Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
Phần I. Mở đầu
I. Lí do chọn đề tài
Từ những năm 90 của thế kỷ XX cho đến nay xu hướng đào tạo và giáo dục
trong nước cũng như quốc tế là chất lượng đầu ra, phát triển toàn diện các phẩm
chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực
tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống, các vấn đề
thực tiễn của cuộc sống và nghề nghiệp. Khi giải quyết một vấn đề trong thực
tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức
tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học. Vì vậy, dạy học cần phải tăng cường theo
hướng tích hợp, liên môn.
Xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòi
hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những
vấn đề thực tiễn. Năm học 2014 -2015 dưới sự chỉ đạo của các cấp tôi đã mạnh
dạn tổ chức một số tiết học theo hướng tích hợp, và bước đầu thấy được những
kết quả. Qua đó tôi thấy được việc dạy học theo hướng "tích hợp, liên môn" là
bước đi đúng đắn và tôi đã chọn đề tài: "Phát triển năng lực của học sinh từ dạy
học theo hướng tích hợp, liên môn" để trao đổi về kinh nghiệm giảng dạy trong
năm học này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng song chắc chắn có nhiều thiếu sót, rất
mong được sự góp ý chân thành của các bạn đồng nghiệp.
II. Mục tiêu, phạm vi đề tài
1. Mục tiêu
- Giáo viên:
+ Hình thành nhận thức đúng về dạy học tích hợp, liên môn
+ Nhận thấy vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức
mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong
và ngoài lớp học
- Học sinh:
+ Đào tạo học sinh theo định hướng phát triển năng lực nhận thức.Có năng
lực vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn.
1

vào quá trình dạy học các môn học trong trường phổ thông như: giáo dục đạo
đức, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; giáo dục pháp luật;
giáo dục phòng chống tham nhũng; giáo dục chủ quyền quốc gia, tài nguyên và
môi trường về biên giới, biển, đảo; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; bảo
vệ môi trường; đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khí
hậu, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai; giáo dục an toàn giao thông Về dạy học
kiến thức liên môn, Bộ cũng đã tổ chức tập huấn giáo viên về rà soát chương
trình, SGK, xây dựng các chủ đề liên môn. Từ đó hình thành chương trình giáo
dục định hướng phát triển năng lực
Sau đây là bảng so sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định
hướng nội dung và chương trình định hướng phát triển năng lực:
Chương trình định hướng nội dung Chương trình định hướng phát triển năng lực
Mục tiêu giáo
dục
Mục tiêu dạy học được mô tả không chi tiết
và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá
được
Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết và có thể
quan sát, đánh giá được; thể hiện được mức độ tiến bộ
của HS một cách liên tục
Nội dung
giáo dục
Việc lựa chọn nội dung dựa vào các khoa
học chuyên môn, không gắn với các tình
Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quả đầu
ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn.
3
Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
huống thực tiễn. Nội dung được quy định
chi tiết trong chương trình.

