ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN THỊ TUYẾT MAI

Đề tài:
ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ NÔNG THÔN TRONG PHÁT TRIỂN
KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN XÃ TỨ QUẬN
HUYỆN YÊN SƠN, TỈNH TUYÊN QUANG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy
Chuyên nghành : Phát triển nông thôn
Khoa : Kinh tế và PTNT
Khóa học : 2011-2015 Thái Nguyên - 2015
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
 TRẦN THỊ TUYẾT MAI


này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015
Tác giả đề tài Trần Thị Tuyết Mai

ii
LỜI CẢM ƠN

Được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa
Kinh tế và Phát triển nông thôn Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sau
khi hoàn thành khóa học ở trường tôi đã tiến hành thực tập tốt nghiệp tại xã
Tứ Quận, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang với đề tài: “Đánh giá vai trò
của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã
Tứ Quân, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang”.
Khóa luận được hình thành nhờ sự quan tâm giúp đỡ của thầy cô, cá
nhân, cơ quan và nhà trường.
Tôi xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
nơi đào tạo, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu
tại trường.
Tôi xin chân thành cảm ơn cô giáo Th.S Đặng Thị Bích Huệ, giảng
viên khoa Kinh tế và PTNT, người đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình
tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Đồng thời tôi xin chân thành cảm ơn các


iv
DANH MỤC VIẾT TẮT

BQ
CC
DV
Bình Quân
Cơ cấu
Dịch vụ
ĐVT
ĐH
Đơn vị tính
Đại học
GAD
GDP
LĐ
NN
NK
NN & PTNT
Gender and Development (Giới và phát triển)
Gross Domestic Products (Tổng sản phẩm quốc nội)
Lao động
Nông nghiệp
Nhân khẩu
Nông nghiệp và phát triển nông thôn
SL
Số lượng
UBND
THCS

2.2.1. Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia dình ở một số quốc
gia đình thế giới 14
2.2.2. Vai trò của phụ nữ trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình ở Việt Nam 15
2.2.3. Phụ nữ trong tiếp cận một số vấn đề gia đình ở nông thôn Việt Nam 15
2.2.4. Vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội 17
2.2.5. Vai trò của phụ nữ trong phát triển sản xuất nông nghiệp, nông thôn . 18
2.2.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát
triển kinh tế hộ gia đình 19
2.2.7. Bình đẳng giới trong nông nghiệp, nông thôn 20

vi
PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU 22
3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 22
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu 22
3.1.2. Phạm vi nghiên cứu 22
3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 22
3.2.1. Địa điểm nghiên cứu 22
3.2.2. Thời gian nghiên cứu 22
3.3. Nội dung nghiên cứu 23
3.4. Phương pháp nghiên cứu 23
3.4.1. Phương pháp thu thập thông tin 23
3.4.2. Phương pháp xử lí và phân tích số liệu 24
3.5. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 25
PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26
4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội 26
4.1.1. Điều kiện tự nhiên 26
4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội 28
4.2. Thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa
bàn thôn xã Tứ Quận, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang 34

