B GIÁOăDCăVẨăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. HCM
HOẨNGăMINHăQUC TIN ÁNHăGIÁăS KHÁCăBIT V TNGăTRNG GIA DOANH
NGHIP FDIăVẨăDOANH NGHIP TRONGăNC:
TỊNHăHUNGăNGẨNHăHẨNGăCẨăPHể

LUNăVNăTHC S CHệNHăSÁCHăCỌNG

TP. H ChíăMinhăậ Nmă2014

B GIÁOăDCăVẨăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.HCM

CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT

HOẨNGăMINHăQUC TIN ÁNHăGIÁăS KHÁCăBIT V TNGăTRNG GIA DOANH

đã tn tình truyn đt kin thc trong sut quá trình tôi tham gia hc tp ti đây.
Tôi xin chân thành cm n TS. V Thành T Anh, ging viên trc tip hng dn tn tình đ
tôi thc hin lun vn này.
Tôi cng xin cm n nhng bn bè, đng nghip và gia đình đã trc tip hay gián tip ng h,
giúp đ tôi trong sut thi gian hc tp ti Fulbright và thc hin lun vn.
Bên cnh đó tôi cng không quên s giúp đ, h tr nhit tình ca lãnh đo, trng/phó phòng
ca các DNXNK cà phê (Công ty Simexco, Công ty Olam Vit Nam, Công ty Nedcoffee…),
Cc Hi quan tnh k Lk, Cc Thng Kê tnh k Lk,… đã h tr v thông tin và s liu
đ tôi có th hoàn thành lun vn này.

iii
TịMăTT
 tài “đánh giá s khác bit trong tng trng gia doanh nghip có vn đu t nc ngoài
và doanh nghip trong nc: Tình hung ngành hàng cà phê” đc vit trong bi cnh doanh
nghip có vn đu t nc ngoài tng trng tt hn so vi khi doanh nghip trong nc v
sn lng công nghip, giá tr sn xut công nghip, kim ngch xut khu… trong sut giai
đon 2010-2012. Lun vn la chn nghiên cu sâu v ngành cà phê - ni có s tham gia đy
đ ca các thành phn kinh t và cng là ni có du hiu doanh nghip đu t nc ngoài ln
át các doanh nghip trong nc.
 tài áp dng khung lỦ thuyt v các nhân t nh hng đn tng trng ca doanh nghip.
Bng phng pháp nghiên cu đnh tính, vi ngun s liu th cp t các c quan Nhà nc
và d liu s cp t điu tra kho sát, tác gi ln lt so sánh các nhân t nh hng đn tng
trng ca doanh nghip cho hai khi doanh nghip có vn đu t nc ngoài và doanh
nghip trong nc đ tìm ra nguyên nhân to nên s khác bit trong tng trng, hay to nên
s ln át ca khu vc doanh nghip có vn đu t nc ngoài đi vi khu vc doanh nghip
trong nc.
Kt qu nghiên cu cho thy, các nhân t v điu kin v mô, các yu t đu vào (lao đng,
vn), nng lc qun lỦ (th hin qua phng thc kinh doanh), điu kin th trng là bn
trong s các nhân t quan trng dn đn s khác bit trong tng trng ca doanh nghip có
vn đu t nc ngoài và doanh nghip trong nc. C th, trong khi doanh nghip có vn

