B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.H CHÍ MINH LÊ TH THU HNG PHÂN TÍCH MI QUAN H GIA
GIÁ VÀNG VÀ LM PHÁT TI VIT NAM
LUN VN THC S KINH T Thành ph H Chí Minh – nm 2013
MC LC
TRANG PH BÌA
LI CAM OAN
MC LC
DANH MC CH VIT TT
DANH MC CÁC BNG BIU
DANH MC CÁC TH
DANH MC CÁC BIU
LI M U 1
1. Lý do chn đ tài 1
2. Mc tiêu nghiên cu 2
3. i tng và phm vi nghiên cu 2
4. Phng pháp nghiên cu 2
5. Kt cu ca đ tài 2
CHNG 1: TNG QUAN V MI QUAN H GIA GIÁ VÀNG
VÀ LM PHÁT TRONG NN KINH T 4
1.1 Tng quan v giá vàng 4
1.1.1 Gii thiu v kim loi vàng 4
1.1.1.1 Kim loi vàng 4
1.1.1.2 ng dng ca vàng 4
1.1.1.3 Vai trò ca vàng trong nn kinh t 6
1.1.1.4 Các hình thc kinh doanh vàng 6
1.1.2 Giá vàng 7
1.1.2.1 Cách tính giá vàng 7
1.1.2.2 Các nhân t nh hng đn giá vàng 9
1.2 Tng quan v lm phát 13
1.2.1 Khái nim v lm phát 13
1.2.2 Phân loi lm phát 14
1.2.3 Nguyên nhân gây ra lm phát 16
2.2.2 Thc trng lm phát ti Vit Nam giai đon t nm 2007 đn 2012
41
2.3 Phân tích mi quan h gia giá vàng và lm phát ti Vit Nam 49
2.3.1 Mô hình nghiên cu 49
2.3.2 D liu nghiên cu 55
2.3.3 Phân tích mi quan h gia giá vàng và lm phát ti Vit Nam 55 2.3.3.1 Kim đnh s tác đng ca t giá USD/VND đn giá vàng và lm phát 55
2.3.3.2 Kim đnh mi quan h gia giá vàng và lm phát 58
2.4 ánh giá mi quan h gia giá vàng và lm phát 63
KT LUN CHNG 2 65
CHNG 3: GII PHÁP N NH GIÁ VÀNG NHM KIM CH
LM PHÁT TI VIT NAM 66
3.1 nh hng kim ch lm phát ti Vit Nam 66
3.2 Gii pháp n đnh giá vàng nhm kim ch lm phát ti Vit Nam 70
3.2.1 n đnh tâm lý ngi dân 70
3.2.2 D tr vàng hp lý và huy đng vàng trong dân 72
3.2.3 Tng cng s qun lý ca Ngân hàng nhà nc đi vi th trng vàng . 73
3.2.4 Tin ti t do hóa th trng vàng 74
3.2.5 Thành lp trung tâm giao dch vàng 75
3.3 Gii pháp h tr 78
3.3.1 i vi Chính ph 78
3.3.
