TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN
NGÔ THỊ NHIÊN
NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT TRONGTÁC
PHẨM NGƯỜI ĐI VẤNG CỦA NGUYỄN BÌNH
PHƯƠNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
•
Chuyên ngành: Lý luận văn học
Người hướng dẫn khoa học TS. PHÙNG
GIA THẾ
Hà Nội, 2015
Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên của các
thầy, cô giáo và các bạn sinh viên. Sự nhiệt tình đó giúp tôi hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp với
đề tài: “Nghệ thuật trần thuật trong tác phẩm Người đi vắng của Nguyễn Bình Phương”.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy, cô giáo, đặc
biệt là TS. Phùng Gia Thế - người trực tiếp hướng dẫn, đã tận tình giúp đõ' tôi hoàn thành khóa
luận tốt nghiệp này.
Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2015.
Tác giả khóa luận
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin cam đoan:
Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của thầy giáo - Tiến sĩ
Tìm hiểu nghệ thuật trần thuật chính là đi tìm kiếm “chiếc chìa khóa” để mở
ra cánh cửa đi vào tác phẩm, cũng như thấy được thế giới nghệ thuật của nhà văn.
Các sáng tác đương đại vốn hàm chứa nhiều tìm tòi đổi mới cả nội dung và
hình thức. Bởi vậy, việc tìm hiểu các tác phẩm này thông qua nghiên cứu nghệ
thuật trần thuật được xem là một con đường, một hướng tiếp cận mới, có khả năng
đem đến những kiến giải có ý nghĩa khoa học.
1.2 Nguyễn Bình Phương là cây bút tiêu biểu cho văn chương Việt Nam
đương đại. Từng tự nhận mình là “khách trần gian”, Nguyễn Bình Phương quan
niệm: “sống là cố gắng yêu thương, cố gắng không làm hại ai và cố gắng có ích một
chút”. Đối với độc giả yêu cái mới, cái lạ trong văn học, sự sáng tạo cách tân trong
nghệ thuật, thì tác phẩm của Nguyễn Bình Phương luôn là một món quà được mọi
người đón nhận.
Theo nhà phê bình Phạm Xuân Thạch, nếu cần lựa chọn một hiện tượng tiêu
biểu nhất của tiểu thuyết Việt Nam đương đại, ưu tiên số một chắc chắn sẽ là
Nguyễn Bình Phương. Một số tiểu thuyết đã làm nên tên tuổi của ông như: Vào
cõi (Nxb Thanh Niên 1991), Những đứa trẻ chết già (Nxb Văn học 1994), Người đi
vẳng (Nxb Văn học 1999), Trí nhớ suy tàn (Nxb Thanh niên 2000), Thoạt kỳ thủy
(Nxb Hội Nhà Văn 2004)... Tuy nhiên phần lớn tác phẩm của ông luôn bị coi là
khó đọc và kén độc giả.
Tiểu thuyết Người đi vắng ra đời năm 1999, được xem là tác phấm tiêu biểu
cho phong cách Nguyễn Bình Phương, và cũng là tác phẩm tiêu biểu cho dòng tiểu
thuyết cách tân ở Việt Nam đương đại. Có thể xem Người đi vắngìầ một bản hợp
âm với vô vàn đối thoại, độc thoại mà người đọc không phân biệt được ai là kẻ
phát ngôn. Đó cũng là những giọng nói cất lên từ cõi tâm linh hay tiếng rao “khàn
khàn ủ ê” của ông thiến lợn vang lên trong suốt tác phẩm những không ai biết mặt.
Đó là một thế giới vừa ồn ào, vừa vắng vẻ, vô hình nhưng hữu hình, thật nhưng
ảo, âm dương lẫn lộn.
thoát kiếp, mà cũng có thế là vân sống đấy mà như đã chết: tình trạng hôn mê
(coma) ” [6; 2].
