B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH LÊ THANH TÙNG LUN VN THC S KINH T
TP. HCM NM 2013 B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH LÊ THANH TÙNG
ỄNH GIỄ TỄC NG CA CÁC NHÂN T KINH T
V MÔ N VN – INDEX TRÊN TH TRNG CHNG
KHOÁN VIT NAM
CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
MÃ S: 60340201
MC LC
DANH MC CÁC CH VIT TT
DANH MC BNG BIU, BIU VÀ S
PHN M U
1. Lý do chn đ tài nghiên cu 1
2. Mc đích 1
3. i tng và phm vi nghiên cu 2
4. Phng pháp nghiên cu 2
5. im mi ca đ tài 3
6. Tóm tt ni dung lun vn 3
CHNG 1. TNG QUAN V TỄC NG CA CÁC NHÂN T KINH T
V MÔ N CH S GIÁ C PHIU TRÊN TTCK
1.1 Tng quan v th trng chng khoán 4
1.1.1 Khái nim, phân loi v th trng chng khoán 4
1.1.2 Các hàng hóa trên th trng chng khoán 6
1.1.3 Chc nng ca th trng chng khoán 7
1.2 Tng quan v ch s giá c phiu và tác đng ca các nhân t kinh t v mô đn
ch s giá c phiu 9
1.2.1 Tng quan v ch s giá c phiu 9
1.2.2 Mt s phng pháp tính ch s giá c phiu 9
1.2.3 Tác đng ca mt s nhân t kinh t v mô tác đng lên ch s giá c
phiu 12
1.2.3.1 C s lý thuyt và các nghiên cu trc đây 12
1.2.3.2 Tác đng ca mt s nhân t kinh t v mô lên ch s giá c phiu 16
TÓM TT CHNG 1 23
CHNG 2. THC TRNG V TTCK VIT NAM VÀ ỄNH GIỄ TÁC
NG CA CÁC NHÂN T KINH T V MÔ LểN VN – INDEX
2.1 Thc trng ca th trng chng khoán Vit Nam 24
2.1.1 Giai đon 2001-2005 24
2.1.2 Giai đon bùng n và tng trng 2006-2007 26
Eview (Econometric Views): Phn mm thng kê Eview
EX (Exchange rate of USD): T giá đola M
HOSE (HoChiMinh Stock Exchange): S giao dch chng khoán thành ph H Chí
Minh
HNX (Hanoi Stock Exchange): S giao dch chng khoán Hà Ni
HNX Index: Ch s giá chng khoán sàn Hà ni
IP (Industrial output): Sn lng công nghip
M2: cung tin M2
OLS (Ordinary Least Square): Phng pháp bình phng bé nht
OP (Oil price): Giá du
TTCK: Th trng chng khoán
VECM (Vector error correction model): Mô hình vecto hiu chnh sai s
VN: Vit Nam
VN-INDEX (Vit Nam Stock Index): Ch s giá chng khoán Vit Nam
UBCKNN: y ban chng khoán nhà nc
DANH MC BNG BIU, BIU VÀ S
Bng biu
Bng 2.1 : Quy mô giao dch VNIndex giai đon 2000-2005
Bng 2.2: Thng kê giao dch VN-Index na đu nm 2013
Bng 2.3. Bng tóm tt các bin trong mô hình
Bng 2.4 Kt qu phân tích thng kê mô t cho các chui s liu
Bng 2.5 Kt qu kim đnh nghim đn v (Unit Root Test ) cho các chui s liu
trong nghiên cu
Bng 2.6. Xác đnh đ tr ca mô hình
Bng 2.7. Kt qu kim đnh đng liên kt
cu trái chiu nhau v tác đng ca các nhân t kinh t v mô lên ch s giá chng
khoán.