2 i vi doanh nghip 81
3.4 Kinh nghim qun lý th trng vàng ca các nc 81
3.4.1 Kinh nghim qun lý th trng vàng ca Trung Quc 81
3.4.2 Kinh nghim qun lý th trng vàng ca n 86
NHNN : Ngân hàng Nhà nc Vit Nam
OTC : Over-The-Counter Market – Th trng t do
PCE : Persional consumption Expenditure – Ch tiêu tiêu dùng cá nhân
PPI : Producer Price Index – Ch s đo lng mc đ lm phát
S&P : Ch s c phiu
SJC: Công ty vàng bc đá quý Sài Gòn
TCTD : T chc tín dng
TP.HCM : Thành ph H Chí Minh
TTCK : Th trng chng khoán
TTTC : Th trng tài chính
TTV : Th trng vàng
VIFA : Hip hi đu t tài chính Vit Nam
VN : Vit Nam
WGC : Hi đng vàng th gii
WTO : World Trade O
rganization- T chc thng mi th gii
DANH MC CÁC BNG
Bng Tên bng Trang
1.1 Kt qu các nghiên cu s nh hng ca lm phát lên giá vàng 26
2.1 Tc đ cung tin và tín dng giai đon 2007-2012 42
2.2 Kt qu kim đnh đng liên kt gia giá vàng, lm phát và t giá
USD/VND
56
2.3 Kt qu kim đnh LR cho gi thuyt t giá USD/VND tác đng
đn lm phát
2.1 Giá vàng Vit Nam và giá vàng th gii t nm 2000 đn nm 2006 28
2.2 Giá du th gii t nm 2000 đn nm 2006 29
2.3 T giá USD/VND t nm 2000 đn nm 2006 30
2.4 Giá vàng Vit Nam t nm 2007 đn nm 2012 31
2.5 Tc đ tng giá vàng ti Vit Nam t nm 2007-2012 31
2.6 Giá vàng th gii t nm 2007 đn nm 2012 32
2.7 Giá du th gii t nm 2007 đn nm 2012 32
2.8 T giá USD/VND giai đon 2007-2012 33
2.9 Giá vàng ti Vit Nam nm 2010 38
2.10 T l lm phát Vit Nam t nm 2000-2006 41
2.11 Lm phát ti Vit Nam t nm 2007-2012 42
2.12 Ch s CPI và ch s giá vàng t tháng 1 đn tháng 12 nm 2011 ti Vit
Nam
64
DANH MC CÁC BIU
Biu
đ
Tên biu đ Trang
1.1 Tng cung vàng th gii t nm 1973 đn 2012 9
1.2 Tng cu vàng th gii t nm 1973 đn 2012 11
1
LI M U
1/ Lý do chn đ tài
Nn kinh t Vit Nam đang trong giai đon tri nghim nhng thách thc
quan trng nht ca c ch th trng và toàn cu hóa. Sau khi gia nhp t chc
Thng mi th gii (WTO) vào cui nm 2006, đ m ca nn kinh t tng vt. Do
doanh vàng; Chính ph ban hành Ngh đnh v qun l
ý hot đng kinh doanh vàng
2
theo hng tp trung đu mi nhp khu vàng, tin ti xóa b vic kinh doanh vàng
ming trên th trng t do; ngn chn hiu qu các hot đng buôn lu vàng qua
biên gii.
Gii pháp kim soát cht ch hot đng kinh doanh vàng trong gói gii pháp
kim ch lm phát mà Chính ph đa ra chng t gia giá vàng và lm phát có mi
quan h. kim chng vn đ này, tôi đã la chn đ tài “ Phân tích mi qua
n h
gia giá vàng và lm phát ti Vit Nam”. Thông qua vic kim đnh mi quan h này
ti Vit Nam t nm 2000 đn nm 2012 s góp phn đánh giá đc hiu qu, tác
đng ca các chính sách mà chính ph đang trin khai đi vi th trng vàng góp
phn làm gim lm phát và bình n kinh t v mô.
2. Mc tiêu nghiên cu
Trên c s nghiên cu các vn đ c bn ca và
ng, giá vàng và lm phát, đi
sâu phân tích, kim đnh mi quan h gia giá vàng và lm phát ti Vit Nam, t đó
đ ra mt s gii pháp nhm n đnh giá vàng nhm gii pháp kim ch lm phát ti
Vit Nam.
3. i tng và phm vi nghiên cu
i tng nghiên cu ca đ tài : Nghiên cu v giá vàng, lm phát.
Phm vi nghiên cu ca đ tài : Ch nghiên cu các vn đ liên quan đn giá
vàng, lm
phát.
Phm vi nghiên cu v không gian: Phân tích d liu giá vàng và lm phát ti
Vit Nam.
Phm vi nghiên cu v thi gian: S liu nghiên cu đc s dng t nm
2000 đn nm 2012.
