Năng lực cạnh tranh của ngành công nghệp
điện tử Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh
tế quốc tế

Nguyễn Thị Quỳnh Hoa

Trường Đại học Kinh tế
Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 07
Người hướng dẫn: GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng
Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh và kinh
nghiệm của một số nước trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh ngành công nghiệp
điện tử. Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp điện tử Việt
Nam theo các tiêu chí lựa chọn những năm gần đây. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao
năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp điện tử Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
kinh tế quốc tế thời gian tới.

Keywords: Cạnh tranh; Công nghiệp điện tử; Kinh tế quốc tế; Việt Nam

Content
MỞ ĐẦU

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới, nền kinh tế nước ta đã đạt được
sự tăng trưởng khá, các nhân tố tạo thành năng lực cạnh tranh của nền kinh tế ngày càng được
khai thác. Một số ngành, doanh nghiệp đã bắt đầu vươn lên cạnh tranh trên thị trường xuất
khẩu, nhờ đó thị trường xuất khẩu ngày càng được mở rộng, kim ngạch xuất khẩu có sự tăng
trưởng khá. Những biến đổi tích cực trên đây là tiền đề căn bản để nâng cao năng lực cạnh
tranh của hàng hóa và dịch vụ Việt Nam, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế, tạo điều kiện

Nằm trong khu vực Đông Á- cứ điểm sản xuất lớn nhất thế giới về các mặt hàng điện,
điện tử gia dụng, công nghệ trong lĩnh vực điện tử lại dễ chuyển giao nên cứ điểm sản xuất có
xu hướng dịch chuyển dần sang các nước có nhân công rẻ và chi phí thấp do chính sách
khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam, song Việt Nam chưa tận dụng được
những lợi thế này để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp điện tử và tham gia
hiệu quả vào mạng lưới sản xuất, phân phối khu vực và toàn cầu.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực ngày càng sâu rộng hiện nay, yếu
tố quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp điện tử Việt Nam, đặc
biệt trong việc xuất khẩu các mặt hàng điện tử và linh kiện ra thị trường thế giới là phải khai
thác được lợi thế so sánh động, tức là tăng trưởng xuất khẩu dựa vào các yếu tố làm tăng năng
suất như vốn, công nghệ và chất xám, tri thức. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, muốn đẩy mạnh

3
xuất khẩu mặt hàng điện tử và linh kiện, Việt Nam phải chủ động nâng cao chất lượng lao
động, đào tạo đội ngũ kỹ sư tay nghề cao, hoàn thiện các chính sách thu hút và chuyển giao
công nghệ, phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ và vươn lên các nấc thang giá trị cao hơn
trong chuỗi giá trị toàn cầu mặt hàng này.
Trước tình hình đó, việc thực hiện luận văn: “Năng lực cạnh tranh của ngành
công nghiệp điện tử Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” là thực sự cần
thiết.
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về sự phát
triển ngành công nghiệp điện tử của Việt Nam và các nước, trong đó phải kể đến:
* Trong nước:
- Diễn đàn Phát triển Việt Nam (VDF - 2006), Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam dưới góc
nhìn của các nhà sản xuất Nhật Bản, phân tích thực trạng phát triển của công nghiệp hỗ trợ
Việt Nam trong mạng lưới phát triển công nghiệp khu vực theo quan điểm của các chuyên gia
Nhật Bản.
- Diễn đàn Phát triển Việt Nam (VDF - 2006), Hoạch định chính sách công nghiệp ở
Thái Lan, Malaysia và Nhật Bản, phân tích kinh nghiệm xây dựng chính sách công nghiệp

trong quá trình hình thành và phát triển ngành công nghiệp điện tử.
- Timothy J. Sturgeon (2003), Exploring the risks of value chain modularity:
electronics outsourcing during the industry cycle of 1992-2002 (Phân tích những rủi ro
của sự thay đổi trong chuỗi giá trị: xu hướng outsourcing trong ngành công nghiệp điện
tử giai đoạn 1992-2002), nghiên cứu xu hướng outsourcing trong ngành công nghiệp điện
tử thế giới giai đoạn 1992-2002 và xu hướng modun hóa trong chuỗi giá trị ngành điện tử.
- Tomofumi Amano (2008), Competitive Strategy of Global Firms and Industrial
Clusters: Case Study on the HDD Industry (Chiến lược cạnh tranh của các hãng và các cụm
công nghiệp thế giới: trường hợp điển hình ngành công nghiệp phần cứng máy tính HDD),
phân tích chiến lược đầu tư của một số nước vào các cụm công nghiệp sản xuất phần cứng
máy tính tại châu Á và sự tham gia của các cụm công nghiệp châu Á vào chuỗi giá trị hàng
điện tử toàn cầu.
- Toshiyuki Baba (2008), Quantitative analysis on the purchasing structure of
supporting industries in ASEAN+4, Korea and Japan (Phân tích định lượng cơ cấu mua
hàng của công nghiệp hỗ trợ ở ASEAN + 4, Hàn Quốc và Nhật Bản), phân tích sự khác biệt
về cơ cấu giao dịch linh kiện của một số ngành công nghiệp tại châu Á theo đặc điểm của linh
kiện, phụ kiện, đặc điểm về thiết kế và tiêu chuẩn hóa cũng như các đặc điểm của chính
sách , nhằm đề xuất các giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ khu vực.
- Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UNCTAD - 2005),
Strengthening participation of developing countries in dynamic and new sectors of world
trade: Trend, issues and policies in the electronic sector (Đẩy mạnh sự tham gia của các
nước đang phát triển vào các lĩnh vực mới đầy năng động của thương mại toàn cầu: Xu

