin, s gia tng
thâm ht ngân sách luôn đng hành vi s gia tng lm phát. iu này nh hng
ti s phát trin ca nn kinh t vƠ lƠm thay đi các quyt đnh ngân sách. Vì vy,
đánh giá tác đng ca thâm ht ngân sách ti lm phát có mt vai trò quan trng đi
vi các nhà hoch đnh chính sách. Các công trình nghiên cu trên nhng nn kinh
t phát trin, đang phát trin và kém phát trin trc đơy đƣ xác đnh nh hng ca
thâm ht ngơn sách đn lm phát cng nh mc đ tác đng ca nó. Bng vic kim
đnh trong thc t qua mô hình kinh t lng s giúp ta có cái nhìn tng quát hn v
tác đng ca thâm ht ngơn sách đn lm phát đ đa ra các gii pháp kim ch lm

Nhm đánh giá tác đng ca thâm ht ngơn sách đn lm phát, tác gi dùng phng
pháp đnh lng vi 2 k thut:
- Fixed effect
- Random effect
NgoƠi ra, đ tài s dng kim đnh Hausman đ la chn k thut phù hp.
7. óngăăgópăcaăđătƠiă
-  tài nghiên cu là bng chng thc nghim, mt ln na khng đnh li các lý
thuyt trc đó đúng trong trng hp các quc gia đang phát trin ông Nam Á. 3

- Là ngun cung cp tài liu tham kho cho các nhà nghiên cu và nhng ngi
quan tơm đn lnh vc này.
- T thng kê, mô t vƠ đnh lng tác đng ca thâm ht ngơn sách đn lm phát,
đƣ tìm ra mi tng quan gia thâm ht ngân sách và lm phát. Thông qua đó,
nhƠ điu hƠnh chính sách có cái nhìn rõ hn v nhng yu t tác đng đn lm
phát, đ t đó có gii pháp điu chnh lm phát thích hp trong nn kinh t cho
tng giai đon.
8. Hnăch
 tài s dng d liu bng nên không th đa ra kin ngh c th đi vi tng quc
gia. NgoƠi ra đ tƠi cha xem xét vn đ la chn gia mc tiêu kim ch lm phát
thông qua gim thâm ht và mc tiêu tng trng kinh t.
9. KtăcuăđătƠi
Chngă1: Tng quan lý thuyt v thâm ht ngân sách và lm phát
Chngă2: Phng pháp lun và mô hình nghiên cu
Chngă3: Mt s kin ngh 4


Lm phát do cu kéo:
Khi nn kinh t đt ti hoc vt quá sn lng tim nng, vic tng tng mc cu
dn ti lm phát, đc gi là lm phát do cu kéo hay lm phát nhu cu. (Khi nhu
cu ca th trng v mt mt hƠng nƠo đó tng lên s kéo theo s tng lên v giá c
ca mt hƠng đó. Giá c ca các mt hƠng khác cng theo đó leo thang, dn đn s
tng giá ca hu ht các loi hàng hóa trên th trng).
Lmăphátădoăchiăphíăđy:
Khi chi phí sn xut kinh doanh tng s đy giá c tng lên ngay c khi các yu t
sn xut cha đc s dng đy đ, đc gi là lm phát do chi phí đy. Chi phí
đy ca các doanh nghip bao gm tin lng, giá c nguyên liu đu vào, máy
móc, chi phí bo him cho công nhân, thu Khi giá c ca mt hoc vài yu t này
tng lên thì tng chi phí sn xut ca các xí nghip chc chn cng tng lên, vì th
mà giá thành sn phm cng s tng lên nhm bo toàn li nhun và th là mc giá
chung ca toàn th nn kinh t cng s tng.
Lm phát quán tính:
Lm phát quán tính còn đc gi là lm phát d đoán. ó lƠ loi lm phát mà mi
ngi d đoán nó s xy ra trong tng lai. Khi mi ngi d đoán đc mc lm
phát trong tng lai, h s đa t l lm phát này vào các hp đng kinh t, hp
đng lao đng,…
Mt khác, có nhng nguyên nhân ch quan bt ngun t nhng chính sách qun lý
kinh t không phù hp ca NhƠ Nc nh chính sách c cu kinh t, chính sách lãi
sut,… lƠm cho nn kinh t quc dân b mt cân đi, kinh t tng trng chm nh
hng đn nn kinh t tài chính quc gia. Mt khi NSNN b thâm ht thì tt yu là
NhƠ Nc phi tng ch s phát hành tin. c bit đi vi mt s quc gia, trong
nhng điu kin nht đnh, NhƠ Nc ch trng dùng lm phát nh mt công c
đ thc thi chính sách phát trin kinh t.
NgoƠi ra, nguyên nhơn khách quan đa đn nh thiên tai, chin tranh, tình hình bin
đng ca th trng nguyên vt liu, nhiên liu trên th gii, …