Tác giả Phùng Gia Thế trong bài viết “Cảm nhận tiểu thuyết Nguyễn Bình
Phương” nhận định: “Tiếu thuyết Nguyễn Bình Phương ảm ảnh bởi sự khủng
hoảng niềm tin của con người, của nhà văn vào con người và cuộc đời, sự đố vỡ
của nhũng trật tự đời sống, xã hội và gia đình, sự ngắc ngoải ngưng đọng của đời
sống, sự đảnh mất bản ngã, phương hướng, sự băng hoại đạo đức, sự đau đớn bơ
vơ, tình trạng bất an của con người”.
Bên cạnh đó, tác phấm của Nguyễn Bình Phương còn là đề tài nghiên cứu
của giới trẻ, của nhiều nhà nghiên cứu. Trên thực tế, đã có rất nhiều những bài
nghiên cứu, báo cáo khoa học, luận văn tốt nghiệp... lấy tác phẩm của ông làm
chất liệu phân tích.
Tuy còn nhiều ý kiến khen, chê trái chiều, song chính những hài háo, những
công trình nghiên cứu về Nguyễn Bình Phương đã khẳng định được chỗ đứng của
ông trong đời sống văn học đương đại. Dù tiếp cận tác phẩm của ông từ góc độ
nào, ta cũng không thể phủ nhận được sự tìm tòi sáng tạo, quá trình lao động nghệ
thuật nghiêm túc của Nguyễn Bình Phương trong quá trình cách tân nghệ thuật
của tiếu thuyết Việt Nam đương đại.
Dù đã có sự nghiên cứu, những ghi nhận, nhưng đến nay vẫn chưa có một
công trình nào nghiên cứu một cách bài bản, chi tiết tỉ mỉ về “Nghệ thuật trần
thuật trong tác phẩm Người đi vắng của Nguyễn Bình Phương”. Chính bởi vậy,
khi thực hiện đề tài này, người viết muốn đi sâu nghiên cứu một cách bài bản có
hệ thống về vấn đề “Nghệ thuật trần thuật trong tác phẩm Người đi vắng của
Nguyễn Bình Phương”. Trên cơ sở tiếp thu những thành quả của những công trình
nghiên cứu đi trước, tác giả khóa luận mong muốn ở một mức độ nhất định sẽ lí
giải cụ thể, hệ thống vấn đề “Nghệ thuật trần thuật trong tác phẩm Người đi vắng
chiếu
7. Đóng góp của khóa luận
-
về mặt lí luận: Khóa luận sẽ làm rõ các vấn đề về nghệ thuật trần thuật trong tác
phấm Người đi vẳng của Nguyễn Bình Phương, đồng thời khẳng định được giá trị
của tác phẩm từ góc nhìn nghệ thuật trần thuật.
-
về mặt thực tiễn: Với đề tài này, người viết mong muốn tìm hiểu, lí giải, đưa ra
một hướng tiếp cận mới về tác phấm từ góc nhìn tố chức trần thuật. Đồng thời,
qua đó phát hiện, khẳng định tài năng, thành quả sáng tạo nghệ thuật và sự cách
tân nghệ thuật tiểu thuyết Việt Nam đương đại của Nguyễn Bình Phương, khắng
định vị trí của nhà văn trong nền văn học mới.
8. Bố cục của khóa ỉuận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, phần nội dung của khóa
luận được triển khai thành 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý thuyết về trần thuật và hành trình sáng tác của
Nguyễn Rình Phương.
Chương 2: Điểm nhìn trần thuật trong Người đi vẳng của Nguyễn Bình
Phương.
Chương 3: Phương thức và kĩ thuật trần thuật trong Người đi
vang của Nguyễn Bình Phương.
NỘIDUNG
CHƯƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐÈ LÝ THƯYÉT VÈ TRẦN THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG
phương thức tự sự, là giới thiệu, khái quát, thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật,
sự kiện, hoàn cảnh, sự vật theo cách nhìn của người trần thuật nhất định ” [3;
134].
