B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH
NGUYN PHI KHANH
CÁC YU T TỄCăNG N TNG S THU THU
NGHIÊN CUăTRNG HP CÁC QUCăGIAăÔNGăNAMăÁ
LUNăVNăTHC S KINH T
TP H ChíăMinh,ănmă2013 B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
NGUYN PHI KHANH
CÁC YU T TỄCăNG N TNG S THU THU
NGHIÊN CUăTRNG HP CÁC QUC GIA ÔNGăNAMăÁ Chuyên ngành: Tài chính ậ Ngân hàng
Mã s: 60340201

LUNăVNăTHC S KINH T

Ngiăhng dn khoa hc: TS. Phm Quc Hùng
TP H Chí Minh, nmă2013 Liăcamăđoan
Tôiăxinăcamăđoanăđâyălàăcôngătrìnhănghiênăcu ca riêng tôi. Các s liu,

Chngă3:ăPhngăphápănghiênăcu 37
3.1. Phngăphápănghiênăcu 37
3.2. oălngăcácăbinătrongămôăhìnhănghiênăcu 38
3.3. D liu nghiên cu thc nghim 39
3.4. K thut hi qui 44
Chngă4.ăKt qu và tho lun 48
4.1. Phân tích bngăđ th 48
4.2. Kt qu 51
Chngă5.ăKt lun 53 5.1. Kt lun 53
5.2. Hàm ý chính sách 53
Tài liu tham kho
Ph lc Danhămcăcácăkýăhiu,ăchăvitătt
ADB Ngân hàng Phát trin châu Á
ASEAN Hip hi các qucăgiaăôngăNamăÁ
FEM Mô hình các nhăhng c đnh
FTA Hipăđnhăthngămi t do
GDP Tng sn phm quc ni
GNP Tng sn phm quc gia
OLS Bìnhăphngăbéănhtăthôngăthng
REM Mô hình nhăhng ngu nhiên
WTO T chcăThngămi Th gii

nht đ thúcăđy kh nngăhotăđng ca ngành công cng,ăđ tài tr choăchngă
trình bo him xã hi vàăđ tr n các khon n công.
 đtăđc các Mc tiêu Phát trin Thiên niên k, cn mt n lc phi hp
t c cácănc phát trinăvàăcácăncăđangăphátătrin. Vin tr t các nc phát
trin s phiătng đángăk đ đtăđc các Mc tiêu Phát trin Thiên niên k.
Các nc phát trinăcngăcn tp trung ci thin vic tip cn th trng cho xut
khu ca các ncăđang phát trin bng cách loi b thu quan và tr cp trong
nc.
Tuy nhiên, do s ph thuc quá nhiuăvàoătàiăchínhănc ngoài trong thi
gian dài có th dnăđn vnăđ v bn vng n, doăđóăcácăncăđangăphát trin
cn phi da ch yu vào huyăđng ngunăthuătrongănc. Kinh nghim vi huy
đng ngun lc trong các nc đangăphátătrinătrongăvòngă25ănmăquaăđưăb pha
trn.  cácăncănhăBotswana, Israel, Kuwait và Seychelles, t trng s thu
thu/GDP ca chính ph trungă ngă tngă hnă 40%. Mtă khác,ă cácă ncă nhă
Argentina, Nigeria, GuatemalaăvàăBurkinaăFasoăđưărtăkhóăkhn đ tngăs thu
thu ca h trên 11%.
Trong bài nghiên cu này, chúng ta xem nhng yu t cu trúc nhăthu nhp
bìnhăquânăđuăngi,ăđ m thngămi, t trng ngành nông nghip và công
nghip trong GDP và lm phát có th gii thích s thayă đi trong ngun huy
đng ca cácăncăđangăphátătrin. C th hn,ăchúngătaănhìnăvàoănhng yu t
chínhătácăđngăđn tng s thu thu ca chính quynătrungăng,ăvà phân tích
2

mcăđ nhăhng ca các yu t này.
 cácănc Asean,ătrongăđóăcóăVit Nam gim s ph thuc quá nhiu vào
tàiă chínhă nc ngoài, bng cách da ch yu vào huyă đng ngun thu trong
nc, trongăđóăthu là ngun thu chính.  tàiă“Cácăyu t tácăđngăđn tng s
thu thu - nghiên cuătrng hp các qucăgiaăôngăNamăÁ”ăđc la chnăđ
thc hin và nghiên cu thc nghim.
1.2. Mc tiêu nghiên cu

