Website: Email : Tel : 0918.775.368
1
MỞ ĐẦU
Hiện nay ở Việt Nam, loại hình du lịch sinh thái phát triển khá mạnh mẽ,
không chỉ thu hút các thị trường khách quốc tế mà còn nhận được sự quan tâm,
tham gia của thị trường khách du lịch nội địa. Muốn đầu tư vào du lịch sinh thái
có hiệu quả phải có cơ
sở
lý luận cơ bản về du lịch sinh thái, nghiên cứu mô hình
cơ cấu tổ chức quản lý du lịch sinh thái, nghiên cứu các đối tượng tác động và
các yêu cầu nguyên tắc để phát triển du lịch sinh thái bền vững
.
Không chỉ trên lĩnh vực kinh tế, thương mại mà cả trên lĩnh vực môi
trường, xã hội,
văn
hoá du lịch sinh thái cũng đóng vai trò quan trọng. Ngoài
những lợi ích về kinh tế, thẩm mỹ,
còn
phải chú ý đến vần đề giáo dục môi
trường, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên và phát triển bền vững.
Để giải đáp một phần vấn đề trên, em xin chọn đề tài :“Du lịch sinh thái và
phát triển du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Xuân Sơn”, với mong muốn được
tìm
hiểu
thêm nhiều kiến thức cả về kinh tế, chính trị, xã hội và môi trường sinh
thái đồng thời đề xuất một số ý kiến nhằm bảo vệ và phát triển du lịch sinh thái tại
VQG Xuân Sơn. Với điều kiện có hạn,
em

xin
được giới hạn nội dung đề

của
nhiều người ở nhiều lĩnh vực khác nhau .Có nhiều cách đặt
vấn đề về du lịch sinh thái và sự
tìm

kiếm
đi dến sự thống nhất bản chất , nhận
thức của loại hình du lịch sinh thái vẫn đang được tiếp
tục
trên nhiều diễn đàn
quốc tế và trong nước.
Theo Luật Du lịch, Điều 4, khoản 19: Du lịch sinh thái là hình thức du lịch
dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phương với sự tham gia của cộng
đồng nhằm phát triển bền vững.
Loại hình du lịch sinh thái về thực chất là loại hình có quy mô không lớn,
nhưng có tác
dụng
hoà nhập môi trường tự nhiên với điểm du lịch, khu du lịch
và nền văn hoá đó. Chính loại hình
du

lịch
này cũng là loại hình du lịch bền
vững mà hiện nay Tổ chức Du lịch thế giới đã khẳng định đối
với
các hoạt động
du lịch nhằm vừa đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách cùng người dân ở
vùng
có
du khách đến thăm quan, nghỉ dưỡng v.v.. đồng thời chú trọng tới việc

đối với du khách ở mức độ cao để tạo lập sự hấp dẫn đối
với họ, đồng thời qua du khách
quảng
bá uy tín của điểm du lịch, khu du lịch.
Từ đó ngành du lịch có điều kiện bảo đảm và nâng cao
hiệu
quả của hoạt động
du lịch và cũng là cơ hội tăng thu nhập cho người dân thông qua hoạt động du
lịch, cũng tức là có điều kiện thuận lợi về xã hội hoá thu nhập từ du
lịch.
Cho đến nay vẫn chưa có sự xác định hoàn hảo về loại hình du lịch sinh
thái. Loại hình
du
lịch này quả vẫn còn mới mẻ, mặc dù những năm
1997-1998
Tổ chức Du lịch thế giới và Liên Hợp Quốc đã nêu một số quan điểm chuyển
mạnh sang loại
hình

du
lịch sinh thái phù hợp với điều kiện của sự phát triển
du
lịch.
Một số nhà khoa học về du lịch cũng đã khẳng định các loại hình du lịch
sinh thái như
sau:
- Du lịch xanh, du lịch dã
ngoại.
- Du lịch nhạy cảm, du thuyền trên sông, hồ, trên
biển...