Cũng bàn về khái niệm trần thuật, tác giả Lại Nguyên Ân trong ì 50 thuật ngữ
văn học cho răng: “Trân thuật bao gôm cả việc kê và miêu tả các hành động và
các biên cố trong thời gian, mô tả chân dung hoàn cảnh của hành động, tả ngoại
hình, tả nội thất... bàn luận, lời nói bán trực tiếp của nhân vật. Do vậy, trần thuật
là phương thức chủ yếu đế cấu tạo các tác phắm tự sự hay của người kế chuyện,
tức là toàn bộ văn bản tác phâm tự sự, ngoại trừ lời nói trực tiếp của các nhân
vật” [2; 321].
Trong bài về việc mở ra môn trần thuật học trong ngành nghiên cứu văn học
ở Việt Nam tác giả Lại Nguyên Ân có viết: “Trần thuật (narratỉon) chỉ phương
thức nghệ thuật đặc trung trong các tác phấm thuộc văn học tự sự (...) Thực chất
của hoạt động trần thuật ỉà kế, là thuật, là cái được kế, được thuật, trong tác
phấm văn học là chuyên
Giáo trình Lí luận văn học do Trần Đình Sử (chủ biên) đã đưa ra cách hiểu về
khái niệm trần thuật tương đối thống nhất với cách hiểu trên: “Trần thuật là kê,
thuyêt minh, giới thiệu vê nhân vật, sự kiện, bôi cảnh trong truyện. Trân thuật là
hành vi ngôn ngữ kê, thuật miêu tả sự kiện nhân vật theo một thứ tự nhât định
”[16; 121].
Như vậy, trần thuật (hay tự sự, kể chuyện) là một vấn đề được nhiều nhà
nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm. Qua nghiên cứu, tìm hiểu những quan
niệm trên, tựu trung có thể thấy: Trần thuật trước hết là phương thức nghệ thuật
của một tác phấm tự sự ở cả hai phương diện nội dung và hình thức. Nó không chỉ
là yếu tố liên kết, dẫn dắt câu chuyện mà còn là bản thân câu chuyện. Đặc biệt là
đối với xu hưởng cách tân của nghệ thuật tự sự đương đại - cốt truyện không còn
đóng vai trò nòng cốt, nhân vật bị xóa mờ đường viền cụ thể thì yếu tố trần thuật
là chìa khóa mở ra những cánh cửa của tác phấm. Chính vì thế, trần thuật trở
thành yếu tố quan trọng bậc nhất đối với các tác phẩm tự sự đương đại.
1.1.3
Nhũng yếu tố cơ bản của trần thuật
ì. 1.3.1 Người trần thuật, ngôi trân thuật và vai trần thuật
“Người trần thuật” hay “người kế chuyện” là vấn đề quan trọng, then chốt của
tác phẩm tự sự. Người trần thuật là yếu tố thuộc thế giới miêu tả. Đó là một người
do nhà văn tạo ra đế thay mình thực hiện hành vi trần thuật. Khác với người kể
chuyện trực tiếp lộ diện như trong diễn xướng dân gian, có thể sử dụng các yếu tố
phi ngôn từ như điệu bộ, ánh mắt..., người kể chuyện trong tác phẩm văn học ẩn
mình trong dòng chữ.
Nhà nghiên cứu T.z. Todozov khẳng định: “Người kể chuyên là yếu tố tích cực
trong việc tạo ra thế giới tưởng tượng ... không thế có trần thuật mà thiếu người kế
chuyên
Còn M. Bakhtin đã đưa ra quan điếm của mình trên cơ sở lý thuyết giao tiếp,
ông đưa ra vấn đề người kể chuyện được đặt trong quan hệ với người đọc giả
định, với vấn đề “điếm nhìn”, các loại hình, cấp độ và tình huống trần thuật.
Theo Từ đỉến thuật ngữ văn học, “người kế chuyên ” chỉ xuất hiện khi nào câu
chuyện được kể với một nhân vật cụ thể trong tác phẩm. Đó có thể là hình tượng
của chính tác giả, có thể là một nhân vật do tác giả tạo ra. Một tác phấm có thể có
một hay nhiều người kể chuyện. Hình tượng người kế đem lại cho tác phẩm một
Trong trường hợp nhân vật đóng vai trò người kế chuyện thì tác phẩm được
kế theo ngôi thứ nhất xưng “tôi” - đây chính là hình thức ngôi kế lộ diện.
