TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
ĐẶNG THỊ YÊN
BƢỚC ĐẦU TÌM HIỂU KĨ NĂNG
SOẠN GIÁO ÁN MÔN TIẾNG VIỆT
CỦA SINH VIÊN SƢ PHẠM
GIÁO DỤC TIỂU HỌC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học Tiếng Việt
HÀ NỘI - 2015
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
ĐẶNG THỊ YÊN
BƢỚC ĐẦU TÌM HIỂU KĨ NĂNG
SOẠN GIÁO ÁN MÔN TIẾNG VIỆT
CỦA SINH VIÊN SƢ PHẠM
GIÁO DỤC TIỂU HỌC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học Tiếng Việt
Ngƣời hƣớng dẫn: TS. LÊ THỊ LAN ANH
HÀ NỘI - 2015
tác giả khác.
Hà Nội, ngày02 tháng 5 năm 2015
Tác giả khóa luận
Đặng Thị Yên
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BT
: Bài tập
ĐHSP
: Đại học Sƣ phạm
GA
: Giáo án
GV
: Giáo viên
GD
: Giáo dục
GDTH
TLTK
: Tài liệu tham khảo
[2, tr. 48] : Cuốn sách số 2 (Theo TLTK), trang 48
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài................................................................................. 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .................................................................. 4
3. Mục đích nghiên cứu .......................................................................... 5
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................... 5
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu .................................................... 5
6. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 6
7. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................... 6
8. Cấu trúc khóa luận .............................................................................. 6
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC TÌM HIỂUKĨ NĂNG SOẠN GIÁO
ÁN MÔN TIẾNG VIỆT CỦA SINH VIÊNSƢ PHẠM GIÁO DỤC TIỂU
HỌC................................................................................................................... 8
1.1. Hệ thống khái niệm công cụ .............................................................. 8
1.1.1. Khái niệm kĩ năng ........................................................................... 8
1.1.2. Khái niệm giáo án, soạn giáo án .................................................. 10
1.1.3. Quan niệm về kĩ năng soạn giáo án.............................................. 13
1.1.4. Quan niệm về một giáo án chuẩn ................................................. 16
1.2.Môn học Tiếng Việt ở trường tiểu học ............................................. 18
1.2.1. Vị trí của môn học Tiếng Việt ở trường tiểu học .......................... 18
1.2.2. Mục tiêu môn học Tiếng Việt ở trường tiểu học ........................... 19
1.2.3. Các cơ sở xây dựng chương trình môn Tiếng Việt tiểu học mới .. 20
3.3.Xây dựng một số giáo án thử nghiệm ............................................... 57
3.3.1. Xây dựng giáo án dạy học Tập đọc .............................................. 58
3.3.1.1. Các bước lên lớp của giờ Tập đọc ở lớp 1 ................................ 58
3.3.1.2. Các bước lên lớp giờ Tập đọc lớp 2,3,4,5 ................................. 59
3.3.2.Xây dựng giáo án dạy Luyện từ và câu.......................................... 63
3.3.2.1.Các bước tổ chức dạy học lí thuyết về từ, câu ............................ 63
3.3.2.2.Các bước tổ chức dạy bài thực hành Luyện từ và câu. .............. 64
Tiểu kết chƣơng 3............................................................................................ 66
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 67
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 69
PHỤ LỤC ........................................................................................................ 70
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, cả nhân loại đang trong thế kỷ XXI - thế kỷ của trí tuệ, của
nền kinh tế tri thức, vấn đề con ngƣời đã đƣợc đặt ra ở tầm cao mới, coi con
ngƣời là vốn quý nhất, coi sự phát triển nguồn nhân lực con ngƣời là cuộc
cách mạng trong bối cảnh thế giới đang biến động mạnh mẽ. Nguồn nhân lực
của mỗi quốc gia chính là số dân và chất lƣợng con ngƣời, trong đó bao gồm
cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực và phẩm chất. Vì thế,
chúng ta phải tập trung chăm lo, bồi dƣỡng, đào tạo, phát huy sức mạnh của
con ngƣời Việt Nam thành lực lƣợng lao động xã hội, lực lƣợng sản xuất đủ
bản lĩnh và kỹ năng nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu phát triển đất nƣớc, đủ sức
xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Kế thừa và phát huy truyền thống của dân tộc “Vì lợi ích mười năm thì
phải trồng cây/ Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”, Điều 61, Hiến
pháp 2013 quy định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao
dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài. Giáo dục đƣợc ƣu tiên
đi đầu trong sự nghiệp phát triển đất nƣớc. Cùng với đó, Nghị quyết 29 của
ngƣời thầy giỏi cũng giống nhƣ một kiến trúc sƣ giỏi, làm việc có kế hoạch và
có ý thức trách nhiệm với công việc của bản thân chứ không phải chỉ là những
chú ong thợ làm việc trong vô thức. Công việc thiết kế giáo án chính là sự sắp
xếp các hoạt động dạy - học sao cho phù hợp với trình độ, khả năng của học
sinh, giúp các em tự giác, tích cực lĩnh hội các tri thức. Một giáo án tốt sẽ
cung cấp cho chúng ta hƣớng đi rõ ràng trong một tiết học. Nếu ngƣời giáo
viên có trong tay một giáo án tốt với những kế hoạch và phƣơng án cụ thể
nghĩa là đã giành đƣợc 90% thắng lợi trong giờ học đó.
Việc thiết kế giáo án và lên kế hoạch bài giảng tốt còn là một kĩ năng.
Tuy nhiên, kĩ năng này không phải ai cũng dễ dàng có đƣợc khi mà công nghệ
thông tin ngày càng phát triển, việc soạn giáo án đối với mỗi giáo viên không
2
còn là khó khăn, miệt mài đèn khuya bên trang giáo án nữa, chỉ cần một thao
tác nhấp chuột là đã có cả một kho giáo án đƣợc soạn sẵn trên mạng và cứ thế
tải về để sử dụng. Hoặc có soạn nhƣng cũng chỉ sao chép từ sách thiết kế, và
thậm chí dạy trực tiếp ngay trên những quyển sách thiết kế ấy. Điều này
không chỉ tồn tại ở một bộ phận giáo viên mà cũng dễ thấy ở phần lớn sinh
viên sƣ phạm hiện nay.
Ở tiểu học, các em học sinh đƣợc học rất nhiều môn mà mỗi môn lại
mang đặc thù riêng của nó. Môn Tiếng Việt là một trong những môn học cơ
bản, xuyên suốt đƣợc dạy ở cấp tiểu học với bảy phân môn: Học vần, Tập
viết, Chính tả, Tập đọc, Luyện từ và câu, Kể chuyện, Tập làm văn. Mỗi phân
môn lại có những đặc trƣng riêng của chúng, vì thế các giáo viên tiểu học
cũng nhƣ những sinh viên sƣ phạm Giáo dục Tiểu học đều phải nắm đƣợc bản
chất kiến thức này để soạn giảng cho phù hợp với chuẩn kiến thức. Tuy nhiên,
trên thực tế hiện nay, đặc biệt phần lớn các sinh viên sƣ phạm Giáo dục Tiểu
học vẫn chƣa thực sự chú ý, quan tâm đúng mức đến việc luyện rèn giáo án,
nhiều vấn đề xoay quanh phân môn Tập đọc thông qua hệ thống lí luận và
việc tổ chức dạy học Tập đọc cho HS Tiểu học.
Đóng góp của công trình này là tác giả đã đƣa đƣợc những nhƣợc điểm
của lối dạy học truyền thống và đƣa ra hệ thống các bƣớc tổ chức dạy học tập
đọc ở Tiểu học, các công việc cần thiết để chuẩn bị cho giờ tập đọc và đƣa ra
đƣợc một số giáo án cụ thể để minh họa cho tiến trình của một giờ học tập
đọc. Tuy nhiên, nhiều vấn đề bất cập trong việc soạn giáo án môn Tiếng Việt
của giáo viên nói chung và sinh viên nói riêng chƣa đƣợc để cập sâu sắc.
Lê Phƣơng Nga (chủ biên) - Lê A - Đặng Kim Nga - Đỗ Xuân Thảo
(2013), Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học I, Nxb ĐHSP.Trong
cuốn sách này, nhóm tác giả trên đã đề cập đến những vấn đề chung nhất của
phƣơng pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học, đồng thời đƣa ra phƣơng pháp
dạy học các phân môn Tiếng Việt ở Tiểu học.
4
Đóng góp của công trình này là nhóm tác giả đã làm rõ đƣợc vị trí của
môn Tiếng Việt để thấy đƣợc tầm quan trọng của nó trong dạy học ở nhà
trƣờng phổ thông. Nhóm tác giả cũng đƣa ra những phƣơng pháp dạy học cụ
thể đối với từng phân môn từ quy trình dạy học đến các ví dụ cụ thể. Tuy
nhiên, cuốn tài liệu này vẫn chƣa chỉ ra đƣợc những khó khăn gặp phải khi
soạn giáo án, chuẩn bị bài của giáo viên và sinh viên.
Ngoài ra, trên một số trang Web, diễn đàn, tài liệu trực tuyến cũng có
đề cập đến kĩ năng và cách soạn giáo án của sinh viên, nhƣng chỉ dừng lại ở
mức lí thuyết chung chung mà chƣa làm rõ đƣợc thực trạng cũng nhƣ việc rèn
luyện kĩ năng soạn giáo môn Tiếng Việt của sinh viên, chƣa vạch ra đƣợc
những phƣơng pháp cụ thể cho vấn đề này.
3. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu kĩ năng soạn giáo án môn Tiếng Việt của sinh viên sƣ phạm
7.1.Phương pháp điều tra bằng lí thuyết
Chúng tôi đã tiến hành phân tích, tổng hợp, phân loại , hệ thống hóa,
khái quát hóa các thông tin khoa học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản, tài
liệu khoa học làm cơ sở lí thuyết cho đề tài.
7.2.Phương pháp thống kê số liệu
Chúng tôi sử dụng toán thống kê để xử lí thông tin, các số liệu thu đƣợc
từ giáo án của các bạn sinh viên.
7.3.Phương pháp phỏng vấn
Chúng tối tiến hành một cuộc phỏng vấn trực tiếp một số bạn sinh viên
nhằm lấy thông tin xác thực về thực trạng soạn giáo án của sinh viên.
8. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, khóa luận đƣợc chia thành ba chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận của việc tìm hiểu kĩ năng soạn giáo án môn
Tiếng Việt của sinh viên sƣ phạm Giáo dục Tiểu học.
6
Chƣơng 2: Thực trạng soạn giáo án môn Tiếng Việt của sinh viên sƣ
phạm Giáo dục Tiểu học.
Chƣơng 3: Đề xuất một số biện pháp rèn kĩ năng soạn giáo án môn
Tiếng Việt cho sinh viên sƣ phạm Giáo dục Tiểu học.
7
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC TÌM HIỂU
KĨ NĂNG SOẠN GIÁO ÁN MÔN TIẾNG VIỆT CỦA SINH VIÊN
SƢ PHẠM GIÁO DỤC TIỂU HỌC
Sự hình thành kĩ năng
Bất cứ một kĩ năng đƣợc hình thành nhanh hay chậm, bền vững hay
lỏng lẻo đều phụ thuộc vào khát khao, quyết tâm, năng lực tiếp nhận của chủ
thể, cách luyện tập, tính phức tạp của chính kĩ năng đó. Và kĩ năng đƣợc hình
thành do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào
đó. Kĩ năng luôn có chủ đích và định hƣớng rõ ràng và nó đƣợc hình thành
trải qua các bƣớc sau đây:
+ Hình thành mục đích: Lúc này thƣờng thì chủ thể tự mình trả lời câu
hỏi “Tại sao tôi phải sở hữu kĩ năng đó?”; “Sở hữu kĩ năng đó tôi có lợi gì”?
+ Lên kế hoạch để có kĩ năng đó: Chủ thể là ngƣời tự vạch ra kế hoạch.
Có những kế hoạch chi tiết và cũng có những kế hoạch đơn giản nhƣ là “ngày
mai tôi bắt đầu luyện kĩ năng đó”.
+Cập nhật kiến thức,lí thuyết liên quan đến kĩ năng đó: Thông qua tài
liệu, báo chí hoặc buổi thuyết trình nào đó. Phần lớn thì những kiến thức này
chúng ta đƣợc học từ trƣờng và từ thầy, cô của mình.
+ Luyện tập kĩ năng: Bạn có thể luyện tập ngay trong công việc, luyện
với thầy, cô hoặc tự mình luyện tập nhƣng nhất định phải tập luyện thƣờng
xuyên.
+ Ứng dụng và hiệu chỉnh: Để sở hữu thực sự một kĩ năng, chúng ta
phải ứng dụng nó trong cuộc sống và công việc. Công việc và cuộc sống thì
biến động không ngừng nên việc hiệu chỉnh là quá trình diễn ra thƣờng xuyên
nhằm hƣớng tới việc hoàn thiện kĩ năng của chúng ta. Một khi bạn hoàn thiện
kĩ năng thì cũng có nghĩa là bạn đang hoàn thiện bản thân mình.
9
1.1.2. Khái niệm giáo án, soạn giáo án
1.1.2.1. Khái niệm giáo án
Giáo án là hành trang luôn đƣợc mỗi GV mang theo bên mình, bởi lẽ
từng tiết học hoặc cụm tiết học). Đối với môn Tiếng Việt, giáo viên cũng cần
phải xây dựng kế hoạch dạy học theo năm học và từng bài học.
Theo quan điểm hoạt động, dạy học là một quá trình điều khiển hoạt
động học tập cảu HS nhằm thực hiện các mục tiêu dạy học. Xuất phát từ nội
dung bài học ta cần phát hiện những hoạt động liên hệ với nội dung đó, rồi
căn cứ vào mục tiêu của bài mà chọn ra một số hoạt động cho HS thực hiện,
nhằm phát hiện kiến thức mới hoặc luyện tập các kĩ năng. Các hoạt động
nghiên cứu này đều đƣợc thể hiện ở bài soạn cho một tiết lên lớp. Để có một
giờ dạy - học thành công, mỗi GV cần phải chuẩn bị tốt từ khâu soạn giáo án.
Vậy soạn giáo án là gì?
Soạn giáo án hay xây dựng giáo án là hoạt động mà giáo viên tiến hành
thiết kế các hoạt động dạy - học của thầy và trò theo một trình tự lôgic phù
hợp với mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp và điều kiện dạy học.Để soạn bài
theo phƣơng pháp đổi mới, chúng ta cần xác định rõ mục tiêu giờ học và các
hoạt động dạy học chủ yếu, đặc biệt dự tính đƣợc cụ thể hóa các hoạt động và
kết quả hoạt động của HS. Một giáo án chuẩn bao giờ cũng phải đảm bảo nội
dung kiến thức bài học sao cho đạt đƣợc mục tiêu kiến thức và kĩ năng cần
thiết. Một bài soạn nói chung và giáo án môn Tiếng Việt nói riêng, cần phải
đảm bảo đủ ba phần cơ bản:
- Mục tiêu (Mục đích yêu cầu).
- Chuẩn bị (Đồ dùng và các phƣơng tiện dạy học của giờ học).
- Lên lớp.
Ở bƣớc lên lớp vô cùng quan trọng, GV cần chia rõ hoạt động của thầy,
trò và tiến trình hoạt động theo các bƣớc. Đối với các bạn SV đang trong quá
trình tập nghề thì cần ghi rõ các bƣớc giảng dạy. Xác định đƣợc bƣớc nào
11
trƣớc, bƣớc nào sau, mục đích của từng hoạt động là gì, cách thức tiến hành
Trong quá trình và sau khi soạn xong một giáo án, ngƣời thầy cần trả
lời đƣợc những câu hỏi sau đây:
- Đi đến những đâu? (hay còn hiểu đó là mục tiêu của bài học)
- Làm thế nào để đi đến đó? (phƣơng pháp dạy, kỹ năng, sắp xếp công việc)
- Sử dụng những phƣơng tiện gì? (tài liệu, các phƣơng tiện hỗ trợ giảng
dạy, nguồn tài liệu).
- Cấu trúc giáo án có hợp lí không? (thời gian giảng dạy một tiết học
hoặc cụm tiết học, bài tập ứng dụng).
- Tự đánh giá kết quả dạy và học sau khi áp dụng giáo án đó vào giảng dạy?
Tầm quan trọng của mỗi giáo án là không thể phủ nhận, vì thế để có
một giờ học thành công thì ngƣời thầy phải chuẩn bị thật tốt ngay từ khâu
soạn giáo án.
1.1.3. Quan niệm về kĩ năng soạn giáo án
Bài soạn là kế hoạch của giáo viên để dạy từng tiết học, nó thể hiện một
cách sinh động mối liên hệ hữu cơ giữa mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp và
điều kiện học tập. Vì vậy để nâng cao chất lƣợng đào tạo dạy học cho giáo
viên, cần hình thành kĩ năng soạn bài cho họ. Kĩ năng soạn giáo án gồm
nhiều kĩ năng bộ phận, có mối quan hệ mật thiết với nhau bao gồm:
- Kĩ năng xác định mục tiêu bài dạy.
- Kĩ năng xác định loại bài dạy, nội dung và cấu trúc bài.
- Kĩ năng xác định nguồn gốc thông tin phục vụ cho hoạt động dạy
học(tài liệu tham khảo).
- Kĩ năng xác định chiến lược hoạt động dạy- học cho phù hợp (phƣơng
pháp dạy học).
Mục tiêu bài học là cái đích của một quá trình. Việc xác định mục tiêu
đúng, cụ thể thì mới có căn cứ để đánh giá chất lƣợng, hiệu quả của quá trình
dạy học. Khi xác định mục tiêu cần phải tính đến việc đánh giá. Đề ra mục
13
- Xác định lôgíc cấu trúc của các nội dung trong bài học.
- Xác định mối quan hệ của bài học với nội dung kiến thức khác trong
chương trình.
Sau khi xác lập được nguồn thông tin và cấu trúc của bài dạy thì SV
cũng phải biết xác định nguồn tư liệu thông tin phục vụ cho việc giảng dạy và
học tập. SV không chỉ dựa vào những kiến thức trong thời điểm mình học,
trong giáo trình mà đòi hỏi họ phải truy cập thông tin từ những tư liệu khác
nhau để bổ sung cho bài giảng. Các thông tin thu thập được cần phải sàng lọc,
cầu trúc lại cho người học sử dụng thuận tiện, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ vận dụng.
Điều này đòi hỏi SV phải thực hiện tốt các yêu cầu sau:
- Xác định được những sách báo, tài liệu có liên quan đến nội dung bài dạy.
- Xác định được các đồ dùng trực quan phục vụ cho bài dạy.
- Kinh nghiệm cá nhân, các ví dụ cụ thể được sử dụng trong bài dạy.
Đặc biệt, khi cấu tạo lại các thông tin phải sắp xếp sao cho các thông
tin đó phù hợp với mục tiêu dạy học, với đặc điểm của người học và với điều
kiện dạy học của nhà trường.
Dạy học là quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh, do đó, đòi hỏi
phải có sự chuẩn bị chu đáo. Giáo viên cần dự kiến cấu trúc phương pháp dạy
học cho phù hợp với mục tiêu, nội dung. Trong mỗi nội dung, cần xác định sử
dụng phương pháp nào là chủ yếu, tiến trình bài học nên bắt đầu từ đâu,… Để
thực hiện tốt kĩ năng này, sinh viên cần thực hiện được các công việc sau:
- Xác định phương pháp, phương tiện dạy học chủ yếu.
- Trình tự các hoạt động của giáo viên, của học sinh.
- Xác định hình thức tổ chức dạy học (cá nhân, hợp tác theo nhóm
nhỏ,…).
Như vậy, sự thành công của hoạt động dạy - học phụ thuộc nhiều vào kĩ
năng soạn giáo án, muốn dạy tốt trước hết phải soạn bài tốt.
16
4) GV soạn: Ghi rõ tên người soạn.
Phần thân: Cần đủ ba phần cơ bản:
1) Mục tiêu (Mục đích yêu cầu):GV cần xác định rõ ba mục tiêu cơ bản của
bài học: Kĩ năng,Kiến thức và Thái độ.
- Kĩ năng: Khi soạn bài, người soạn cần xác định được, cần phải dạy
cho HS những kĩ năng gì? Sau bài học, HS sẽ học và thực hiện được kĩ năng
gì? Kĩ năng gì đã thực hiện được và kĩ năng gì chưa thực hiện được?
- Kiến thức: GV cũng cần làm rõ: Qua bài học này sẽ giúp HS hiểu
thêm kiến thức gì? Đâu là kiến thức trọng tâm cần dạy?,…từ đó GV đưa ra
phương pháp hướng dẫn HS tiến hành các hoạt động học tập, cho HS tự khám
phá và làm ra kiến thức.
- Thái độ: Qua bài học, HS sẽ có thái độ ứng xử như thế nào với các sự
vật, hiện tượng và thế giới xung quanh các em.
2) Chuẩn bị: Tùy từng bài học cụ thể màGV xác định đồ dùng và lựa chọn các
phương tiện dạy học phù hợp.
3) Các hoạt động dạy - học chủ yếu
Đây là hoạt động chủ chốt và vô cùng quan trọng của một giờ học, do
đó, GV cần thực hiện tốt các công việc sau:
- GV ghi rõ tiến trình các hoạt động dạy - học của thầy và trò, phân chia
thời gian cho từng hoạt động.
- Xây dựng kịch bản dạy - học cho từng hoạt động cụ thể, sau mỗi hoạt
động, GV cho HS tự chốt kiến thức và GV đưa ra kết luận cuối cùng.
- GV tự trả lời các câu hỏi trong SGK, chọn lọc, bổ sung thêm một số
câu hỏi phụ để giúp HS nhanh hiểu bài, giờ học thêm sinh động.
- Dự kiến một số tình huống sư phạm có thể xảy ra và cách xử lí.
18
Copyright: Tài liệu đại học ©