4
CHNG 1
TNG QUAN V MI QUAN H GIA GIÁ VÀNG VÀ LM
PHÁT TRONG NN KINH T
1.1 Tng quan v giá vàng
1.1.1Gii thiu v kim loi vàng
1.1.1.1 Kim loi vàng
Vàng cùng vi bc, đng là 3 kim loi đu tiên đc tìm thy đu tiên trên th
gii, nm 5000 trc công nguyên. Vàng đc xem là kim loi quý, biu tng ca
quyn lc và s giàu có. Vàng có sc chu đng oxi hóa cao, lâu b h hao.
Vàng có th kt hp vi nhiu cht khác đ cho nhng sn phm phc v cho
công nghip. Mt nm th gii tiêu th khong 450 tn và
ng trong ngành công
nghip chim 11% nhu cu th gii. Nhu cu trang sc chim 70% và 13% còn li là
nhu cu đu t.
M vàng nm ri rác 60 quc gia. Vì vàng trong thiên nhiên có kt hp vi
mt ít kim loi khác, nên không tinh khit, cn phi qua quá trình tinh lc. Nam Phi
là nc có nhiu m vàng nht th gii khong 40.000 tn. C th gii c tính có
khong 145.000 tn vàng, vàng có di dng vàng ht hoc vàng t
ong các bng mch dùng đ liên kt các chip đin t li vi
nhau. Mt ln na, nhu cu cho các kt ni bn vng đã chng minh giá tr không
th thay th ca vàng. Liên kt này là mt trong nhng ng dng đc trng nht ca
vàng là đc xác đnh có mc đ tinh khit đn 99.9%, và thng có mt đng
kính đc thù là 1/100 mm.
Trong
lnh vc hàng không và du hành v tr, không có vàng, con ngi s
không bao gi đt chân đn mt trng. Vàng, đc thit k thành bng dày 0.15mm,
s dng trong các chng trình v tr nh mt tm khiên chng li bc x ca mt
tri. Do vàng là mt kim loi có kh nng phn x tt nên s làm chch hng sc
nóng thiêu đt ca mt tri.
Vàng là đc xem là mt nhân t quan trng không t
h thiu trong các tiêu
chun an toàn bay vào không gian, chính vì vy lng cu vàng gia tng liên tc
cùng vi s phát trin ca tc đ chinh phc không gian. Mt ví d c th là hn
40.8 kg vàng đc s dng trong quá trình ch to tàu du hành con thoi Columbia
ni ting, ch yu tp trung các b phn bng hp kim đng thau, ch to bung
nhiên liu, các mnh plastic và các công tác đin.
Trong lnh vc y hc, vàng ch yu đ
c s dng trong điu tr chng viêm
khp và các bnh liên quan đn gan, tai và mt. Vàng đc s dng trong mt nhóm
thuc giúp gim quá trình phát trin ca bnh viêm khp. Nhng thuc này đc bit
đn di cái tên là DMARD giúp đánh tan cn đau và vt sng trong các khp
xng. Vàng đã đc s dng điu tr chng viêm khp hn 70 nm nay nhng các
nhà khoa hc vn c
ha tìm ra đc nguyên lý vn hành. Mt vài ngi cho rng
6
vàng giúp ngn cn h min dch khi vic tn công các khp xng, bi vì mc dù
h min dch thng bo v c th chng li các tác nhân lây nhim nhng vi bnh
s tng. Do đó vàng là cách đu t hiu qu nht trong vic phòng chng ri ro gim
giá ca đng USD. Vì khi t giá tng, lm phát tng dn đn giá vàng tng, hay t
giá tng, vàng nhp khu tng do thanh toán bng nhng đng ngoi t.
1.1.1.4 Các hình thc kinh doanh vàng.
7
Giao dch mua bán giao ngay: là nghip v mua bán vàng đc thc hin theo
giá ti thi đim tha thun, tuy nhiên cn thi gian đ thc hin bút toán và thanh
toán tin vàng nên có th mt thi gian nu s lng mua ln.
