i TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH
LÂM CHÍ TRUNG

PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT LÚA
CỦA NÔNG HỘ TẠI XÃ HIẾU TỬ, HUYỆN
TIỂU CẦN, TỈNH TRÀ VINH
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số ngành: 52620115
góp ý kiến của quý cơ quan cùng quý thầy (cô) để luận văn này hoàn thiện hơn
và có ý nghĩa thực tế hơn.
Cuối lời, em kính chúc quý thầy (cô) khoa Kinh tế và Quản trị kinh
doanh cùng quý cô chú, anh/chị tại Ủy ban nhân dân xã Hiếu Tử đƣợc dồi dào
sức khỏe, công tác tốt, luôn vui vẻ trong cuộc sống và thành đạt trong công
việc.
Trân trọng kính chào!
Cần Thơ, ngày … tháng 12 năm 2013
Sinh viên thực hiện
Lâm Chí Trung
iii

TRANG CAM KẾT
  
Tôi xin cam kết luận văn này đƣợc hoàn thành dựa trên các kết quả
nghiên cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chƣa đƣợc dùng cho bất cứ
luận văn cùng cấp nào khác.

Cần Thơ, ngày … tháng 12 năm 2013
Sinh viên thực hiện
Lâm Chí Trung


v

NHẬN XÉT LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
Họ và tên ngƣời nhận xét: Ths. Phạm Quốc Hùng
Chuyên ngành:
Nhiệm vụ trong Hội đồng: Cán bộ hƣớng dẫn
Cơ quan công tác:
Tên sinh viên: Lâm Chí Trung MSSV: 4105168
Lớp: Kinh tế nông nghiệp khóa 36, KT1023A2
Tên đề tài: Phân tích hiệu quả sản xuất lúa của nông hộ tại xã Hiếu Tử,
huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh
Cơ sở đào tạo: Bộ môn kinh tế nông nghiệp, khoa Kinh tế - Quản Trị Kinh
Doanh, trƣờng Đại học Cần Thơ.
NỘI DUNG NHẬN XÉT

Cần Thơ, ngày … tháng …. năm 2013
NGƢỜI NHẬN XÉT

vii

MỤC LỤC
Trang

GIỚI THIỆU 1
1.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
1.2.1 Mục tiêu chung 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2
1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2
1.3.1 Đối tƣợng nghiên cứu 2
1.3.2 Giới hạn đề tài 2
1.3.3 Phạm vi không gian 3
1.3.4 Phạm vi thời gian 3
CHƢƠNG 2 4
PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
2.1 PHƢƠNG PHÁP LUẬN 4
2.1.1 Hộ nông dân và kinh tế nông hộ 4
2.1.2 Khái niệm về sản xuất 5
2.1.3 Hàm sản xuất 5
2.1.4 Khái niệm hiệu quả, hiệu quả sản xuất 5
2.1.5 Mục tiêu sản xuất 6
2.1.6 Các chỉ tiêu sử dụng trong nghiên cứu 6
2.1.7 Lƣợc khảo tài liệu 9
2.2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10
2.2.1 Phƣơng pháp chọn vùng nghiên cứu 10

Thu năm 2013 của nông hộ tại xã Hiếu Tử 41
4.2.3 Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả về mặt tài chính trong hoạt động
sản xuất lúa vụ Hè Thu năm 2013 của nông hộ xã Hiếu Tử. 43
4.3 PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ
LỢI NHUẬN LÚA VỤ HÈ THU NĂM 2013 TẠI XÃ HIẾU TỬ 45
4.3.1 Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất lúa vụ Hè Thu 45
4.3.2 Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận lúa vụ Hè Thu 49
CHƢƠNG 5 52
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT LÚA VỤ HÈ
THU NĂM 2013 TẠI XÃ HIẾU TỬ 52

ix

5.1 THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT
LÚA VỤ HÈ THU CỦA NÔNG HỘ TẠI XÃ HIẾU TỬ 52
5.1.1 Thuận lợi 52
5.1.2 Khó khăn 53
5.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT LÚA HÈ
THU NĂM 2013 TẠI XÃ HIẾU TỬ 54
5.2.1 Về nông hộ 54
5.2.2 Về giống 54
5.2.3 Về phân bón, thuốc BVTV 54
5.2.4 Về lao động 55
5.2.5 Về thị trƣờng 55
5.2.6 Về cơ sở hạ tầng 55
CHƢƠNG 6 57
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 57
6.1 KẾT LUẬN 57
6.2 KIẾN NGHỊ 58
6.2.1 Đối với chính quyền địa phƣơng và các ban ngành 58