đó.
- Động viên trách nhiệm của dân cư địa phương tại khu du lịch, điểm du
lịch có trách
nhiệm
quản lý bảo vệ và phát triển du lịch nhằm bảo đảm sự phát
triển bền vững của môi trường du lịch
và
thiết thực tạo được lợi ích lâu
dài.
Nói chung du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào những hình thức
truyền thống sẵn
có,
nhưng có sự hoà nhập vào môi trường tự nhiên với văn hoá
bản địa, du khách có thêm những
nhận

thức
về đặc điểm của môi trường tự
nhiên, về những nét đặc thù vốn có của văn hoá từng điểm,
từng
vùng, khu du
lịch và có phần trách nhiệm tự giác để không xảy ra những tổn thất, xâm hại đối
với
môi
trường tự nhiên và nền văn hoá sở tại. Còn về quy mô của loại hình du
lịch sinh thái thì tuỳ thuộc
vào
khả năng, điều kiện, biện pháp tổ chức của nhà
quản lý hoạt động du lịch, có thể dần dần từ quy
mô

đã rút ra nhiều bài học rất có giá trị
đóng góp vào lý luận và hoạt động của loại hình du lịch sinh
thái.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
6
Theo đó du lịch sinh thái là loại hình du lịch đặc biệt tổng hợp các mối
quan tâm cảm
giác
nhiều đến môi trường thiên nhiên và tìm đến những vùng
thiên nhiên nhiều tiềm năng về môi
trường
sinh thái để cải thiện kinh tế, phúc lợi
xã hội, sức khoẻ và hưởng thụ, khám phá những cái mới, cái
lạ,
cái đẹp và sự
trong lành của thế giới tự nhiên , tạo ra mối quan hệ hữu cơ, hoà đồng giữa con
người
với
thiên nhiên, môi trường đồng thời hành động có ý thức trách nhiệm
làm cho thiên nhiên
môi
trường bền vững, phong phú phục vụ trở lại lợi ích của
con người cả ở hiện tại và tương
lai.
1.2 Tất yếu về du lịch sinh thái tại Việt
Nam
Phát triển du lịch sinh thái là một xu thế tất yếu. Du lịch sinh thái phát triển
nhằm thoả mãn
nhu
cầu ngày một tăng của khách du lịch, của cộng đồng. Nhu

nét văn hoá dân tộc đặc
sắc,
đậm đà. Những yếu tố đó đã tạo nên cho Việt Nam
một lợi thế to lớn trong việc phát triển loại hình
du
lịch sinh thái. Cùng với việc
nỗ lực bảo tồn, khai thác phát huy các giá trị tài nguyên thiên nhiên
và

văn
hoá
Website: Email : Tel : 0918.775.368
7
phục vụ phát triển kinh tế thông qua du lịch sinh thái là một xu thế tất yếu. Với
tư cách là
một
ngành kinh tế mũi nhọn - Du lịch trong đó có Du lịch sinh
thái
ngày càng khẳng định vị thế của mình đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất
nước.
1.3 Những yêu cầu và nguyên tắc cơ bản để phát triển du lịch sinh
thái
1.3.1 Những yêu cầu cơ bản để phát triển du lịch sinh
thái:
Yêu cầu đầu tiên để có thể tổ chức được du lịch sinh thái là sự tồn tại của
các hệ sinh thái
tự
nhiên điển hình với tính đa dạng sinh thái cao. Sinh thái tự
nhiên được hiểu là sự cộng sinh của
các