Giao dch mua bán vàng k hn : Vic mua bán đc thc hin ti mt thi
đim tng lai vi mc giá xác đnh ti thi đim hin ti.
Giao dch hoán đi vàng : Là cam kt m
ua và bán ti mt mc giá đc xác
đnh trc, trong đó vic mua và bán đc tin hành ti các thi đim khác nhau.
Thc cht ca giao dch hoán đi là mt nghip v kép ca hai nghip v là giao
dch giao ngay và giao dch có k hn vi cùng mt lng vàng nhng theo 2 hng
ngc nhau.
Giao dch quyn chn vàng : Là giao dch theo quyn đc mua hoc bán vàng
trong thi gian xác đnh ti thi đim g
iao dch. Có 2 loi quyn chn là Quyn chn
mua (Call option) và quyn chn bán (Put option). Phí quyn chn không r là chi
phí đáng k nh hng đn li nhun. Do đó, nu nhà đu t không xác đnh đúng
hng và đúng thi đim thì s b l phn chi phí quyn chn.
Giao dch mua bán vàng qua tài khon: Là giao dch mua bán vàng thông qua
tài khon đt lnh ti sàn giao dch vàng. Sau khi lnh đt khp đã hoà
n thành giao
dch. Khách hàng mun ly vàng hoc tin có th thc hin ngay.
1.1.2 Giá vàng
1.1.2.1 Cách tính giá vàng
- C ch hình thành giá vàng trên th gii.
không có mi quan tâm mua bán nào. Khi các thành viên này đt đc mt đim cân
bng gia bên mua và bên bán, v ch tch s đ ngh mi thành viên công b s
lng thi vàng mà h mun bán hoc mua da trên mi quan tâm mua-bán ca
khách hàng ca các thành viên này, và sau đó v ch tch s công b mc giá c đnh.
ó là, c ch hình thà
nh giá vàng th gii.
- Cách tính giá vàng ti Vit Nam
Hin nay, giá vàng SJC ti các tim vàng trong c nc đc niêm yt hàng
ngày trên th trng đu xut phát t Công ty vàng bc đá quý Sài Gòn –SJC. C s
đ công ty SJC cung cp giá ra th trng bt ngun t các yu t th trng cho giá
vàng nhp khu, giá vàng th gii, mc cung-cu vàng ca th trng ti thi đim
thit lp giá,… Giá thành ca và
ng là toàn b nhng chi phí đ có mt đn v vàng,
trên c s đó tính đc li l. Ti Vit Nam, do sn lng vàng khai thác không
đáng k, ngun vàng nguyên liu ch yu nhp t nc ngoài nên giá thành ca vàng
Vit Nam đc tính ch yu theo giá th gii, các ký hiu trong công thc nh sau:
- V
TG
là giá vàng th gii;- V
VN
là giá vàng Vit Nam;- F
VC
là chi phí vn chuyn
- F
BH
là phí bo him ;-T
NK
là thu nhp khu ;-
E là t giá hi đoái USD/VND
q
và
n
đ
n
V
N
=[(V
TG
+
F
Còn gi
c cung và
i luôn cao
t Nam kh
ô
eo ghi nh
n
lúc th
p
h
o
giá thành
i s dn
X
á
bán là gi
á
mc cu.
hn hoc
b
ô
ng phi lú
n
thc t t
h
n khung g
i
là giá c t
h
g,…. Vì v
N
am.
h
ân t n
h
n
g
Tng cun
g
h
gii, ph
y, vic d
h
h
ng đ
n
g
vàng th
g
x
ut t các
n
g khai thá
c
t
ln. Theo
y
nay sn l
2.225
t
n
m
9
m
(
m trên
k
c
m b c
m
s liu đ
ng khai
k
m
i nm n
X
E] + F
GC
ng hàng
n
n phm k
h
m
ra sn ph
h
trng c
c
n
gày, là đi
h
ác, giá bá
n
m. Tuy n
h
ng th hi
n
khung giá
ng ch ph
t
rong nc
t điu kh
ó
n
2012
b
site www
.
h
âu lc ng
o
t
thc hin
.
cpmgroup.
o
i tr châ
u
thác này
d
ó
khong 4
0
c
u tng
đ
i gian 5 n
a
u ca
r
ng
r
ng
trên.
g
cng
t
phn
phc li t nhng hình thc s dng khác bng vic nung chy, tinh ch và tái ch.
