HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 2
"Tìm thành phần chưa biết của phép
tính"
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Dân tộc ta có truyền thống hiếu học. Đảng, nhà nước và nhân dân ta
coi trọng và chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục, coi phát triển giáo dục
và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Sau gần 10 năm đổi mới, sự nghiệp Giáo
dục & Đào tạo đã đạt được những thành tựu to lớn, tuy nhiên vẫn còn
không ít bất cập và nhiều việc phải làm. Trong những năm đầu của thể kỉ
21 chính phủ đã đặt trọng tâm chỉ đạo nâng cao chất lượng và hiệu quả
giáo dục - Đào tạo, tăng cường đầu tư mọi nguồn lực cho Giáo dục để đáp
ứng với nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng ngày càng cao cho
sự nghiệp Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá đất nước.
Hiện nay đất nước ta đang tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện và
sâu sắc, với mục tiêu tổng quát của chiến lược phát triển kinh tế xã hội
Việt Nam từ năm 2001- 2020 theo nghị quyết TW2( khoá VIII) đã khẳng
định: " Đưa đất nước khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao đời sống vật
chất tinh thần cho nhân dân, tạo nền tảng đến năm 2020 nước ta cơ bản đã
trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại hoá". Đại hội IX của
Đảng cũng đã khẳng định "Con đường Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá của
nước ta cần và có thể rút ngắn thời gian. Vừa có những bước tuần tự, vừa
có những bước nhảy vọt. Phát huy nguồn lực trí tuệ và sức mạnh của con
người Việt Nam. Coi phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, là nền tảng
và động lực của sự nghiệp Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá đất nước".
Định hướng phát triển giáo dục trong những năm đầu của thế kỉ 21
là tiếp tục tích cực phấn đấu xây dựng một nền giáo dục phát triển ngày
càng có chất lượng toàn diện và vững chắc làm nền tảng cho hệ thống giáo
dục quốc dân. Từ đó cho thấy sự nghiệp giáo dục đang ngày càng được
1
củng cố và phát triển . Quy mô giáo dục vừa phải gấp rút nâng cao chất
lượng trong khi khả năng đáp ứng yêu cầu còn hạn chế. Nhiệm vụ đặt ra

dễ dàng nhưng với các bài tập phức tạp hơn thì hầu như các em gặp nhiều
khó khăn trong trong luyện tập. Để giúp các em đỡ lúng túng trong khi
luyện tập các bài tập về Tìm thành phần chưa biết, định hướng cho các em
một có phương pháp học toán có hiệu quả, nhằm giúp các em có cơ sở ban
đầu trong việc vận dụng những kiến thức về toán học vào các tình huống
thực tiễn, những vấn đề thường gặp trong cuộc sống. Nhằm phát triển
năng lực tư duy, rèn luyện phương pháp luận và những kỉ năng cần thiết
của người lao động mới vì khi học Tìm thành phần chưa biết các em phải
biết xác lập mối quan hệ giữa các dữ liệu giữa cái đã cho và cái cần tìm,
trên cơ sở đó lựa chọn được cách tính phù hợp và trả lời đúng câu hỏi của
bài toán.
Bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy lớp 2 trong quá trình tiếp
cận chương trình tôi đã cố gắng thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy
theo hướng chỉ đạo của các cấp nhưng trong quá trình giảng dạy tôi thấy
bước đầu có nhiều thuận lợi nhưng bên cạnh đó cũng không ít những khó
khăn vướng mắc nhất định đặc biệt khi dạy các bài toán về: Tìm thành
phần chưa biết cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 2 nói
riêng. Tôi đã lựa chọn các biện pháp tối ưu trong giảng dạy để tất cả các
dạng bài toán về Tìm thành phần chưa biết trong chương trình toán 2 học
sinh đều làm được. Từ đó tôi mạnh dạn đưa ra một số giải pháp nhỏ trong
việc hướng dẫn học sinh lớp 2 "Tìm thành phần chưa biết của phép tính".
II. THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
1. Thực trạng
3
Qua quá trình giảng dạy các bài toán về "Tìm thành phần chưa biết" học
sinh thường mắc những lỗi phổ biến như :
* Dạng toán: Tìm một số hạng trong một tổng
- Với dạng này một số học sinh lấy tổng cộng với số hạng đã biết.
Ví dụ: x + 5 = 10
x = 10 + 5