trình giáo dục, trên cở sở đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội
dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện
được mục tiêu dạy học tức là đạt được kết quả đầu ra mong muốn. Trong chương
trình định hướng phát triển năng lực, mục tiêu học tập, tức là kết quả học tập
mong muốn thường được mô tả thông qua hệ thống các năng lực . Học sinh cần
đạt được những kết quả yêu cầu đã quy định trong chương trình. Việc đưa ra các
chuẩn đào tạo cũng là nhằm đảm bảo quản lý chất lượng giáo dục theo định
hướng kết quả đầu ra. Ưu điểm của chương trình giáo dục định hướng phát triển
năng lực là tạo điều kiện quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định,
nhấn mạnh năng lực vận dụng của học sinh. Tuy nhiên nếu vận dụng một cách
thiên lệch, không chú ý đầy đủ đến nội dung dạy học thì có thể dẫn đến các lỗ
hổng tri thức cơ bản và tính hệ thống của tri thức. Ngoài ra chất lượng giáo dục
không chỉ thể hiện ở kết quả đầu ra mà còn phụ thuộc quá trình thực hiện.
II. Cơ sơ thực tiễn
Hiện nay xã hội ngày một phát triển bên cạnh những mặt tích cực của nó
như giúp con người tiếp cận nhanh với tri thức, nắm thế giới trong tay, thì nó
4
Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
cũng mang lại những tiêu cực rất lớn như đại bộ phận học sinh gần như không
thích thú với việc học, vì các em bị quá nhiều có trò chơi thu hút. Đa số học sinh
dành quá nhiều thời gian cho facebook và các trò chơi điện tử trên điện thoại, dẫn
đến tình trạng các em đến lớp mà không có động lực, ngồi trong giờ không chú ý
chỉ mong hết giờ để tiếp tục các trò chơi của mình. Đặc biệt là các môn học mà
các thầy cô vẫn dạy theo phương pháp định hướng nội dung, mang tính hàn lâm
thì các em ngần như chán nản, tinh thần uể oải, thậm chí có những em bất hợp tác
thể hiện bằng việc ngục đầu trên bàn và ngủ.
Với phương pháp dạy học định hướng nội dung ở thời điểm hiện nay cho dù
giáo viên có tích cực tìm các dẫn chứng minh họa hay đến đâu, hấp dẫn như thế
nào cùng không thể thu hút được 100% học sinh chú ý như những năm trước kia.
Ví dụ khi học bài " Công nghệ gen" lớp 12, nếu như trước đây giáo viên giới

của môn đó và không dạy lại ở các môn khác.
Các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối
với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh.
Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức
tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một
cách máy móc.
Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh
không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác
nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng
như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn.
2. Nhiệm vụ của giáo viên và học sinh
a. Giáo viên
- Xây dựng các chủ đề tích hợp, liên môn trong chương trình học
- Xác định những năng lực có thể phát triển cho học sinh trong mỗi chủ đề
- Xác định các kĩ thuật dạy học phù hợp với từng chủ đề tích hợp liên môn
để học sinh trở thành chủ thể của việc học từ đó các em sẽ phát triển được năng
lực của bản thân. Các kĩ thuật dạy học này phải làm giáo viên trở thành người tổ
chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp
học
6
Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
- Biên soạn các câu hỏi, bài tập để đánh giá năng lực của học sinh trong dạy
học
- Thiết kế tiến trình dạy học thành các hoạt động học của học sinh
b. Học sinh
- Xây dựng kế hoạch phát triển cá nhân
- Lập kế hoạch học tập, kế hoạch làm việc
- Biết cách thu thập, xử lý, đánh giá, trình bày thông tin
- Biết cách làm việc trong nhóm, có ý thức tự giác cao, chủ động và sáng tạo
- Học cách ứng xử, tinh thần trách nhiệm, khả năng giải quyết xung đột

Khi đặt câu hỏi cần đảm bảo các yêu cầu sau :
- Câu hỏi phải liên quan đến việc thực hiện mục tiêu bài học
- Ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu
- Đúng lúc, đúng chỗ
- Phù hợp với trình độ HS
- Kích thích suy nghĩ của HS
- Phù hợp với thời gian thực tế
- Sắp xếp theo trình tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.
- Không ghép nhiều câu hỏi thành một câu hỏi móc xính
- Không hỏi nhiều vấn đề cùng một lúc
* Kĩ thuật “Khăn trải bàn”: Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác
kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS
Cách tiến hành kĩ thuật “Khăn trải bàn”
- HS được chia thành các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người. Mỗi nhóm sẽ có một
tờ giấy A0 đặt trên bàn, như là một chiếc khăn trải bàn.
- Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh, tiếp tục chia
phần xung quanh thành 4 hoặc 6 phần tuỳ theo số thành viên của nhóm ( 4 hoặc 6
người.)
8
Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
- Mỗi thành viên sẽ suy nghĩ và viết các ý tưởng của mình ( về một vấn đề
nào đó mà GV yêu cầu) vào phần cạnh “khăn trải bàn” trước mặt mình. Sau đó
thảo luận nhóm, tìm ra những ý tưởng chung và viết vào phần chính giữa “khăn
trải bàn”
* Kĩ thuật “Hỏi Chuyên gia”
- HS xung phong (hoặc theo sự phân công của GV) tạo thành các nhóm
“chuyên gia” về một chủ đề nhất định.