vi thu sut rt thp hoc bng không. C 7 quc gia khoăsátăđu là nhng
ncăđangăphátătrin vi mc thu nhpăbìnhăquânăđuăngi t trung bình thp
đnăkhá.ăThêmăvàoăđó,ăcácăquc giaănàyăcóăđcăđim chung là nn kinh t da
vào xut khu và có mc tit kim quc gia trên GDP khá cao vi mc trung
bình 30%.
Vic loi b ba quc gia còn li ca t chc Asean ra khi mô hình nghiên
cu vì nhng lý do sau:
Myanmarăthìăkhôngăđ s liu.
SingaporeăvàăBruneiăđu là nhngănc có mc thu nhpăbìnhăquânăđu
ngi rtăcao,ăđc xpăvàoăngng nhng quc gia phát trin.
1.6. ụănghaăthc tin caăđ tài
Làmărõătácăđng ca các yu t đn tng s thu thu ca các ncăAsean,ăđc
bit là Vit Nam.
 xut các khuyn ngh cho chính ph cácănc Asean,ăđc bit là chính
ph VităNam,ăliênăquanăđn các quytăđnh nhm tng tng s thu thu,ăquaăđóă
gim s ph thuc quá nhiuăvàoătàiăchínhănc ngoài.
1.7. B cc ca lunăvn
Chngă1.ăLi m đu.
4

Chngă2.ăCăs lý thuyt.
Chngă3.ăPhngăphápănghiênăcu.
Chngă4.ăKt qu và tho lun.
Chngă5.ăKt lun.
5

Chngă2: Căs lý thuyt
2.1. Tng quan v thu
2.1.1. Ngun gc ca thu
Lch s phát trin ca xã hiăloàiăngiăđưăchng minh rng, thu raăđi là

thi thu cngăphátătrin cùng vi s phát trin ca h thngănhàănc.
2.1.2. Bn cht ca thu
Mc dù thu đc coi là công c ch yuăđ huyăđng tp trung ngun lc tài
chínhăchoănhàănc,ănhngăkhôngăcóănghaălàănhàănc có th quyăđnh mc
đng viên thu caoăđ tngăthuăv thu bng mi giá, mà mcăđ đng viên thu
ch có mt gii hn nhtăđnh. Nuănhàănc dùng quyn lcăđ tp trung quá
mc phn thu nhp t tng sn phm quc ni (GDP) vào cho ngân sách nhà
nc, thì phn GDP còn li dành cho các doanh nghip và cá nhân s gim
xung.ăn mtălúcănàoăđó,ănu h nhn thy rng công sc b vào kinh doanh,
vào làm vicăđcăbùăđp không tho đángăthìăh s ngh không kinh doanh hoc
chuyn sang kinh doanh ngm và tìm mi cách đ trn thu.ăăNhăvy, có th
thy rng, kh nngăthuăthu tiăđaăchoăngânăsáchănhàănc là khon thu nhp
mà các doanh nghipăvàăngi dân snăsàngăgiànhăraăđ tr thu mà không làm
thayăđi mi hotăđng vn có ca h.ăngătrênăgiácăđ nn kinh t quc dân,
kh nngăthuăthu ca mt qucăgiaăđc phn ánh thông qua t l phnătrmăca
GDPăđcăđngăviênăvàoăngânăsáchănhàăncăđc gi là h s huyăđng thu
hay h s gánh nng thu.
H s huyăđng thu không ch làăcăs chínhăđ tham kho vic các quc
gia xây dng chính sách thu ca h mà còn là mt du hiuăđ so sánh mcăđ
huyăđng thu gia các quc gia khác nhau. H s huyăđng thu này bao nhiêu
thì nhăhng trc tipăđn thu nhp sau thu và gián tipăđn mc tiêu dùng và
tiêu chun sng ca nhânădân.ăóălàăđiu mà các quc gia cn cân nhc. Trong
giaiăđon kinh t th trng hi nhp quc t, h s huyăđng thu có th phn
7

nh xu th dch chuyn dòng vn,ălaoăđng gia các quc gia trên th gii. Vì
vy,ăđ giaătngăs phn vinh trong cngăđngădânăc,ătt c các quc gia xem
thu là ngun thu chính, phiăđaăraămt mc thu hp lý trong chính sách thu
caămình.ă ln ca h s huyăđng thu vì th tr thành mt trong nhng du
hiu quan trngăđ đánhăgiáăvic hoàn thinăhnăca mt nn kinh t.

