B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

N
N
G
G
U
U
Y
Y


N
NS
S

C
C

TP.H CHÍ MINH – NM 2011 LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cu khoa hc ca riêng tôi, không
sao chép công trình ca ngi khác. Các s liu, thông tin đc ly t ngun thông tin
hp pháp, chính xác và trung thc. Nhng khuyn ngh đc nêu trong lun vn là ca
cá nhân tôi đa ra sau quá trình nghiên cu tà lý thuyt và thc tin.
Tôi chu hoàn toàn trách nhim nu có bt k s gian di nào trong đ tài nghiên
cu này.
TP.H Chí Minh, ngày tháng nm 2011
Ngi cam đoan Nguyn S Cng

1.4 Vn đ v ri ro và chia s ri ro trong đu t c s h tng theo hình thc hp tác
nhà nc – t nhân 20
1.4.1 Khái nin và các loi ri ro trong đu t c s h tng 20
1.4.1.1 Lý thuyt v ri ro 20
1.4.1.1 Nhng ri ro trong đu t c s h tng 21
1.4.2 Vn đ v chia s ri ro trong đu t c s h tng thông qua hình thc hp
tác nhà nc – t nhân 25
1.4.2.1 Lý thuyt v chia s ri ro 25
1.4.2.1 Vn đ chia s ri ro trong đu t c s h tng thông qua hình thc
hp tác nhà nc – t nhân 26
1.5 Kinh nghim các nc áp dng hình thc hp tác nhà nc t nhân 31
1.5.1 Vng quc Anh 31
1.5.2 Úc 32
1.5.3 Hàn Quc 32
1.5.4 n  33
1.5.5 Philippines 34
1.5.6 Inđônêxia 36
Tóm li, bài hc kinh nghim 37
CHNG 2
CHIA S RI RO VÀ NHNG TR NGI
KHI ÁP DNG HÌNH THC HP TÁC NHÀ NC – T NHÂN TRONG
U T C S H TNG  VIT NAM

2.1 Nhng d án đu t c s h tng theo hình thc BOT và các tha thun tng t
đã trin khai  Vit Nam giai đon 2001 – 2010 38
2.1.1 C s pháp lý đã ban hành có liên quan đn hình thc hp tác nhà nc t
nhân  Vit Nam 38
2.1.2 Danh mc d án đu t c s h tng theo hình thc BOT và các tha thun
tng t đã trin khai  Vit Nam giai đon 2001-2010 39
2.2 Nhng d án gp ri ro và c ch chia s ri ro ca các đi tác tham gia đu t c

nhân v đu t c s h tng  Vit Nam 70
3.3.1 S dng mô hình tài chính đ h tr vic ra quyt đnh đu t 71
3.3.2 Kim tra kh nng thanh toán n hàng nm trên c s ch s tài chính v
thanh toán n 71
3.3.3 Khuyn ngh trong công tác gii phóng mt bng 72
3.3.4 Xác đnh nng lc tài chính ca Ch đu t đ hn ch ri ro v cung cp
tài chính cho d án 73
3.3.5 Khuyn ngh vn đ khu vc công chia s ri ro v nhu cu vi khu vc t
nhân 74
3.3.6 Thành lp qu h tng đô th h tr cho các d án hp tác công t 75
3.3.7 Rút ngn thi gian đàm phán hp đng hp tác công t 75
3.3.8 Tng cng chc nng qun lý thc hin hp đng PPP ca các c quan
nhà nc có thm quyn 76
Kt lun 77
Kin ngh nghiên cu tip theo 77
DANH MC TÀI LIU THAM KHO 79
Danh mc Bng:
Trang
- Bng 1.1: So sánh đc đim khác nhau gia đu t công và đu t t 5
- Bng 1.2: Phân loi d án đu t theo phí ngi s dng 7
- Bng 1.3: Vai trò ca các bên trong hình thc hp đng hp tác công t 13
- Bng 1.4: Mc tiêu ca Chính ph và s la chn hp đng PPP 19
- Bng 1.5: Li ích và mc đ tham gia ca khu vc t nhân vào hp tác công t 19
- Bng 1.6: Phân b ro gia Nhà nc và đi tác t nhân trong hp tác công – t 28
- Bng 1.7: m bo doanh thu ti thiu trong các d án PPP c s h tng 33
- Bng 2.1: Danh mc d án đu t c s h tng đin hình theo hình thc BOT và các
tha thun tng t khác t nm 2001 – 2010 40
- Bng 2.2: Các d án đu t BOT đin hình gp ri ro trong giai đon 2001- 2010 46
- Bng 2.3: Bng thng kê s thay đi ca lu lng xe d án Quc l 2 Ni Bài-Vnh
Yên 52