Bảng 4.4 Nguồn thông tin tập huấn kỹ thuật của nông hộ 30
Bảng 4.5 Tình hình áp dụng khoa học kỹ thuật của hộ 30
Bảng 4.6 Các mô hình kỹ thuật đƣợc áp dụng 31
Bảng 4.7: Lý do chọn giống của nông hộ 33
Bảng 4.8: Nơi mua lúa giống của nông hộ 34
Bảng 4.9: Các nguồn thông tin về giá bán lúa của nông hộ 34
Bảng 4.10: Các khoản mục chi phí trong sản xuất lúa của nông hộ 36
Bảng 4.11: Số lƣợng N, P, K nguyên chất đƣợc nông hộ sử dụng 38
Bảng 4.12: Chi phí máy móc, thiết bị của nông hộ 38
Bảng 4.13: Số ngày công lao động gia đình và ngày công lao động thuê mà
nông hộ sử dụng 40
Bảng 4.14: Số lƣợng giống và chi phí giống mà nông hộ sử dụng 41
Bảng 4.15: Năng suất và giá bán của nông hộ 42
Bảng 4.16: Doanh thu, lợi nhuận, thu nhập của nông hộ 42
Bảng 4.17: Các tỷ số tài chính trong sản xuất lúa của nông hộ 44
Bảng 4.18: Kết quả phân tích hồi quy các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất 46
Bảng 4.19: Kết quả phân tích hồi quy các yếu tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận 49
xi

DANH SÁCH HÌNH
Trang

Hình 4.1 Trình độ học vấn của chủ hộ sản xuất lúa tại xã Hiếu Tử 28
Hình 4.2 Tổng diện tích gieo trồng lúa của nông hộ 28
Hình 4.3 Thực trạng sử dụng giống lúa của các nông hộ tại xã Hiếu Tử 32
Hình 4.4 Cơ cấu chi phí trung bình trong sản xuất lúa của nông hộ điều tra tại
xã Hiếu Tử 35

IPM : Quản lý dịch hại tổng hợp
WTO : Tổ chức thƣơng mại thế giới
GĐLH : Gặt đập liên hợp
LĐGĐ : Lao động gia đình 1

CHƢƠNG 1
GIỚI THIỆU
1.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Ngày nay, tuy công nghiệp và dịch vụ đã phát triển và dần dần chiếm tỷ
trọng lớn trong cơ cấu nền kinh tế nhƣng ngành nông nghiệp vẫn là ngành chủ
đạo. Nhất là ngành trồng lúa đã đem lại nguồn thu nhập cao cho nông dân, mặt
khác cây lúa cũng đã làm cho Việt Nam trở thành một nƣớc xuất khẩu gạo

2

Cần nói riêng và cả nƣớc nói chung, góp phần cải thiện đời sống của ngƣời
dân.
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1 Mục tiêu chung
Phân tích hiệu quả sản xuất lúa của nông hộ xã Hiếu Tử, huyện Tiểu
Cần, tỉnh Trà Vinh vụ lúa Hè Thu năm 2013, nhằm thấy đƣợc thực trạng sản
xuất lúa cũng nhƣ là tìm hiểu các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất lúa và lợi
nhuận. Để từ đó đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa cho
nông hộ tại xã.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
Để đạt đƣợc mục tiêu chung trên, nội dung đề tài sẽ lần lƣợt giải quyết
các mục tiêu cụ thể sau:
(1) Tìm hiểu thực trạng sản xuất lúa tại xã Hiếu Tử huyện Tiểu Cần, tỉnh
Trà Vinh.
(2) Phân tích một số chỉ tiêu tài chính (doanh thu, chi phí, lợi nhuận)
trong quá trình sản xuất lúa của nông hộ tại xã Hiếu Tử trong vụ lúa Hè Thu.
(3) Phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến năng suất và lợi nhuận.
(4) Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất
lúa của nông hộ nhằm để giải quyết những vấn đề còn tồn tại ở xã.
1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1 Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là những hộ trồng lúa vụ Hè Thu năm
2013 thuộc 3 ấp của xã Hiếu Tử, huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh
1.3.2 Giới hạn đề tài
Đề tài chỉ đánh giá kết quả sản xuất và phân tích các yếu tố ảnh hƣởng
đến năng suất, lợi nhuận lúa vụ Hè Thu năm 2013 của các nông hộ tại xã Hiếu
Tử, huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh. Đề tài không phân tích hiệu quả sản xuất
lúa 3 vụ hay trên cả hệ thống canh tác.
4

