Vai trò của Thẩm phán tòa án nhân dân cấp
quận, huyện trong xét xử các vụ án hình sự

Hoàng Thị Thoa

Khoa Luật
Luận văn ThS Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số 60 38 01 04
Người hướng dẫn: PGS.TS. Trịnh Quốc Toản
Năm bảo vệ: 2014 Keywords. Thẩm phán; Tòa án Nhân dân; Vụ án hình sự; Luật hình sự; Tố tụng hình
sư. Content
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bộ máy nhà nước được tổ chức theo
nguyên tắc tập trung quyền lực có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà
nước trong việc thực hiện ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp. Thực hiện quyền tư pháp
mà chủ yếu là quyền xét xử là một trong những chức năng rất quan trọng của Nhà nước Việt
Nam và được giao cho Toà án nhân dân (TAND). Toà án có vị trí trung tâm trong các cơ quan
tư pháp. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị “Về Chiến lược Cải cách
tư pháp đến năm 2020” đã khẳng định: “Tổ chức các cơ quan tư pháp và các chế định bổ trợ
tư pháp hợp lý, khoa học và hiện đại về cơ cấu tổ chức và điều kiện, phương tiện làm việc;
trong đó xác định toà án có vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm” [10]. Toà án
nhân dân có vai trò quan trọng trong việc giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo
môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Mặt khác, theo Nghị quyết 49 của Bộ chính trị thì “Công tác tư pháp nước ta còn bộc
lộ nhiều hạn chế. Đội ngũ Thẩm phán xét xử còn thiếu, nhất là ở các toà án cấp huyện; một số
không ít các Thẩm phán chưa nêu cao tinh thần trách nhiệm trong công tác, thiếu thận trọng,
tỉ mỉ thậm chí còn cẩu thả nên dẫn đến tình trạng có nhiều sai sót trong thực tiễn xét xử. Có
không ít trường hợp do tắc trách không kiểm tra dẫn đến việc nhầm lẫn, sai sót trong các văn
bản do Tòa án ban hành, đặc biệt là trong các bản án, quyết định của Tòa án. Mặt khác, năng
lực chuyên môn nghiệp vụ, kiến thức pháp luật và kinh nghiệm thực tế trong công tác của đội
ngũ Thẩm phán hiện còn chưa đồng đều, nhất là đối với các Thẩm phán ở những địa phương
vùng sâu, vùng xa. Một số Thẩm phán chưa tích cực học tập, nghiên cứu các văn bản pháp
luật để củng cố kiến thức, trình độ nghiệp vụ chuyên môn. Nhiều cán bộ bằng lòng với kiến
thức đã có, không thường xuyên cập nhật kiến thức mới, nhất là trong thời đại kinh tế trí thức
hiện nay, nên đã phạm sai lầm khi giải quyết các vụ án. Tại báo cáo tổng kết công tác năm
2012 TANDTC cũng đã khẳng định:
Một số Thẩm phán, cán bộ chưa nêu cao tinh thần trách nhiệm trong công
tác, chưa tích cực học tập để nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
nên nhiều vấn đề đã được quy định trong pháp luật đã được hướng dẫn cụ thể
nhưng chưa nắm được để áp dụng trong công tác xét xử [35].
Trước tình hình trên và trong bối cảnh Việt Nam từng bước đi vào quỹ đạo toàn cầu
hóa, hội nhập với thế giới, nhất là đang thực hiện cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết
số 08 ngày 2/1/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong
thời gian tới; Nghị quyết số 49 ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư
pháp đến năm 2020 và xây dựng Nhà nước pháp quyền và xã hội dân sự ở Việt Nam, cũng
như hàng loạt vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến Tòa án và Thẩm phán ở nước ta vẫn
tiếp tục đặt ra và cần giải đáp. Bởi vậy, việc tiếp tục nghiên cứu lý luận, thực tiễn để làm sáng
tỏ về mặt khoa học và đưa ra những giải pháp quan trọng nâng cao năng lực đội ngũ Thẩm
phán của các Tòa án các cấp là đòi hỏi khách quan, cấp thiết, vừa có tính lý luận vừa có tính
thực tiễn.
Việc xác định đúng vị trí, vai trò của Thẩm phán trong tố tụng tại Tòa án là một vấn đề
quan trọng. Xây dựng được Nhà nước pháp quyền XHCN đòi hỏi nhiều biện pháp đồng bộ,
trong đó việc làm sao cho mọi người nhận thức một cách đúng đắn vị trí vai trò của Thẩm