(= cho vay mi ậ thu n gc)
Nguyên tc: A + B +C = D + E + F
Công thc tính thâm ht NSNN ca mt nm s nh sau:
Bi chi NSNN (C) = (D + E + F) ậ (A + B)
Bi chi NSNN không hn luôn luôn là biu hin ca tình trng kinh t tt hay xu,
cng không hn luôn là biu hin ca s điu hành NSNN hp lỦ hay cha. Song 7

bi chi NSNN là tình trng đc quan tơm đc bit bi vì nó biu hin cho s thiu
ht ngun lc so vi nhu cu, có tác đng đa chiu đi vi nn kinh t và cha đng
nhiu mâu thun ni ti. Chng hn chính sách ch đng bi chi trong phm vi kim
soát đc có th đa nn kinh t thoát khi giai đon suy thoái. Song, bi chi kéo
dài s làm cho n công gia tng, kt qu là to sc ép đi vi chính sách qun lý n
vƠ chèn ép đu t ca khu vc t, áp lc gia tng lm phát.
Quan đim ngân sách cân bng tuyt đi ch đúng trong bi cnh ca nhng nn
kinh t hƠng hoá còn s khai, vai trò ca NhƠ Nc cha đc m rng, hoc trong
điu kin nn kinh t phi rt giƠu có, ngơn sách có đ ngun tƠi chính đm bo cho
nhu cu chi tiêu hƠng nm ca NhƠ Nc, hoc trong môi trng kinh t cnh tranh
t do hoàn ho.
Quan đim ca Keynes: Chính ph cn kích thích mc tiêu dùng bng cách “b
thêm tin vƠo túi” ngi tiêu th thông qua vic ct gim thu và trc tip gia tng
chi tiêu ca chính ph. Ông ng h thâm ht NSNN và cho rng đó lƠ công c ca
chính sách tƠi chính đ lƠm cho nhƠ nc có th to nh hng trên tng mc cu
vƠ công n vic làm trong nn kinh t. Keynes cho rng đ bù đp nhng thiu ht
NSNN cn in thêm tin giy (Nguyn Ngc Hùng, 2006)
i vi nhng quc gia có nn kinh t đc xp loi đang phát trin, các quc gia
nƠy đang trong quá trình công nghip hóa ậ hin đi hóa thì quan đim ngân sách
thâm ht có mc đ đc chp nhn.

tng cao, các th trng t hàng hóa dch v cho đn th trng vn thu hp dn
đn nhng hu qu tiêu cc v kinh t, xã hi. Do đó, tình trng thu ngân sách nhà
nc st gim so vi trc giai đon suy thoái; trong khi đó ngoƠi các khon chi
thng xuyên ngân sách nhà nc, Chính ph cn chi khuyn khích đu t, sn xut
nhm khôi phc nn kinh t vƠ điu tt yu không th tránh khi là thâm ht ngân
sách càng ln. Tng t, khi thiên tai hay chin tranh xy ra, sn lng quc gia
suy gim, sn xut đình tr, thu ngân sách nhƠ nc gim sút nhng các khon chi
ngân sách li có xu hng tng nhm phc v chin tranh, nhm tr cp ngi t
nn,
Nhóm nguyên nhân th nht lƠ tác đng ca chính sách c cu thu chi ca Nhà
Nc. NhƠ Nc không sp xp đc nhu cu chi tiêu cho phù hp vi kh nng, 9