vật đó; ý nghĩa của các kĩ thuật Từ những điểm chung của 3 sản phẩm các em sẽ
rút ra được khái niệm công nghệ gen và qui trình của kỹ thuật chuyển gen. Sau
khi nghiên cứu xong phần I. Công nghệ gen, chuyển sang phần II. Sinh vật biến
đổi gen, tôi yêu cầu tổ 4 lên trình bày cho cả lớp và sau đó các thành viên trong
lớp đã đặt ra các câu hỏi cho tổ 4 trả lời. Cuối cùng tôi là người chốt lại các vấn
đề, nhận xét đánh giá sự chuẩn bị và thực hiện của các nhóm, cho điểm theo
nhóm theo thang điểm: chuẩn bị nội dung (4) - trình bày (3) - tương tác giữa các
nhóm (3). Phần kết của bài tôi đã yêu cầu học sinh chỉ ra được những ưu và
nhược điểm của sinh vât biến đổi gen từ đó học sinh có ý thức trong việc an toàn
thực phẩm, vệ sinh nông sản. Học sinh đã hình thành được ý trong bảo vệ môi
trường trong việc sử dụng các thực vật biến đổi gen có thể chống được sâu bệnh
hại mà không phải sử dụng đến thuốc bảo vệ thực vật
Kết quả: Tiết học rất sôi nổi học sinh đã được trải nghiệm, thể hiện khả năng
của mình, đa số các em hào hứng trong từng phần của tiết học (97,6% chỉ duy
nhất 1 học sinh không hợp tác). Tiết học được các đồng nghiệp dự giờ đánh giá
giỏi. Tiết học đã giúp các em biết và hiểu về công nghệ gen, phát huy khả năng
diễn thuyết tự tin trước đám đông, và trở thành chuyên gia cho lĩnh vực mà mình
nghiên cứu, ngoài ra kĩ thuật tin học cũng được phát triển.
Trong khi đó với các lớp 12A3 và 12A4 tôi vẫn áp dụng phương pháp định
hướng nội dung với tiết học này thì gần như 70% học sinh thích thú với tiết học
nhưng đến 30% là không tập trung.
VD2: Khi dạy: Bài 34 " Sự phát sinh loài người" tại lơp 12D2 tôi đã
nghiên cứu bài rất kĩ, đặc biệt là theo chuẩn kiến thức kĩ năng cần đảm bảo
học sinh có thể:
10
Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
+ Giải thích được nguồn gốc động vật của loài người dựa trên các bằng
chứng giải phẫu so sánh, phôi sinh học so sánh, đặc biệt là sự giống nhau giữa
người và vượn người.
+ Trình bày được các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh loài người,

vượn người
11
Trường THPT Lý Thường Kiệt Vũ Thị Huệ. 2015
Yêu cầu chung:

Sử dụng các hình ảnh minh họa và có thuyết minh ngắn
gọn cùng ảnh.
Thực hiện

: Khi nghiên cứu phần I tôi đã để 2 nhóm lần lượt trình bày phần
nghiên cứu của nhóm, từ đó tôi đi đến một kết luận chung về nguồn gốc của loài
người và mối quan hệ giữa người với vượn người ngày nay. Học sinh học phần
này cảm thấy dễ gần do đã tự tìm hiểu từ trước và hứng thú do các hình ảnh
minh họa rất dễ nhớ, dễ hiểu mà không quá nhiều chữ. Khi nghiên cứu mục II.1
tôi đã sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn để học sinh tìm hiểu các giai đoạn phát
sinh, phát triển của loài người (các em hoạt động theo nhóm 4 người, do chưa
chuẩn bị được giấy Ao nên tôi chuẩn bị mỗi nhóm 5 tờ PHT, để mỗi cá nhân tự
điền số vào PHT cá nhân và sau đó các em thảo luận thống nhất ý kiến và điền
vào tờ PHT chung)
Phiếu học tập: Nghiên cứu mục I trang 185 - 187 SGK sinh học 12 nâng cao, kết hợp
kiến thức lịch sử 10, hoàn thiện bảng sau:
Tiêu chí Vượn cổ Người tối cổ Người cổ Người hiện đại
Thời gian tồn
tại