của Chính phủ Ôxtrâylia, TANDTC đã cho ra mắt “Sổ tay Thẩm phán”. Sổ tay Thẩm phán
sẽ đóng góp cho quá trình hình thành nên một hệ thống tư pháp hiệu quả, công bằng và
minh bạch, tăng cường năng lực thể chế của hệ thống Tòa án thông qua việc nâng cao tính
chuyên nghiệp của Thẩm phán khi thực hiện các hoạt động tư pháp của mình. Sổ tay Thẩm
phán cũng đóng góp vào sự độc lập của ngành Tòa án Việt Nam. Đặc biệt, ngày 09 tháng 07
năm 2010, Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương đã xây dựng đề án đổi mới tổ chức và
hoạt động của Toà án, Viện kiểm sát và cơ quan điều tra theo Nghị quyết 49-NQ/TW của
Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
Ngoài ra còn có các bài viết của nhiều tác giả liên quan đến đội ngũ Thẩm phán được
công bố trên các tạp chí như: Tạp chí TAND, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Tạp chí Nhà
nước và pháp luật, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp Các nghiên cứu đã đánh giá năng lực của
đội ngũ Thẩm phán và đề ra những khuyến nghị để nâng cao.
Có thể nói, qua nghiên cứu, khảo sát nội dung các sách chuyên khảo, các luận án, các
bài báo khoa học đã công bố ở Việt nam trong thời gian qua, nhất là từ khi có Nghị quyết 49
của Bộ chính trị về cải cách tư pháp ở Việt Nam đến năm 2020, cho thấy hầu hết các công
trình đó là những công trình nghiên cứu cơ bản và trực diện về tổ chức và hoạt động của hệ
thống Tòa án, còn về Thẩm phán chưa được khoa học pháp lý Việt Nam quan tâm một cách
đúng mức. Những nghiên cứu về Thẩm phán chỉ mới dừng lại ở các công trình nghiên cứu
đơn lẻ, hoặc là chỉ đề cập đến một số vấn đề liên quan đến địa vị pháp lý của Thẩm phán,
chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu có hệ thống, toàn diện và sâu sắc về vai trò
của đội ngũ Thẩm phán của các Tòa án các cấp trước yêu cầu cải cách tư pháp do Bộ Chính
trị đề ra. Bên cạnh đó, ở nước ta cũng chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào đánh giá
toàn vai trò đội ngũ Thẩm phán của các Tòa án hiện nay ở nước ta, vì vậy những bất cập, hạn
chế của đội ngũ Thẩm phán của các Tòa án các cấp hiện nay, nhất là ở Hà Nội chưa được
phân tích có hệ thống để đưa ra những kiến nghị, giải pháp đồng bộ tăng cường vai trò đội
ngũ Thẩm phán của các Tòa án cấp huyện đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nâng cao vai trò đội ngũ
Thẩm phán của Tòa án quận, huyện trong xét xử vụ án hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư

1. Ban chỉ đạo cải cách tư pháp (2011), Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết 49-
NQ/TW ngày 02 tháng 06 năm 2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp
đến năm 2020, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2002), Báo cáo kết quả 4 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 08-
NQ/TW ngày 02/01/2002 về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời
gian tới, Hà Nội.
3. Lê Văn Cảm, Nguyễn Ngọc Chí (2003), Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây
dựng Nhà nước pháp quyền, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
4. Lê Văn Cảm (2009), Hệ thống Tư pháp hình sự trong giai đoạn xây dựng nhà nước
pháp quyền, Nxb ĐHQG Hà Nội.
5. Bùi Kim Chi (2005), “Một số vấn đề về mô hình nhân cách Thẩm phán”, Tạp chí Dân
chủ & Pháp luật, (3).
6. Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên) (2001), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb
Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung
ương Khoá VIII, tr.58, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 về một
số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Ban nội chính trung ương,
Hà Nội.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/05/2005 về Chiến
lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng
đến năm 2020, Hà Nội.
10. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 về Chiến
lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội.
11. Hoàng Văn Hạnh (chủ biên) (2003), Các giai đoạn xét xử trong Luật Tố tụng hình sự.
Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Đề tài nghiên cứu khoa học, Trường Đại học Luật
Hà Nội.
12. Trương Thị Hạnh (2009), Địa vị pháp lý của Thẩm phán trong tố tụng hình sự Việt
Nam, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Khoa luật – Đại học quốc gia Hà Hội.
13. Nguyễn Văn Hiện (2002), “Tăng cường năng lực xét xử của Tòa án cấp huyện – Một

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
28. Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (2002), Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội
Chủ nghĩa Việt Nam năm 1946, 1959, 1980, 1992 và Nghị quyết về việc sửa đổi, bổ
sung một số điều của Hiến pháp năm 1992, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
29. Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam (2000), Bộ luật tố tụng hình sự Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam năm 1988, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
30. Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng hình sự nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
năm 2003, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
31. Quốc hội (2004), Bộ luật hình sự nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm
1999, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
32. Quốc hội (2014), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013,
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
33. Quốc hội khóa XIII (2012), Nghị quyết số 37/NQ-QH ngày 23/11/2012 về công tác
phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm, công tác của viện kiểm sát nhân dân, tòa
án nhân dân và công tác thi hành án năm 2013, Hà Nội.
34. TAND tối cao (2009), Dự thảo đề án thành lập Tòa án sơ thẩm khu vực, Tòa án phúc
thẩm, Tòa án thượng thẩm, đổi mới tổ chức và hoạt động của TAND tối cao, Hà Nội.
35. TAND tối cao (2009-2013), Báo cáo tổng kết công tác ngành Tòa án các năm 2009-
2013, Hà Nội.
36. TAND tối cao, Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Ủy ban trung ương mặt trận tổ quốc Việt
Nam (2003), Thông tư liên tịch số 01/2003/TTLT-TANDTC-BQP-BNV TWMTTQVN ngày
01-/04/2003 hướng dẫn thi hành một số quy định của Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm
TANDTC, Hà Nội.
37. Trần Quang Tiệp (2003), Lịch sử Luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội.
38. Phạm Văn Tỉnh (2009), “Niềm tin nội tâm của Thẩm phán – Vai trò, cấu trúc và sự
bảo đảm pháp lý”, Tạp chí TAND, (13).
39. Tòa án nhân dân tối cao (2006), Sổ tay Thẩm phán, Nxb TAND tối cao, Hà Nội.
40. Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội (2009), Báo cáo tổng kết công tác năm 2009 và
trọng tâm công tác năm 2010, Hà Nội.