VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
––––––––– *** –––––––––
LÊ THỊ VÂN ANH
Tín ngƣỡng, tôn giáo ở Vĩnh Phúc - Thực trạng,
đặc điểm và những vấn đề đặt ra
Chuyên ngành: Tôn giáo học
Mã số: 62.22.90.01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
1. TS.Nguyễn Mạnh Cƣờng
2. TS.Nguyễn Văn Dũng Hà Nội, 2013
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, tư liệu, tài liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, khách quan và
có nguồn gốc rõ ràng. Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được
công bố trong bất kỳ công trình nào khác. NGHIÊN CỨU SINH
Lê Thị Vân Anh
Ban Dân vận
BDV
5
Phật giáo
PG
6
Công giáo
CG
7
Tin Lành
TL
8
Giáo sư
GS
9
Tiến sĩ
TS
10
Khoa học xã hội
KHXH
11
Nhà xuất bản
Nxb
Thượng tọa
TT
20
Thành phố Hồ Chí Minh
Tp.HCM
21
Văn hóa thể thao
VHTT MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Môc lôc
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG
Chƣơng 1. TỔNG QUAN 6
1.1.Tổng quan tư liệu, tài liệu về tín ngưỡng, tôn giáo ở Vĩnh Phúc 6
1.2.Lịch sử nghiên cứu vấn đề 10
1.3.Khung phân tích lý thuyết 22
1.4.Các khái niệm chính sử dụng trong luận án 22
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG TÍN NGƢỠNG Ở VĨNH PHÚC HIỆN NAY 30
2.1.Vị trí địa lý, kinh tế - xã hội, văn hóa và tín ngưỡng, tôn giáo ở Vĩnh
Phúc hiện nay 30
2.2. Tín ngưỡng thờ bách thần ở Vĩnh Phúc 35
2.3. Tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Tây Thiên ở Vĩnh Phúc 47
Tiểu kết chương 2 59
Vĩnh Phúc là địa bàn có nhiều tín ngưỡng, tôn giáo cùng hoạt động và
cùng với đó là các cơ sở thờ tự và lực lượng quần chúng tín đồ; trước hết, đó
là các tín ngưỡng truyền thống. Cùng với tục thờ Bách Thần của người dân
trong tỉnh còn có các đền thờ Thánh Mẫu Tây Thiên được đặt ở nhiều nơi trên
vùng đất Tam Đảo. Hiện nay, ngoài đền Mẫu sinh, đền Mẫu hoá còn có các
đền thờ phụng công lao của Thánh Mẫu. Các hoạt động thờ Mẫu thường gắn
với nghi thức văn hoá dân gian đặc sắc trên địa bàn tỉnh.
Đối với Phật giáo, toàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay có tới 433 ngôi chùa.
Nhiều ngôi chùa cổ bị hoang phế nhờ sự giúp đỡ của Giáo hội Phật giáo Việt
Nam và Ban Đại diện Tỉnh hội Phật giáo Vĩnh Phúc cũng như công đức của
du khách thập phương nay đã được sửa sang hay khôi phục lại thành những
ngôi chùa lớn như: chùa Hà Tiên, Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên, Thiền viện
Trúc Lâm Tuệ Đức, v.v… Các cơ sở thờ tự này hằng năm thu hút được nhiều
du khách về hành hương đất Phật.
Bên cạnh tín ngưỡng thờ Mẫu và Phật giáo, tại Vĩnh Phúc còn có Công
giáo và đạo Tin Lành. Hiện tại Công giáo ở Vĩnh Phúc có 45 nhà thờ, nhà
nguyện với 49 họ đạo thuộc 10 xứ đạo. Riêng đạo Tin Lành, trong tỉnh chỉ có
một chi hội được công nhận hoạt động hợp pháp, còn một số điểm nhóm khác
2
đang hoạt động nhưng chưa được chính quyền công nhận. Đồng bào theo Kitô
giáo (bao gồm cả Công giáo và đạo Tin Lành) trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc
hiện cũng đang có những đổi thay căn bản về cuộc sống. Nhiều nhà thờ Công
giáo và Tin Lành được tu sửa khang trang hơn trước. Số tín đồ Kitô giáo ở
Vĩnh Phúc cũng đang phát triển. Đa phần đồng bào Kitô giáo sống “tốt đời,
đẹp đạo” theo tinh thần Thư chung 1980 của Hội đồng giám mục Việt Nam:
“Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc”.