Trong khong thi gian t nm 2003 đn nm 2007, vàng tái ch chim k
hong 26 %
ngun cung hàng nm ca th gii.
•
Ngân hàng trung ng
Ngân hàng trung ng và các t chc đa quc gia nh Qu Tin T Quc T hin ti
ct gi khong 1/5 tng lng vàng d tr toàn cu làm tài sn d tr (c tính s
lng khong 29.000 tn đc ct tr 110 t chc). Tính trung bình, vàng chim
khong 10 % tài sn d tr ca các chính ph, cho dù t l này có khác nhau gia
các nc.
Mc dù mt s các ngân hàng trung ng đã tng lng d tr vàng trong nhng
thp niên gn đâ
y, khu vc bán buôn mi chính là nhng đi tng bán vàng thc
tính t nm 1989 tr li đây, và đã góp phn đa 520 tn vàng vào ngun cung hàng
nm tính t nm 2007. T nm 1999, Doanh s này đc điu hành bi hip hi điu
phi vàng thuc ngân hàng trung ng-CBGA là t chc giúp n đnh s lng bán
ra t 15 nhà nm g
i khi lng vàng ln nht th gii. Doanh s thc t bán ra ca
ngân hàng trung ng c ch đt 500 tn vào nm 2007.
- Ngun cu
•
Mc cu ca khu vc kim hoàn
ây là lnh vc tiêu th ch yu ca th trng vàng, chim t 50% đn 75%
sn lng khai thác hm m hàng nm. Tùy vào phong tc tp quán ca tng dân
tc, tng quc gia mà vic mua sm n trang mi nc có ý ngha khác nhau.
C
h
thí
c
lng v
à
h
âu Á vàng
y
trang sc
Biu đ 1
.
•
Mc
c
Vàng
đ
ch, ch t
o
a
khoa…
T
0
đn 300
t
à
nh đin t
•
Mc
c
Tùy v
à
c d tr
c
u ca cá
c
đ
c s d
n
o
các linh k
T
ng mc
t
t
n/nm.
R
khong 70
c
u d tr
c
à
o tình hìn
h
vàng đc
o
ng vic đi
c
u v đu
t
p
ng nhu
t
iêu th và
n
R
iêng M v
à
đn 90 tn
c
a các ng
â
h
chính t
r
-
xem là n
g
u chnh c
h
t
và đu
c
cu tích
t
h
ành thi,
n
n
h đã gây
d
n
g cho ng
à
Nht tiê
u
/nm.
â
n hàng q
u
xã hi, chí
n
g
un d tr
h
ính sách ti
c
.
tr
, thun
l
n
én,…Vic
n
ên nhng
n
hng bc
c gia.
n
h sách tài
chính c
a
n t ca q
u
l
i trong
g
mua bán,
t
đt bin đ
vua chúa,
h
n
g sc Ch
đáo, tinh
v
va là tà
o
.
n
m 2012
t
e www.cp
oàng thâ
n
âu Âu th
v
i. Ngc
l
i sn tích l
m
group.co
m
đ
c bit là
c
n
g không
v
nay vào k
h
u
vàng dù
n
m
i quc
g
Nhà nc
m
ua bán tr
ê
g
iá t
r
12
thc ca nó. Hin nay, trung tâm tích tr vàng ln nht thuc v khu vc Trung và
Vin đông ni vàng đc xem là phng tin đu t và đu c rt thun li. Bi vì
tình hình chính tr khu vc này luôn sôi đng nên không phát trin đc các hình
thc chng khoán, tín dng, dân chúng có truyn thng tích tr vàng. Mc cu vàng
ti đây còn ph thuc rt ln ngun thu nhp quan trng là du ha.