Hình thức người kể chuyện xưng “tôi” là một nhân vật trong câu chuyện
chứng kiến các sự việc đứng ra kể. Hình thức kể chuyện theo ngôi thứ nhất chỉ
cho phép nhân vật kể những gì mà khả năng của một người cụ thể có thể biết
được. Vì vậy hình thức này có ưu điểm là tạo ra được sự khách quan trong lời kể,
do đó có thế gây được những niềm tin chân thực nơi bạn đọc, kể chuyện theo ngôi
thứ nhất là hình thức nghệ thuật xuất hiện muộn, mãi đến đầu thế kỉ XX mới có ở
Châu Âu và thịnh hành cho đến ngày nay.
Hình thức kể chuyện theo ngôi thứ ba là hình thức kể chuyện truyền thống.
Người kể giấu mặt, coi như đứng ở một vị trí nào đó trong không gian, thời gian
bao quát hết mọi diễn biến câu chuyện đã xảy ra trọn vẹn và kể lại cho chúng ta
toàn bộ câu chuyện. Ngôi thứ ba cho phép người kể có thể kể ra tất cả những gì họ
biết, lời trần thuật ở đây mang tính khách quan hóa và trung tính. Đây là hình thức
kế được coi là “thượng đế toàn thông
Có một hình thức trung gian giữa ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba là hình thức
kể theo ngôi thứ hai - người kế chuyện xưng “anh”. Nó tạo ra được một không
gian gián cách: một cái tôi khác, một cái tôi được kể ra, chứ không phải là tự kế
như ngôi thứ nhất, mặc dù khi đọc, người đọc nhanh chóng “phiên dịch” cái “anh”
ấy ra cái “tôi”
“Vai trần thuật ” là một khái niệm gắn bó chặt chẽ với khái niệm “người kế
chuyện ” và “ngôi kế”.
Vai trần thuật chính là sự hóa thân của người kể và ngôi kể. Người kể chuyện
chính là một vai mang nội dung. Vai trần thuật thể hiện điếm nhìn nghệ thuật của
nhà văn.
Nhiều tác giả nam kế chuyện bằng vai nữ, và ngược lại không ít nhà văn nữ
lại kế chuyện bằng vai nam. Điều này có thế khi thế hiện ý thức về giới tính trong
thức mà một câu chuyên được kế đến - một hay nhiều phương thức được thiết lập
bởi tác giả bằng ỳ nghĩa mà độc giả được giới thiệu với những cả tỉnh , đói thoại,
những hành động, sự săp đặt và nhũng sự kiện mà trân thuật cấu thành trong một
tác phâm hư câu
Pospelov khẳng định vai trò quan trọng của điểm nhìn trần thuật trong tác
phấm tự sự: “Trong tác phấm tự sự, điều quan trọng là tương quan giữa các nhân
vật với chủ thế trần thuật, hay, nói cách khác, điếm nhìn của người trần thuật đối
với những gì mà anh ta miêu tả ” [9; 65].
Bakhtin khi bàn về tiểu thuyết Doxtoiepxki đã xem điểm nhìn như là “cái lập
trường mà xuất phát từ đó câu chuyên được kế, hình tượng được miêu tả hay sự
việc được thông bảo ” (Thi pháp tiếu thuyết).
Còn Trần Đình Sử trong cuốn “Giảo trình dẫn luận thi pháp học” (Nxb Giáo
dục -1998) cho rằng: “Điêm nhìn văn bản là phương thức phát ngôn trình bày,
miêu tả phù hợp vói cách nhìn, cách cảm thụ thê giới của tác giả. Khái niệm điếm
nhìn mang tính ấn dụ, bao gôm mọi nhận thức, đảnh giả, cảm thụ của chủ thế đối
với thế giới ” [15; 135 ].