MỞ ĐẦU
1.1.Tính cấp thiết của đề tài
Việt Nam với hơn 65% dân số sống ở nông thôn, chủ yếu làm nông
nghiệp, việc phát triển kinh tế hộ bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước. Nhờ
đôi bàn tay cần mẫn làm việc cùng với kinh nghiệm sản xuất lâu năm, nông
nghiệp nước ta đã đạt được một số thành quả to lớn, trong đó không thể
phủ nhận công lao của những người phụ nữ nông thôn. Họ không chỉ là
những người mẹ tần tảo sớm khuya, người vợ yêu thương chồng con hết
mực mà còn là những người trực tiếp tham gia vào các hoạt động sản xuất
nông nghiệp.
Từ trong cuộc sống tới làm việc và phát triển đất nước vai trò của
người phụ nữ luôn được đề cao. Trong lịch sử nước nhà nổi bật hình ảnh của
Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Chị Võ Thị Sáu, các mẹ Việt Nam anh hùng… Đã
trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất trước giặc ngoại
xâm. Ngày nay, phụ nữ Việt không chỉ kế thừa và phát huy truyền thống yêu
nước, họ còn khẳng định tầm quan trọng của mình trong gia đình các, tổ chức
xã hội, trong việc tham gia chương trình nông thôn mới, đặc biệt là trong sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Họ vừa chăm lo công việc
nhà ,vừa chăm sóc con cái, vừa phải tham gia các hoạt động kinh tế để tăng
thu nhập, sự có mặt của họ ảnh hưởng tới hạnh phúc của mỗi gia đình.Tuy
nhiên, phụ nữ sống ở nông thôn còn chịu nhiều thiệt thòi, thua kém mặc dù họ
tham gia vào hầu hết các khâu trong sản xuất, song vai trò của họ vẫn chưa
được nhìn nhận đúng đắn. Phụ nữ có tác động tới sự phát triển mọi mặt của
địa phương. Nhưng thực trạng hiện nay cho thấy vấn đề việc làm, thu nhập,
bình đẳng giới, cơ hội thể hiện năng lực bản thân, địa vị của phụ nữ nông thôn
vẫn còn nhiều bất cập. Vì vậy, việc giúp đỡ và tạo điều kiện để họ phát huy
vai trò của mình cần phải được các cấp, các ngành và địa phương quan tâm
chú ý hơn nữa.

2

1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
Thông qua quá trình thực hiện đề tài giúp sinh viên nâng cao năng lực,
rèn luyện kỹ năng và phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân.
Cung cấp tài liệu tham khảo cho nhà trường, khoa và cho các em sinh
viên khóa sau.
1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp mọi người nhìn nhận đúng hơn
về vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Từ đó
nâng cao nhận thức của chính phụ nữ và người dân về vai trò của phụ nữ, góp
phần phát huy vai trò của nữ giới trong việc phát triển kinh tế của chính gia
đình mình. Đồng thời làm cơ sở cho chính quyền địa phương xây dựng
phương hướng, chính sách phát huy năng lực cho phụ nữ để hoàn thành kế
hoạch phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của xã.
4
PHẦN 2
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. Cơ sở lí luận của đề tài
2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
2.1.1.1. Khái niệm phụ nữ, giới, giới tính
* Khái niệm phụ nữ:
- Nữ giới là một khái niệm chung để chỉ một người, một nhóm người hay
toàn bộ những người trong xã hội mà một cách tự nhiên, mang những đặc
điểm giới tính được xã hội thừa nhận về khả năng mang thai và sinh nở khi cơ
thể họ hoàn thiện và chức năng giới tính hoạt động bình thường.

Giới chỉ các quan niệm, mong đợi và các chuẩn mực được công nhận rộng rãi
liên quan đến phụ nữ và đàn ông. Chúng bao gồm cả những quan niệm về
những đặc điểm và khả năng “điển hình” cho nữ giới và nam giới cũng như
các mong đợi được chấp nhận rộng rãi về việc phụ nữ và đàn ông nên ứng xử
như thế nào trong nhiều tình huống khác nhau. [2]
* Khái niệm về giới tính
- Giới tính là những sự khác biệt về đặc tính sinh học giữa phụ nữ và
nam giới. Sự khác biệt này chủ yếu liên quan tới quá trình tái sản xuất nòi
giống. Vai trò sinh học đó là đồng nhất, phổ biến và không thay đổi. [2]
* Phân biệt giữa giới và giới tính
Bảng 2.1. Phân biệt giữa giới và giới tính
Tiêu chí
Giới
Giới tính
Đặc trưng cơ bản
Xã hội
Sinh học
Nguồn hình thành
Do dạy và học mà có
Bẩm sinh
Bản chất
Đa dạng
Đồng nhất
Tính thay đổi
Có thể thay đổi
Ví dụ: Phụ nữ có thể trở
thành Tổng Thống, nam
giới có thể trở thành đầu
bếp,…
Không thể thay đổi

liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất. Có chung ngân quỹ,
ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh và
đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều
kiện phát triển. [6]