thc hin theo hình thc hp tác nhà nc – t nhân
- Bng PL - 2.3: Quy trình thc hin d án đu t c s h tng do t nhân đ xut thc
hin theo hình thc hp tác nhà nc – t nhân
DANH MC CÁC T VIT TT
ADB Ngân hàng Phát trin Châu Á
BOT Xây dng – Kinh doanh – Chuyn giao
BTO Xây dng - Chuyn giao – Kinh doanh
BT Xây dng – Chuyn giao
CSHT C s h tng
CPI Ch s giá tiêu dùng
DWRF Qu quay vòng nc Philippines
GDP Tng sn phm quc dân
ICC y ban điu phi đu t
IDA Hip hi Phát trin Quc t
IMF Qu tin t Quc t
JBIC Ngân hàng Hp tác Quc t Nht Bn
KKPPI y ban Xúc tin c s h tng Inđônêxia
NEDA C quan phát trin kinh t quc gia

ca toàn xã hi, to ra c s h tng kinh t - xã hi then cht cho s phát trin ca
đt nc, đng thi, to điu kin, đnh hng và “mi vn” vn đu t xã hi vào
nhng lnh vc cn khuyn khích phát trin.
Tuy nhiên, hin nay do thâm ht ngân sách cao, ngun vn ODA và các
ngun tài tr khác ca Chính ph b thu hp, hn ch v quy mô vn và các điu
kin gii ngân ngày càng khó khn, dn đn ngun vn đu t có ngun gc t ngân
sách nhà nc không đ đ đáp ng nhu cu rt ln v đu t c s h tng. Do đó,
đ chia s gánh nng đu t công vi nhà nc trong điu kin ngun vn ngân
sách hn hp, thu hút thêm ngun vn ni lc ca khu vc t nhân đ đu t phát
trin c s h tng phc v phát trin kinh k xã hi là nhng vn đ cn đt ra và
mô hình xây dng – kinh doanh – chuyn giao (BOT) và các tha thun tng t
(mô hình hp tác công t) là mt li gii cho nhng khó khn trong đu t công
hin nay.
y mnh hình thc hp tác công t trong đu t c s h tng s giúp gim
vn đu t ca khu vc công, tng thêm ngun vn đu t, tng tính cnh tranh
trong cung cp sn phm, dch v, xóa b c ch đc quyn Qua đó ngi dân có
c hi tip cn vi mt cht lng dch v ngày càng cao, vi mt mc phí hp lý.
Do đó, tác gi đã chn đ tài “ Chia s ri ro v đu t c s h tng  Vit
Nam thông qua trong hình thc hp tác nhà nc t nhân” đ làm lun vn tt
nghip ca mình.
2
2. Mc tiêu nghiên cu
Hình thc quan h hp tác nhà nc t nhân (PPP) trong đu t c s h tng
mang li li ích ln nht là cung cp đa dng hàng hóa dch v công vi cht lng
đáng giá đng tin, nhng không d áp dng đi vi nhng nc đang phát trin. Mt
trong nhng vn đ khó khn nh hng đn vic thu hút và thc hin d án PPP là
vn đ chia s ri ro gia nhà nc và t nhân trong d án đu t c s h tng.