1.1.2. Bi cnh ngành hàng cà phê 3
1.2. Tính cp thit ca đ tài 4
1.3. Câu hi nghiên cu 5
1.4. Mc tiêu nghiên cu 5
1.5. Phng pháp, đi tng, phm vi nghiên cu 5
1.6. óng góp mi k vng ca lun vn 6
1.7. Cu trúc lun vn 6
CHNGă2:ăCăS LụăTHUYTăVẨăKHUNGăPHỂNăTệCH 7
2.1. C s lỦ thuyt 7
2.1.1. Lý thuyt tng trng doanh nghip 7
2.1.2. Thông tin bt cân xng 8
2.2. Khung phân tích 8
CHNGă3:ăTNGăQUANăNGHIểNăCUăTRCăVẨăNGUN S LIU 10
3.1. Tng quan các bài nghiên cu trc 10
vi
3.1.1. Nghiên cu “Informality and the playing field in Vietnam’s business sector” 10
3.1.2. Nghiên cu “Các nhân t tác đng đn tng trng ca DN khu vc t nhân  mt
s tnh phía bc và phía nam” - đ tài nghiên cu cp b. (T Minh Thao, 2006)
11
3.1.3. Nghiên cu “Foreign Investment in Developing Countries: Does it Crowd in
Domestic Investment?” (Manuel R. Agosin and Ricardo Mayer, 2000) 12
3.2. Ngun s liu 13
3.2.1. Thông tin th cp 13
3.2.2. Thông tin s cp 13
CHNGă4:ăPHỂNăTệCHăVẨăNHNGăPHÁTăHIN 15
4.1. Thc trng ln át ca doanh nghip FDI đi vi doanh nghip trong nc 15
4.1.1. Doanh nghip FDI ln át doanh nghip trong nc v th trng xut khu 15
4.1.2. Doanh nghip trong nc khó khn, n xu tng cao 19
4.2. Nguyên nhân dn đn hin tng DN FDI ln át DN trong nc trong ngành cà phê . 20
4.2.1. FDI có li th v kinh nghim trong ngành cà phê 20

Center
Trung tâm Giao dch Cà phê Buôn Ma
Thut
CIF
Cost Insurance Freight
Tin hàng, bo him và cc phí vn
chuyn
CN

Công nghip
DN

Doanh nghip
DNNN

Doanh nghip nhà nc
DNTN

DN t nhân
DNTNTM

Doanh nghip T nhân Thng mi
FDI
Foreign Direct Investment
u t trc tip nc ngoài
FOB
Free On Board
Hp đng xut khu bên bán có trách
nhim đn khi hàng lên boong tàu
GSO

VN

Vit Nam
VN

Vit Nam ng
WASI
The Western Highland Agriculture
& Forestry Science Institute
Vin khoa hc k thut Nông Lâm
Nghip Tây Nguyên
XK

Xut khu
XNK

Xut nhp khu

ix
DANH MCăCÁCăBNG BIU
Bng 4.1: Danh sách các doanh nghip cà phê có n xu ln 19
Bng 4.2: Mc tr lùi hp đng XK ca Simexco và Vinacafe Buôn Ma thut (1/2007) 23
DANH MCăCÁCăHP
Hp 1.1: nh ngha thut ng "ln át" 2 x
DANH MCăCÁCăHỊNHăV

Hình 1.1: Tc đ tng trng ca khu vc kinh t trong nc và FDI giai đon 2005-2009 1

1
CHNGă1:ă T VNă
1.1. Bi cnhănghiênăcu
1.1.1. Tình hình tng trng chung ca các doanh nghip
Các s liu thng kê cho thy các doanh nghip (DN) trong nc đang gp nhiu khó khn.
C th, theo Cc qun lỦ kinh doanh (2013) công b trong quỦ 1/2013, c nc có hn 15.700
DN đng kỦ thành lp mi vi s vn đng kỦ 79.389 t đng nhng đng thi cng có ti
15.283 DN phá sn, ngng hot đng. Con s trên ch là phn có th thng kê đc, vì trên
thc t s lng DN gp khó khn, không có thu nhp chu thu vì hot đng sn xut, kinh
doanh thua l còn ln hn rt nhiu. Còn theo s liu ca B K hoch và u t (2013) công
b so vi cùng k nm trc (quỦ 1/2012), s DN thành lp mi gim 6,8%; vn đng kỦ
gim hn 16%; phn ln các đa phng đu có s lng đng kỦ thành lp mi gim, và tng
s DN đng kỦ phá sn, tm ngng hot đng.
Bên cnh đó, s liu thng kê giai đon 2005-2009 (hình 1.1) cho thy, mc dù khi DN trong
nc có mc tng trng cao hn khi DN FDI v giá tr sn xut công nghip (135% so vi
129%), tng mc bán l hàng hóa và dch v (161% so vi 82%) và giá tr xut khu (92% so
vi 64%), nhng khi FDI li tng trng tt hn v lao đng (37% so vi 11%) và đóng góp
vào GDP ca c nc (126% so vi 93%).
H̀nhă1.1: Tcăđ tngătrng ca khu vc kinh t trongăncăvƠăFDIăgiaiăđon 2005-2009