Đạt TB
trở lên
SL TL SL TL SL TL
29
Tìm thành phần chưa
biết
9 31% 4
13,7
%
16
55,3
%
+ Từ những bài giải sai của học sinh tôi tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến sai
lầm đó:
2. Nguyên nhân:
a) Về phía giáo viên:
+ Truyền thụ kiến thức còn mang tính áp đặt.
+ Chưa chú ý đến phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh
+ Chưa chú ý sửa sai cho học sinh yếu (do sợ mất nhiều thời gian)
b) Về phía học sinh
- Chưa nắm vững bản chất của phép tính cộng, trừ, nhân, chia.
- Chưa nắm được tên gọi các thành phần trong phép tính.
- Chưa nắm được mối quan hệ giữa thành phần và kết quả phép tính.
- Chưa thuộc các quy tắc về tìm thành phần chưa biết của phép tính.
- Do tính chủ quan ,cẩu thả.
- Một số học sinh quen chờ thầy cô dẫn dắt từng bước
Nắm được nguyên nhân dẫn đến sai lầm trên của học sinh tôi đã tiến
hành một số giải pháp khắc phục giúp học sinh giải đúng dạng toán này.
III. CÁC GIẢI PHÁP:
Thực hiện mục tiêu của dạy học dạng toán "Tìm thành phần chưa biết" ở

thực hành các bài toán về tìm thành phần chưa biết của phép tính.
Dưới đây là một số bài toán mà học sinh đã được luyện tập đạt hiệu quả
khi Giáo viên thực hiện hướng dẫn học sinh Tìm thành phần chưa biết
6
theo hướng phát huy tính tích cực trong chương trình toán 2 và một số bài
tập nâng cao cho học sinh khá giỏi.
Ví dụ 1: Dạng toán về tìm một số hạng trong một tổng
Bài 1a (trang 45) Tìm x
x + 3 = 9
Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính :
+ Gọi tên các thành phần của phép tính
+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính ( Số hạng)
+ Nhắc lại quy tắc tìm một số hạng trong một tổng.( Muốn tìm một số
hạng ta lấy tổng trừ đi số hạng kia)
+ Tìm thành phần chưa biết trong phép tính ( x )
x + 3 = 9
x = 9 - 3
x = 6
+ Kiểm tra lại bài tính ( Nhẩm hoặc nháp) Thay x = 6 vào x + 3 = 9
ta có : 6 + 3 = 9
Vậy bài làm đúng
+ Chỉ ra dạng của bài toán ( Bài toán thuộc dạng Tìm một số hạng trong
một tổng)
Qua cách dẫn dắt trên giúp học sinh xác định đúng thành phần chưa biết
trong phép tính và nắm chắc kiến thức về dạng toán này .
* Với những học sinh còn mắc lỗi gọi học sinh trực tiếp lên chữa bài ngay
trong tiết học đó và cho học sinh luyện tập thực hành vào buổi 2 . Giáo
viên kiểm tra chỉ dẫn kịp thời cho những học sinh còn làm sai giúp các em
nhận thấy lỗi và tự điều chỉnh cách tính của mình từ đó khắc sâu kiến thức
cho học sinh.