Nn kinh t Vit Nam là mt nn kinh t mi ni, thuc nhóm quc gia đang
phát trin, vi th trng chng khoán còn non tr, tri qua hn 10 nm thành lp và
hot đng, đã có nhng đóng góp nht đnh cho nn kinh t, tuy nhiên vn còn cn
nhiu hn na nhng nghiên cu nhm hoàn thin thêm cho th trng chng
khoán, c v phía chính sách qun lý điu hành, và c v phía nhà đu t, kinh
doanh chng khoán, đc bit là các tác đng qua li ca các chính sách v mô và th
trng chng khoán. Vì vy trong ni dung bài nghiên cu này, hy vng có th tìm
hiu chi tit hn v tác đng ca các yu t kinh t v mô trong nn kinh t Vit
Nam lên ch s giá VN – Index trong giai đon t khi thành lp th trng đn nay.
2. MẾ đíẾể nỂểiên Ếu
Nghiên cu nhm tìm hiu tác đng ca nhân t kinh t v mô lên ch s giá
ca th trng chng khoán Vit Nam (c th là lên ch s giá VN – Index), nhm
đánh giá mc đ tác đng ca các nhân t này, t đó có th giúp các nhà đu t có
cái nhìn rõ ràng hn đi vi các tác đng ca các nhân t kinh t v mô, giúp h đa
2
ra các quyt đnh đu t hp lý hn, kp thi hn khi có s bin đng ca các nhân
t kinh t v mô trong nn kinh t. Vic hoàn thin, và đnh hng cho nhà đu t
hot đng đúng s nh hng rt nhiu đn th trng chng khoán. Vì vy nghiên
cu này mong mun góp mt phn đ nhà đu t có thêm nhng công c hoàn thin
hn na, phc v cho nhu cu đu t mt cách chuyên nghip ca các mình.
3. i tng và phm vi nghiên cu
i tng nghiên cu: Các nhân t kinh t v mô ca nn kinh t Vit Nam
và tác đng ca nó lên ch s giá VN – Index. Theo nhng nghiên cu trc đây, có
rt nhiu nhng nhân t kinh t v mô tác đng lên ch s giá chng khoán, tuy
nhiên, trong gii hn ca đ tài này, bài nghiên cu ch xin tp trung vào ba nhân t
phc v cho hot đng đu t trên th trng chng khoán.
5. im mi ca đ tài
tài tin hành nghiên cu vi mt s nhân t kinh t v mô cha đc
nghiên cu nhiu v tác đng ca nó lên th trng chng khoán Vit Nam là sn
lng công nghip, cung tin M2, và giá du trên th gii. ng thi nghiên cu s
chú trng vào mc tiêu cung cp nhng thông tin, công c phc v cho các nhà đu
t Vit Nam, thay vì đi sâu v hng chính sách v mô nh các nghiên cu trc
đó.
6. Tóm tt ni dung lun vn
Chng 1. Tng quan v tác đng ca các nhân t kinh t v mô đn ch s
giá c phiu trên th trng chng khoán.
Chng 2. Thc trng v th trng chng khoán Vit Nam và đánh giá tác
đng ca các nhân t kinh t v mô lên ch s giá VN – Index
Chng 3: Mt s gii pháp đi vi hot đng đu t và qun lý th trng
chng khoán Vit Nam
4
CHNG 1. TNG QUAN V TỄC NG CA CÁC NHÂN T KINH T
V MÔ N CH S GIÁ C PHIU TRÊN TTCK
1.1 Tng quan v th trng chng khoán
1.1.1 Khái nim, phân loi v th trng chng khoán
th trng s cp. Th trng chng khoán th cp đm bo tính thanh khon cho
các chng khoán đã phát hành.
c đim ca th trng th cp
+ Trên th trng th cp, các khon tin thu đc t vic bán chng khoán
thuc v các nhà đu t và các nhà kinh doanh chng khoán ch không thuc v
nhà phát hành.
+ Giao dch trên th trng th cp phn ánh nguyên tc cnh tranh t do, giá
chng khoán trên th trng th cp do cung và cu quyt đnh.
+ Th trng th cp là th trng hot đng liên tc, các nhà đu t có th
mua và bán các chng khoán nhiu ln trên th trng th cp.