- nh hng
ca giá du
Khu vc Trung đông có ngun tài nguyên rt quý giá là du. ây cng là
nguyên nhân khin cho khu vc này luôn chìm trong chin tranh, xung đt và vàng
đã có mt v trí quan trng ti khu vc này. Vì giá du đc tính bng USD nên bt
k s dao đng nào trong giá du s nh hng đn t giá USD và kéo theo s tng
gim giá vàng. Ngha là giá vàng không b nh hng trc tip t giá du ha mà
cùng vi giá du chu nh hng ca các bin c chính tr- xã hi khác.
- Yu t lm phát
Lm phát cng là mt yu t không nh nh hng ti giá vàng. Nu lm phát
thp di mt con s thì s thúc đy sn xut, tiêu dùng trong xã hi, ngc li khi
lm phát quá cao thì nó li là mt nhân t kim hãm tiêu dùng, khin giá c hàng hóa
tng cao và gim sc mnh ca đng tin. Có rt nhiu lý do là nguyên nhân ca lm
phát, có th k đn nhng bt n trong chí
nh sách điu hành chính sách tin t nu
ni lng quá mc hay đu t không hiu qu hoc giá c hàng hóa tng cao khin chi
phí sn xut b đy lên mà mc thu nhp không theo kp.
Lo lng tình trng lm phát s gây đt bin v giá c hàng hóa. ng thi,
nhng bin pháp gii quyt s nh hng đn giá tr đng tin khin các nhà đu t
li nhun có th tác đng mnh m làm cho không nhng giá vàng mà k c giá c
các loi hàng hóa khác bin đng. ã có thi đim tháng 05/2008, các qu này b các
t chc chính ph cnh cáo kim tra nu có các hành vi lng đon th trng.
• Thi tit, thiên tai, chu k l hi, khng
b.
Các nhân t nh hng nh thi tit, thiên tai, chu k l hi, khng b tuy
không phi là c bn và lâu dài nhng cng góp phn gây nh hng đt bin khin
giá vàng bin đng. Chu k l hi và phong tc tp quán mua vàng làm tài sn hi
môn trong đám ci ti n khin giá vàng tng theo chu k này.
1.2 Tng quan v lm phá
t
1.2.1 Khái nim v lm phát
Trong kinh t hc, lm phát là s tng lên theo thi gian ca mc giá chung
ca nn kinh t. Trong mt nn kinh t, lm phát là s mt giá tr th trng hay gim
sc mua ca đng tin. Khi so sánh vi các nn kinh t khác thì lm phát là s phá
giá tin t ca mt loi tin t so vi các loi tin t khác. Thông thng, ngi ta
hiu t
heo ngha đu tiên là lm phát ca đn v tin t trong phm vi nn kinh t ca
mt quc gia, còn hiu theo ngha th hai là lm phát ca mt loi tin t trong phm
vi th trng toàn cu.
Nh vy, có th nhn thy rng s tng lên ca giá c chính là mt trong nhng biu
hin c bn ca lm phát. Vic xem xét lm phát tp trung vào nghiên cu nhng
14
biu hin ca lm phát, th hin qua vic gia tng ca mc giá chung vi tc đ cao
và kéo dài. đo lng mc giá chung trong nn kinh t, thng dùng khái nim ch
s giá. Ch s giá bao gm mt s loi nh ch s giá bán l - CPI - Consumer Price
Index, ch s giá bán buôn - WPI - Wholesale price index, Ch s giá sn xut - PPI -
Producer Price Index, song thông thng thì dùng ch s giá bán l đ đo lng
mc đ lm
trin. Khi giá c tng vt ra khi mc đ hp lý trên, ngi ta nói lm phát đang
bc vào giai đon tng cao.
• Lm phát phi mã: Lm phát cao là lm phát vi tc đ 2 con s, t
15
20%/nm đn di 100%/nm. Khi lm phát phi mã xy ra, sn xut b đình tr, nn
tài chính b phá hoi. Nu không có bin pháp thích hp thì nn kinh t s d dàng
ri vào tình trng siêu lm phát.