d án BOT (mt dng ca PPP) có chn lc trên thc tin  Vit Nam đ tìm ra vn
đ ct lõi dn đn s không thành công ca nó trong thi gian qua.
Lun vn còn s dng phng pháp thng kê mô t, so sánh, phân tích, tng
hp; s dng minh ha, s kin trong thc tin; s dng các trích dn ý kin ca chuyên
gia đ minh ha vn đ cn nghiên cu.
5. Ý ngha thc tin ca đ tài
Hình thc hp tác nhà nc t nhân trong đu t công tuy là mô hình đc
áp dng nhiu  các nc trên th gii, nhng là mô hình mi đi vi Vit Nam
nht là v c ch tài chính, k thut, c ch chia s ri ro, phí s dng. Trong đó, ri
ro và chia s ri ro là mt khía cnh rt quan trng quyt đnh đn s thành công
hay tht bi ca d án đu t c s h tng theo mô hình hp tác nhà nc t nhân.
 tài này hng đn mc tiêu nhn din các ri ro, đi tng chu ri ro và c ch
chia s ri ro trong các d án BOT và các tha thun tng t. Qua đó, đa ra các ý
kin đóng góp v lý lun, kinh nghim thc tin khi áp dng hình thc hp tác nhà
nc t nhân trong đu t c s h tng theo điu kin nn kinh t hin nay ti Vit
Nam.
6. Ni dung lun vn:
Lun vn gm: 77 trang vi: 16 bng, 07 hình và 02 ph lc
Ngoài m đu và kt lun, Lun vn gm 3 chng:
Chng 1: Tng quan v hình thc hp tác nhà nc t nhân và chia s ri ro trong hình
thc hp tác nhà nc – t nhân v đu t c s h tng.
Chng 2: Chia s ri ro và nhng tr ngi khi áp dng hình thc hp tác nhà
nc t nhân trong đu t c s h tng  Vit Nam.
Chng 3: Nhng khuyn ngh v chia s ri ro trong đu t c s h tng theo
hình thc hp tác nhà nc t nhân  Vit Nam

4

5 Hình 1.1: Mô hình mi quan h gia chính sách và chng trình d án công
1.1.2 c đim d án đu t công
D án đu t công đc thm đnh da trên nhiu khía cnh: phân tích tài
chính, phân tích kinh t, phân tích phân phi, tác đng môi trng iu này có
ngha là d án khi quyt đnh đu t cn xem xét d án có bn vng v mt tài
chính hay không và chú trng đn vic d án mang li li ích gì cho nn kinh t hay
xã hi.
in ging nhau ca đu t công và đu t t là: nhu cu vn ln, thi gian
đu t và thu hi vn kéo dài, chu tác đng ca các yu t kinh t, xã hi, th
trng…., đim khác nhau gia đu t công và đu t t ( Xem bng 1.1)
Bng 1.1: So sánh đc đin khác nhau gia đu t công và đu t t
Ni dung u t công u t t
Vn đu t 100 % vn ngân sách
Ch yu ngun vn t khu
vc t nhân, vn vay

D án
đu t
công

D án
đu t
công

6
1.1.3 Phân loi d án đu t công

1.1.3.1 Phân loi theo ni dung d án đu t
Phân loi theo ni dung d án chia làm hai nhóm: d án đu t v h
tng kinh t và d án đu t v h tng xã hi.
D án đu t v h tng kinh t: c s h tng tin ích công cng (public
utilities): nng lng, vin thông, nc sch cung cp qua h thng ng dn, khí đt
truyn ti qua ng, h thng thu gom và x lý các cht thi trong thành ph ; công
chánh (public works): đng sá, các công trình xây dng đp, kênh phc v ti
tiêu ; giao thông (transport): các trc và tuyn đng b, đng st, cng cho tàu
và máy bay, đng thu
D án đu t v h tng xã hi (social infrastructure): bao gm các c s,
thit b và công trình phc v cho giáo dc đào to, nghiên cu khoa hc, ng dng
và trin khai công ngh; các c s y t, bo v sc kho, bo him xã hi và các
công trình phc v cho hot đng vn hoá, xã hi, vn ngh, th dc th thao, chm
sóc các đi tng thuc din chính sách, cai nghin, thông tin truyn thông và điu
tr các bnh xã hi…
1.1.3.2 Phân loi theo phí ngi s dng d án đu t