- Cn Ế vào pểnỂ tểẾ ểot đnỂ Ếa tể trnỂ: th trng chng khoán
đc phân thành th trng tp trung và phi tp trung
+ Trên th trng tp trung (S giao dch chng khoán) các giao dch đc
tp trung ti mt đa đim, các lnh đc chuyn ti sàn giao dch và tham gia vào
quá trình ghép lnh đ hình thành giá giao dch.
+ Trên th trng phi tp trung (OTC): các giao dch c s cp ln th cp,
đc tin hành thông qua mng li các công ty chng khoán phân tán trên khp
quc gia và đc ni vi nhau bng mng đin t. Giá c trên th trng này hình
thành theo phng thc tha thun.
- Cn Ế vào ểànỂ ểóa trên tể trnỂ: th trng đc chia thành th trng
c phiu, th trng trái phiu, th trng các công c chng khoán phái sinh.
+ Th trng c phiu: là th trng mua bán và giao dch các loi c phiu,
bao gm c phiu thng và c phiu u đãi.
+ Th trng trái phiu: là th trng mua bán các trái phiu đã đc phát
hành, bao gm trái phiu công ty, trái phiu đô th và trái phiu chính ph.
+ Th trng các công c chng khoán phái sinh: là th trng phát hành và
mua đi bán li các chng khoán phái sinh đã đc phát hành. ây là loi th trng
6
7
chng ch ca qu m không giao dch trên th trng th cp mà giao dch thng
vi qu hoc các đi lý đc y quyn ca qu.
+ Chng khoán có th chuyn đi: là nhng chng khoán cho phép ngi
nm gi nó, tùy theo la chn và trong nhng điu kin nht đnh, có th đi nó ly
mt chng khoán khác. Thông thng có c phiu u đãi đc chuyn đi thành c
phiu thng, và trái phiu đc chuyn đi thành c phiu thng.
+ Các chng khoán phái sinh:
Quyn mua c phn: là quyn u tiên mua trc dành cho các c đông hin
hu ca mt công ty c phn đc mua mt s lng c phn trong mt đt phát
hành c phiu ph thông mi tng ng vi t l c phn hin có ca h trong công
ty, ti mt mc giá xác đnh, thp hn mc giá chào mi ra công chúng và trong
mt thi hn nht đnh, đôi khi ch vài tun.
Chng quyn: là mt loi chng khoán trao cho ngi nm gi nó đc mua
mt s lng xác đnh mt loi chng khoán khác, thng là c phiu ph thông,
vi mt mc giá xác đnh và trong mt thi gian nht đnh
Hp đng k hn: là mt tha thun trong đó mt ngi mua và mt ngi
bán chp nhn thc hin mt giao dch hàng hóa vi khi lng xác đnh, ti mt
thi đim xác đnh trong tng lai vi mt mc giá đc n đnh ngày hôm nay.
Hp đng tng lai: là mt tha thun đòi hi mt bên ca hp đng s mua
hoc bán mt hàng hóa nào đó ti mt thi hn xác đnh trong tng lai theo mt
mc giá đã đnh trc. Nó cung cp mt c hi cho nhng ngi tham gia th
trng đ phòng nga ri ro v nhng bin đng giá bt li.
Quyn chn: là mt hp đng cho phép ngi nm gi nó đc mua (quyn
mua) hoc đc bán (quyn bán) mt khi lng nht đnh hàng hóa ti mt mc
giá xác đnh và trong mt thi hn nht đnh.
1.1.3 Chc nng ca th trng chng khoán
To môi trng giúp chính ph thc hin các chính sách kinh t v mô: các
ch báo ca th trng chng khoán phn ánh đng thái ca nn kinh t mt cách
nhy bén và chính xác. Giá các chng khoán tng lên cho thy đu t đang m
rng, nn kinh t tng trng, và ngc li giá chng khoán gim s cho thy các
du hiu tiêu cc ca nn kinh t. Vì th th trng chng khoán đc gi là phong
v biu ca nn kinh t và là mt công c quan trng giúp chính ph thc hin các
9
chính sách kinh t v mô. Thông qua th trng chng khoán, chính ph có th mua
và bán trái phiu chính ph đ to ra ngun thu bù đp thâm ht ngân sách và qun
lý lm phát. Ngoài ra, chính ph cng có th s dng mt s chính sách, bin pháp
tác đng vào th trng chng khoán nhm đnh hng đu t đm bo cho s phát
trin cân đi ca nn kinh t.