CHƢƠNG 2
PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 PHƢƠNG PHÁP LUẬN
2.1.1 Hộ nông dân và kinh tế nông hộ
2.1.1.1 Hộ nông dân
Hộ nông dân là hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh trong nông, lâm,
ngƣ nghiệp, bao gồm một nhóm ngƣời có cùng huyết tộc hoặc quan hệ huyết
tộc sống chung trong một mái nhà, có chung một nguồn thu nhập, tiến hành
các hoạt động sản xuất nông nghiệp với mục đích chủ yếu phục vụ cho nhu
cầu của các thành viên trong hộ.
Hộ nông dân là tế bào kinh tế xã hội là hình thức tổ chức cơ sở của nông
nghiệp ở nông thôn đã tồn tại từ lâu đời ở các nƣớc nông nghiệp. Hộ nông dân
bao gồm chủ yếu cha mẹ và con cái, có hộ còn có cả ông bà và cháu chắt. Hộ
nông dân có thể chuyên trồng trọt, làm nghề rừng, chăn nuôi hoặc nuôi trồng
thủy sản. Trong cấu trúc nội tại của nông hộ, các thành viên cùng huyết tộc là
chủ thể đích thực của hộ. Do đó ở trong hộ nông dân có sự thống nhất chặt chẽ
giữa việc sở hữu, quản lý, sử dụng các yếu tố sản xuất, có sự thống nhất giữa
quá trình sản xuất, trao đổi, phân phối, sử dụng và tiêu dùng trong một đơn vị
kinh tế. Do đó hộ nông dân có thể thực hiện cùng một lúc nhiều chức năng
mà các đơn vị khác không thể có đƣợc. Bản thân mỗi nông dân là một tế bào
xã hội, là một đơn vị sản xuất và tiêu dùng, đơn vị tiêu dùng xét cả khía cạnh
tiêu dùng cho sản xuất và tiêu dùng cho sinh hoạt.
2.1.1.2 Kinh tế nông hộ

động đến sản phẩm làm ra và phƣơng án sản xuất.
2.1.2 Khái niệm về sản xuất
Sản xuất là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào và quy trình biến đổi
(inputs) để tạo ra một sản phẩm và dịch vụ nào đó (outputs). Mỗi quá trình sản
xuất đƣợc mô tả bằng một hàm sản xuất.
2.1.3 Hàm sản xuất
Hàm sản xuất dùng để mô tả định lƣợng các quy trình công nghệ kỹ thuật
sản xuất khác nhau mà các nhà sản xuất có thể chọn lựa. Một hàm sản xuất
cho biết số lƣợng sản phẩm cao nhất tại mỗi mức input sử dụng.
Hàm sản xuất mô tả một quan hệ kỹ thuật nhằm chuyển đổi các nguồn
lực đầu vào để sản xuất thành một sản phẩm cụ thể nào đó.
Dạng tổng quát:
Y = f(x1, x2, , xm)
Trong đó: Y: mức sản lƣợng (outputs)
X1, X2, , xm: các nguồn lực đầu vào (inputs) trong quá trình sản xuất.
2.1.4 Khái niệm hiệu quả, hiệu quả sản xuất
Hiệu quả: là việc xem xét và lựa chọn thứ tự ƣu tiên các nguồn lực sao
cho kết quả mang lại cao nhất. Hiệu quả bao gồm 3 yếu tố: không sử dụng

6

nguồn lực lãng phí, sản xuất với chi phí thấp, sản xuất đủ để đáp ứng nhu cầu
của thị trƣờng.
Trong kinh tế thì: hiệu quả là mối quan hệ giữa đầu vào các yếu tố khan
hiếm với đầu ra hàng hóa và dịch vụ có thể đo lƣờng theo hiện vật gọi là hiệu
quả kỹ thuật theo chi phí đƣợc gọi là hiệu quả kinh tế.
Hiệu quả sản xuất bao gồm: hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả kinh tế, hiệu quả
phân phối.
Hiệu quả sản xuất đƣợc đo lƣờng bằng sự so sánh kết quả sản xuất kinh
doanh với chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó.