• Siêu lm phát: Siêu lm phát là lm phát vi tc đ 3 con s tr lên, thm chí
không th đo lng lm phát bng s % mà bng s ln tng giá trong nm. Siêu lm
phát thng xy ra do các bin c ln nh chin tranh, khng hong chính tr dn
đn đo ln trt t xã hi. Khi nhng bin c ln xy ra, s thâm tht ngân sách
khin C
hính ph phi phát hành tin giy đ bù đp dn đn siêu lm phát. Siêu lm
phát có sc phá hu toàn b hot đng kinh t và nn kinh t b suy thoái nghiêm
trng. Có th ví siêu lm phát nh cn sóng thn trong kinh t.
- V mt đnh tính: lm
phát đc chia thành nhiu loi khác nhau, tùy theo
tính cht ca lm phát mà chia ra các loi c bn sau:
• Lm phát thun túy: là trng hp đc bit ca lm phát, hu nh giá c ca
mi hàng hóa đu tng lên cùng mt t l trong cùng mt đn v thi gian.
• Lm phát cân bng: là loi lm phát có mc giá chung tng tng ng vi
mc thu nhp.
• Lm ph
át đc d đoán trc: là lm phát mà mi ngi có th d đoán
trc nh vào s din tin liên tc theo chui thi gian trong nhiu nm.
• Lm phát không đc d đoán trc: là lm phát xy ra bt ng, ngoài s
tiên liu ca mi ngi v quy mô, cng đ cng nh mc đ tác đng.
• Lm phát cao và lm
phát thp: lm phát cao là mc lm phát mà t l tng
doanh nghip phi tng giá bán đ đm bo li nhun. Khi giá c hàng hoá nói chung
và tiêu dùng nói riêng tng lên thì ngi lao đng tìm mi cách đ tng lng. Khi
lng tng, giá c li tng. n lt m
ình, các doanh nghip li tng giá bán đ đm
bo li nhun. Nhà kinh t hc Adam Smith gi s vn hành ca c ch này là đng
xoáy trôn c.
Giá nhp khu tng lên tác đng trc tip ti giá c trong nc, nu là hàng tiêu dùng
trc tip, hoc tác đng gián tip thông qua vic làm tng chi phí sn xut, nu là đu
vào ca quá trình sn xut. Giá hàng nhp khu tng lên có th do lm
phát ca nc
ngoài cao làm cho giá nguyên liu nc xut khu tng, hay do đng ni t b mt
giá so vi đng tin ca nhng nc có quan h mu dch.
- Do thu sut tng lên làm nh hng ti mc sinh li ca các nhà đu t
nên đy giá c tng lên. duy trì mc sinh li mong mun, hoc các doanh nghip
tng t l li nhun bng bin pháp tng gi
á bán hàng hoá s làm cho giá c tng,
vic tng giá trong trng hp này mang tính cht hành chính tích cc nhm duy trì
li nhun mc mong mun. Vic này thng xy ra trong điu kin đc quyn.
Mt s nc gi là lm phát hành chính.
1.2.3.2. Lm phát do cu kéo
17
Lm phát cu kéo hay lm phát nhu cu là lm phát xy ra do tng cu tng
vt quá mc cung hàng hóa ca xã hi, dn đn áp lc làm tng giá c. Tng cu
trong nn kinh t bao gm chi tiêu ca h gia đình-C, chi tiêu ca Chính ph-G, đu
t trong nn kinh t-I, nhu cu hàng hóa cho xut khu-X, lng hàng hóa nhp
khu-M. Nu gi tng cu là AD thì AD = C + G + I +X – M (du âm trong biu
thc là do hàng hóa nhp khu làm phong phú thêm hàng hóa trong nc và làm
gim cng thng cho tng cu). Tng cu tng có th do mt hoc mt s yu t ca
biu thc tng lên: