Dự án: Trung tâm tư vấn và chăm sóc sức khỏe cho trẻ em lang thang địa bàn thành phố
Hà Nội.
__________________________________________________________________________
LỜI MỞ ĐẦU
Trẻ đường phố hiện đang là một vấn đề xã hội bức xúc của Việt Nam nói
chung và của Hà Nội nói riêng. Trẻ đường phố đôi khi người ta còn gọi là trẻ
bụi đời. Những nguyên nhân nào đã khiến những trẻ này bỏ học và lang thang
trên đường phố là một vấn đề cần phải phân tích sâu hơn và cụ thể hơn. Những
nguyên nhân như gia đình quá nghèo, cha mẹ ly dị … có thể coi là nguyên
nhân chung của trẻ đường phố ở các nước đang phát triển, nhưng cũng còn
những nguyên nhân cá biệt khác cho trẻ đường phố ở Hà Nội.
Hà Nội – một thành phố đang thay da đổi thịt hàng ngày, hiện đang có
nhiều cơ hội và nhu cầu về việc làm mới như giúp việc nhà, đánh giày, bán
hàng rong cho dân cư trong thành phố và khách du lịch, và những công việc
này thì rất ít người dân thành phố tham gia. Đáp ứng nhu cầu này và mong
muốn có thêm thu nhập đã khuyến khích nhiều lao động ở nông thôn ra thành
phố làm việc. Kiếm sống trên đường phố đôi khi nguy hiểm và mệt nhọc hơn
việc cấy cày ở nông thôn, nhưng làm việc trên thành phố lại đem lại nguồn thu
nhập cao hơn. Những người dân nông thôn vẫn ra thành phố làm ăn mặc dù họ
phải sống xa quê hương, xa gia đình.
Cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước, cuộc sống nông thôn Việt
Nam cũng có những thay đổi đáng kể, trong đó có cả thay đổi tích cực và tiêu
cực. Đất trồng trọt tính theo đầu người cho nông dân ngày càng giảm do áp lực
từ việc gia tăng dân số và việc thay đổi mục đích sử dụng của đất canh tác.
Điều này tạo ra một lượng lao động dư thừa ở nông thôn. Đây chính là lực đẩy
cho nguồn di cư từ nông thôn ra thành phố của cả trẻ em và người lớn.
Trẻ lang thang trên đường phố do rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Có
thể lang thang nhằm tìm lối thoát cho những bất hạnh và bạo hành trong gia
đình, hoặc kiếm tiền góp phần đem lại thu nhập cho gia đình, giết thời gian
_______________________________________________________________________
1

móc túi, ăn cắp vặt và thuộc bất cứ nhóm nào trong các nhóm sau”:
Cách phân loại của tổ chức Terre des hommes
Nhóm Định nghĩa nhóm
A Trẻ em bỏ nhà đi hoặc vô gia cư
A1: Ngủ ngoài đưòng
A2: Không ngủ ngoài đường
B Trẻ em ngủ ngoài đường với gia đình hoặc người bảo hộ
C Trẻ em sống ở nhà nhưng làm việc trong những môi trường
“nguy hiểm”
D Lao động trẻ em nhập cư làm nghề không ổn định
D1: Ngủ ngoài đường
D2: Không ngủ ngoài đường
_______________________________________________________________________
3
Dự án: Trung tâm tư vấn và chăm sóc sức khỏe cho trẻ em lang thang địa bàn thành phố
Hà Nội.
__________________________________________________________________________
Ghi chú:”nguy hiểm” có nghĩa là trẻ phải làm việc ở một trong những
điều kiện sau (1)làm việc ban đêm;(2) làm công việc không thường xuyên mại
dâm hay ma cô;(3) ăn xin;(4)sử dụng hoặc bán ma tuý.
1.2. Thực trạng, tình hình và hạn chế:
Đến năm 2003, tổng số trẻ em lang thang ở Hà Nội khoảng 1500 nhưng
thực chất vấn đề trẻ lang thang vẫn gây nhiều bức xúc. Phần lớn trẻ em đường
phố đến từ các vùng nông thôn, hiếm có trường hợp đến từ các thành phố.
Thực tế trẻ lang thang ở Hà Nội là đến từ các tỉnh phía Bắc, trong đó chủ yếu là
đến từ Thanh Hóa. Đây là một tỉnh nghèo ven biển, nằm về phía Bắc của Hà
Nội.
Các công việc chủ yếu trẻ lang thang trên đường phố Hà Nội thường làm
là nhặt phế liệu, đánh giầy, bán hàng rong, xin ăn, bán xổ số và kết quả xổ số,
thậm chí là móc túi và ăn cắp vặt ở chợ. Các em nam thường làm các công việc

đứa trẻ này rất dễ bị chán nản, không muốn đi học và dễ bị bạn bè xấu lôi kéo.
Những thương tổn tâm lí đặc biệt nghiêm trọng nếu trẻ bị mất một hoặc cả hai
bố mẹ khi trẻ còn nhỏ.
Bạo hành trong gia đình cũng là một vấn đề nhức nhối thu hút được nhiều
sự quan tâm, đây cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến trẻ bỏ nhà
đi lang thang. Bạo hành trong gia đình tồn tại ở nhiều hình thức khác nhau bao
gồm bạo hành về thể xác như đánh đập đến những bạo hành về tinh thần như
chửi mắng, doạ nạt , gây gổ. Nhiều trẻ lang thang bỏ nhà ra đi vì chúng không
thể chịu được những bạo hành trong gia đình tác động và gây ra những tổn
thương cho chúng. Phổ biến là các hình thức bạo hành trong các trường hợp
phổ biến bị bố say rượu đánh đập hoặc bị chửi mắng thậm tệ nếu trẻ làm sai
một việc gì đó. Phần lớn trẻ bỏ nhà ra đi vì nguyên nhân bạo hành trong gia
đình đều phải chịu những tổn thương về tâm lí và tình cảm rất nặng nề.
Nhóm 2:Nhận thức sai lệch
_______________________________________________________________________
5
Dự án: Trung tâm tư vấn và chăm sóc sức khỏe cho trẻ em lang thang địa bàn thành phố
Hà Nội.
__________________________________________________________________________
Đó là trường hợp trẻ lang thang xuất thân từ những gia đình không quá
khó khăn về kinh tế nhưng gia đình vẫn muốn các em lên thành phố để làm
thêm gửi tiền về cho gia đình. Hoặc có một số trường hợp các em muốn tự rời
bỏ cuộc sống chung cùng gia đình để ra thành phố kiếm sống. Những trẻ lang
thang như vậy được xếp vào nhóm do những sai lệch trong nhận thức.
Một số trẻ bỏ nhà đi do bạn bè xấu lôi kéo hoặc trẻ muốn được sống tự do
thoải mái mà không phải đi học. Đối với các trẻ thuộc nhóm 2, kiếm tiền không
phải là động cơ chủ yếu. Dần dà các em sẽ không thể cưỡng lại được sự xa ngã
vào các tệ nạn xã hội như mại dâm, ma tuý và phạm pháp vị thành niên.
Tuy nhiên, những sai lệch trong nhận thức thường xuất phát từ phía cha
mẹ các em nhóm này. Một số cha mẹ nghĩ rằng tiền các em gửi về còn quan

Đề xuất cách phân loại trẻ theo điều kiện và hoàn cảnh hiện tại
Mỗi một trẻ đường phố lại mang một số phận và hoàn cảnh khác nhau.
Ngoài những nguyên nhân ban đầu khiến trẻ trở thành trẻ đường phố cũng như
công việc và môi trường làm việc của các em rất khác biệt. Vì vậy, việc phân
biệt một cách rõ ràng hoàn cảnh hiện tại của các em la rất cần thiết vì tùy thuộc
từng hoàn cảnh và những điều kiện khác nhau mà các em cần có những sự hỗ
trợ và giúp đỡ khác nhau. Sau đây sẽ phân loại những hoàn cảnh hiện tại và
những khó khăn mà trẻ lang thang đang phải đối mặt theo tiêu chí là những
điều kiện đảm bảo hiện tại. Đối với những người bị thiệt thòi thì những điều
kiện đảm bảo hiện tại là điều đáng quan tâm nhất vì nó liên quan đến sự tôn
trọng nhân phẩm và đảm bảo điều kiện sống tối thiểu.
Những điều kiện đảm bảo hiện tại
Những điều kiện đảm bảo hiện tại là việc trẻ có được bảo vệ về sức khỏe
và tinh thần để phòng chống lại những rủi ro hiện tại để tránh được những tai
họa gặp phải trong cuộc sống hàng ngày hay không. Những đảm bảo hiện tại
được chia ra làm nhiều nhóm nhân tố, ví dụ:
_______________________________________________________________________
7
Dự án: Trung tâm tư vấn và chăm sóc sức khỏe cho trẻ em lang thang địa bàn thành phố
Hà Nội.
__________________________________________________________________________
1. Sức khỏe thể chất (bị thương, ốm, thiếu ăn, nghiện ma túy, bị
nhiễm HIV/AIDS, khuyết tật…)
2. Sức khỏe tinh thần (sợ hãi, thiếu tình thương, tổn thương tình cảm,
thiếu tập trung và tính kỷ luật, những bất thường về tinh thần…)
3. Rủi ro bị xâm hại (bị ức hiếp, đánh đập, tra tấn, cưỡng hiếp, giam
giữ, bị bán…)
4. Công việc nguy hiểm (tham gia vào các công việc có tính rủi ro
cao)
5. Nơi ở (ngủ trong nhà hay bên ngoài)

thường thiếu những kiến thức và hiểu biết để phòng tránh những biến cố có thể
xảy ra. Vì vậy, những em thuộc nhóm này luôn là những đối tượng dễ bị tổn
thương và thường gặp phải những khó khăn như bệnh tật, thương tật, khó khăn
về tài chính… và cũng dễ bị mắc phải nhũng tệ nạn xã hội. Đây là những đối
tượng khó khăn nhất và cũng khó tiếp cận và hỗ trợ can thiệp nhất.
Những trẻ em không được đi học do những suy nghĩ sai lệch của cha mẹ
nói chung có những điều kiện sinh hoạt hiện tại tốt hơn vì ít nhất cũng nhận
được sự quan tâm từ phía cha mẹ. Các em nói chung được ăn uống đầy đủ và
được bảo vệ.
Những trẻ em lang thang vì lý do kinh tế thường phải đối mặt với ít khó
khăn nhất so với hai nhóm trên vì các em vẫn còn giữ được liên lạc với gia
đình và bản thân các em vẫn còn giữ được ham muốn có một cuộc sống tốt đẹp
hơn. Các em thường có liên hệ mật thiết với những người đồng hương cùng lên
thành phố kiếm sống và các em thường thuê chung nhà với nhau. Sống gần
những người quen sẽ giúp các em có thể chia sẻ bớt những khó khăn gặp phải
như ốm đau, hết tiền hoặc gặp những khó khăn tương tự.
2. Lý do và sự cần thiết của dự án
_______________________________________________________________________
9