Vĩnh Phúc là địa bàn giáp ranh giữa vùng đồng bằng với vùng trung du
Bắc Bộ, là nơi giao thoa giữa các nền văn hóa và tín ngưỡng, tôn giáo và cũng
là mảnh đất nảy nở nhiều hiện tượng tôn giáo mới. Vào những năm 80 - 90
- Mục đích nghiên cứu của luận án là tìm hiểu thực trạng tín ngưỡng,
tôn giáo ở tỉnh Vĩnh Phúc, từ đó nêu lên những đặc điểm và những vấn đề đặt
ra đối với tín ngưỡng, tôn giáo và công tác quản lý nhà nước về tôn giáo ở tỉnh
này trong giai đoạn hiện nay, nêu lên những khuyến nghị nhằm phát huy vai
trò, hạn chế những tác động tiêu cực của tín ngưỡng, tôn giáo Vĩnh Phúc trong
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh nhà.
- Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án : để đạt được mục đích trên luận án
cần giải quyết những vấn đề sau:
Một là, làm rõ thực trạng của các tín ngưỡng đang hiện diện ở Vĩnh
Phúc như tín ngưỡng thờ bách thần, tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Tây Thiên.
Hai là, làm rõ thực trạng của các tôn giáo đang hoạt động ở Vĩnh Phúc
như Phật giáo, Công giáo và đạo Tin Lành và một số hiện tượng tín ngưỡng
tôn giáo mới;
Ba là, từ việc tìm hiểu và phân tích thực trạng tín ngưỡng, tôn giáo ở
Vĩnh Phúc nêu lên những đặc điểm của chúng; trên cơ sở đó nhận diện những
vấn đề đặt ra và nêu lên những khuyến nghị đối với các tín ngưỡng, tôn giáo
và công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo ở tỉnh này.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận án bao gồm: Các tín ngưỡng, tôn giáo
đang hiện diện tại Vĩnh Phúc như: tín ngưỡng thờ Mẫu, tín ngưỡng thờ bách
thần, Phật giáo, Công giáo, đạo Tin Lành và các hiện tượng tôn giáo mới; Mối
4
quan hệ giữa các tổ chức chính trị xã hội và chính quyền địa phương với các tổ
chức tôn giáo trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
- Phạm vi nghiên cứu của luận án :
Về lý thuyết, luận án nghiên cứu cơ sở lý luận về tín ngưỡng, tôn giáo
trên giác độ khoa học liên ngành và chuyên ngành.
Về không gian, luận án nghiên cứu các tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn
toàn tỉnh Vĩnh Phúc và một số vùng phụ cận có liên quan, tập trung vào một
bànVĩnh Phúc.
6. Kết cấu của luận án
Ngoài lời cam đoan, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, mở
đầu, kết luận, danh mục các bài viết của tác giả có liên quan đến luận án, nội
dung của luận án gồm 4 chương với 13 tiết và các tiểu kết chương. Cụ thể:
Chương 1: Tổng quan (gồm 4 tiết)
Chương 2: Thực trạng tín ngưỡng ở Vĩnh Phúc hiện nay (gồm 3 tiết)
Chương 3: Thực trạng các tôn giáo và hiện tượng tôn giáo mới ở Vĩnh
Phúc hiện nay (gồm 4 tiết)
Chương 4: Một số đặc điểm cơ bản, những vấn đề đặt ra đối với tín
ngưỡng, tôn giáo và công tác tôn giáo ở Vĩnh Phúc hiện nay (gồm 2 tiết)
6
Chƣơng 1
TỔNG QUAN
1.1. Tổng quan tƣ liệu, tài liệu về tín ngƣỡng, tôn giáo ở Vĩnh Phúc
1.1.1. Các tư liệu, tài liệu liên quan gián tiếp đến đề tài luận án
Các tư liệu, tài liệu liên quan gián tiếp đến luận án bao gồm các sách
chuyên khảo, các bài tạp chí, các kỷ yếu hội thảo khoa học và các tài liệu
khác có đề cập đến vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo mà tác giả đã tham khảo trong
quá trình thực hiện luận án.
Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb VHTT, Hà Nội; Trịnh Khắc Mạnh (2006),
Văn bia đề danh Tiến sĩ Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Chu Xuân Diên
(2008), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia Tp.HCM; Đinh Khắc
Thuân (2009), Giáo dục và khoa cử Nho học thời Lê ở Việt Nam qua tài liệu
Hán Nôm, Nxb KHXH, Hà Nội; Ngô Đức Thịnh chủ biên (2010), Bảo tồn,
làm giàu & phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong đổi mới
và hội nhập, Nxb KHXH, Hà Nội; Trần Quốc Vượng chủ biên (2010), Cơ sở
văn hóa Việt Nam (tái bản), Nxb Giáo dục, Hà Nội.
Thứ ba, các công trình nghiên cứu về các vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng, bao
gồm: Tạ Chí Đại Trường (1995), Thần, người và đất Việt, Nxb Văn hoá Thông
tin, Hà Nội; Viện nghiên cứu Tôn giáo (1996), Về tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam
hiện nay, Nxb KHXH, Hà Nội; Nguyễn Đăng Duy (1998), Văn hoá tâm linh, Nxb
Hà Nội; Nguyễn Hữu Mùi, Tác giả Nguyễn Bính, Nguyễn Hiền và quá trình tàng
trữ sao lục Thần tích ở thời Nguyễn, Luận văn Thạc sĩ khoa học ngữ văn, La.99,
tài liệu lưu trữ; Nguyễn Hồng Dương (2009), Quan hệ giữa Nhà nước và tôn giáo
những năm gần đây, www.vjol.info.vn/index.php/rsr/article/view/2009; Nguyễn
Minh San (1999), Tiếp cận tín ngưỡng dân dã Việt Nam, Nxb Văn hoá dân
tộc, Hà Nội; Nguyễn Đăng Duy (2001), Các hình thái tín ngưỡng tôn giáo ở
8
Việt Nam, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội; Lê Như Hoa (2001), Tín ngưỡng
dân gian ở Việt Nam, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội; Đặng Nghiêm Vạn
(2002), Suy nghĩ về mối quan hệ Nhà nước với các tổ chức tôn giáo ở Việt
Nam, Nghiên cứu Tôn giáo, số 5, tr.16; Nguyễn Mạnh Cường (2003), Bồ tát
quán thế âm trong các chùa vùng đồng bằng sông Hồng, Nxb KHXH, Hà Nội;
Ngô Đức Thịnh (2005), Thờ Mẫu và hình thức múa bóng, hầu bóng ở Nam bộ,
Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, số 1; Vụ Công tác Tôn giáo, Ban Dân vận Trung
ương (2007), Hỏi đáp một số vấn đề về đạo lạ ở nước ta hiện nay, Nxb Tôn giáo,
Hà Nội; Ngô Đức Thịnh (2007), Đạo Mẫu, 2 tập, Nxb KHXH, Hà Nội.
Thứ tư, một số văn bản của Đảng, Nhà nước và Đảng bộ, chính quyền
Lê Kim Bá Yên (2009), Tín ngưỡng thờ mẫu ở Vĩnh Phúc, Sở văn hóa, thể
thao và du lịch Vĩnh Phúc xuất bản; Nguyễn Thị Tô Hoài (2010), Tín ngưỡng
thờ Thánh Mẫu Tây Thiên Vĩnh Phúc và việc bảo tồn bản sắc văn hóa địa
phương trong bối cảnh hội nhập, Hội thảo tín ngưỡng thờ Mẫu Tây Thiên; Sở
văn hóa, thể thao và du lịch Vĩnh Phúc - Ban quản lý di tích (2010), Kỷ yếu
hội thảo khoa học về tín ngưỡng thờ mẫu ở Tây Thiên; Báo cáo sơ kết hoạt
động Phật sự các năm 2009, 2010, 2011; Báo cáo hoạt động Phật sự nhiệm kỳ
2002-2007 và phương hướng hoạt động nhiệm kỳ 2007-2012 của Tỉnh Hội
Phật giáo Vĩnh Phúc.