1.2 Tng quan v ch s giá c phiu vƠ tác đng ca mt s nhân t kinh t
v mô đn ch s giá c phiu
1.2.1 Tng quan v ch s giá c phiu
Ch s giá c phiu là ch s phn ánh mc giá bình quân ca các c phiu ti
mt ngày nht đnh so vi ngày gc. Ch s giá c phiu là ch s phn ánh mc giá
bình quân ca c phiu ti mt ngày nht đnh so vi ngày gc. Nó phn ánh xu
hng phát trin ca th trng, ca giá c phiu, tình hình giao dch trên th trng
chng khoán, t đó đánh giá cm nhn ca các nhà đu t v tình trng ca nn
kinh t.
Mt ch s th trng đc xây dng tt s cung cp mt ch dn khách quan
v giá c ca tng th nghiên cu, ngc li, mt ch s xây dng kém s ch đa ra
nhng nhng gì mà nó không có tính đi din ca tng th. xây dng mt ch s
giá c phiu ngi ta có nhng phng pháp xác đnh khác nhau tùy thuc vào đc
đim ca th trng và mc tiêu ca nhà qun lý.
1.2.2 Mt s phng pháp tính ch s giá c phiu
p
t
: Là giá thi k t
p
o
: Là giá thi k gc
q
t
: Là khi lng (quyn s) thi đim tính toán (t) hoc c cu ca khi
lng thi đim tính toán.
i: Là c phiu i tham gia tính ch s giá
n: là s lng c phiu đa vào tính ch s
PểnỂ pểáp Laspeyres.
Ch s giá bình quân Laspeyres là ch s giá bình quân gia quyn giá tr, ly
quyn s là s c phiu niêm yt thi k gc. Nh vy kt qu tính s ph thuc vào
c cu quyn s thi k gc:
q
o
p
t
I
L
=
q
o
11
Trong đó:
I
F
: Là ch s giá Fisher
I
P
: Là ch s giá Passcher
I
L
: Là ch s giá bình quân Laspeyres
PểnỂ pểáp s ẽìnể quân Ểin đn:
Ngoài các phng pháp trên, phng pháp tính giá bình quân gin đn cng
thng đc áp dng.Công thc đn gin là ly tng th giá ca chng khoán chia
cho s chng khoán tham gia tính toán:
p
i
I
p
=
n
Trong đó:
qp
qp
1
12
Q
io
: S lng niêm yt vào ngày gc ca c phiu I (I= 1,…,n)
1.2.3 Tác đng ca mt s nhân t kinh t v mô lên ch s giá c phiu
1.2.3.1 C s lý thuyt và các nghiên cu trẾ đây
Th trng chng khoán chu tác đng ca nhiu nhân t, bao gm các nhân
t kinh t v mô và vi mô. Mi quan h gia các bin kinh t v mô vi ch s chng
khoán (đi din cho tình hình ca th trng chng khoán) đã đc nhiu nhà
nghiên cu trên th gii quan tâm. Stephen A. Ross (1976) đã phát trin Lý thuyt
kinh doanh chênh lch giá (APT – Arbitrage Pricing Theory) đ gii thích t sut
sinh li ca chng khoán trên th trng.