Giáo viên yêu cầu HS đó chữa lại bài.
8
x + 3 = 9
x = 9 - 3
x = 6
Hỏi: Bài toán thuộc dạng toán gì ?
( Bài toán thuộc dạng toán Tìm một số hạng trong một tổng )
Từ đó khắc sâu được kiến thức cho học sinh đặc biệt là những học sinh
chưa nắm vững quy tắc tìm số hạng chưa biết trong một tổng.
Ví dụ 2 : Dạng toán về Tìm số bị trừ
Bài 3a (trang 59 ) Tìm x
x - 18 = 9
Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính :
+ Gọi tên các thành phần của phép tính
+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính ( Số bị trừ)
+ Nhắc lại quy tắc tìm số bị trừ .( Muốn tìm số bị trừ ta lấy hiệu cộng với
số trừ)
+ Tìm thành phần chưa biết trong phép tính ( x )
x - 18 = 9
x = 9 + 18
x = 27
+ Kiểm tra lại bài tính ( Nhẩm hoặc nháp) Thay x = 27 vào x - 18 = 9
ta có : 27 - 18 = 9
Vậy bài làm đúng
+ Chỉ ra dạng của bài toán ( Bài toán thuộc dạng Tìm một số bị trừ)
* Với những học sinh làm sai
- Giáo viên ghi bảng một bài giải sai:
Ví dụ: x - 18 = 9
x = 18 - 9
x = 9

32 - x = 18
Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính :
+ Gọi tên các thành phần của phép tính
+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính ( Số trừ)
+ Nhắc lại quy tắc tìm số trừ .( Muốn tìm số trừ ta lấy số bị trừ trừ đi
hiệu)
+ Tìm thành phần chưa biết trong phép tính ( x )
32 - x = 18
x = 32 - 18
x = 14
+ Kiểm tra lại bài tính ( Nhẩm hoặc nháp) Thay x = 14 vào 32 - x = 18
ta có : 32 - 14 = 18
Vậy bài làm đúng
+ Chỉ ra dạng của bài toán (Bài toán thuộc dạng Tìm số trừ )
* Với những học sinh làm sai
Giáo viên cho học sinh nhận biết lỗi của mình và hướng dẫn học sinh
chữa tương tự như trên để giúp học sinh nắm vững quy tắc và xác định
đúng thành
phần chưa biết trong phép tính để thực hiện đúng các bước tính theo nội
dung của bài.
Ví dụ 4 : Dạng toán về Tìm một thừa số của phép nhân
Bài 1a ( trang 117 ) Tìm x
X x 2 = 4
- Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện các bước tính :
+ Gọi tên các thành phần của phép tính
+ Xác định thành phần chưa biết trong phép tính ( thừa số)
+ Nhắc lại quy tắc tìm một thừa số trong một tích.( Muốn tìm một thừa số
ta lấy tích chia cho thừa số kia )
11
+ Tìm thành phần chưa biết trong phép tính ( x )

- Các trường hợp làm sai bài tìm số trừ, thừa số, số bị chia tôi cũng tiến
hành tương tự như trên. Với cách làm này sẽ khắc sâu phần lý thuyết để
bản thân những học sinh giải sai cũng như học sinh trong lớp hiểu kĩ và
nắm chắc bài, từ đó học sinh có kỉ năng làm toán dạng này.
2. Rèn cho học sinh có thói quen trước khi làm dạng bài tập "Tìm thành
phần chưa biết của phép tính" phải thực hiện theo các bước sau:
+ Nêu tên gọi các thành phần và kết quả trong phép tính.
+ Nêu tên gọi thành phần chưa biết của phép tính.
+ Đọc lại quy tắc sau đó vận dụng quy tắc vào làm bài.
Trong quá trình giảng dạy tôi đã tiến hành ở tất cả các tiết học khi gặp
dạng toán này. Vì hiểu được bản chất của phép tính cộng, trừ, nhân, chia,
được nhắc đi nhắc lại nhiều lần nên học sinh thuộc và nắm chắc quy tắc,
ghi nhớ cách làm và thực hiện cách giải đúng, Khắc phục được tình trạng
chủ quan- cẩu thả trong quá trình làm bài của học sinh, giúp học sinh nắm
chắc kiến thức cơ bản. Từ đó tôi tìm tòi để nâng cao kiến thức cho học sinh
về dạng toán này. Tìm cách giải hay để truyền thụ kiến thức cho học sinh
trong các tiết học ở buổi 2. Nhằm rèn kỉ năng, nâng cao trình độ, kích thích
tính sáng tạo, óc suy luận của học sinh để có thể tìm ra các cách giải khác
nhau. Từ đó làm cho học sinh hứng thú hơn trong học toán.
Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn toán ở tiểu học nói
chung và ở lớp 2 nói riêng. Đồng thời để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Tôi
lựa chọn một số dạng toán nâng cao về : " Tìm thành phần chưa biết" để
tạo điều kiện cho học.
13
sinh khá giỏi học tập tích cực nhằm khai thác, đào sâu hình thành cho học
sinh kỉ năng Tìm thành phần chưa biết vững chắc, linh hoạt, sáng tạo qua
đó giúp học sinh phát triển tư duy, biết được phương pháp suy luận, phát
huy năng lực học toán cho học sinh.
* Một số dạng toán nâng cao về : " Tìm thành phần chưa biết".
1 . Tìm một số hạng trong một tổng :