Thứ hai, những tài liệu liên quan đến các vấn đề lịch sử, văn hóa, danh
nhân ở tỉnh Vĩnh Phúc, bao gồm: Lê Tượng, Vũ Kim Biên (1980), Lịch sử
Vĩnh Phúc, Ty Văn hoá và Thông tin Vĩnh Phú; Sở Văn hóa thông tin Vĩnh
Phú (1986), Địa chí Văn hóa dân gian vùng đất tổ, tài liệu lưu hành nội bộ;
Hoàng Xuân Chinh (2000), Vĩnh Phúc thời tiền sử, sơ sử, Lê Kim Thuyên
(1998), Trần Nguyên Hãn, Sở Văn hoá, Thông tin, Thể thao Vĩnh Phúc; Lê
Kim Thuyên (1999 ), Danh nhân Vĩnh Phúc (tập 1), Sở Văn hoá, Thông tin,
Thể thao Vĩnh Phúc; Sở Văn hoá, Thông tin, Thể thao Vĩnh Phúc; Nguyễn
10
Xuân Lân (2000), Địa chí Vĩnh Phúc (sơ thảo), Sở Văn hoá, Thông tin, Thể
thao Vĩnh Phúc; Lê Kim Thuyên (2003), Hai Bà Trưng và các tướng của Hai
Bà trên đất Vĩnh Phúc, Di tích - Sự tích, Sở Văn hoá, Thông tin Vĩnh Phúc;
Sở Văn hóa thông tin Vĩnh Phúc (2007), Di tích danh thắng Vĩnh Phúc; Viện
Nghiên cứu Hán Nôm, Sở Văn hoá, Thông tin Vĩnh Phúc (2008), Văn miếu
và truyền thống hiếu học ở Vĩnh Phúc (Kỷ yếu Hội thảo khoa học); Đặng
Xuân Vĩnh (2008), Tứ Trưng quê tôi, Nxb Văn học, Hà Nội; Các tài liệu
trong kho lưu trữ của Viện Khảo cổ học Việt Nam như: Kho AJ (xã chí) tỉnh
Vĩnh Yên, Không rõ năm xuất bản; Kho AE (thần tích) tỉnh Phúc Yên, Vĩnh
Yên; Kho AF (tục lệ) tỉnh Phúc Yên; Kho thần tích - thần sắc các tỉnh Phúc
Yên, Vĩnh Yên; Các báo cáo công tác tôn giáo của Ban tôn giáo Vĩnh Phúc
dân tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng đã có bước phát triển khá nhanh, đa dạng và ở
một mức độ nào đó không kém phần phức tạp. Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc
có khá nhiều hiện tượng tín ngưỡng, đạo lạ xuất hiện và phát triển mạnh như
Long Hoa Di Lặc, Ngọc Phật Hồ Chí Minh, Đạo Tâm linh Hồ Chí Minh,
v.v… Tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Tây Thiên, cùng với tín ngưỡng thờ Mẫu
có dịp phát triển sôi động trở lại. Bên cạnh đó, một loạt các thiền viện, bảo
tháp và chùa được xây mới như Tây Thiên Thiền viện, An Tâm Thiền viện,
Tuệ Đức Thiền viện, chùa Hà Tiên…, cùng với sự phục hưng, tôn tạo các
chùa cũ như chùa Cói, chùa Hạ, chùa Vĩnh Khánh. Ngoài ra, Công giáo ở
Vĩnh Phúc cũng có chiều hướng phát triển mạnh cùng với sự xuất hiện của
đạo Tin Lành.