Như vậy có thể nói du lịch sinh thái là một loại hình du lịch dựa vào thiên
nhiên (natural
-

based
tourism) (gọi tắt là du lịch thiên nhiên), chỉ có thể tồn tại
và phát triển ở những nơi có các hệ
sinh
thái điển hình với tính đa dạng sinh thái
cao nói riêng và tính đa dạng sinh học cao nói chung. Điều
này
giải thích tại sao
hoạt động du lịch sinh thái thường chỉ phát triển ở các khu bảo tồn thiên nhiên
Website: Email : Tel : 0918.775.368
8
(natural reserve), đặc biệt ở các vườn quốc gia (national park), nơi còn tồn tại
những khu rừng với tính đa
dạng
sinh học cao và cuộc sống hoang dã. Tuy nhiên
điều này không phủ nhận sự tồn tại của một số
loại

hình
du lịch sinh thái phát
triển ở những vùng nông thôn (rural tourism) hoặc các trang trại
(
farm
tuorism) điển
hình.
Yêu cầu thứ hai có liên quan đến những nguyên tắc cơ bản của du lịch

những giá
trị tự nhiên và văn hoá trước khi những cơ hội này thay đổi hoặc vĩnh viễn mất
đi.
Ngược

lại,
các nhà điều hành du lịch sinh thái phải có được sự cộng tác với
các nhà quản lý các khu bảo
tồn
thiên nhiên và cộng đồng địa phương nhằm mục
đích đóng góp vào việc bảo vệ một cách lâu dai các
giá
trị tự nhiên và văn hoá
khu vực, cải thiện cuộc sống, nâng cao sự hiểu biết chung giữa người dân
địa
phương và du
khách.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
9
Yêu cầu thứ ba nhằm hạn chế tới mức tối đa các tác động có thể của hoạt
động du lịch
sinh
thái đến tự nhiên và môi trường, theo đó du lịch sinh thái cần
được tổ chức với sự tuân thủ chặt chẽ
các
quy định về “sức chứa”. Khái niệm
“sức chứa” được hiểu từ bốn khía cạnh: vật lý, sinh học, tâm lý
và
xã hội. Tất cả
những khía cạnh này có liên quan tới lượng khách đến một địa điểm vào cùng

và
phương tiện quản lý...) của khu du
lịch sẽ không đáp ứng được yêu cầu của khách, làm mất
khả
năng quản lý và
kiểm soát hoạt động của khách, kết quả là sẽ làm ảnh hưởng đến môi trường và
xã
hội.
Do khái niệm sức chứa bao gồm cả định tính và định lượng, vì vậy khó có
thể xác định
một

con
số chính xác cho mỗi khu vực. Mặt khác, mỗi khu
vực
khác nhau sẽ có chỉ số sức chứa khác nhau. Các chỉ số này chỉ có thể xác định
một cách tương
đối
bằng phương pháp thực
nghiệm.
Một điểm cần phải lưu ý trong quá trình xác định “sức chứa” là quan niệm
về sự đông đúc
của
các nhà nghiên cứu có sự khác nhau, đặc biệt trong những
Website: Email : Tel : 0918.775.368
10
điều kiện phát triển xã hội khác nhau (
ví
dụ giữa các nước châu Á và châu Âu,
giữa các nước phát triển và đang phát triển...). Rõ ràng để

lịch sinh thái. Vì vậy, những dịch vụ để làm hài lòng du khách có vị trí quan
trọng
chỉ
đứng sau công tác bảo tồn những gì mà họ quan
tâm.
1.3.2 Những nguyên tắc cơ bản để phát triển du lịch sinh
thái.
Thị trường du lịch sinh thái hiện nay đang phát triển mạnh so với các thi
trường khác.
Song

sự
phát triển nhanh chóng này đe doạ tính bền vững của du
lịch sinh thái và mở rộng ra những
cái

có
thể đóng góp cho sự phát triển bền
vững. Du lịch sinh thái bản thân nó bị giới hạn phạm vi,
mức
độ phát triển. Nó
không thể tiếp nhận một số lượng lớn du khách mà không phải là nguyên nhân
dần dần làm thay đổi dẫn đến sự phá huỷ lý do mà nó tồn tại. Vì vậy vấn đề
trọng tâm trong việc
phát
triển du lịch sinh thái bền vững là sự kiểm soát hạn
chế những nguyên tắc xử lý và thực
hiện.
Du lịch sinh thái bền vững đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững.
Điều đó không