c cu chi tiêu vƠ đu t không hp lỦ gơy lng phí, không có bin pháp thích hp
đ khai thác đ ngun lc vƠ nuôi dng ngun thu. Mc bi chi do tác đng ca
chính sách c cu thu chi gơy ra đc gi là bi chi c cu.
Nguyên nhân th hai lƠ tác đng ca chu k. Do nn kinh t suy thoái theo chu k
hoc nh hng bi thiên tai hay chin tranh, thu NSNN gim sút tng đi so vi
nhu cu chi tiêu đ phc hi nn kinh t. Mc bi chi do tác đng ca chu k gây ra
đc gi là bi chi chu k.
Các nguyên nhân khách quan:
- Do nn kinh t suy thoái mang tính chu k.
- Thiên tai, tình hình bt n chính tr, chin tranh.
Các nguyên nhân ch quan:
- Do qun lỦ vƠ điu hành ngân sách bt hp lý.
- Do NhƠ Nc ch đng s dng bi chi NSNN nh mt c sc bén ca chính
sách tài khóa.
- Do cách đo lng bi chi.

nhng quan đim khác nhau.
- Trng phái tin t cho rng cung tin gây ra lm phát. Nu chính sách tin t
thích ng vi thâm ht ngân sách bng cách gia tng cung tin liên tc trong
thi gian dài. Vic tài tr thâm ht này ln lt lƠm gia tng tng cu v hàng
hóa và dch v, gia tng trên mc sn lng t nhiên. Lao đng ngƠy cƠng tng
yêu cu tng lng, t đó dn đn s thay đi trong tng cung theo hng gim
xung. Sau mt thi gian nn kinh t tr li mc sn lng t nhiên. Tuy nhiên,
điu này xy ra ti các chi phí ca giá c cao hn thng xuyên. Theo quan
đim tin t, thâm ht ngân sách có th dn đn lm phát, nhng ch đn mc
mà cung tin tng thêm đ tài tr (Hamburger và Zwick (1981)). Friedman
(1968) lp lun rng nhng nhà hoch đnh chính sách tin t có th kim soát
lm phát, đc bit trong dài hn vi vic kim soát cung tin. Thâm ht ngân
sách có th dn đn lm phát, nhng ch trong phm vi mà h phát hành tin tài
tr. Vic tài tr thâm ht ngân sách bng cách phát hành trái phiu có dn đn
lm phát hay không ph thuc vào cách tip cn ca các nhà hoch đnh chính
sách tin t. Nu h chn n đnh lãi sut và phát hành trái phiu đ tài tr 11

khon thâm ht ngân sách thì s dn đn lm phát vì m rng cung tin, dn đn
giá c tng cao. Trong mô hình tin t, nhng thay đi trong t l lm phát ph
thuc cht ch vào s thay đi trong cung tin. Nói chung, thâm ht ngân sách
không trc tip gây áp lc lm phát, mà nó nh hng đn mc giá thông qua
cung tin và k vng ca xã hi, t đó lƠm bin đng giá. Nhà kinh t theo ch
ngha tin t ni ting Milton Friedman cho rng: "Lm phát mi lúc mi ni lƠ
mt hin tng tin t". Lý gii rng vic giá c liên tc gia tng luôn đi kèm
vic gia tng liên tc trong cung tin trc đó.
- Trng phái tân c đin cho rng tng thơm ht hin ti s kéo theo s gia tng
v gánh nng thu trong tng lai. Theo đó, ngi tiêu dùng s có xu hng