7
2.1.1.3. Khái niệm phát triển kinh tế hộ gia đình
* Khái niệm phát triển kinh tế
Phát triển kinh tế là một quá trình hoàn thiện về mọi mặt của nền kinh
tế, xã hội, môi trường, thể chế trong một thời gian nhất định nhằm đảm bảo
rằng GDP cao hơn đồng nghĩa với mức độ hạnh phúc hơn.
* Phát triển kinh tế hộ gia đình
Kinh tế hộ gia đình tập chung chủ yếu ở khu vực sản xuất nông nghiệp
và chiếm tới 2/3 lực lượng lao động toàn xã hội. Vì vậy, chính sách phát triển
kinh tế hộ gia đình của Đảng và Nhà nước ta thực chất là việc thực hiện phát
triển kinh tế một cách hợp lí các hình thức sản xuất và kinh doanh trong
nông nghiệp. Đây là loại hình kinh tế phổ biến nhất ở nước ta trong giai
đoạn hiện nay. [8]
Nước ta bước vào nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần hoạt động
theo cơ chế thị trường dựa trên nền tảng gần 75% dân số đang sinh sống ở
nông thôn là điểm xuất phát để tạo cơ sở vật chất cho quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa. Bởi vậy kinh tế hộ gia đình có ý nghĩa rất quan trọng. Phát
triển kinh tế hộ gia đình là một phần tất yếu để tạo nền tảng phát triển kinh tế
đất nước.
2.1.2.Vai trò giới và những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò giới
2.1.2.1. Vai trò giới
Vai trò giới là những công việc và những hoạt động cụ thể mà phụ nữ
và nam giới thực tế đang làm. Thông thường đây cũng là công việc mà xã hội
trông chờ ở mỗi cá nhân với tư cách là đàn ông hay đàn bà. [2]
* Vai trò sản xuất

và được ngân sách nhà nước chi trả; Nhóm thuộc xã hội dân sự (các Hiệp hội,

9
các tổ chức tự nguyện của cộng đồng và được kinh phí tự tạo của các tổ chức
đó chi trả. Dù ở nhóm nào thì phần lớn việc lãnh đạo cộng đồng đều được trả
tiền trực tiếp và gián tiếp bằng tiền công hoặc tăng thêm. Một số ít các vai trò
lãnh đạo do nữ giới đảm nhiệm.
2.1.2.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò giới
* Quan điểm truyền thống
Việt Nam là một nước thuộc khu vực Đông Nam Á với nhiều năm dưới
ách thống trị của chế độ phong kiến, bị ảnh hưởng rất lớn của tư tưởng
Nho giáo nên còn lưu giữ nhiều phong tục tập quán, kể cả những phong
tục cổ hủ và lạc hậu.
Ở nông thôn, tư tưởng “trọng nam khinh nữ” vẫn còn tồn tại, hạn chế
tính năng động sáng tạo, ảnh hưởng đến sự phát triển của phụ nữ và cản trở sự
đóng góp của họ vào sự phát triển gia đình và xã hội. Người phụ nữ phải tuân
theo những luật lệ phong kiến, không có quyền quyết định những công việc
quan trọng của gia đình, ít có cơ hội phát huy tiềm năng và tham gia các hoạt
động xã hội. Nam giới thường làm các công việc có điạ vị xã hội cao và có cơ
hội thăng tiến lớn. Ngược lại, phụ nữ thường phải làm công việc nội trợ, chăm
sóc con cái, lệ thuộc vào chồng. Do quan niệm này mà người phụ nữ đã chịu
không ít thiêt thòi và mất đi cơ hội thể hiện bản thân. [5]
* Yếu tố về sức khỏe
Sức khỏe là vốn quý nhất của con người. Do đặc điểm sinh lí tự nhiên,
phụ nữ thường có sức khỏe kém hơn nam giới. Do vậy mà phụ nữ thường đại
diện cho phái yếu, phái đẹp. Sức khỏe của con người phụ thuộc vào nhiều yếu
tố như điều kiện dinh dưỡng, môi trường và thời gian lao động, đặc thù của
giới nữ Sức khỏe của phụ nữ thường yếu hơn nam giới nên khả năng lao
động của họ bị hạn chế nên ảnh hưởng tới thu nhập và phát triển kinh tế hộ
gia đình. [8]