việc bảo tồn thiên
nhiên.
Sau đây là những nguyên tắc cơ bản về du lịch sinh thái
:
- Du lịch sinh thái phải phù hợp với những nguyên tắc tích cực về môi
trường, tăng cường
và
khuyến khích trách nhiêm đạo đức đối với môi trường tự
nhiên
.
- Du lịch sinh thái là không được làm tổn hại đến tài nguyên, môi trường,
những nguyên tắc
về
môi trường không những chỉ áp dụng cho những nguồn tài
nguyên bên ngoài (tự nhiên và văn
hoá)
nhằm thu hút khách mà còn bên trong
của
nó.
- Du lịch sinh thái phải tập trung vào các giá trị bên trong hơn là các giá
trị
bên ngoài và thúc đẩy sự công nhận các giá trị này
.
- Các nguyên tắc về môi trường và sinh thái cần phải đạt lên hàng đầu do
đó mỗi người
khách
du lịch sinh thái sẽ phải chấp nhận tự nhiên theo đúng nghĩa
của nó và chấp nhận sự hạn chế của nó
hơn
là làm biến đổi môi trường cho sự

đi).
- Thành công đó phải dựa vào sự tham gia của địa phương, tăng cường
sự
hiểu biết và sự phối hợp với các ban nghành chức
năng.
- Các nguyên tắc về đạo đức, cách ứng sử và nguyên tắc thực hiện là rất
quan trọng. Nó
đòi
hỏi cơ quan giám sát của ngành phải đưa ra các nguyên tắc
và các tiêu chuẩn được chấp nhận và
giám
sát toàn bộ các hoạt
động.
- Là một hoạt động mang tính chất quốc tế, cần phải thiết lập một khuôn
khổ quốc tế
cho

ngành.
CHƯƠNG
2
TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI
TẠI VQG XUÂN SƠN
2.1 Giới thiệu chung:
Vườn quốc gia Xuân Sơn nằm về phía Tây Nam của huyện Tân Sơn, tỉnh
Phú Thọ, trên vùng tam giác ranh giới giữa 3 tỉnh: Phú Thọ, Hoà Bình, và Sơn La.
Đây là khu vực núi đá vôi có hệ sinh thái rừng điển hình của miền Bắc. Năm 2002,
Website: Email : Tel : 0918.775.368
13
theo QĐ số: 49/ QĐ – TTg ngày 17 tháng 4 năm 2002 của Thủ tướng chính phủ,
khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Sơn đã được chuyển hạng thành Vườn quốc gia

dạng sinh thái phong phú, đa dạng sinh học cao, đa dạng địa hình kiến tạo tạo nên
đa dạng cảnh quan.
Diện tích vùng đệm của Vườn quốc gia Xuân Sơn là 18.639 ha, bao gồm các
xã: Kiệt Sơn, Lai Đồng, Minh Đài và một phần các xã: Đồng Sơn, Tân Sơn, Kim
Thượng, Xuân Đài, đều cùng huyện.
2.2. Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái:
2.2.1. Đa dạng sinh học:
VQG Xuân Sơn có hệ động thực vật phong phú bao, nhiều sinh cảnh quan
độc đáo bao gồm rừng nhiệt đới vẫn mang tính nguyên sinh, phân bố trên núi đất
và núi đá vôi vùng thấp; với 7 hệ sinh thái chính: rừng trên núi đá vôi; rừng trên
núi đất; trảng cỏ cây bụi, tre nứa; nông nghiệp; khu dân cư; rừng trồng và hệ sinh
thái các thủy vực. Đặc biệt, hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi có nhiều nét độc đáo,
tuy có bị tác động nhưng vẫn giữ được dáng vẻ nguyên sinh, với diện tích khoảng
1.661ha.
Với độ cao tối đa so với mặt biển là 1.386m (đỉnh núi Voi), vùng núi đá vôi
Xuân Sơn ở độ cao dưới 700m được che phủ bởi kiểu thảm thực vật rừng kín