quanăđim này, thu ch là s đóngăgópăcaăcôngădânăđ duy trì quyn lc nhà
nc.ăCngăt lunăđim này, Mác phát trin thêm rng trong mtănhàănc có
giai cp (mt giai cpăgiànhăđc quyn thng tr) thì thu thc ra là khonăđóngă
góp bt bucăđ duy trì quyn lc ca giai cpăđó.ăKhiănhng giai cp không
phi là giai cp cai tr,ă nghărng vic bt buc np thu ch dùngă đ bo v
quyn li cho giai cp cai tr, thì h s không coi thu làănghaăv công dân và s
bng nhiuăcáchăđ tránh thu và trn thu.ăQuanăđimănàyăđưăh tr rt nhiu
cho các nhà kinh t có quanăđim xã hi trong vic cng c lpătrngăđu tranh
giai cp.
Bên cnhăđó,ăcngăcóăcácăquanăđim khác nhau v thu,ăđc nhìn nhn trên
các bình din khác. Trong cun t đin kinh t ca hai tác gi ngi Anh
ChrisopherăPassăvàăBryanăLowes,ăđng trên giácăđ điătng chu thu đưăchoă
rng: "Thu là mt bin pháp ca chính ph đánhătrênăthuănhp ca ci và vn
nhnăđc ca các cá nhân hay doanh nghip (thu trc thu), trên vic chi tiêu v
hàng hoá và dch v (thu gián thu) và trên tài sn".
Mt khái nim khác v thu tngăđi hoàn thinăđc nêu lên trong cun
sách "Economics" ca hai nhà kinh t M, daătrênăcăs điăgiáănhăsau:ă"thu
là mt khon chuyn giao bt buc bng tin (hoc chuyn giao bng hàng hoá,
dch v) ca các công ty và các h giaăđìnhăchoăchínhăph, mà trong s traoăđi
đóăh không nhnăđc trc tip hàng hoá, dch v nào c, khon npăđóăkhôngă
phi là tin pht mà toà án tuyên pht do hành vi vi phm pháp lut" (Economic.
Makkollhell and Bruy-M,ă1993,p.14ăđc tríchătrongăChuyênăđălỦălunăcăbnă
9

văthu,ă2009).ăTrongăcácăquanăđimănày,ăngi ta ch nhìn nhn thu trên giác
đ cácăđiătng np thu vàăđiătng chu thu,ăkhôngănóiăđn vic s dng
tin thu đ làm gì, ch th hin vicăđánhăthu nhălàămt nghaăv công dân ca
các doanh nghip và h giaăđìnhăviăđtăncămàămìnhăđangăkinhădoanhăhoc
đangăsinhăsng.ăCácăquanăđimănàyăcngăch phù hp viăgiaiăđon phát trin
ca thu trong thiăđon lch s nhtăđnhălúcăđó.

dngăchungăcngălàămt vnăđ cn xem xét. Có nhng loi thu đc thu ch
nhm mt mcăđíchăđnhătrc và trao cho mt s điătng quyăđnh.
Dù tri qua nhiuăgiaiăđonăvàăđc nhnăđnh trên nhiuăgiácăđ khác nhau,
nhngăhin nay mtăđnhănghaăv thu theoăxuăhng c đin vnă cònăđangă
đc áp dng ph bin,ăđc bitătrongăcăch kinh t th trng,ăđin hình là khái
nim v thu caăGastonăJèzeăđaăraătrongăGiáoătrìnhăTàiăchínhăcông.ăDa vào
đnhănghaănàyăvàăcácăyêuăcu nêu trên, có th đaăraămt khái nim tng quát v
thu phù hp viăgiaiăđon hinănayănhăsau:
Thu là mt khon np bng tin mà các th nhânăvàăphápănhânăcóăngha v
bt buc phi thc hin theo lutăđi viănhàănc; không mang tính chtăđi
khon, không hoàn tr trc tipăchoăngi np thu vàădùngăđ trang tri cho các
nhu cu chi tiêu công cng.
2.1.4. căđim ca thu
Quaăphânătíchăngunăgcăcaăsăraăđiăcaăthuăvàăkháiănimăchungăvăthuă
nêuătrên,ăcóăthăkhngăđnhărng:ăThuălàămtăcôngăcătàiăchínhăcaăNhàănc,ă
đcăsădngăđăhìnhăthànhănênăquătinătătpătrungănhmăsădngăchoămcă
đíchăcôngăcng.ăTuyănhiên,ăthuăkhácăviăcácăcôngăcătàiăchínhăkhácănhăphí,ălă
phí,ătinăpht,ăgiáăc.v.v.ăiuănàyăthăhinăquaăcácăđcăđimăăcăbnăcaăthuă
trongăkinhătăthătrngănhăsau:ă
Thuălàămtăkhonătríchănpăbngătin
11