5
hướng, các vấn đề đặt ra và các chính sách trong lĩnh vực điện tử), nghiên cứu xu hướng
phát triển của ngành điện tử thế giới và vai trò của các nước đang phát triển trong
GEVC
Những nghiên cứu kể trên có giá trị kế thừa và tham khảo tốt cho việc thực hiện luận
văn. Tuy nhiên, các công trình trên chưa đi sâu nghiên cứu các tiêu chí đánh giá năng lực
cạnh tranh dưới góc độ của một ngành hay doanh nghiệp, cụ thể là ngành công nghiệp điện tử

5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng để thu thập thông tin về cơ sở lý luận,
các công trình nghiên cứu trước đây, chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ về định
hướng phát triển ngành, kinh nghiệm của các nước
- Phương pháp thống kê, phân tích và tổng hợp để thu thập, xử lý và tổng hợp số
liệu.
- Phương pháp so sánh, đối chứng để tiến hành đánh giá thực trạng năng lực cạnh
tranh trong sự so sánh với các nước khác, đánh giá triển vọng phát triển và các nhân tố tác
động đến ngành công nghiệp điện tử Việt Nam trong giai đoạn tới.
- Phương pháp chuyên gia để lấy ý kiến góp ý chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện luận
văn.
6. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN
Một số điểm mới và khác biệt của luận văn so với các công trình đã công bố như sau:
- Nghiên cứu các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh dưới góc độ của một ngành hay
doanh nghiệp.
- Đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của ngành CNĐT Việt Nam theo các tiêu
chí được lựa chọn giai đoạn 2003-2009, so sánh với sự phát triển ngành CNĐT của một số
nước.
- Đề xuất các giải pháp (vĩ mô, vi mô) góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của
ngành CNĐT Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế thời gian tới.
7. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được
chia thành ba chương như sau:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh.
Chương 2: Đánh giá năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp điện tử Việt Nam
theo các tiêu chí lựa chọn giai đoạn 2003-2009.
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp
điện tử Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế thời gian tới.

References

cứu Thương mại, Bộ Công Thương, Hà Nội.
13. M. Porter (2009), Lợi thế cạnh tranh quốc gia, Nxb. Trẻ, Hà Nội.
14. M. Porter (2009), Lợi thế cạnh tranh - Tạo lập và duy trì thành tích vượt trội trong kinh
doanh, Nxb. Trẻ, Hà Nội.
15. Đinh Hiền Minh (2008), Tác động đến ngành công nghiệp, trong hoạt động HOR-9 về
Đánh giá tác động tổng thể khi Việt Nam trở thành thành viên của WTO đến thay đổi
xuất nhập khẩu và thể chế, Dự án MUTRAP II.
16. Hồ Lê Nghĩa (2008), Liên kết sản xuất trong ngành công nghiệp điện tử Việt Nam - Một
số vấn đề đặt ra, Tài liệu Hội thảo Đánh giá tác động sau hai năm gia nhập WTO đối với

8
nền kinh tế Việt Nam, Hà Nội.
17. Nguyễn Thị Nhiễu (2009), Chuỗi giá trị toàn cầu mặt hàng điện tử và khả năng tham gia
của Việt Nam, Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương,
Hà Nội.
18. Trần Văn Thọ (2006), Biến động kinh tế Đông Á và con đường công nghiệp hóa của Việt
Nam.
19. Nguyễn Thị Xuân Thúy (2006), Công nghiệp hỗ trợ: Tổng quan về khái niệm và sự phát
triển, Vietnam Development Forum VDF.
20. Hồ Quang Trung (2008), Thực trạng xuất khẩu các sản phẩm điện tử Việt Nam và một số
định hướng phát triển ngành công nghiệp điện tử trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế,
Tài liệu Hội thảo Đánh giá tác động hội nhập sau hai năm gia nhập WTO đối với nền
kinh tế Việt Nam, Hà Nội.
21. Phan Đăng Tuất (2009), “Cơ hội tái cơ cấu công nghiệp”, Thời báo kinh tế Việt Nam, số
ngày 11/05/2009.
22. Trần Văn Tùng (2007), Công nghiệp điện tử châu Á trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.
23. Thủ tướng Chính phủ (2007), Kế hoạch tổng thể phát triển công nghiệp điện tử Việt Nam
đến năm 2010 và tầm nhìn đến 2020, được phê duyệt theo Quyết định số 75/2007/QĐ-
TTg ngày 28/5/2007 của Thủ tướng Chính phủ.
Tiếng Anh