11
mình vào các công việc gia đình, để rồi họ tự đánh mất vai trò và vị trí của
mình trong gia đình và xã hội. [8]
2.1.3. Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và
Đảng ta về giải phóng phụ nữ
2.1.3.1. Quan điểm của Chủ Nghĩa Mác - Lênin về giải phóng phụ nữ
Phụ nữ là một nửa dân số không thể thiếu được trong đời sống xã hội,
là một bộ phận cấu thành quan trọng có ý nghĩa quyết định việc tái sản xuất
lực lượng sản xuất, góp phần quan trọng vào sự phát triển xã hội bền vững.
Theo học thuyết Mác - Lênin: Trong lịch sử nhân loại, không có một phong
trào to lớn nào của những người áp bức mà lại không có phụ nữ lao động
tham gia, phụ nữ lao động là những người bị áp bức nhất trong tất cả những
người bị áp bức, chính vì vậy họ chưa bao giờ và không bao giờ đứng ngoài
các cuộc đấu tranh giải phóng. Lênin nhìn rõ thực trạng bất bình đẳng mà phụ
nữ phải gánh chịu đó là sự bất bình đẳng trong gia đình, bởi ngay trong điều
kiện hoàn toàn bình đẳng mà phụ nữ vẫn bị trói buộc, vì toàn bộ công việc gia
đình đều trút lên vai phụ nữ .Vì vậy giải phóng phụ nữ phải là việc của chính
bản thân phụ nữ lao động cũng với nỗ lực của Đảng và Nhà nước. [14]
2.1.3.2. Tư tưởng của Hồ Chí Minh và Đảng ta về giải phóng phụ nữ
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong những người đầu tiên hiểu và đặc
biệt quan tâm đến tiềm năng, vị thế và vai trò của phụ nữ trong sự nghiệp
cách mạng thế giới nói chung và cách mạng Việt Nam nói riêng. Có thể khái
quát thành những luận điểm sau:
+Thứ nhất: Giải phóng phụ nữ là một mục tiêu tất yếu của cách
mạng vô sản.Trong trong quá trình tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đi dến
kết luận chế độ thực dân là chế độ ăn cướp, hiếp dâm và giết người. Chế độ
thực dân đối xử một cách hết sức bỉ ổi đối với người bản xứ nói chung và
người phụ nữ An Nam nói riêng. Do đó, mục tiêu của cách mạng vô sản phải

12

chủ nghĩa và kinh nghiệm của Đảng cộng sản các nước khác, ngay từ những
năm 20 của thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đã xác định các Đảng cộng sản cần phải
xây dựng tổ chức riêng của phụ nữ và thường xuyên chăm lo xây dựng tổ
chức đó vững mạnh để tập hợp, vận dụng phụ nữ hoạt động cách mạng, giải
phóng dân tộc, giải phóng phụ nữ và đấu tranh vì sự tiến bộ của phụ nữ. Thực
tiễn đã chứng minh rằng, Hội phụ nữ Việt Nam là một tổ chức chính trị- xã
hội sớm được thành lập, hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt
Nam và đã có những đóng góp to lớn trong tiến trình cách mạng nước ta. [3]
2.1.4. Quan điểm về nâng cao vai trò của phụ nữ
* Quan điểm “Phụ nữ trong phát triển” (WID)
Quan điểm này ra đời vào những năm đầu của thập kỉ 70 của thế kỉ 20
tại Washington. Đặt trọng tâm phát triển vào phụ nữ. WID chú trọng đến vai
trò sản xuất của phụ nữ, đưa phụ nữ vào hòa nhập nền kinh tế đất nước, taọ cơ
hội cho phụ nữ phát huy tiềm năng. Cách tiếp cận WID đòi hỏi công bằng xã
hôi và quyền lợi đồng thời nâng cao vai trò và địa vị cho phụ nữ. [8]
* Quan điểm“Phụ nữ và phát triển”(WAD)
WAD ra đời vào nửa năm sau những năm 70, đã khắc phục được nhược
điểm của WID. Thừa nhận phụ nữ là chủ thể quan trọng trong quá trình phát
triển kinh tế, là bộ phận cốt yếu của quá trình phát triển. Song WID và WAD
vẫn coi phụ nữ là chủ thể riêng, đôí tượng riêng biệt, không đề cập tới quan hệ
giới và vai trò của giới. [8]
* Quan điểm “Giới và phát triển” (GAD)
GAD ra đời vào những năm 1980 đã khắc phục nhược điểm của hai quan
điểm trên. Tập trung vào mối quan hệ giới, quan tâm đến sự phát triển bền vững,
chú trọng việc cân bằng giới trong các chương trình phát triển nhằm đáp ứng