Theoăphngăthcăđánhăthuătrongănnăkinhătăthătrng,ăvănguyênă
tc,ăthuălàămtăkhonătríchănpădiăhìnhăthcătinăt,ăkhácăviăhìnhăthcănpă
thuăbngăhinăvtăđưătnătiătăthiăxaăxaăhocăkhácăviăchăđăgiaoănpăsnă
phmătrongănnăkinhătăphiăthătrng.ăNhiuăquanăđimăchoărng,ăđâyăchínhălàă
săkhácăbităcăbnăvàăđuătiênăcaăthuătrongănnăkinhătăthătrngăvàăthuă
trongăcácănnăkinhătăkhác.ăChínhăsăphátătrinăcaăhotăđngătraoăđiăhàngăhoáă
bngătinăđưălàmăchoăthuăphátătrin,ăvàăngcăli,ăvicăbtăbucănpăcácăkhonă
thuăbngătinăđưăgópăphnăthúcăđyăsăphátătrinăcaănnăkinhătăthătrngăbngă

điăhocăbưiăbăcácăLutăthu.ăTuyăvy,ădoăyêuăcuăđiuăchnhăcácăquanăhăphápă
lutăvăthu,ăQucăhiăcóăthăgiaoăchoăyăbanăThngăvăQucăhiăquyăđnh,ă
saăđiăhocăbưiăbămtăsăloiăthuăthôngăquaăhìnhăthcăbanăhànhăPhápălnh
hocăNghăquytăvăthu.ăâyălàăquanăđimă“NoăTax,ăNoăLaw”ămàănhiuăncă
ápădng.ăNghaălà,ăcôngădânăkhôngăphiănpăbtăkăloiăthuănàoănuăloiăthuăđóă
chaăđcăbanăhànhădiădngăLut.
Theoăquanăđimănày,ăcôngădânăkhôngăcóăquynătăchiătrăthu,ăcng
khôngăcóăquynătănăđnhăhayăthaăthunămcăđóngăgópăcaămình,ămàăchăcóă
quynăchpăhành.ăTrngăhpăđiătngănpăthuănàoăcătìnhăkhôngăchpăhànhă
săbăcăquanănhàăncăcóăthmăquynăxălỦăviăphmătheoăquyăđnhăcaăphápălută
đăbucăhăphiălàmătrònănghaăvănpăthuăcaămìnhătheoălutăđnh.ă
âyălàăđcătrngăcăbnănhtăcaăthuănhmăphânăbităviăttăcăcácă
hìnhăthcăđngăviênătàiăchínhăchoăNgânăsáchăNhàăncăkhác.
Luônăgnălinăviăthuănhp.
căđimănàyăthăhinărõăniădungăkinhătăcaăthu.ăNhàăncăthcă
hinăthuăthuăthôngăquaăquáătrìnhăphânăphiăliătngăsnăphmăxưăhiăvàăthuănhpă
qucădân,ămàăktăquăcaănóălàămtăbăphnăthuănhpăcaăngiănpăthuăđcă
chuynăgiaoăbtăbucăchoăNhàăncămàăkhôngăkèmătheoăbtăkămtăsăcpăphátă
hocănhngăquyn liănàoăkhácăchoăngiănpăthu.ăThu,ăchoădùădiăbtăkă
hìnhăthcănàoăđuăbucăngiătrăthuăphiălyămtăkhonăthuănhpăcaămìnhăraă
13

thanhătoánăchoăNhàăncămàăkhôngăcnăbitămìnhăđưăchunăbăđcăkhonăthuă
nhpăđóăhayăcha.ă
Viăđcăđimănày,ăthuăkhôngăgingănhăcácăhìnhăthcăhuyăđngătàiă
chínhătănguynăhocăhìnhăthcăphtătinătuyăcóătínhăchtăbtăbuc,ănhngăchăápă
dngăđiăviănhngătăchcăcáănhânăcóăhànhăviăviăphmăphápălut.
Khôngăhoànătrătrcătipăvàăđcăsădngăđăđápăngăchiătiêuăcôngăcng.
Tínhăchtăkhôngăhoànătrătrcătipăđcăthăhinătrênăcácăkhíaăcnh:
Thănht,ăsăchuynăgiaoăthuănhpăthôngăquaăthuăkhôngămangătínhă