u t xây dng các khu vui chi gii trí
công cng, hm giao thông, tnh l, khu an
điu dng
Thu phí đ bù đp chi phí qun
lý, vn hành, duy tu bo dng
không bù đp phn chi đu t.
u t đng giao thông nông thôn, cu,
cng thoát nc, khu điu dng ngi
già, din chính sách…
Không thu
phí
D án to dng nhng c s,
phng tin đ khu vc công
cung cp dch v công tt hn
cho ngi dân
D án v sinh môi trng, to cnh quan,
trng hc, công trình vn hóa, kin trúc
lch s, trung tâm điu hành giao thông,
xúc tin thng mi….
Ngun: Giáo trình thm đnh d án đu t khu vc công, TS. Nguyn Hng Thng và TS.
Nguyn Th Huyn,2009
1.2 C s lý thuyt ca hình thc hp tác nhà nc – t nhân
1.2.1 Bi cnh ci cách khu vc công và lý thuyt qun lý công mi –
NPM [3,65]

Gia thp niên 70, sc ép gia tng t hai phía (suy thoái kinh t - tht
nghip cao, lm phát và s ch trích kéo dài v cht lng và hiu qu ca dch v
công) đã thúc đy s thay đi trong qun tr ca chính quyn. Mô hình “Qun lý
công mi – New Public Management - NPM” ra đi  Anh. ng Bo th đng
đu là Th tng Mageret Thatcher - lãnh đo chính ph Anh vào 1979 đã bt đu

ng dch v là do nhng can thip cha đúng ca chính ph, cng nh c cu và b
máy nhà nc có tính quan liêu cao, lý do đó đã thúc đy s ci cách. Trong thp niên
90, làn sóng ci cách v qun lý chi tiêu công  các nc OECD đc tip tc theo
hng đy mnh trách nhim gii trình và qun lý hiu qu (xu hng qun lý và son
lp ngân sách theo kt qu). Các k nng qun lý  khu vc t cng đc quan tâm:
nhn din và qun lý ri ro trong các d án đu t; ng dng k thut công ngh và s
9
cnh tranh; li ích mang li t hot đng có tính hiu sut và hiu qu khi tng bc có
s tham gia khu vc t trong cung ng dch v công thông qua các dng hp đng dch
v, hp đng qun lý, hp đng hp tác công t trong đu t (PPP).
Do đó theo lý thuyt NPM và xu hng qun lý ngân sách theo kt qu
này, quan h hp tác công-t là cn thit đ cho phép các ngành thuc khu vc công có
th thích ng vi th trng và tr nên cnh tranh hn.
1.2.2 Quan h hp tác nhà nc t nhân t góp phn thc hin mc
tiêu chin lc qun lý chi tiêu công
Theo quan đim ca World Bank (1997), Chính ph kt hp vi khu vc t
đ cung ng hàng hóa, dch v công là mt cp đ cao trong thc hin chc nng
kinh t ca mình là gii quyt tht bi th trng. Phi hp gia nhà nc và t
nhân trong cung ng hàng hóa dch v công là mt chính sách góp phn thc hin
nhng mc tiêu trong chin lc qun lý chi tiêu công [3,12] (Public Expenditure
Management - PEM) đó là:
+ Tuân th k lut tài khóa tng th (N công và vay  mc hp lý, không
to gánh nng n và vt ngng an toàn n cho th h sau);
+ Hiu qu phân b ngun lc;
+ Hiu qu hot đng.
Chính ph gia tng đu t thông qua huy đng vn t nhân  hình thc hp
tác PPP là cách làm khôn khéo đ tha mãn nhiu vn đ nh: đáp ng nhu cu đu