Lý thuyt kinh doanh chênh lch giá là mt lý thuyt tng quát v đnh giá
tài sn, và nó đang dn có sc nh hng ln trong vic đnh giá các c phn. APT
nói rng t sut sinh li k vng ca tài sn tài chính có th đc đo lng thông
qua các yu t kinh t v mô khác nhau hoc là yu t th trng. S nhy cm ca
tài sn vi s thay đi trong mi yu t đc đi din bng đi lng xác đnh gi
là h s beta. Xut phát t lý thuyt này, mô hình xác đnh t sut sinh li cho các
chng khoán đã đc s dng đ đnh giá tài sn mt cách chính xác. Giá ca tài
sn phi bng vi mc k vng vào cui giai đon đu t chit khu v hin ti vi
mc chit khu đc tính toán trong mô hình. Nu giá khác nhau, c hi kinh doanh
chênh lch s đa nó v li đúng đng thng nh mô hình.
Chen, Roll và Ross đã xác đnh các yu t kinh t v mô sau là rt quan trng
trong vic gii thích t sut sinh li ca chng khoán:
ngoi hi và t giá hi đoái. Nghiên cu cho thy rng có s bin đng giá c phiu
theo s thay đi trong sn xut công nghip, cung tin, và t giá hi đoái trong khi
nó phn ng ngc chiu vi giá tiêu dùng, tp hp tín dng, và d tr ngoi hi.
Zhao (1999) đã nghiên cu mi quan h gia lm phát, yu t đu ra ( giá
sn xut công nghip) lên th trng chng khoán Trung Quc. Nghiên cu s dng
các giá tr hàng tháng cho giai đon t tháng Giêng nm 1993 đn tháng 3 nm
1998. Kt qu cho thy có mi quan h tiêu cc gia giá c phiu và lm phát.
ng thi nghiên cu cng cho thy rng vic tng sn lng công nghip cng nh
hng tiêu cc và đáng k đn giá c phiu.
14
Maysami và Koh (2000) xem xét các mi quan h tác đng gia bin kinh t
v mô và th trng chng khoán Singapore bng cách s dng mô hình hiu chnh
vector. Các bin s kinh t v mô là t giá hi đoái, lãi sut ngn hn và dài hn, t
giá, lm phát, cung tin, xut khu trong nc, và sn xut công nghip. D liu
đc điu chnh theo mùa và bao gm các giai đon t 1988-1995. Nghiên cu cho
thy lm phát, tng trng cung tin, thay đi trong t l lãi sut ngn hn và dài
hn, s thay đi trong t giá hi đoái không nh hng đn bin đng trên th
trng chng khoán Singapore. Nghiên cu này cng xem xét mi liên h gia các
th trng chng khoán M, Nht Bn và th trng chng khoán Singapore. Kt
qu cho thy ba th trng có s tng tác nht đnh.
Ralph và Eriki (2001) vi nghiên cu trên th trng chng khoán Nigeria
kim tra mi quan h gia giá c phiu và lm phát, h tr mnh m cho ý kin lm
phát s to nên mt tác đng tiêu cc lên hot đng ca giá c phiu. Hn na,
nghiên cu cho thy giá c phiu cng chu nh hng mnh m bi mc đ hot
đng ca nn kinh t đc đo bng GDP, lãi sut, c tc, và bin đng ca các yu
t pháp lý. Mt khác, các kt qu nghiên cu cho thy rng bin đng giá du không
có nh hng đáng k đn giá c phiu.
Chaudhuri và Smiles (2004) kim tra các mi quan h lâu dài gia giá c
phiu và nhng thay đi trong hot đng kinh t v mô trên th trng chng khoán
Úc trong khong thi gian 1960-1998. Các hot đng kinh t v mô đc xem xét
bao gm GDP thc, sn lng tiêu th, tin tht, và giá du. Kt qu nghiên cu ca
h ch ra rng có mi quan h lâu dài gia giá c phiu và hot đng kinh t v mô.
Nghiên cu cng thy rng th trng chng khoán nc ngoài nh th trng M
và New Zealand cng nh hng đáng k đn th trng chng khoán Úc.
