TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
KHOA HÓA HỌC
------

BÀI TẬP MÔN HỌC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HÓA HỌC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH BẰNG
CÁCH VẬN DỤNG DẠY HỌC TÍCH HỢP PHẦN
PHÂN BÓN HÓA HỌC TRONG MÔN HÓA HỌC
Chuyên ngành: LL&PP giảng dạy Hóa học
Người hướng dẫn : PGS. TS Trần Trung Ninh
Sinh viên

: Dương Thị Anh

Lớp

:A-K63


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành bài tập môn học này, sinh viên cần rất nhiều sự giúp đỡ
của thầy cô, gia đình và bạn bè.
Với tấm lòng tri ân và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn: PGS.TS
Trần Trung Ninh - thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ và luôn khích lệ,
động viên em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành tốt bài tập môn
học.
Em xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Hóa học, các thầy cô
giáo trong tổ bộ môn Phương pháp giảng dạy khoa Hóa học, trường Đại học Sư
phạm Hà Nội đã tạo điều kiện cho em học tập, nghiên cứu và hoàn thành bài
tập môn học này.

Trung học phổ thông

MỤC LỤC

3


MỞ ĐẦU
1. Tên đề tài.
“Phát triển năng lực của học sinh bằng cách vận dụng dạy học tích
hợp phần phân bón hóa học bộ môn hóa học”

2. Lí do chọn đề tài.
Việt Nam được biết đến là quốc gia có điều kiện tự nhiên thuận lợi,
tài nguyên thiên nhiên phong phú. Đây là tiền đề quan trọng cho sự phát
triển kinh tế. Bằng những nỗ lực qua hơn 20 năm thực hiện đổi mới, diện
mạo đất nước Việt Nam đã có rất nhiều thay đổi và phát triển. Tuy nhiên
những thành tựu phát triển đó chưa tương xứng với điều kiện thuận lợi có
sẵn. Những con số khách quan do Tổ chức sở hữu trí tuệ toàn cầu (World
Intellectual Property Organization - WIPO thuộc LHQ) công bố những
năm qua cho thấy, dường như Việt Nam đang dần thụt lùi về nửa dưới
bảng xếp hạng của thế giới và các nước láng giềng về chỉ số đổi mới/sáng
tạo. Trong 5 năm gần đây, lần lượt chỉ số đổi mới/sáng tạo của Việt Nam
sụt giảm từ vị trí 65/153 quốc gia năm 2008, 64/130 năm 2009, 71/132
năm 2010, tăng đáng kể lên thứ 51/125 năm 2011 đến giảm sâu xuống vị
trí 76/141 năm 2012. So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, Việt
Nam cũng chỉ đứng giữa bảng xếp hạng (ví trí thứ 5). Những nước được
đánh giá có chỉ số đổi mới/sáng tạo cao hơn Việt Nam gồm Singapore
(hạng 8), Malaysia (32), Thái Lan (57) và Brunei (74).
Trong khi nước ta có một đội ngũ trí thức rất lớn (khoảng 9.000

giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư
duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và
phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học đảm bảo điều kiện và
thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh nhất là sinh viên đại học.”
Luật giáo dục số 38/2005/QH11. Điều 28 qui định: “ Phương pháp
giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng
tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi
dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ
5


năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” bởi vậy việc đổi mới nền
giáo dục ảnh hưởng đến vận mệnh của cả đất nước. Hiện nay quan điểm
dạy học tích hợp đang trở thành trào lưu sư phạm trên thế giới và ở Việt
Nam. Dạy học tích hợp là dạy cho học sinh cách sử dụng kiến thức và kĩ
năng để giải quyết và ứng dụng trong những tình huống cụ thể với mục
đích phát triển năng lực của người học. Ngoài ra dạy học tích hợp còn tạo
nên mối liên hệ giữa kiến thức và kĩ năng của các chuyên ngành hoặc các
môn học khác nhau để bảo đảm cho học sinh phát huy có hiệu quả những
kiến thức và năng lực của mình trong việc giải quyết các tình huống tích
hợp cụ thể.
Từ những lí do trên đây nên tôi đã lựa chọn đề tài : “Phát triển
năng lực của học sinh bằng cách vận dụng dạy học tích hợp phần
phân bón hóa học bộ môn hóa học ”.

3. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
Lý thuyết tích hợp là một triết lý (trào lưu suy nghĩ) được Ken
Wilber đề xuất. Lý thuyết tích hợp tìm kiếm sự tổng hợp tốt nhất hiện

dạy học tích hợp trong môn hóa học phổ biến và có hiệu quả hơn.

4. Mục đích,nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích
+ Xây dựng một số nội dung có thể tích hợp được về phân bón

hóa học.
+ Hình thành kiến thức tổng hợp liên môn, giúp học sinh vận dụng
những kiến thức khoa học đó vào thực tiễn đời sống.
+ Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tư duy sáng tạo,tự học,làm việc
theo nhóm. Hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Nghiên cứu cơ sở lí luận về quan điểm dạy học tích hợp.
+ Nghiên cứu hóa học phân bón hóa học và những nội dung liên
quan.
+ Soạn giáo án tích hợp bài phân bón hóa học.
+ Thực nghiệm sư phạm dạy học tích hợp phân bón hóa học.

5. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
7


 Khách thể nghiên cứu


-

Quá trình dạy học hóa học ở trường THPT Việt Nam.
Đối tượng nghiên cứu
Áp dụng quan điểm dạy học tích hợp về phân bón hóa học .


nhà nước về giáo dục.
- Tìm hiểu các nguồn tài liệu: báo, tạp chí, internet, nghiên cứu mục
tiêu, nội dung, chương trình và kế hoạch dạy học hoá học phổ thông.
 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp quan sát, sử dụng phiếu điều tra,…

8. Đóng góp mới của đề tài
Đã nghiên cứu vận dụng quan điểm dạy học tích hợp để thiết kế giáo án
Bài 12: Phân bón hóa học-Chương 2- Hóa học 10 chương trình chuẩn.

8


9. Cấu trúc.
MỞ ĐẦU
NỘI DUNG
+

Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng DHTH về phân

bón hóa học.
+ Vận dụng dạy học tích hợp về phân bón hóa học.
Thiết kế nghiên cứu.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO

9



cách tìm ra chân lí.
Mục tiêu Chú trọng cung cấp tri thức,Chú trọng hình thành các năng
kĩ năng, kĩ xảo. Học để đốilực (sáng tạo, hợp tác,…) dạy
phó với thi cử. Sau khi thiphương pháp và kĩ thuật lao
xong những điều đã họcđộng khoa học, dạy cách học.
thường bị bỏ quên hoặc ítHọc để đáp ứng những yêu cầu
dùng đến.
của cuộc sống hiện tại và
tương lai. Những điều đã học
cần thiết, bổ ích cho bản thân
học sinh và cho sự phát triển
xã hội.
10


Nội dung

Phương
pháp

Hình thức
tổ chức

-

Từ sách giáo khoa và giáoTừ nhiều nguồn khác nhau:
viên
SGK, GV, các tài liệu khoa học
phù hợp, thí nghiệm, bảng
tàng, thực tế…gắn với:


Tích hợp: Theo “Từ điển giáo dục học” ,Nhà xuất bản Từ điển Bách
khoa,2001,quan niệm tích hợp được trình bày như sau: “Tích hợp hành
động liên kết các đối tượng nghiên cứu ,giảng dạy, học tập của cùng một
lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
11


-

Tích hợp các bộ môn: Quá trình xích gần và liên kết các nghành khoa học
lại với nhau trên cơ sở của những nhân tố, những quy luật giống nhau,

-

chung cho các bộ môn, ngược lại với quá trình phân hóa chúng.
Tích hợp dọc: Kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn
học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau. Thí dụ: Tích
hợp các môn Vật lý học, Hóa học, Sinh học và Sinh thái học. Tích hợp

-

các môn Hình học, Đại số học và lý thuyết tập hợp.
Tích hợp ngang: Kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học
tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau.
Thí dụ: Tích hợp các kiến thức Tiếng việt, Sử học, Địa lý học, Kinh
tế học, văn hóa văn nghệ xung quanh chủ đề “ đất nước tôi”.
 Khái niệm dạy học tích hợp.

-

a) Tích hợp không tạo nên môn học mới
 Tích hợp trong nội bộ môn học

Ưu tiên các nội dung của môn học, nhằm duy trì các môn học riêng
rẽ.
Thí dụ: Tích hợp nội dung các phân môn Tiếng việt, Văn học và làm
văn trong môn Ngữ văn trung học cơ sở và trung học phổ thông. Tích
hợp Hóa học vô cơ và Hóa học hữu cơ trong nội dung của chương Hóa
học. Tích hợp chương động học chất điểm, động lực học chất điểm,
cân bằng và chuyển động của vật rắn, các định luật bảo toàn trong
phần cơ học (Vật lý lớp 10).
 Tích hợp đa môn

Một đề tài có thể nghiên cứu theo nhiều môn học khác nhau.
Thí dụ: Nội dung giáo dục môi trường có thể lồng ghép vào nhiều môn
học khác nhau như: Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân, Vật lí, Hóa
học, Sinh học, Công nghệ….
 Tích hợp liên môn

Chúng ta phối hợp nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết một
tình huống.
Thí dụ:Trong chủ đề về nước, có các nội dung như tính chất vật lí, tính
chất hóa học, vai trò của nước đối với đời sống… nội dung này đều
xuất phát từ các môn học như Vật lí, Hóa học, Sinh học…và các kiến
thức này đều nằm trong phạm vi sách giáo khoa.
13


 Tích hợp xuyên môn


sống.

14


-

Dạy học tích hợp giúp phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn. Cái
cốt yếu là những năng lực cơ bản cần cho HS vận dụng vào xử lý tình
huống có ý nghĩa trong cuộc sống, hoặc đặt cơ sở không thể thiếu được
cho quá trình học tập tiếp theo.

-

Trong thực tế, nhà trường có nhiều điều dạy cho HS nhưng không thực sự
có ích, ngược lại những năng lực cơ bản không được dành đủ thời gian.
Chẳng hạn, ở tiểu học, HS biết nhiều quy tắc ngữ pháp nhưng không thể
đọc diễn cảm một bài văn, HS biết được có bao nhiêu centimet trong một
kilomet nhưng lại không chỉ ra được 1m áng chừng bằng mấy gang tay.

-

DHTH quan tâm đến việc sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể.
Thay vì tham nhồi nhét cho HS nhiều kiến thức đủ loại, DHTH chú
trọng tập dượt cho HS nhiều kiến thức kĩ năng học được vào các tình
huống thực tế, có ích cho cuộc sống sau này làm công dân, làm người
lao động, làm cha mẹ có năng lực sống tự lập.

-



Dạy học tích hợp giúp thiết lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học
trong cùng một môn học và giữa các môn học khác nhau.Đồng thời dạy
học tích hơp giúp tránh những kiến thức, kĩ năng, nội dung trùng lặp khi
nghiên cứu riêng rẽ từng môn học, nhưng lại có những nội dung kĩ năng
mà nếu theo môn học riêng rẽ sẽ không có được. Do đó vừa tiết kiệm
thời gian, vừa có thể phát triển kĩ năng/năng lực xuyên môn cho học
sinh, thông qua việc giải quyết các tình huống phức hợp.

-

Thực hiện dạy học tích hợp giúp xác định rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt
yếu và cái ít quan trọng hơn khi lựa chọn nội dung. Cần tránh đặt các nội
dung học tập ngang bằng nhau, bởi có một số nội dung học tập quan
trọng hơn vì chúng thiết thực cho cuộc sống hằng ngày và vì chúng là cơ
sở cho quá trình học tập tiếp theo. Từ đó có thể dành thời gian cho việc
nâng cao kiến thức cho học sinh khi cần thiết.

1.3.

Thực trạng việc dạy học tích hợp trong môn hóa học
THPT ở nước ta

-

Ở Tiểu học về cơ bản đã quán triệt tinh thần tích hợp trong quá trình xây
dựng chương trình, chẳng hạn môn Tìm hiểu tự nhiên và xã hội ở các lớp
1, 2, 3; môn Khoa học, Lịch sử và địa lý ở các lớp 4,5. Ở Trung học cơ sở
16



Chương 2: Vận dụng dạy học tích hợp về phân bón
hóa học bộ môn hóa học
2.1.
-

Nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp
Đảm bảo tính hệ thống, chọn lọc nhưng có sự thống nhất, đồng bộ
giữa các môn liên quan.

-

Có tính thực tế (tính khả thi cao): Phù hợp với năng lực, thời gian
và điều kiện cơ sở vật chất, các thiết bị dạy học hiện nay…

-

Đạt được mục tiêu giáo dục phổ thông và giáo dục môn học: Đảm
bảo nội dung các môn học liên quan, tạo điều kiện cho học sinh
gắn kiến thức môn học với thực tiễn cuộc sống đồng giúp các em
mở rộng các kĩ năng, rèn luyện và phát triển được các năng lực
chung và riêng.

-

2.2.

Kích thích được hứng thú của HS.

Quy trình xây dựng bài dạy học tích hợp

Mở bài giáo viên có thể đưa ra những hình ảnh, số liệu, đoạn video
ngắn… những tình huống thực tế gắn liền hóa học với môi trường sống
quanh ta, từ đó tạo hứng thú học tập cho học sinh, kích thích trí tò mò,
ham học hỏi của học sinh.

-

Trong bài học giáo viên có thể đưa ra các câu hỏi có tính khái quát
nhiều vấn đề khác nhau, câu hỏi gắn liền thực tiễn để học sinh tự đúc
rút ra kiến thức, câu hỏi giúp học sinh tự củng cố được kiến thức đã học
…
Ví dụ 1: Tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học
sinh.
BÀI 12: Phân bón hóa học
Vào bài: Phân bón hóa học có ảnh hưởng như thế nào đến cuộc
sống của con người? Hơn 100 năm trước, quy trình Haber- Bosch được áp
dụng rộng rãi trong sản xuất phân đạm. Nhờ có quy trình này, nhân loại đã
vượt qua được nạn đói. Tuy nhiên nếu lạm dụng phân bón hóa học sẽ ảnh
19


hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng. Nền nông nghiệp công nghệ cao vừa
có năng suất, chất lượng cao, vừa an toàn cho môi trường, đảm bảo sức
khỏe cộng đồng là mục tiêu của mọi quốc gia. Vậy phân bón hóa học là
gì, nó có tính chất lý hóa như thế nào? Nó có ảnh hưởng như nào đến môi
trường, tới sức khỏe con người? Ứng dụng và điều chế ra sao thì chúng ta
cùng tìm hiểu tiết học ngày hôm nay.
Nội dung bài học: Tích hợp phân bón hóa học và giáo dục bảo vệ
môi trường trong bài học.
GV thông báo: Phản ứng Haber- Bosch


nhờ công nghệ sản xuất amoniac theo phản ứng Haber- Bosch thì nước
Đức đã không thể tiếp tục tham chiến trong cuộc chiến tranh này.
Cũng chính sự phát triển của sản xuất amoniac công nghiệp đã mang lại
một hậu quả khác. Nó dẫn đến sự sụp đổ của ngành khai thác diêm tiêu
tại Chi Lê và để lại những thành phố hoang tàn tại sa mạc Atacama ở
phía bắc nước này.
-

Những đóng góp:
Phản ứng Haber- Bosch có những đóng góp rất lớn cho sự phát triển
bền vững của thế giới: Giúp sản xuất amoniac dùng trong sản xuất và
cung ứng những loại phân bón có giá thành thấp, cho phép nhiều
nông dân ở các nước trên thế giới có thể tăng sản lượng các loại nông
sản cao gấp nhiều lần so với trước đây.
Ngày nay, amoniac được sản xuất theo quy trình Haber- Bosch, cũng
như các sản phẩm dẫn xuất của nó là amoni nitrat và urê, lại đang là
những hóa chất được buôn bán với khối lượng lớn nhất trên thế giới.
Quy trình sản xuất amoniac hằng năm đã tiêu thụ đến 5% sản lượng
khí thiên nhiên và khoảng 2% tổng năng lượng của thế giới.
Theo ước tính, phân bón hóa học hiện đang đóng góp khoảng một
nửa lượng đạm cho sản xuất nông nghiệp trên toàn cầu, còn quá trình
cố định đạm của các cây họ đậu đọng góp một nửa lượng đạm còn
lại. Điều đó có nghĩa là khoảng một nửa các nguyên tử nitơ trong cơ
thể một người bình thường sống ở các nước trên thế giới hiện nay đã
được sản xuất tại các nhà máy hóa chất và đã từng tham gia vào phản
ứng Haber- Bosch.

Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường. NH3 và các sản phẩn của nó là
nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường.

2.3.2. Sử dụng các bài tập thực tiễn, giải quyết vấn đề có nội dung tích hợp

đưa học sinh vào những tình huống cụ thể
Các bài tập này đòi hỏi sự phân tích, tổng hợp, đánh giá, vận dụng
kiến thức của nhiều bài học, nhiều môn học vào những bối cảnh và tình
huống thực tiễn cụ thể. Giúp học sinh hình thành các năng lực như : Năng
lực xử lí thông tin, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực vận dụng kiến thức
vào thực tiễn…
Thí dụ
22


Thí dụ 1
Sau khi thu hoạch lúa, một lượng lớn rơm, rạ được tận dụng cho những mục
đích khác nhau như trồng nấm, làm thức ăn cho trâu, bò, ủ trong bể biogas, hay đốt
lấy tro bếp pha trộn với phân chuồng để bón cho cây trồng. Tại sao khi bón phân
chuồng hoặc phân bắc, người nông dân thường trộn thêm tro bếp?
Đáp án
Về phương diện hóa học, khi bón phân chuồng hặc phân bắc thì người nông
dân thường trộn thêm tro bếp vì:
Trong tro bếp có chưa các nguyên tố kali, magie, canxi và một số nguyên tố
vi lượng nên khi bón phân chuồng hoặc phân bắc khi trộn thêm tro bếp sẽ giúp bổ
sung đầy đủ lượng dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng.
Một lý do khác khi bón tro bếp cho cây trồng dựa vào khả năng điều chỉnh
pH của tro bếp. Có những loại cây trồng không thích hợp cho đất chua, bón tro bếp
làm giảm độ chua của đất.
Hơn nữa khi bón cùng với tro bếp, tro sẽ làm cho phân chuồng trở nên tơi
xốp, cây cối dễ hấp thụ hơn.
Phân tích
Để giải bài tập này, học sinh cần nắm được thành phần hóa học của tro bếp,

gì để có thực phẩm an toàn, đảm bảo sức khỏe của cộng đồng.
Đáp án
Biện pháp cần làm những gì để có thực phẩm an toàn, đảm bảo
sức khỏe của cộng đồng.
- Sử dụng phân bón hóa học và chất bảo vệ thực vật đúng lúc, đúng
cách, đúng liều lượng và nồng độ nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh
thực phẩm.
- Xử phạt nghiêm những cơ sở sản xuất hoặc những người trồng và
cung cấp những thực phẩm không an toàn.
- Biện pháp tối ưu là nông dân nên hạn chế bón phân hóa học mà nên

dùng phân xanh, bón phân đúng nhu cầu cho cây trồng. Theo tài
liệu quy trình trồng rau an toàn của Viện nghiên cứu rau quả, nhu
cầu bón đạm của rau ngót là 0,5 kg/sào, rau cải 0,5-1kg/sào...
Theo một số chuyên gia khác, không nên chọn rau có màu xanh
mướt, khi mua về rau quả cần rửa sạch sẽ, ngâm muối.
2.3.3. Sử dụng phương pháp dạy học dự án có nội dung tích hợp

Thực hiện phương pháp dạy học dự án trong dạy học hóa học có
nội dung tích hợp các môn học Vật lý, Sinh học, Hóa học, giáo dục môi
trường, giáo viên (hoặc học sinh) sẽ đề xuất những dự án phù hợp ứng với
24


các nội dung trong các bài học. Các dự án đưa ra có thể là các dự án lớn,
trung bình, nhỏ tùy theo thời gian, quy mô vấn đề nghiên cứu.
Quy trình xây dựng một dự án dạy học Hoá học như sau
a. Chọn đề tài và xác định mục đích của dự án
Học sinh thảo luận nhóm, đề xuất, xác định đề tài và mục đích của dự án,


-

Tự đánh giá.
Các nhóm đánh giá lẫn nhau.
Giáo viên đánh giá.

Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp
theo.
Ví dụ:
- Dự án : “Phân bón hóa học và sức khỏe cộng đồng”

25