trong một khuôn khổ đơn vị nhất định.
+ Chi phí biến đổi: chi phí biến đổi hay biến phí là khoản chi phí thay
đổi theo quy mô sản xuất hay mức sản lƣợng.
 Tổng chi phí: là toàn bộ số tiền chi ra cho hoạt động canh tác để tạo
ra sản phẩm bao gồm chi phí lao động (lao động gia đình và lao động thuê)
(CPLĐ), chi phí vật chất (CPVC) và chi phí khác (CPK) Để tính ra chi phí sản xuất lúa trong vụ Hè Thu năm 2013 tại xã Hiếu Tử,
huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh ta có một số khoản mục chi phí chủ yếu trong
sản xuất nông nghiệp nhƣ sau:
Chi phí Lƣợng giống sử dụng
giống = Đơn giá giống x trên một đơn vị diện tích

Chi phí lao Tiền lƣơng bình Số ngày công bình quân
động = quân của 1 lao x trên đơn vị diện tích
động/ngày

Chi phí Lƣợng thuốc sử dụng
thuốc = Đơn giá thuốc x trên một đơn vị diện tích

Chi phí Lƣợng phân sử dụng
Phân bón = Đơn giá phân x trên một đơn vị diện tích
2.1.6.2 Doanh thu, thu nhập, lợi nhuận
Doanh thu (DT): là tổng các khoản thu nhập của nông hộ từ hoạt động
sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. TCP = CPLĐ + CPVC + CPK
DT = Năng suất x Đơn giá x Đơn vị diện tích
Nếu chỉ số này nhỏ hơn 1 thì ngƣời sản xuất bị lỗ, nếu chỉ số này lớn hơn
1 thì ngƣời sản xuất có lời.
Lợi nhuận = Tổng doanh thu – tổng chi phí
Thu nhập = Lợi nhuận + Chi phí LĐGĐ

DT / CP =




TN / CP =

9

Lợi nhuận trên chi phí (LN/CP): là tỷ số đƣợc tính bằng cách lấy lợi
nhuận chia cho tổng chi phí. Tỉ số này phản ánh một đồng chi phí bỏ ra thì chủ
thể đầu tƣ sẽ thu lại đƣợc bao nhiêu đồng lợi nhuận. Đƣợc biểu hiện bởi công
thức sau:
Lợi nhuận trên doanh thu (LN/DT): là tỷ số đƣợc tính bằng cách lấy
lợi nhuận chia cho doanh thu. Tỷ số này thể hiện trong một đồng doanh thu thì
có bao nhiêu đồng lợi nhuận. Đƣợc biểu hiện bởi công thức sau:



LN / DT =

10

khi dịch hại xảy ra. Riêng đối với tác giả Huỳnh Ngọc Màu thì cho rằng các
yếu tố: chi phí phân bón, chi phí thuốc, trình độ văn hóa, kinh nghiệm sản xuất
có ảnh hƣởng đến năng suất lúa. Tác giả cũng đƣa ra một số giải pháp: các giải
pháp về mặt kỹ thuật, hỗ trợ vốn cho ngƣời dân, khuyến khích nông dân tham
gia HTX, Tăng cƣờng xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, góp phần thúc đẩy
và tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào
sản xuất, và một số giải pháp khác.
Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy Hằng (2009), tác giả “phân tích
hiệu quả sản xuất lúa ở huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh”, tác giả đã sử dụng
phần mềm Excel và SPSS để tìm ra những nhân tố ảnh hƣởng trực tiếp đến
năng suất và lợi nhuận của các nông hộ tại huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh.
Bên cạnh đó kết hợp phƣơng pháp so sánh để phân tích số liệu thứ cấp sẽ đánh
giá hiệu quả sản xuất của các nông hộ. Kết quả cho thấy các yếu tố: diện tích
lúa, sản lƣợng, tổng chi phí sản xuất, số năm tham gia lao động sản xuất, có áp
dụng kỹ thuật sản xuất mới, kinh nghiệm sản xuất có ảnh hƣởng đến năng suất
lúa của nông hộ tại huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh, và các yếu tố: chi phí
giống, chi phí phân, số lao động tham gia sản xuất, giá lúa, chi phí cày xới, chi
phí thuốc có ảnh hƣởng đến lợi nhuận sản xuất lúa của nông hộ. Theo kết quả
phân tích của tác giả thì vụ Đông Xuân đạt năng suất và lợi nhuận cao nhất, kế
đến là Hè Thu và thu Đông. Thực tế từ bài phân tích trên cho thấy, để sản xuất
lúa có hiệu quả thì phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: giống tốt; giá bán; chi phí
phân, thuốc; chi phí làm đất, công chăm sóc và chi phí thu hoạch, Tất cả các