Nguyn Phú Hiu (2011) nghiên cu nh hng ca các yu t kinh t v mô
đn ch s giá c phiu trên th trng chng khoán Vit Nam. Nghiên cu thc
hin trong giai đon t tháng 7 nm 2004 đn tháng 12 nm 2009. Kt qu nghiên
cu cho thy, trong dài hn ch s chng khoán b tác đng ngc chiu ca yu t
lm phát và lãi sut bình quân ca th trng liên ngân hàng, trong ngn hn ch s
chng khoán b tác đng cùng chiu bi chính nó vi đ tr (1 tháng và 4 tháng)
đng thi b tác đng ngc chiu bi yu t lãi sut vi đ tr (4 tháng).
16
Có th nói các yu t nh hng đn giá tr tài sn nói chung và giá c phiu
nói riêng thì rt phong phú và đa dng. Nhng yu t này có th phân ra nh sau :
yu t công ty, yu t ngành, yu t quc gia và quc t hoc nhng yu t thuc v
th trng và không thuc th trng, nhng yu t thuc v kinh t và không thuc
v kinh t. Tt c nhng yu t đó đc xp thành hai nhóm (yu t vi mô và yu t
v mô), nhng yu t trong mi nhóm thì rt đa dng, tuy nhiên tt c đu có nh
hng đn quyt đnh ca nhà đu t và giá ca chng khoán.
1.2.3.2 Tác đng ca mt s nhân t kinh t v mô lên ch s giá c phiu
Nhng nghiên cu trc đây cho thy đã có s tác đng gia các bin kinh t
v mô vi ch s giá c phiu. Có nghiên cu cho thy mi quan h gia lm phát,
lãi sut, t giá vi giá c phiu, cng có nhng nghiên cu cho thy các bin v mô
khác nh lãi sut, ch s công nghip, lng cung tin,…cng có tác đng nht đnh
thúc đy s gia tng ca th trng chng khoán.
Tóm li, trên c s lý thuyt có th nhn đnh rng khi lãi sut tng dn đn
ch s chng khoán gim và ngc li.
Lm phát: Trong kinh t hc, lm phát là s tng lên theo thi gian ca mc
giá chung ca nn kinh t. Trong mt nn kinh t, lm phát là s mt giá tr th
trng hay gim sc mua ca đng tin. Khi so sánh vi các nn kinh t khác thì
lm phát là s phá giá tin t ca mt loi tin t so vi các loi tin t khác.
Thut ng "lm phát" ban đu đc ch các gia tng trong s lng tin trong
lu thông, và mt s nhà kinh t vn s dng t này theo cách này. Tuy nhiên, hu
ht các nhà kinh t hin nay s dng thut ng "lm phát" đ ch mt s gia tng
trong mc giá. Thng xuyên nht, thut ng "lm phát" đ cp đn mt s gia tng
ch s giá m rng đi din cho mc giá tng th đi vi hàng hóa và dch v trong
nn kinh t nh ch s giá tiêu dùng (CPI), ch s giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân
(PCEPI) và s gim phát GDP ….
Tác đng ca lm phát đn ch s giá chng khoán
Lm phát nh hng đn th trng chng khoán thông qua vic tác đng
đn tình hình sn xut kinh doanh ca doanh nghip. Lm phát biu hin cho s gia
tng v giá ca các yu t trong nn kinh t. Nguyên vt liu, chi phí sn xut đu
vào tng, khin cho tình hình sn xut kinh doanh ca các doanh nghip tr nên khó
khn trc nhng bin đng ca nn kinh t. Khi chi phí sn xut tng cao, li
18
nhun doanh nghip ca doanh nghip có th có kh nng gim sút vì giá thành sn
phm tng cao, và ngi tiêu dùng có th hn ch chi tiêu hoc tìm đn các sn
phm thay th. H qu là giá c phiu ca các doanh nghip niêm yt b gim xung
do e ngi v trin vng tng trng ca doanh nghip trong tng lai.
Bên cnh đó, vic lm phát tng cao rt có kh nng s dn đn vic chính
ph thc hin nhng chính sách ct gim chi tiêu, tht cht tin t nhm kim ch
các cá nhân (h gia đình) và doanh nghip (không k các t chc tín dng).
Các quy mô cung tin:
M0: tng lng tin mt. M0 còn đc gi là tin c s hoc tin hp (
Anh).