B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM

 
TRN TH THANH THÚY MI QUAN H GIA T DO HÓA THNG MI,
TNG TRNG KINH T VÀ CÁN CÂN THNG
MI
LUN VN THC S KINH T


Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã s: 60340201 LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC:
TS LÊ T CHÍ
TP. H Chí Minh – Nm 2013

Cng Hòa Xã Hi Ch Ngha Vit Nam
c lp - T do - Hnh Phúc
 

LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan rng lun vn “Mi quan h gia t do hóa thng mi, tng
trng kinh t và cán cân thng mi” là công trình nghiên cu ca riêng tôi.
Các thông tin d liu đc s dng trong lun vn là trung thc và các kt qu
trình bày trong lun vn cha đc công b ti bt k công trình nghiên cu nào trc
đây. Nu phát hin có bt k gian ln nào, tôi xin chu toàn b trách nhim trc Hi
đng.

TP.HCM, tháng 09 nm 2013
Tác gi lun vn


Bng 3.2.1: Thi đim t do hóa ca 30 quc gia theo Wacziarg (2001). Trong
ngoc là nm t do tm thi. 25
Bng 3.2.2: Bin và du k vng ca các bin 31
Bng 4.1.1: Mi quan h gia tng trng GDP và cán cân thng mi 5 nm
trc khi t do hóa thng mi và 5 nm sau t do hóa 34
Bng 4.1.2: Mi quan h gia tng trng GDP và tài khon vưng lai 5 nm
trc khi t do hóa thng mi và 5 nm sau t do hóa 37
Bng 4.1.3: Các nc tt hn hoc xu hn sau quá trình t do hóa 39
Bng 4.2.1: Kt qu hi quy mô hình bng đng giai đon 1980-2011(30 quc
gia) ………………………………………………………………………………46
Bng 4.2.2: Hi quy mô hình bng đng cho 3 giai đon – s dng bin gi thi
gian (30 quc gia) 51
Bng 4.2.3: Hi quy mô hình bng đng giai đon 1980-2011  khu vc Châu Á
(14 quc gia) 55
Bng 4.2.4: Hi quy mô hình bng đng giai đon 1980-2011  khu vc Châu
M La Tinh (16 quc gia) 57

DANH MC CÁC BIU :
Biu đ 4.1.1: Mi quan h gia tng trng, TBGDP1, CAGDP1(Giá tr trung
bình ca 30 nc trong thi k 1981-2011) 40
Biu đ 4.1.2: Mi quan h gia tng trng, TBGDP1, CAGDP1  khu vc
Châu Á (Giá tr trung bình ca 14 nc trong thi k 1990-2011) 42
Biu đ 4.1.3: Mi quan h gia tng trng, TBGDP1, CAGDP1  khu vc
Châu M La Tinh (Giá tr trung bình ca 16 nc trong thi k 1990-
2011)………………… ………………………………………………………. 43 1

Tóm tt:
ây là mt nghiên cu s dng d liu bng ca 30 quc gia trong ba thp k
1980-2011 đ c lng nh hng ca t do hóa thng mi và tng trng
kinh t lên cán cân thng mi, tài khon vãng lai  các quc gia đang phát trin.
Bng phng pháp hi quy c lng Moment tng quát (GMM) và các kim
đnh có liên quan, phát hin chính ca nghiên cu này là t do hóa thng mi
thúc đy tng trng kinh t  hu ht các nc, chính s tng trng này li có
nh hng tiêu cc đn cán cân thng mi và t đó có th có tác đng tiêu cc
đn tng trng thông qua st gim trong cán cân thng mi và bt li trong t
giá thng mi. Tng trng kinh t và cán cân thng mi, tài khon vãng lai
có mi quan h tiêu cc, cán cân thng mi s thâm ht khong 0.56%, tài
khon vãng lai thâm ht là 0.34% khi nn kinh t tng trng 1%. Tuy nhiên, khi
thc hin hi quy riêng r trong tng thi k và tng khu vc thì các kt qu là
không rõ ràng và ít có ý ngha v mt thng kê. Kt lun ca bài nghiên cu là t
do hóa thng mi có th hn ch tng trng thông qua tác đng tiêu cc đn
cán cân thanh toán. 2


đn tng trng nhanh hn trong nhp khu so vi tng trng xut khu và do
đó nhng li ích  khía cnh cung có th b bù đp bng các cân bng không bn
vng trong v th ca cán cân thanh toán. Trái ngc vi các nghiên cu trên,
theo Yi Wu và Li Zeng (2008) đư s dng hai phng pháp mi đ xây dng
thi đim t do hóa thng mi, nghiên cu này cng xem xét tác đng ca t
do hóa thng mi đi vi nhp khu, xut khu và cán cân thng mi cho mu
ln các nc đang phát trin. H tìm thy bng chng rõ ràng và nht quán rng
t do hóa thng mi dn đn nhp khu và xut khu cao hn. Nhng tác đng
tiêu cc ca t do hóa thng mi trên tng th cán cân thng mi có kt qu
không đáng k. c bit, bng chng v tác đng tiêu cc ít có ý ngha v mt
thng kê khi s dng s dng phng pháp đo lng m rng v thi đim t do
hóa ca Li (2004). Khi s dng phng pháp đo lng t do hóa bi Wacziarg
và Welch (2003), thì li tìm thy mt s bng chng cho thy t do hóa làm xu
đi cán cân thng mi, nhng bng chng là không mnh m và h s thì rt
nh.
Cng da theo nghiên cu ca Parikh (2004), bng cách s dng cách phân loi
ca Wacziarg (2001) đ đo lng bin t do hóa và d liu cp nht mi nht
trên Penn World Table phiên bn 8.0 ca Summers, Heston, và Aten (2012) đ
tính toán bin tng trng kinh t, mc tiêu chính ca bài nghiên cu này là
kim tra mi quan h ca t do hóa thng mi, tng trng kinh t đi vi cán
4

cân thng mi và tài khon vãng lai bng cách c lng mô hình đng trên d
liu bng trong khuôn kh các nc đang phát trin.
Trong phn 2 ca bài vit này s cung cp các nghiên cu liên quan v mi quan
h ca t do hóa thng mi, tng trng kinh t và cán cân thng mi. Trong
phn 3, đa ra mt mô hình đ liên kt cán cân thng mi hoc tài khon vãng
lai vi tng trng kinh t trong nc, xây dng mô hình đng vi k thut c
lng GMM cho d liu bng đ kim đnh các mi quan h ca 30 quc gia
trong đó có Vit Nam  giai đon 1980-2011. Trong phn 4, trình bày mt s các

trong khi thu sut gim t 57% đn 33%. Tng trng kinh t  các nc đang
toàn cu hóa tng t 2.9%/nm trong nhng 1970 lên 3.1%/nm trong nhng
nm 1980 và 5%/nm trong nhng nm 1990. Nhng nc không toàn cu hóa
thì tng trng kinh t gim t 3.3%/nm t nhng nm 1970 xung còn
0.8%/nm trong nhng nm 1980 và còn 1.4%/nm trong nhng nm 1990.
Thirlwall và Santos-Paulino (2004) đư tìm thy rng tác đng ca t do hoá là
khác nhau gia các quc gia bo h cao và các quc gia ít đc bo h. Tác
đng tích cc ca t do hóa thng mi đi vi tng trng nhp khu là ln
hn nhiu trong các ngành công nghip đư đc bo h cao trong khong thi
gian trc khi t do hóa. Kt qu nghiên cu ca h cng cho thy tác đng ca
6

mt ch đ t do hóa thng mi, gim thu hi quan đư làm tng tc đ tng
trng nhp khu nhiu hn xut khu. Thirlwall và Santos-Paulino phát hin ra
rng tng trng nhp khu tng khong 6%/nm trong khi xut khu tng ch
khong di 2%/nm. iu này làm ti t hn cán cân thng mi hn 2% GDP,
tuy nhiên, tác đng đi vi tài khon vưng lai thì ít hn trung bình khong 0.8%
GDP. Tng th kt lun ca h là t do hóa thng mi và t giá hi đoái linh
hot không phi luôn luôn đm bo rng ngun lc tht nghip trong nc có th
d dàng chuyn đi thành ngoi t khan him.
Parikh và Stirbu (2004) da trên mô hình tnh s dng mô hình hiu ng c đnh,
hiu ng ngu nhiên, OLS và mô hình hi quy SURE thc hin nghiên cu trên
42 nc đang phát trin  Châu Á, Nam Phi và M La Tinh. H nghiên cu tác
đng ca t do hóa thng mi lên tng trng kinh t, đu t /GDP, đ m, cán
cân thng mi và tài khon vưng lai (đu % /GDP). Tip theo, Parikh và Stirbu
cng phân tích tác đng ca tng trng lên cán cân thng mi và tài khon
vưng lai đ nghiên cu xem liu rng tng trng kinh t cao hn do t do hóa
có dn đn nh hng bt li trong cán cân thng mi hay không. Bng d liu
bng ca 42 quc gia, bng d liu cho ba khu vc (mô hình các nh hng c
đnh và mô hình các nh hng ngu nhiên) và phân tích tng quc gia (hi quy

và tng trng kinh t và tác đng chung ca t do hóa và tng trng lên cán
cân thng mi. Vi phng pháp hi quy GMM s dng cho mu 42 quc gia
đang phát trin trong giai đon 1980-1999, nghiên cu ch ra rng có nhng mô
hình khác nhau v thâm ht thng mi gia các khu vc đa lý khác nhau và
8

trong thp k 1990-1999. T do hóa thng mi đư góp phn tng trng nhp
khu  nhiu nc đang phát trin sau giai đon đu tng trng trong xut
khu, điu này không đ đ thu hp thâm ht thng mi. Hn na, t do hóa
thng mi không có mi quan h quan trng vi tng trng kinh t và / hoc
thâm ht thng mi trong ngn hn và trung hn. Thâm ht tài khon vãng lai
tng do t do hóa thng mi trong nn kinh t châu Phi trong thi k 1980 -
1999.
Pacheco-López và Thirlwall (2005) kim tra tác đng ca t do hóa thng mi
 Mexico vào nm 1985-1986, và vào nm 1994 khi đt nc tham gia NAFTA.
Nhp khu phn ng nhanh hn so vi xut khu trong giai đon 1985-1986, và
tìm thy kt qu không nh hng đáng k ca s phá v cu trúc trong cán cân
thng mi ca vic gia nhp NAFTA. Tuy nhiên, có s gia tng trong đ co
giãn theo thu nhp ca nhu cu nhp khu trong giai đon sau t do hóa. Trong
giai đon trc t do hóa 1973-1986, đ co giưn trung bình 1.4, trong giai đon
1986-1999 trung bình 3.2. Ngc li, xut khu tng trng hu nh không thay
đi, trung bình 9% trc nm 1986 và 10%  các nm sau. Kt qu là, tc đ
tng trng bn vng ca Mexico c tính có gim mt na sau nm 1986.
Nghiên cu cho mu ca 32 nc kém phát trin và các nc có thu nhp thp
Egor Kraev (2005) đư c lng tn tht GDP bi thâm ht cán cân thng mi
do t do hóa gây ra, c th là, tng trng vt tri ca nhp khu so vi tng
trng xut khu, không phi là tm thi, mà khá xu đi theo thi gian v khác
bit tc đ tng trng ly k xut khu và nhp khu. Do đó các quc gia không
th có đc mt dòng tài chính n đnh mà ngày càng gia tng ngun tài chính
bên ngoài hoc mt giá liên tc trong t giá hi đoái thc. S khác bit này có