+ Hp đng dài hn (bao gm chi phí vòng đi ca d án);
+ S hu ích ca dch v đu ra c th (dch v công);
+ S cnh tranh;
+ o lng kt qu hot đng và các u đãi;
+ Nhng k nng qun lý ca khu vc t.
Trong đó, yu t cnh tranh và ri ro là hai yu t quan trng nht đ xác đnh
quan h hp tác công t có “áng giá đng tin” hay không.  xác đnh các yu t
ca “đáng giá đng tin” thì các c quan nhà nc có thm quyn phi xây dng đc
các ch tiêu, tiêu chun đánh giá d án đu t, đ cho khu vc công thc hin tt hn
hay khu vc t thc hin tt hn, hay phân chia tng hng mc đ mi bên có kh
nng tt hn thc hin (phi có d án tng t đã hoàn thành đ đi chiu, so sánh). 11
1.3 Hình thc hp tác nhà nc t nhân
1.3.1 Khái nim hp tác nhà nc t nhân
Không có đnh ngha duy nht cho quan h đi tác công t .
Theo quan đim ca ADB

[12,1] đnh ngha thut ng “mi quan h đi
tác nhà nc - t nhân” miêu t mt lot các mi quan h có th có gia các t chc
nhà nc và t chc t nhân liên quan đn lnh vc c s h tng và các lnh vc
dch v khác. Nó th hin mt khuôn kh hp tác có s tham gia ca khu vc t
nhân nhng vn ghi nhn và thit lp vai trò ca chính ph đm bo đáp ng các
ngha v xã hi và đt đc thành công trong ci cách ca khu vc nhà nc v đu
t công.
Theo quan đim OECD

hoc nhiu công ty t nhân, vi các mc tiêu ci thin cung cp dch v công, bng
cách góp phn tng đu t v cht lng và s lng đ to ra tài sn tim nng ca
khu vc công. Do đó khu vc công s cung cp dch v tt hn cho ngi np thu,
cho nn kinh t và cho phép các bên liên quan nhn đc mt chia s li ích công
bng t hp tác công t .
Theo nhà kinh t hc Micheal Spackman
[20,16] PPP đc mô t là hot
đng kinh doanh dch v đc tài tr và hot đng thông qua mt hp đng hp tác
gia mt đi tác ca Chính ph và mt hoc nhiu công ty t nhân. Quan h đi tác
gia các khu vc công cng và t nhân là yêu cu đ cung cp nhiu li ích ròng
cho khu vc công cng và cho ngi tham gia khu vc t nhân.
Theo Quyt đnh 71/2010/Q-TTg ngày 09 tháng 11 nm 2010 ca Vit
Nam đnh ngha: u t theo hình thc hp tác công-t là vic Nhà nc và Nhà
đu t cùng phi hp thc hin D án phát trin kt cu h tng, cung cp dch v
công trên c s Hp đng d án.
Qua rt nhiu đnh ngha v hp tác công t ca các quc gia và các t
chc kinh t th gii. Tóm li, PPP (Public - Private Partnership) là hình thc nhà
nc và t nhân cùng tham gia đu t vào các dch v hoc công trình công cng
ca nhà nc. Vi mô hình PPP, nhà nc s thit lp các tiêu chun v cung cp
dch v và t nhân đc khuyn khích cung cp bng c ch thanh toán theo cht
lng dch v.
1.3.2 Các hình thc hp tác nhà nc t nhân
Các hình thc hp tác nhà nc - t nhân bao gm: hp đng dch v,
hp đng qun lý, hp đng cho thuê hoc giao thu, hp đng nhng quyn, hp
đng xây dng-kinh doanh-chuyn giao (BOT) và các tha thun tng t. Các bên
trong các hình thc PPP có vai trò khác nhau (Xem Bng 1.3)


- Quy đnh biu phí
- Chu trách nhim cung cp dchv
- Chu trách nhim ri ro tài chính.
- Tr tin thuê cho nhà nc.
- Thi hn 10, hoc gia hn 20 nm
Hp đng
nhng quyn
- iu tit, qun lý giá và ch
t
lng dch v
- Cung cp toàn b dch v. Mc phí xây
dng trong Hp đng.
- Xây dng mi hoc tu b các c s dch
v hin có.
- Thi hn 20 đn 30 nm.
Hp đng BOT
và các tha
thun tng t
- iu tit , qun lý giá và ch
t
lng dch v.
- Tha thun mua mt t l ti
thiu sn lng
- Là mt hình thc nhng quyn đc
chuyên môn hóa.
- Xây dng mt c s h tng mi
- Thi hn 20 đn 30 nm.