Trước tình hình nêu trên, trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu
ở Trung ương đã kết hợp với các nhà nghiên cứu ở Vĩnh Phúc tổ chức nhiều
cuộc hội thảo khoa học, triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, cho in ấn
nhiều công trình chuyên khảo liên quan tới tín ngưỡng, tôn giáo trong tỉnh. Để
12
tiện cho việc theo dõi, tác giả luận án xin tóm lược các kết quả nghiên cứu đó
theo các chuyên đề sau:
1.2.1. Nghiên cứu về tín ngưỡng thờ Mẫu
Công trình nghiên cứu tổng quan về tín ngưỡng thờ Mẫu đầy đủ nhất,
cụ thể và chi tiết nhất là các công trình của tác giả Ngô Đức Thịnh như: Đạo
Mẫu (gồm 2 tập), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 2007; Đạo Mẫu Việt Nam,
Nxb Tôn giáo, Hà Nội 2009; Lên đồng, hành trình của thần linh và thân
phận, Nxb Trẻ, 2008. Trong các công trình này, tác giả đã làm rõ Đạo Mẫu
tôn thờ Mẫu (Mẹ) với tư cách là vị thần tối cao, có quyền năng sáng tạo, cai
quản, phù trợ cho con người, mang lại sức khỏe, tài lộc trong đời sống trần
gian. Đạo Mẫu hướng con người về cõi sống chứ không phải là linh hồn, cõi
chết. Đạo Mẫu có từ lâu đời, nhưng phải từ thế kỷ XVI trở đi, trên cơ sở tục
thờ Nữ thần, Mẫu thần mới phát triển thành Mẫu Tam phủ, Tứ phủ với Thánh
phục, lễ vật, v.v…
Những thông tin và số liệu thống kê qua các bài viết đăng trên website
của Sở Văn hóa Thể thao Du Lịch Vĩnh Phúc là cơ sở tin cậy để chúng tôi đi
vào phân tích về chủ đề Đạo Mẫu. Đó là các bài viết: Sự hình thành của Mẫu
Tứphủ; Đạo Mẫu; Mẫu thần trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Vĩnh Phúc và tín
ngưỡng dân gian ở Vĩnh Phúc; Suy ngẫm về mâm ngũ quả ở hai miền Nam -
Bắc; Cần hiểu như thế nào về tín ngưỡng thờ Mẫu?; Thờ Thành hoàng sống;
Tín ngưỡng thờ thần ở Tam Đảo.
Bài viết Tam phủ Tứ phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ghi rõ: “Tứ phủ:
Đạo Mẫu Việt Nam (chủ yếu là ở đồng bằng châu thổ Bắc Bộ) tôn thờ bốn vị
Thánh Mẫu… là: Mẫu Thượng Thiên - Đệ Nhất, Mẫu Thượng Ngàn - Đệ Nhị,
Mẫu Thoải - Đệ Tam, Mẫu Địa - Đệ Tứ: Địa Tiên Thánh Mẫu
14
Tam phủ là ba phủ, gồm có phủ Thượng Thiên, phủ Thượng Ngàn và
phủ Thoải. Mỗi phủ do Thánh Mẫu của phủ ấy đứng đầu. Trên điện thần hiện
nay có ba pho tượng tọa ở vị thế cao nhất mang sắc phục đỏ, xanh, trắng, đó
là Mẫu của ba phủ. Tuy nhiên Mẫu không tham dự việc đời, nên việc hành
pháp của Mẫu đều dựa vào Tam tòa. Đó là quyền năng của ba vị chúa (biểu
trưng là ba động chúa) của ba phủ (Thiên, Ngàn, Thoải), cùng với năm vị
hàng quan được thực thi ở Tam tòa, hình thành một thiết chế ảo về Hội đồng
Tam phủ để thực thi, xét đoán công việc người trần gian, hình thành nên lễ
đốn cho người trần gian, chuộc mệnh cầu an khang, tránh bệnh tật, ốm đau
cho người dưng, đổi khám tù cho cha ông dưới âm phủ. Bởi vậy trong các giá
đồng, chỉ có các giá hàng Chúa, hàng Quan mới có chức năng chứng lễ, một
nghi thức đặc biệt về lễ ở điện Mẫu”[106, tr.3].
Những tài liệu trên mặc dù trực tiếp nghiên cứu tín ngưỡng thờ Mẫu ở
Vĩnh Phúc và những chứng cứ đưa ra rất phong phú, nhưng còn nhiều quan
niệm khác nhau nênvẫn chưa hệ thống hóa được hệ thống điện thần, điện
Mẫu, đặc điểm của tín ngưỡng thờ Mẫu ở Vĩnh Phúc, những vấn đề đặt ra đối
2008 tại tỉnh nhà với trên 6.000 người tham dự, tổ chức diễu hành xe hoa
mừng Đại lễ Phật đản hằng năm, tổ chức Đại lễ Vu lan có hàng ngàn người
tham dự, tổ chức 2 đại giới đàn trang nghiêm vào năm 2008 có trên 40 giới tử
và năm 2010 có trên 70 giới tử xuất gia tham dự. Ngoài ra, còn có hàng trăm
giới tử tại gia đăng ký thọ bồ tát giới tại các giới đàn. Các công tác giáo dục
tăng ni, hoằng pháp, hướng dẫn Phật tử luôn được chú trọng, các đạo tràng
được thành lập và sinh hoạt quy củ. Hoạt động văn hóa văn nghệ Phật giáo
phát triển.