hn đu t thì các lung vn bên ngoài cho phép các nc đang phát trin có th
đu t nhiu hn tit kim trong nc. Tuy nhiên, vic gia tng các ngun vn
bên ngoài đôi khi không đ đ tng tích ly vn hay không đ ngun ngoi t đ
thanh toán các khon vay mn t nc ngoài và tc đ tng trng kinh t s
gim bi vì thiu ht ngoi hi chi phi. Có th là ngay c khi tit kim trong
nc đ đ tài tr cho tt c các khon đu t, mt nc đang phát trin có th
không có kh nng thc hin đu t d án nu ngun ngoi hi có sn cho các
d án cha đy đ.
Bacha (1990) gii thiu mô hình three-gaps, ngoài hai thiu ht  trên Bacha còn
đa thêm thiu ht tài khóa và phân tích nhng hu qu ca chuyn giao ngoi
hi lên tc đ tng trng GDP ca các nc đang phát trin. Vic s dng ch
s hiu sut s dng d tha không đc xem xét trong mô hình two- gaps ban
đu cho đn khi Taylor (1991) đư tn dng ch s này mt cách rõ ràng vào vic
phân tích các yêu cu vn đu t nc ngoài đi vi các quc gia đang phát
trin. Trong mô hình three-gaps, tc đ tng trng b hn ch bi các thiu ht
và vi thiu ht ngoi hi, mt s suy gim trong chuyn giao ngoi hi s nh
hng đn tc đ tng trng ca các nn kinh t trong ngn hn và trung hn.
Thirlwall (1979) đ xut mt mô hình cán cân thanh toán hn ch tng trng đư
tr thành nguyên lý v s tng trng bn vng. Theo nguyên lý này, tc đ tng
trng ca nn kinh t đang phát trin là tc đ tng trng trong xut khu thc
t chia cho đ co giãn thu nhp ca nhu cu đi vi hàng nhp khu.
Phiên bn trc đó ca Thrilwall (1979) đư không gii thiu các dòng vn cho
đn khi Thirlwall và Hussain (1982) đư đa vào mô hình các dòng vn kt hp
11

vi s nhân ngoi thng ca Harrod (T s phn ánh s thay đi ca thu nhp
có đc t s thay đi ca xut khu so vi s thay đi ca thu nhp) đ xây
dng phng trình hành vi tng trng b hn ch bi cán cân thanh toán.
Elliott và Rhodd (1999) kt hp vic tr n trong mô hình ca Thirlwall và
Hussain. Mc dù vi các sa đi này, mô hình vn cha phi là hoàn chnh, mô


Tài khon vãng lai vi lãi sut c đnh là nhng thay đi trong v th tài sn
nc ngoài ròng gia hai giai đon:
CA
t
= B
t+1
-B
t
= Y
t
+ rB
t
- C
t
- G
t
- I
t

(2.2.2)
CA: tài khon vãng lai, B: tài sn nc ngoài ròng ly k, I: đu t và tng
đng vi nhng thay đi trong chng khoán vn, C: chi tiêu cá nhân, G: chi
tiêu chính ph, t là mt thi k.
Tài sn nc ngoài ròng NFA= Tài sn nc ngoài –n nc ngoài. Do đó khi
NFA<0, n nc ngoài cao hn tài sn nc ngoài thì cán cân tài khon vãng lai
thâm ht.
Gi s Y
s+1
=(1 + g)Y

s
= rB
s
+ TB
s
và t l tài khon
vãng lai so vi GDP tng đng vi TB/GDP + rB / GDP = F (tng trng
13