nc đm nhim.
Ngay t khiăraăđi thu luôn luôn có công dngălàăphngătinăhuyăđng
ngun lcătàiăchínhăchoăNhàănc.ăNgi ta gi công dng này là chcănngăhuyă
đng tp trung ngun lc tài chính ca thu.ăâyălàăchcănngăcăbn ca thu,
đcătrngăchoăthu  tt c các dngăNhàănc, trong tin trình phát trin ca xã
hi.
Thông qua chcănngăhuyăđng tp trung ngun lc tài chính ca thu mà
các qu tin t tp trung caăNhàăncăđcăhìnhăthành,ăđ đm boăcăs vt
cht cho s tn ti và hotăđng caăNhàănc. Chính chcănngănàyăđưăto ra
nhng tinăđ đ Nhàănc tin hành tham gia phân phi và phân phi li tng
sn phm xã hi và thu nhp qucădân.ăDoăđóăchcănngănàyăcònăđc gi là
chcănngăphânăphi ca thu.
S phát trin và m rng các chcănngăcaăNhàăncăđòiăhi phiătngă
cngăchiătiêuătàiăchính,ădoăđóăvaiătròăca chcănngăhuyăđng tp trung ngun
lc ca thu ngày càngăđc nâng cao. Thông qua thu, mt phnăđángăk tng
sn phm quc niă đc tpă trungă vàoă Ngână sáchă Nhàă nc. Thu tr thành
ngun thu có t trng ln nht trong tngăthuăNgânăsáchăNhàănc ca tt c các
nc có nn kinh t th trng.
Chcănngăhuyăđng tp trung ngun lc tài chính to ra nhng tinăđ
khách quan cho s can thip caăNhàănc vào nn kinh t. Trong quá trình thc
15

hin chcănngăhuyăđng tp trung ngun lc tài chính ca thu đưăt đng làm
xut hin chcănngăđiu tităvămôănn kinh t ca thu.
Chc nng điu tit
iu tit kinh t
Nhàănc thc hinăđiu tit nn kinh t  tmăvămôăbngăcáchăđaă
ra nhng chun mcămangătínhăđnhăhng ln trên din rng và bng các công
c đònăbyăđ hng các hotăđng kinh t - xã hi theo các mcătiêuăNhàănc
đưăđnh và to hành lang pháp lý cho các hotăđng kinh t - xã hi thc hin

giá c ca chúng b năđnh bi giá c bt li ca th trng th gii, gây thit hi
cho sn xutătrongănc,ătrng hp này có th s dng thu xut khuăđ kích
thích chuyn các ngun lc t sn xut hàng xut khu sang sn xut hàng hoá
tiêu dùng niăđa. Vic phân tng các mc thu gián thu này, phù hp vi các
nguyên tc th trng, dù cho mc đ hi nhp ca quc gia đó cao hay thp.
iu cn chú ý là tránh phân bit đi x vi hàng hoá, dch v trong và ngoài
nc k c trên vic áp dng thu sut nhp khu hay thu ni đa, vì vic này vi
phm các cam kt quc t khi đã tham gia hi nhp.
iu tit xã hi: h thng chính sách thu trong nn kinh t th trng hi
nhpăđc áp dng thng nht chung cho các ngành ngh, các thành phn kinh
t, các tng lpădânăc,ătrongăvàăngoàiănc nhmăđm bo s bìnhăđng và công
bng xã hi v quyn liăvàănghaăv đi vi mi th nhân và pháp nhân.
Mi quan h gia hai chcănng.
Gia hai chcănngătrênăca thu có mi quan h gn bó mt thit vi
nhau. Chcănngăphânăphi và phân phi li ca thu là nguyên nhân nhăhng
đn s vnăđng và phát trin ca chcănngăđiu tit.ăNhngăchcănngăđiu tit
ca thu cngăcóătácăđngăngc liăđn chcănngăphânăphi và phân phi li
thu nhp. NgunătàiăchínhămàăNhàănc tpătrungăđcădi dng thu là tinăđ
ca s can thip caăNhàănc trên din rng và theo chiu sâu ti qúa trình sn
xut kinh doanh ca các doanh nghip.ăNgc li, vicăđiu tit, sp xp sn
17

xut caăNhàănc nhm vào vicăthúcăđy nhanh tcăđ tngătrng kinh t li
toăđiu kinăđ tngăthuănhp ca các tng lpănhânădânăvàăđâyăchínhălàăcăs
quan trngăđ m rng phmăviătácăđng ca chcănngăphânăphi và phân phi
li.
S tngăcng chcănngăphânăphi và phân phi li làm cho ngun thu
caăNhàăncătngălên.ăợiuăđóăcóănghaălàăm rng kh nngăcaăNhàănc
trong vic thc hinăcácăchngătrìnhăkinhăt xã hi. Mt khác, vicătngăcng
chcănngăphânăphi và phân phi li mt cách qúa mcălàmătngăgánhănng