Với chủ trương “Thuyết giảng lưu động”, Ban Hoằng pháp không quản
ngại đường sá xa xôi đã đi đến các vùng sâu, vùng xa trong tỉnh để thuyết
16
giảng như tại các huyện Sông Lô, Lập Thạch, Tam Đảo, Tam Dương và rộng
khắp trên địa bàn tỉnh. Có nơi thuyết giảng tại chùa, có nơi thuyết giảng tại
hội trường UBND xã, có sự tham dự của các vị lãnh đạo xã. Đặc biệt có
những buổi thuyết giảng cho đối tượng là học sinh các trường tiểu học, trung
học phổ thông, sinh viên Trường Cao đẳng An ninh, v.v…”[6, tr. 8].
Các công trình nghiên cứu Phật giáo ở Vĩnh Phúc chủ yếu tập trung
nghiên cứu khu vực Tây Thiên - Tam Đảo, nơi có Thiền viện Trúc Lâm.
Những tài liệu này được in trong kỷ yếu hội thảo: “Mấy vấn đề Phật giáo ở
Tây Thiên- Tam Đảo - Vĩnh Phúc” năm 2006. Trong bài viết của mình tại hội
thảo này, tác giả Thích Kiến Nguyệt đã đưa ra nhận định: Tây Thiên có
thể là một trong cái nôi của Phật giáo Việt Nam. Tác giả viết: “Theo
ngọc phả Hùng Vương, vào thời Hùng Vương thứ bảy (Chiêu Vương),
trên núi Tam Đảo đã có chùa thờ Phật.Theo truyện Nhất Dạ Trạch trong
Lĩnh Nam Trích Quái, Chử Đồng Tử, chồng công chúa Tiên Dung, là
một Phật tử thời Hùng Vương thứ ba.
Theo sách Đại Sử Ký (Mahavamsa) của Tích Lan, năm 325 trước Công
nguyên, đại hội kết tập kinh điển lần thứ ba diễn ra tại thành Pataliputta (Hoa
Thị), nước Maghada (Ma Kiệt Đà), do Hoàng đế Asoka (A Dục) đề xướng
tỉnh Vĩnh Phúc, Ban Dân tộc tỉnh Vĩnh Phúc. Theo tìm hiểu của chúng tôi,
hiện nay chưa xuất hiện công trình nghiên cứu nào về Công giáo và đạo Tin
Lành ở Vĩnh Phúc. Những thông tin về Công giáo và đạo Tin Lành ở Vĩnh
Phúc chỉ nằm rải rác trong các công trình nghiên cứu tôn giáo nói chung.
Những thông tin do linh mục Giuse Trần Quang Vinh cung cấp về lịch sử
hình thành, phát triển và những nội dung khác về giáo xứ Vĩnh Yên là những
thông tin để chúng tôi tham khảo về giáo xứ Tam Đảo trên website của Giáo
Phận Bắc Ninh. Những thông tin liên quan đến đạo Tin Lành ở Vĩnh Phúc
18
được cung cấp bởi trang điện tử Tin Lành Miền Bắc. Nhìn chung những tài
liệu này chỉ cung cấp một số cứ liệu cụ thể về số lượng nhà thờ, số lượng tín
đồ, số lượng giáo sĩ qua từng thời kỳ và hiện tại.
1.2.4.Nghiên cứu về hiện tượng tôn giáo mới
Nếu như các công trình nghiên cứu về tín ngưỡng, Phật giáo, Công giáo
và đạo Tin Lành ở Vĩnh Phúc còn khá ít và chưa tập trung thì các công trình
nghiên cứu về các hiện tượng tôn giáo mới ở Vĩnh Phúc lại càng nghèo nàn hơn.