+ Bước 6 : Chỉ ra dạng cơ bản của bài toán ( Bài toán thuộc dạng toán Tìm
một số hạng trong một tổng)
2 . Tìm số bị trừ:
Ví dụ 1: Tìm a a - 5 = 15 + 8
+ Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tính hiệu trước mà hiệu ở đây là
một tổng ( 15 + 8 ), từ đó đưa về kiến thức cơ bản tìm : "Tìm số bị trừ "
chưa biết.
+ Bước 1: Xác định các thành phần của phép tính a - 5 = 15 +
8
+ Bước 2: Tính hiệu ( hiệu là một tổng của 15 + 8) a - 5 = 23
+ Bước 3: Tìm số bị trừ( a) a = 23 + 5
a = 28
+ Bước 4 : Kiểm tra lại bài tính ( Nhẩm hoặc nháp)
+ Bước 5 : Chỉ ra dạng cơ bản của bài toán ( Bài toán thuộc dạng toán Tìm
một số hạng trong một tổng)
Ví dụ 2: Tìm một số, biết rằng lấy số đó trừ đi 17 thì được số chẵn
liền trước số 20
- Hướng dẫn học sinh tính theo các bước sau:
+ Bước 1: Tìm số chẵn liền trước số 20 (tức là hiệu) ( số đó là 18)
+ Bước 2: Gọi x là số cần tìm ( số bị trừ), Viết phép tính: x - 17 = 18
15
+ Bước 3 : Tìm bị số trừ x x = 18 +
17
x = 35
Vậy số cần tìm là 39
+ Bước 4 : Kiểm tra lại bài tính ( Nhẩm hoặc nháp)
+ Bước 5 : Chỉ ra dạng cơ bản của bài toán ( Bài toán thuộc dạng toán Tìm
số bị trừ )
3 . Tìm số trừ :
Ví dụ 1: 16 - a = 15 - 8

y + 10 = 15
+ Bước2 : Tìm số hạng chưa biết y y = 15 - 10
y = 5
- Khuyến khích học sinh tìm cách giải khác
4 . Tìm một thừa số của phép nhân:
Ví dụ 1 : a x 4 = 19 + 5
- Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tính tích trước mà tích ở đây là
một tích ( 5 x 8 ), từ đó đưa về kiến thức cơ bản tìm : "Tìm thừa số " chưa
biết.
- Hướng dẫn học sinh giải theo các bước sau:
+ Bước 1 : Xác định tên gọi các thành phần của phép tính a x 4 = 19
+ 5
+ Bước 2 : Tính tích ( là một tổng của 19 + 5) a x 4 = 24
+ Bước 3 : Tìm thừa số a a = 24 :
4
a = 6
+ Bước 4 : Kiểm tra lại bài tính ( Nhẩm hoặc nháp)
17
+ Bước 5 : Chỉ ra dạng cơ bản của bài toán ( Bài toán thuộc dạng toán Tìm
một thừa số của phép nhân )
Ví dụ 2 : Tìm một số biết rằng lấy 4 nhân với số đó thì bằng 43 trừ đi
7 .
- Hướng dẫn học sinh giải theo các bước sau:
+ Bước 1: Gọi x là số cần tìm, Ta có:
4 x x = 43 - 7
+ Bước 2: Tính tích( Tích ở đây lại là một hiệu của 43 - 7)
4 x x = 43 - 7
4 x x = 36
+ Bước 3 : Tìm thừa số x x = 36 : 4
x = 9