Đặc điểm
+ Tư thế
+ Hộp sọ
+ Công cụ LĐ
+PT sống

4. Chưa biết sử dụng công cụ lao động
+Phương thức sống
1. Sống thành bầy người nguyên thủy
2.Sống thành đàn trên cây
3.Sống thành bầy đàn dưới đất
4. Sống thành bộ lạc
+ Văn hóa - Nghệ thuật
1.Chưa có nền văn hoá.
2.Chưa có nền văn hoá.
3. Có tiếng nói, bắt đầu có nền văn hoá.
4.Nền văn hóa phức tạp, có mầm mống mỹ thuật, tôn giáo
+ Nơi phát hiện di cốt
1. ở khắp các châu lục
2. Châu phi, châu âu, châu á
3. Nam phi và Đông Phi
4. Đông phi, Tây á
Sau đó tôi yêu cầu đại diện nhóm nhanh nhất trình bày kết quả của nhóm (tôi
đã thu PHT của các cá nhân trong nhóm này để đánh giá cá nhân và trả lại PHT
cho các cá nhân khi nhóm hoàn thành phần trình bày), các nhóm khác nhận xét
bổ sung và cuối cùng tôi đưa ra kết luận thống nhất:
Tiêu chí Vượn cổ Người tối cổ Người cổ Người hiện đại
Thời gian tồn
tại
2 4 3 1
Đặc điểm
+ Tư thế
+ Hộp sọ
+ Công cụ LĐ
+PT sống
+ Văn hóa -

Như vậy để có thể phát triển năng lực học sinh trong dạy và học thì giáo
viên cần phải thay đổi phương pháp dạy học của mình, chuyển từ dạy học định
hướng nội dung sang định hướng phát triển năng lực cho học sinh bằng phương
pháp dạy tích hợp, liên môn. Dạy học tích hợp, liên môn sẽ mang lại nhiều lợi ích
như giúp học sinh áp dụng được nhiều kỹ năng, nền tảng kiến thức tích hợp giúp
việc tìm kiếm thông tin nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu và rộng, thúc đẩy
thái độ học tập tích cực đối với học sinh. Không đòi hỏi phải tăng cường quá
nhiều về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học.
Việc dạy tích hợp, liên môn góp phần hình thành và phát triển kĩ năng quyết
định, giao tiếp và làm việc nhóm. Nội dung được giảm tải nhằm tăng thời gian và
không gian cho giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo và tương
tác, học sinh phát huy tốt hơn quyền chủ động học tập của mình. Việc dạy học
không chú trọng vào việc dạy kiến thức mà nhấn mạnh vào việc hình thành cho
học sinh phương pháp và kỹ năng tư duy trong học tập, đòi hỏi giáo viên phải có
những sáng tạo trong phương pháp dạy học
Phần IV. Đề xuất
Qua năm học 2014 - 2015 thực hiện dạy học tích hợp, liên môn tôi có một số
đề xuất sau:
- Cần phải tổ chức tập huấn nhiều hơn cho giáo viên về kĩ năng cơ bản trong
việc tổ chức thực hiện dạy tích hợp, liên môn.
- Đối với học sinh: vẫn còn 1 số em chưa ý thức trong việc học do các em có
tính ỷ lại rất cao vì được các bạn bao che, giúp đỡ . Hầu hết học sinh cấp 1 và cấp
2 hiện nay không có hiện tượng ở lại lớp nên các em không hình thành được ý
thức phấn đấu, cạnh tranh. Do đó cần tạo ra sự cạnh tranh giữa các học sinh trong
việc học bằng các biện pháp triệt để ngay từ lớp dưới để lên lớp trên các em ý
thức hơn về sự phấn đấu của bản thân, cũng như là mình làm mình hưởng mà
người khác không được hưởng. Có như thế thì mục tiêu giáo dục của Việt Nam
mới có thể đạt được
Người thực hiện
Vũ Thị Huệ