14
được nhu cầu của cả nam và nữ. Quan điểm này sẽ cung cấp cơ sở lí luận cho
việc xem xét vai trò của phụ nữ trong mối tương quan với vai trò của nam giới
trong phát triển cộng đồng xã hội ở mọi lĩnh vực khác nhau. [8]

Phụ nữ chiếm 1/2 dân số, chiếm 50% lực lương lao động, đóng vai trò
then chốt trong gia đình về khả năng sản xuất và tái sản xuất. [8]
Ở vùng nông thôn họ là những người vừa tham gia các hoạt động sản
xuất kinh doanh vừa thực hiện hầu hết các khâu trong quá trình trồng cấy,
chăn nuôi, vừa phải làm công việc nhà, nội trợ, chăm sóc con cái, Do
phải làm cùng lúc nhiều công việc khác nhau nên họ có rất ít thời gian giải
trí, nghỉ ngơi. [8]
Phụ nữ luôn là nhân tố quan trọng đối với sự phát triển kinh tế hộ gia
đình và địa phương. Trong nông nghiệp phụ nữ tham gia trồng trọt, chăn nuôi,
chế biến và bán sản phẩm nhiều hơn nam giới. Phụ nữ có nhiều đóng góp cho
việc gìn giữ hạnh phúc và đảm bảo thu nhập ổn định cho gia đình. Đặc biệt
trong những năm gần đây, phụ nữ đươc quan tâm nhiều hơn vì thế mà đời
sống vật chất tinh thần được tăng cao. [8]
2.2.3. Phụ nữ trong tiếp cận một số vấn đề gia đình ở nông thôn Việt Nam
Chủ hộ gia đình thường là nam giới
Hiện nay, kinh tế hộ gia đình đã và đang đóng vai trò trọng yếu trong
những thành công của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, nhiều chính sách nhằm
thúc đẩy sự phát triển kinh tế hộ gia đình luôn hướng vào chủ hộ - thường là
nam giới, do vậy, nam giới ở nông thôn trên thực tế đã thụ hưởng được nhiều
thành quả của việc trao quyền trong quá trình cải cách kinh tế hơn hẳn phụ
nữ. Một kết quả của quá trình này là hầu hết là các chủ trang trại nông nghiệp
và lâm nghiệp đều là nam giới. [17]

16
Đại diện của phụ nữ ở các cấp ra quyết định trong toàn ngành còn
rất ít
Hiện nay, có quá ít cán bộ chủ chốt là nữ trong toàn ngành NN &
PTNT. Trên toàn quốc phụ nữ chỉ chiếm 4,5% lãnh đạo các UBND xã; 4,9%
lãnh đạo UBND huyện và 6,4% lãnh đạo UBND tỉnh. Nhìn tổng thể, tiếng nói
của phụ nữ trong việc ra quyết định là yếu và chưa tương xứng với khối lượng