+ Bước 5 : Chỉ ra dạng cơ bản của bài toán ( Bài toán thuộc dạng toán Tìm
số bị chia )
Trong quá trình luyện tập thực hành "Tìm thành phần chưa biết" giáo
viên lưu ý học sinh khi làm bài tập dạng này càn chú ý dựa vào mối quan
hệ giữa thành phần và kết quả phép tính để tìm thành phần chưa biết. Và
tiếp tục thực hiện tốt các bước giải trong hoạt động dạy học trên lớp sẽ
giúp cho từng đối tượng học sinh có kỉ năng làm tính và hạn chế dần
những lỗi mà học sinh yếu thường sai phạm , kích thích được tính sáng tạo
của học sinh khá giỏi , khơi dậy nhiều niềm vui trong học toán cho học
sinh trung bình và yếu.
IV. KẾT QUẢ:
Qua thời gian thực hiện một số kinh nghiệm dạy toán : " Tìm thành
phần chưa biết". Kết quả học tập của học sinh lớp tôi có nhiều tiến bộ rõ
rệt, các đợt kiểm tra định kì hầu như học sinh đều giải đúng dạng toán này.
19
Khảo sát kết quả phần "Tìm thành phần chưa biết" tại bài kiểm tra định
kì lần 3, năm học 2009 - 2010 cho thấy 100% học sinh làm đúng các bài
toán dạng này.
Thực tế hiện nay việc "Tìm thành phần chưa biết" của phép tính ( cộng,
trừ, nhân, chia) đối với học sinh lớp 2 đã trở thành kỉ năng trong làm tính
và giải toán.
Còn đối với học sinh khá giỏi vừa được củng cố kiến thức cơ bản và vừa
được phát triển tư duy cho các em.
* Kết quả qua các lần khảo sát chất lượng ( Sau khi áp dụng kinh nghiệm)
như sau:
Thời
gian
Kiể
mtra
Tổng

phong phú và quý giá để bồi dưỡng kiến thức và nâng cao năng lực cho
bản thân vì thế mỗi giáo viên, mỗi học sinh cần tham gia học tập để nâng
20
cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của
sự nghiệp giáo dục.
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Qua nhiều năm giảng dạy và bồi dưỡng học sinh lớp 2 tôi luôn tìm tòi
nghiên cứu để lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp, đơn giản giúp
học sinh dễ hiểu, dễ tiếp thu, đạt kết quả cao trong dạy học từ đó tôi rút ra
một số bài học kinh nghiệm sau:
- Tổ chức cho học sinh hoạt động nắm vững các khái niệm toán học, cấu
trúc phép tính.
- Cần hướng dẫn học sinh nắm chắc các dạng cơ bản của bài toán về tìm
thành phần chưa biết .
- Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài theo phương pháp lấy học sinh làm
trung tâm - Hướng dẫn học sinh học tập theo hướng phát huy tính tích cực
sáng tạo của học sinh.
- Cần quan tâm đến mọi đối tượng học sinh, đặc biệt là đối tượng học sinh
yếu kém
- Cần chú ý sửa sai trực tiếp cho những học sinh còn mức lỗi nhằm giúp
các em nắm chắc được bản chất của phép tính.
- Hướng dẫn học sinh nắm chắc mối quan hệ giữa thành phần và kết quả
phép tính.
- Rèn cho học sinh thói quen trước khi làm dạng bài tập" Tìm thành phần
chưa biết" phải thực hiện theo 2 bước tính cơ bản sau:
Bước 1 : Nêu tên gọi của thành phần chưa biết
Bước 2: Đọc thuộc quy tắc sau đó mới vận dụng quy tắc đó để làm bài.
- Khuyến khích học sinh khá giỏi hoàn thành bài tập ngay trong tiết học và
hồ trợ học sinh yếu cách làm bài, giúp học sinh hiểu được ích lợi của việc
giúp đỡ nhau trong học tập