Ngun: Tác gi tính toán t ngun Tng cc Thng kê
135%
161%
92%
93%
11%
129%
82%
64%
126%

DN FDI và khi DN trong nc.
Ngoài ra, báo cáo trong “k yu
hi ngh tng kt 25 nm FDI ti
Vit Nam” (B K hoch và u
t, 2013) cng ghi nhn rng,
hin tng ln át ca khu vc
DN FDI đi vi DN trong nc th hin khá rõ, trong khi đó hiu ng lan to ca DN FDI đi
vi nn kinh t li khá yu.
38%
41%
28%
50%
6%
71%
56%
85%
54%
3%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
Giá tr sn xut
công nghip

Nguyên - ni có nhiu đng bào dân tc thiu s sinh sng và là vùng nhy cm v chính tr.
Th trng cà phê VN có s tham gia đy đ ca các thành phn kinh t, đc bit có s tham
gia ca các tp đoàn kinh doanh nông sn hàng đu trên th gii. Các tp đoàn này xem VN là
mt ngun cung cp cà phê robusta quan trng.
Cà phê là mt hàng đc khuyn khích XK. Có ti 90% - 95% sn lng cà phê hàng nm ca
VN đc XK, và ch có 5%-10% sn lng đc ch bin và tiêu th ni đa. Do đó, cà phê
đóng góp ln vào kim ngch xut khu ca toàn ngành nông nghip và là mt trong nhng
mt hàng nông sn th mnh ca VN. Nm 2012, kim ngch XK cà phê mang li cho VN hn
3,6 t USD (Ph lc 03).
Tuy nhiên trong nhng nm gn đây, ngành cà phê đi mt vi nhiu bt n. Nh tình trng
trn thu ca các DN cà phê (Thi Báo Ngân Hàng, 2013), din tích cà phê già ci không tip
cn đc vn phc v tái canh (giacaphe.com, 2012). c bit là tình trng hàng lot DN cà
phê phá sn gây ra nhiu bt n v kinh t cho ngi dân khu vc Tây Nguyên. Ch tính riêng
tnh k Lk, trong nm 2012 đã có 43 DN cà phê v n, vi tng s n không có kh nng
4
thanh toán lên đn 300 t đng và hn 3.000 tn cà phê kỦ gi ca ngi nông dân không
đc hoàn tr (Thi báo Kinh t Sài gòn, 2013).
Cùng vi thc trng v n ca DN trong ngành cà phê là du hiu ln át ca các DN FDI đi
vi DN trong nc. Hàng lot các bài báo vit v tình trng DN FDI thâu tóm th trng cà
phê VN, nh báo Hi Quan (2013) có bài vit “Doanh nghip FDI thâu tóm th trng cà phê
Vit”, Thi báo kinh t Sài gòn (2012) có bài vit “60% lng cà phê k Lk do doanh
nghip FDI mua”, VNEconomy (2012) có bài vit “Vì sao doanh nghip cà phê lép v ngay
sân nhà?”.
Vi bi cnh ca ngành hàng cà phê Vit Nam nh trên, có th đa ra nhn đnh rng ngành
hàng cà phê Vit Nam đang đng trc nhng khó khn và thách thc ln, đc bit là tình
trng khó khn các DN XNK cà phê trong nc.
1.2. Tínhăcp thit caăđ tƠi
Nh phân tích  trên, nhiu bài báo cùng vi Ủ kin chuyên gia cho rng DN FDI đang thâu
tóm th trng cà phê VN. Theo nhn đnh ca các bài vit này, h qu ca vic thâu tóm th
trng cà phê là các DN FDI s làm ch v giá mua, dn đn không có li cho nông dân cng