GDP, các cú sc nng sut). Nhng cú sc do nhng thay đi v t giá thng
mi, tng trng  các nc phát trin và ch đ t do hóa là yu t quyt đnh
ca nhng cú sc nng sut trong cán cân thng mi trên GDP.
TB/GDP= F (Tng trng GDP, t giá thng mi, tng trng ca nhng
nc phát trin, t do hóa) (2.2.3)
Vi t l tài khon vãng lai/ GDP, lãi sut th gii đc xác đnh bi tc đ tng
trng  các nc phát trin.Vì vy, phng trình c tính cho tài khon vãng
lai trên GDP (CA/GDP) là:
CA/GDP = F (lãi sut th gii, tng trng GDP, t giá thng mi, t do
hóa) (2.2.4)
Các mi quan h trên, chúng ta cng mong đi có s tng tác gia t do hóa và
tng trng GDP và t do hóa và t giá thng mi .
Mt ln na, t nhng kt qu nghiên cu không nht quán này, da trên mu d
liu ca các nc đang phát trin  khu vc Châu Á và Châu M La Tinh trong
sut ba thp k qua, mc tiêu ca bài vit là nghiên cu tác đng ca t do hóa
thng mi, tng trng kinh t lên cán cân thng mi, tài khon vãng lai. T
đó các câu hi nghiên cu đư đc đt ra:
 Liu rng tng trng kinh t cao hn do t do hóa thng mi có dn đn
nh hng bt li đn cán cân thng mi hay không?
 Mi quan h cán cân thng mi và tng trng kinh t có tng quan âm
hay không?

Nghiên cu tác đng ca
t do hoá gia các quc
gia bo h cao và các
15

quc gia ít đc bo h.
Parikh và Stirbu (2004)
Da trên mô hình tnh s
dng mô hình hiu ng
c đnh, hiu ng ngu
nhiên, OLS và hi quy
SURE trên 42 nc đang
phát trin  Châu Á,
Nam Phi và M La Tinh
đ nghiên cu tác đng
ca t do hóa thng mi
lên tng trng kinh t,
đu t /GDP, đ m, cán
cân thng mi và tài
khon vãng lai.
Parikh (2004)
Vi vic xây dng mô
hình đng và các bin tr
ph thuc đ nghiên cu
mi quan h gia t do
hóa thng mi và tng
trng kinh t và tác
đng chung ca t do
hóa và tng trng lên
cán cân thng mi. Vi

3.1. D liu:
Nghiên cu này s dng d liu bng ca 30 quc gia  2 khu vc Châu Á và
Châu M La Tinh t 1980-2011 đ c tính nh hng ca t do hóa thng
mi và tng trng kinh t lên cán cân thng mi, tài khon vãng lai. Ngoài ra
còn thc hin các hi quy ph cho tng khu vc và tng thi k. Trong giai đon
1980-1999 là giai đon mà hu ht các quc gia đang phát trin thc hin các
chính sách t do hóa đ ci thin trong chính sách kinh t ca mình.
Mô hình đng đc s dng bi các tác đng kinh t và các bin khác him khi
xy ra tc thi, phi tn mt khon thi gian đ ngi tiêu dùng, nhà sn xut và
các tác nhân kinh t khác phn ng. Vì vy, các mô hình kinh t lng s dng
d liu chui thi gian thng thit lp mô hình đng (hin tng tr trong hành
vi).
1.1: Danh sách 30 qun
Khu vc
Quc gia
Châu Á
Bangladesh, Indonesia, Iran, Jordan, n , Hàn Quc, Sri Lanka,
Malaysia, Nepal, Pakistan, Philippines, Singapore, Thái Lan, Vit
Nam.
Châu M-La
Tinh
Argentina, Bolivia, Brazil, Colombia, Costa Rica, Dominica
Republic, Ecuador, Guatemala, Honduras, Jamaica, Mexico, Peru,
18

Paraguay, Uruguay, Venezuela.
3.2. Mô hình và cách xây dng bin:
Phng trình (3.2.1) cho mô hình đng trong bài nghiên cu này đc xây dng
nh sau: