MỞ ĐẦU
Trẻ đường phố hiện đang là một vấn đề xã hội bức xúc của Việt Nam nói
chung và của Hà Nội nói riêng. Trẻ đường phố đôi khi người ta còn gọi là trẻ bụi
đời. Những nguyên nhân nào đã khiến những trẻ này bỏ học và lang thang trên
đường phố là một vấn đề cần phải phân tích sâu hơn và cụ thể hơn. Những
nguyên nhân như gia đình quá nghèo, cha mẹ ly dị … có thể coi là nguyên nhân
chung của trẻ đường phố ở các nước đang phát triển, nhưng cũng còn những
nguyên nhân cá biệt khác cho trẻ đường phố ở Hà Nội.
Hà Nội – một thành phố đang thay da đổi thịt hàng ngày, hiện đang có
nhiều cơ hội và nhu cầu về việc làm mới như giúp việc nhà, đánh giày, bán hàng
rong cho dân cư trong thành phố và khách du lịch, và những công việc này thì
rất ít người dân thành phố tham gia. Đáp ứng nhu cầu này và mong muốn có
thêm thu nhập đã khuyến khích nhiều lao động ở nông thôn ra thành phố làm
việc, trong đó một số lượng không nhỏ các trẻ em đã ra thành phố kiếm sống
thay vì có một cuộc sống bình thường như bao đứa trẻ khác. Bươn trải với cuộc
sống quá sớm để đáp ứng các nhu cầu mưu sinh, các em sớm đánh mất đi sự
ngây thơ trong sáng của mình cho cuộc sống. Kiếm sống trên đường phố đôi khi
nguy hiểm và mệt nhọc hơn việc cấy cày ở nông thôn, nhưng làm việc trên thành
phố lại đem lại nguồn thu nhập cao hơn. Những người dân nông thôn, có cả các
trẻ em vẫn đổ ra các thành phố lớn để kiếm việc làm đáp ứng thêm cho nhu cầu
cuộc sống dù họ phải sống xa quê hương, xa gia đình.
Cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước, cuộc sống nông thôn Việt
Nam cũng có những thay đổi đáng kể, trong đó có cả thay đổi tích cực và tiêu
cực. Đất trồng trọt tính theo đầu người cho nông dân ngày càng giảm do áp lực
từ việc gia tăng dân số và việc thay đổi mục đích sử dụng của đất canh tác. Điều
này tạo ra một lượng lao động dư thừa ở nông thôn. Đây chính là lực đẩy cho
nguồn di cư từ nông thôn ra thành phố của cả trẻ em và người lớn.
Trẻ lang thang trên đường phố do rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Có
thể lang thang nhằm tìm lối thoát cho những bất hạnh và bạo hành trong gia
1
đình, hoặc kiếm tiền góp phần đem lại thu nhập cho gia đình, giết thời gian hoặc

UNICEF định nghĩa trẻ em đường phố là trẻ em dưới 18 tuối dành
phần lớn thời gian của mình trên đường phô. Theo UNICEF, trẻ em đường phố
có thể được chia làm ba nhóm khác nhau:
- Trẻ sống trên đường phố là những trẻ đã mất mối liên hệ cùng gia đình
và phải sống một mình trên đường phố.
- Trẻ lao động trên đường phố là những trẻ dành toàn bộ thời gian hoặc
phần lớn thời gian trên đường phố để lao động và kiếm sống cho gia đình và cho
bản thân trẻ (những trẻ này có thể vẫn còn gia đình và không thường xuyên ngủ
qua đêm trên đường phố).
- Trẻ lang thang sống cùng gia đình trên đường phố là những trẻ sinh
sống cùng gia đình và lang thang kiếm sống trên phố.
Những định nghĩa và cách phân loại của Terre des hommes cũng tương
tự như định nghĩa và cách phân loại của UNICEF. Do vậy, nghiên cứu của
UNICEF và Terre des hommes khá tương đồng và có thể so sánh được. Trong
cuộc điều tra được tiến hành vào năm 2004 của tổ chức Terre des hommes, trẻ
3
em đường phố được định nghĩa là những trẻ “dưới 18 tuổi, kiếm tiền bằng
những nghề không ổn định ngoài đường phố như xin ăn, lượm rác, bán hàng
rong, phu khuân vác, đánh giầy, móc túi, ăn cắp vặt và thuộc bất cứ nhóm nào
trong các nhóm sau”:
Cách phân loại của tổ chức Terre des hommes
Nhóm Định nghĩa nhóm
A Trẻ em bỏ nhà đi hoặc vô gia cư
A1: Ngủ ngoài đưòng
A2: Không ngủ ngoài đường
B Trẻ em ngủ ngoài đường với gia đình hoặc người bảo hộ
C Trẻ em sống ở nhà nhưng làm việc trong những môi
trường “nguy hiểm”
D Lao động trẻ em nhập cư làm nghề không ổn định
D1: Ngủ ngoài đường