kích thích tng trng ch có th mang li hiu qu trong bi cnh tng cu st
gim (ví d nh trng hp xy ra suy thoái). Khi mà nn kinh t đang hot
đng  mc toàn dng nhơn công (không có d tha v các yu t sn xut),
vic tng thơm ht ngân sách không nhng không có tác đng đn tng cu mà
còn có nguy c đa nn kinh t trc nhng ri ro mi, trong đó đáng k nht s
là s gia tng v sc ép lm phát.
- Khác vi các trng phái nói trên, quan đim ca trng phái Ricardo cho rng,
thâm ht ngơn sách không tác đng đn các bin s kinh t v mô c trong ngn
hn và dài hn. Theo trng phái này nh hng ca thâm ht ngân sách và thu
đi vi tiêu dùng lƠ tng đng nhau. Quan đim Barro-Ricardo li cho rng
bin pháp ct gim thu đc bù đp bng n chính ph không kích thích chi
tiêu ngay c trong ngn hn vì không lƠm tng thu nhp thng xuyên ca các
cá nhân mà nó ch làm dch chuyn thu t hin ti sang tng lai. Các cá nhơn
d tính rng, hin gi chính ph gim thu và phát hành trái phiu bù đp thâm
ht, thì đn mt thi đim trong tng lai chính ph s li tng thu đ có tin
tr n hoc in tin đ tr n (mà hu qu là lm phát tng tc); do đó, ngi ta
tit kim hin ti đ có tin đóng thu trong tng lai hoc mua hàng hóa và
dch v s lên giá. Nói cách khác, ngi tiêu dùng thng d đoán tng lai,
quyt đnh tiêu dùng ca h không ch da vào thu nhp hin ti mà còn da vào
thu nhp k vng trong tng lai. Theo trng phái Ricardo, thâm ht ngân sách
s không có tác đng đn tit kim vƠ đu t. Theo h khi thâm ht ngân sách
tng do gim thu thì thu nhp kh dng ca ngi dơn tng lên, hn na ngi
dân ý thc đc ct gim thu trong hin ti s dn đn tng thu trong tng 13

lai, do vy h s tit kim nhiu hn.Trong khi đó, thơm ht ngân sách làm cho
tit kim ca khu vc NhƠ Nc gim xung. Theo đó, tit kim quc gia đc
hiu là tng ca tit kim t nhơn vƠ tit kim ca NhƠ Nc s không đi. Do

lnh vc thng mi nc ngoài và mt c ch điu chnh giá chung đi vi d liu
chui thi gian ca Hoa K t nm 1951-1986, nghiên cu cng cung cp kt qu
tng t là không có mi quan h thc nghim gia thâm ht ngân sách và lm phát
 Hoa k.
Trng hp thâm ht ngân sách và lm phát có liên kt mnh m ch trong
thi gian lm phát cao:
Sargent và Wallace (1981) ng h quan đim: Ngơn hƠng Trung ng buc phi
phát hành tin đ tài tr thâm ht ngay bây gi hoc trong các giai đon sau. Nh
vy s dn đn kt qu tng cung tin và lm phát ít nht trong dài hn.
Mt cách nhìn khác, theo Miller (1983) lp lun rng thâm ht ngân sách không
nht thit gây ra lm phát cho dù tin t hóa thâm ht hay không. Theo Miller, chính
sách thâm ht dn đn lm phát thông qua các kênh khác nhau. Ngân hàng Trung
ng có th b buc lƠ ni tƠi tr cho thâm ht ngơn sách nh Sargent vƠ Wallace
(1981). Nhng, ngay c khi ngơn hƠng Trung ng không phát hƠnh tin đ bù đp
thâm ht, thâm ht ngân sách vn gây ra lm phát thông qua tác đng ln át. ó lƠ,
không tin t hóa thâm ht dn đn lãi sut cao hn. Lƣi sut cao hn ln át đu t
t nhơn, vƠ t đó lƠm gim tc đ tng trng sn lng thc t. Lãi sut cao cng
thúc đy lnh vc tƠi chính đi mi h thng thanh toán và làm trái phiu chính ph
thay th tin. Thông qua vic kim tra d liu hƠng quỦ giai đon 1947-1980  M,
Miller đƣ ch ra rng thâm ht ngân sách trong mi trng hp (dù phát hành tin đ
tài tr hay không) đu to ra áp lc lm phát trong nn kinh t.
Nhng Fischer (1989), bng cách phân tích mi quan h gia thâm ht ngân sách và
lm phát  94 quc gia trong giai đon 1960-1995 cho thy ch nhng nc có lm
phát cao có mi quan h mnh m gia lm phát và thâm ht ngơn sách. Ông lu Ủ
rng lm phát cao làm gim hiu qu trên doanh thu thu đc bit đn nh hiu
ng Tanzi-Olivera. 15