GS. Đặng Nghiêm Vạn, người sáng lập và nhiều năm lãnh đạo Viện
Nghiên cứu tôn giáo, là một trong số những người đầu tiên đề cập đến hiện
tượng tôn giáo mới ở Việt Nam. Theo ông, trước xu thế phát triển của đời sống
tôn giáo hiện nay, nhất là sự xuất hiện các hiện tượng tôn giáo mới như một
phong trào, bắt đầu từ thập kỉ 70 của thế kỉ XX, ta thấy xuất hiện những tôn giáo
do người trần mắt thịt sáng lập. Diễn biến của các hiện tượng tôn giáo mới còn
phức tạp, nếu như ở Việt Nam vào năm 1990 mới có 10 hiện tượng tôn giáo
mới, thì đến nay con số đó đã lên tới trên 50 hiện tượng, đa số là những chi
nhánh của đạo Tin Lành mà ngay đến những tổ chức Tin Lành chân chính cũng
không chấp nhận được. Theo ông, những hiện tượng tôn giáo mới phản ánh tính
thời đại, rõ ràng là xấu nhiều hơn tốt, bị các thế lực chính trị lợi dụng, phản ứng
với trật tự xã hội bất công hiện hành, nhưng chưa có lối thoát.
Cũng theo GS. Đặng Nghiêm Vạn, vấn đề hiện tượng tôn giáo mới chỉ
hướng nhiện vụ cuối năm 2013 của Ban Dân vận tỉnh Vĩnh Phúc, trên địa bàn
tỉnh có 3 đạo lạ hoạt động là đạo Tiên Rồng, đạo Nguyễn Điền và đạo Long
Hoa Di Lặc. Đạo Tiên Rồng có 16 phụ nữ xã Trung Mỹ, huyện Bình Xuyên
và 5 phụ nữ xã Minh Quang, huyện Tam Đảo tham gia; Đạo Nguyễn Điền có
10 hộ gia đình xã Chấn Hưng, huyện Vĩnh Tường, 7 hộ gia đình xã Hợp
Thịnh, huyện Tam Dương và 4 hộ gia đình xã Đức Bác, huyện Sông Lô tham
20
gia; Đạo Long Hoa Di Lặc có 5 hộ gia đình xã Bình Dương, huyện Vĩnh
Tường tham gia.
Đề cập đến hiện tượng tôn giáo mới ở Vĩnh Phúc còn có các bài viết
trên một số báo in và báo mạng. Mặc dù những bài viết đăng trên những báo
này không phải là các bài viết có tính chất chuyên ngành, nhưng ở một mức
độ nhất định đã đề cập đến khía cạnh thực tiễn của vấn đề này.
1.2.5. Những vấn đề đặt ra
Từ những trình bày trên, có thể đưa ra một nhận định sau đây:
Một là, số lượng các công trình nghiên cứu về nguồn gốc, quá trình
hình thành, phát triển tín ngưỡng dân gian nói chung và tín ngưỡng thờ Mẫu
nói riêng ở Vĩnh Phúc tương đối phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, các công
trình đó chủ yếu mới chỉ dừng lại ở mức độ cung cấp tư liệu, nặng về mô tả,
còn tản mạn và chưa có hệ thống, chủ yếu xoay quanh tín ngưỡng thờ Mẫu
Thượng Thiên ở Tây Thiên mà chưa đưa ra được một bức tranh tổng thể về đời
sống tín ngưỡng cũng như những vấn đề đặt ra trong lĩnh vực này. Theo chúng
tôi, hiện nay thờ Mẫu là hiện tượng phổ biến, điện thờ Mẫu xuất hiện tại rất
nhiều nơi ở Vĩnh Phúc. Do vậy, cần có những công trình tổng quát và có hệ
thống về tín ngưỡng thờ Mẫu, từ đó đề xuất những giải pháp để những tác động
tích cực của tín ngưỡng thờ Mẫu ngày càng phát huy, đồng thời hạn chế những
tác động tiêu cực, mê tín dị doan trong đời sống xã hội ở Vĩnh Phúc.
Bên cạnh đó, trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Vĩnh Phúc còn kết hợp với
tín ngưỡng thờ thần. Dấu ấn về tín ngưỡng thờ thần trong các công trình đã
lệnh tín ngưỡng, tôn giáo; Chỉ thị số 01/2005/CT-TTg ngày 04/02/2005 của Thủ
tướng Chính phủ về một số công tác đối với đạo Tin Lành; Chỉ thị số 1940 ngày
31/12/2008 của Thủ tướng Chính phủ về nhà, đất liên quan đến tôn giáo; Nghị định
số 92/2012/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh Tín Ngưỡng,
tôn giáo.
Copyright: Tài liệu đại học ©