Ngun: Heather Skilling và Kathleen Booth. 2007, Tác gi
D án đu t c s h tng theo hình thc PPP thng s dng hp đng

1.3.3 c đim ca hình thc hp tác nhà nc t nhân
Mi quan h đi tác nhà nc t nhân đu có nhng đc đim chính: Là
mt hp đng xác đnh rõ vai trò và trách nhim ca các bên; Chia s ri ro mt cách
hp lý gia các đi tác nhà nc và đi tác t nhân; Phn thng tài chính cho bên t
nhân tng xng vi nhng kt qu đã đc đ ra t đu và theo quy đnh ca hp
đng. Sau đây là mô hình mt quy trình trin khai thc hin hình thc hp tác công t v
đu t c s h tng theo quan đim ca ADB. (Xem hình 1.3) Chính ph/
Ngành dch v công ích
Nhà phát trin t nhân
Ngi tiêu dùng
(Trc tip hoc thông
qua nhà phân phi)

Dch v
Doanh thu
BOT
Thu li t vn
đu t
Bi

u phí

V


Ngun: Sách Quan h hp tác công – t, ADB, 2007, page 13
Hình 1.3: Quy trình ADB trong hp tác công t - PPP
Quyt đnh tham gia vào quy trình
PPP
Xác đ

nh các d


án u tiên

Phân tích lnh vc,l trình ca lnh
v

c

Xác đnh nhóm c vn
trong và ngoài d án
La chn và giao nhim
v cho nhóm t vn giao
d

ch

La chn phng án PPP

Chun b/Tính kh thi ca PPP


B
Ê
NL

I
Ê
NQ
U
A
N- Lnh vc không hiu qu

- ánh giá nhng tr ngi trong
lnh vc
- Xác đnh các mc tiêu ca
lnh vc
- Xây dng nhim v và thi
gian biu
- Xác đnh chuyên gia cn thit
- Xác đnh c quan đu tàu thúc
đy ca Chính ph
- u t vn
- Bt đu tha thun chuyn
giao

16
D án đu t theo hp tác nhà nc - t nhân trong lnh vc c s h tng luôn
cn ngun vn ln, ngoài các ngun vn có ngun gc là vn ngân sách nhà nc thì
vic huy đng các ngun tài chính bên ngoài là cn thit cho chi phí đu t ban đu và
s đc thu li theo thi gian t các ngun doanh thu trong tng lai. Các khon đu t
này có th t khu vc nhà nc hoc khu vc t nhân, vn vay các t chc tín dng
( Xem hình 1.4)

Hình 1.4: C cu vn ca d án PPP
C cu tài chính ca d án PPP thng đc xây dng theo mt chng trình
bng biu tiêu chun gm có nhng bng s liu d kin nh: s liu v lm phát,
thu, chi phí xây dng tng thi k, tr cp, chi phí hot đng, d báo nhu cu, l phí,
giá chuyn giao đ hình thành nên nhng dòng tin tài chính.
ánh giá tài chính liên quan đn vic xây dng các chin lc đnh giá chi
tit và có tính kh thi (bao gm các biu phí đi vi khách hàng, các hp đng bao
tiêu,…). Mc tiêu ca đánh giá là cung cp các dch v có mc giá hp lý, khuyn
khích vic s dng dch v, đng thi đem li cho đi tác t nhân doanh thu đ đ
bù đp chi phí đu t và có li nhun đ nâng cao cht lng cung cp dch v
công.
ánh giá các ch tiêu tài chính, đ có c s đánh giá các thay đi trong chi phí
xây dng, chi phí hot đng, nhng thay đi v nhu cu (doanh thu) hoc nhng