  xut gii pháp nng cao nng lc cnh tranh cho DN cà phê trong nc.
1.5. Phngăpháp,ăđiătng, phmăviănghiênăcu
 Phngăphápănghiênăcu: Nghiên cu bàn giy vi các phng pháp nghiên cu tình
hung; phân tích đnh tính da trên vic tng hp, thng kê, so sánh s liu và kho sát
thc t.
 iătngănghiênăcu: là s tng trng ca các DN FDI và DN trong nc trong
kinh doanh XNK cà phê nguyên liu.
 Phmăviănghiênăcu: Các DN XNK cà phê nguyên liu ti VN.
 V khôngăgian: Nghiên cu trên đa bàn c nc.
 V thi gian: Nghiên cu trong giai đon 2008 đn 2013
6
 V ni dung: Tp trung nghiên cu nhng s khác bit các nhân t quan trng giúp
DN tng trng dn đn s khác bit trong tng trng gia DN FDI và DN trong
nc trong ngành hàng cà phê VN.
1.6. óng gópămi k vngăcaălunăvn
Trong phm vi và gii hn nghiên cu ca lun vn, k vng lun vn s có ba đóng góp sau:
 Th nht, phân tích các bng chng rõ ràng và thuyt phc v thc trng ln át gia
DN FDI và DN trong nc trong ngành hàng cà phê VN;
 Th hai, đ tài ch rõ các nguyên nhân tn ti to nên s ln át gia DN FDI và DN
trong nc trong ngành hàng cà phê VN.
 Th ba, các gii pháp cn thit đ giúp th trng cà phê phát trin bn vng hn.
1.7. Cuătrúcălunăvn
Ngoài phn m đu, tóm tt, các danh mc và tài liu tham kho, ni dung lun vn đc kt
cu thành 5 chng, c th nh sau:
 Chng 1: t vn đ
 Chng 2: C s lý thuyt và khung phân tích
 Chng 3: Tng quan nghiên cu trc và ngun s liu
 Chng 4: Kt qu nghiên cu và nhng phát hin
 Chng 5: Kt lun & khuyn ngh chính sách


8
Lun vn s s dng mt s các nhân t nh hng đn tng trng DN trong hai nhóm nhân
t trên đ làm khung phân tích cho toàn b lun vn. Da trên vic phân tích v thc trng ca
tng nhân t này trên hai khi DN trong nc và DN FDI, lun vn s tìm ra nguyên nhân dn
đn s khác bit trong tng trng gia hai khi DN này.
2.1.2. Thông tin bt cân xng
Theo đnh ngha, thông tin bt cân xng xy ra trong giao dch khi mt bên có thông tin tt
hn các bên còn li. i vi mi bên giao dch:
(i) Không có thông tin khi thông tin không tn ti, hoc thông tin tn ti nhng không
đc thu thp;
(ii) Có thông tin nhng thông tin không đy đ và/hoc thông tin không chính xác
và/hoc thông tin không kp thi và/hoc thông tin không tip cn đc do chi phí
ln hoc b che giu.
Khi tình trng bt cân xng thông tin din ra trong giao dch, s dn đn ba tác đng đó là:
(i) La chn ngc;
(ii) Ri ro đo đc;
(iii) Vn đ ngi y quyn ngi tha hành.
Bt cân xng thông tin gây ra tht bi th trng, vì vy cn phi có chính sách phù hp đ
gim thiu tình trng bt cân xng thông tin.
C s lỦ thuyt v thông tin bt cân xng s đc s dng trong vic phân tích tình trng bt
cân xng thông tin din ra trong các giao dch gia DN trong nc và các nhà nhp khu nc
ngoài và các tp đoàn rang xay; gia DN trong nc và DN FDI. Da trên vic phân tích các
trng thái thông tin và tác đng ca tình trng bt cân xng thông tin đn các hành đng ca
DN trong nc, DN FDI và nhà nhp khu cà phê trên th gii. T đó đ xut các gii pháp
phù hp vi tng tình hung c th nhm gim bt tình trng bt cân xng thông tin trên th
trng xut khu cà phê nguyên liu ti VN.
2.2. Khungăphơnătích
(i) i viăcơuăhiănghiênăcu th nht
9
 tài s dng s liu thng kê mô t đ so sánh các ch tiêu v tng trng th phn, và kh

3.1.1. Nghiên cu “Informality and the playing field in Vietnam’s business sector”
Nghiên cu “Informality and the playing field in Vietnam’s business sector”, ca các tác
gi Stoyan Tenev, Amanda Carlier, Omar Chaudry và Quynh Trang Nguyen.
Nghiên cu này ch ra rng, mt quc gia mun tng trng và phát trin cn phi có mt môi
trng, điu kin n đnh. Bng vic kho sát thc nghim ti 11 tnh thành trong c nc VN,
bao gm các DNTN và DNNN.
Nghiên cu này phân tích rõ thc trng v môi trng kinh doanh  VN t vin cnh s h tr
đ tng trng và phát trin. Kt qu nghiên cu phn nh đc tm nhìn ca các nhà lãnh đo
các DN v môi trng kinh doanh ti VN. Hn na, vic trao đi vi các nhà làm chính sách,
nhà phân tích tài chính,… nghiên cu đã đa ra nhng bng chng thc nghim đ ch ra
nhng hot đng “phi chính thc” trong môi trng kinh doanh ti VN.
Nghiên cu cng cung cp mt s bng chng v mt s ci tin quan trng trong vic thit
lp môi trng kinh doanh ti VN, nó cng nhn din các lnh vc mà các nhà hot đng
chính sách có th tr giúp đ to mt “sân chi” công bng, minh bch hn cho các DNTN,
DNNN và DN FDI.
Bên cnh đó, nghiên cu này cng cung cp nhng trng hp c th đ ch ra nhng bt li
ca DNTN trong vic phát trin, bng cách so sánh các điu kin môi trng kinh doanh gia
DNTN và DNNN; phân tích nhng bt cp trong vic phân b ngun lc cho các khu vc ca
nn kinh t.
Ngoài ra, nghiên cu này cng đ cp đn thc trng v nhng chi phí phi chính thc mà các
DNTN phi gánh chu, trong đó có chi phí v tài chính (tham nhng, mãi l, ), chi phí v thi
gian (quan liêu, nhng nhiu) và các chi phí c hi.
Nghiên cu này s cung cp cho lun vn các phân tích v s khác bit trong môi trng kinh
doanh gia các thành phn kinh t khác nhau ti Vit Nam. Trong quá trình nghiên cu v các
nhân t nh hng đn tng trng ca các DN, lun vn s có thêm c s đ ch rõ nhng
11
khác bit hoc không khác bit trong môi trng kinh doanh dn đn s khác bit trong tng
trng ca các thành phn kinh t. S khác bit này có th là các chi phí chính thc hoc phi
chính thc trong môi trng kinh doanh ti VN.
3.1.2. Nghiên cu “Các nhân t tác đng đn tng trng ca DN khu vc t nhân  mt

hng đn tng trng ca DN nói chung. Còn nghiên cu này đc thc hin c th trên các
DN hot đng trong môi trng kinh doanh ti VN. Do đó, nghiên cu s giúp lun vn chn
ra mt s các nhân t nh hng đn tng trng ca DN ti VN s dng cho vic phân tích,
so sánh gia hai đi tng DN trong nc và DN FDI mt cách phù hp hn. Bên cnh đó,
nghiên cu này đã đa ra rt nhiu các nhóm gii pháp cng nh khuyn ngh chính sách
nhm nâng cao kh nng cnh tranh ca các DN, giúp các DN tng trng. Vì vy, lun vn
cng có th tham chiu mt s các gii pháp khi đa ra khuyn ngh chính sách nu thy có s
tng đng và phù hp trong quá trình phân tích.
3.1.3. Nghiên cu “Foreign Investment in Developing Countries: Does it Crowd in
Domestic Investment?” (Manuel R. Agosin and Ricardo Mayer, 2000)
Nghiên cu này nhm mc đích tr li câu hi liu có tình trng kích thích (crowd in) hay ln
át (crowd out) ca FDI đi vi đu t ni đa  các nc đang phát trin hay không? Nghiên
cu đc thc hin vi các nc đang phát trin ti châu Phi, châu Á, và châu M Latin.
Kt qu nghiên cu ch ra rng,  các nc châu M Latin ch yu là hin tng ln át. Trong
khi đó  các nc châu Á thì có hin tng kích thích và ghi nhn  các nc châu Phi thì va
có hin tng ln át va có hin tng kích thích ca khu vc DN FDI đi vi khu vc DN
trong nc.
Không ch có kt qu trên tng khu vc, nghiên cu cng ch ra hin tng kích thích hay ln
át trên tng quc gia mt, và đo lng mc đ ln át hay kích thích, kèm theo đó là các
khuyn ngh chính sách c th. Ngoài ra, nghiên cu này cng có đa ra nhng nguyên nhân
dn đn hin tng ln át và kích thích ca khu vc FDI đi vi khu vc trong nc.

Trích đoạn Khung kh pháp lý nhi ub tn và nhi uy u kém

---