Theo Từ điến thuật ngữ văn học: “Khoảng cách, góc độ của lời kế đối với
cốt truyện tạo thành cái nhìn
Tựu chung lại, có thể hiếu điểm nhìn là phương thức phát ngôn, trình bày,
miêu tả phù hợp với cách nhìn, cách cảm thụ thế giới của tác giả. Nó là vị trí dùng
đế quan sát, cảm nhận, đánh giá.
Khi nghiên cứu điểm nhìn nghệ thuật, người ta chia điểm nhìn thành các loại
như sau:
Theo cuốn Lý luận văn học (GS Phương Lựu chủ biên) điểm nhìn trần thuật
điểm.
Dựa trên lý thuyết về điểm nhìn nghệ thuật của R.S.Choles và R.Kellogg,
Ths.Cao Kim Lan đề cập đến cách phân biệt điểm nhìn thành 3 loại chính, tương
ứng với ba kiểu người kể chuyện:
Điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri.
Điếm nhìn của người kể chuyện ngôi thứ ba.
Điếm nhìn của người kế chuyện ngôi thứ nhất.
Dựa trên lí thuyết tự sự học, Thái Phan Vàng Anh đã tổng họp tạm chia ba
kiểu nhìn (gắn với ba kiếu điểm nhìn) phố biến ở người kế chuyện:
“Thứ nhất, nhìn “từ đẳng sau ” (gắn với điếm nhìn toàn tri) khi người kế
chuyên có vai trò toàn năng với cái nhìn thông suốt tất cả.
Thứ hai, nhìn “từ bên trong” (gắn với điếm nhìn bên trong) khi người kế
chuyên là nhân vật. Người kê chuyện hạn chê đì êm nhìn tự sự của mình vào điếm
nhìn của nhân vật. Người kế chuyện theo điếm nhìn bên trong thiĩờng có hai dạng
cơ bản:
Dạng thứ nhất, người kế chuyên xưng “tôi ”, tự thú nhận, bộc bạch về mình,
kế về những tâm trạng, cảm giác mà mình đã nếm trải. Ví dụ: Bộ ba tự truyện của
Macxim Gorki.
Dạng thứ hai, người kế chuyên đứng ở ngôi thứ ba từ bên ngoài nhưng lại
tựa vào điếm nhìn nhân vật đế kế. Do vậy mà khoảng cách giữa người kế chuyên
và nhân vật bị thu hẹp.
Thứ ba, nhìn “từ bên ngoài”(gắn với điếm nhìn bên ngoài): Người kế
chuyện theo điếm nhìn bên ngoài hoàn toàn xa lạ với thế giới mà anh ta kế, anh ta
chỉ có thế kế về những hành động, lời nói thế hiện ra bên ngoài nhân vật chứ
không có khả năng am hiếu nội tâm của họ” [ 1 ; 47].
Sự phân biệt trên đây hoàn toàn mang tính tương đối vì hầu như không có
tác phẩm nào chỉ sử dụng một điểm nhìn mà các điểm nhìn được di động, sử dụng
linh hoạt, phối họp với nhau phục vụ cho ý đồ sáng tạo của người nghệ sĩ.
trong cuộc sống hàng ngày. Trong văn học, ngôn ngữ càng chiếm một vị trí quan
trọng bởi “tác phâm văn học là công trình nghệ thuật ngôn từ”. M.Gorki đã khắng
định: ‘Tểíế to đẩu tiên của văn học là ngôn ngữ, công cụ chủ yếu của nó cùng với
các sự kiện, các hình tuợng của cuộc sống là chất liệu của văn học”.
Ngôn ngữ trần thuật là phương diện quan trọng thể hiện sự tham gia của nhà
văn trong tác phậm văn học. Nhà văn có vai trò quan trọng trong việc tổ chức kết
cấu, dẫn dắt mạch truyện, khơi gợi liên tưởng cho người đọc. Nhà văn không chỉ
lựa chọn, phản ánh một mảng hiện thực nào đó mà còn thế hiện thái độ của mình
với hiện thực đó.
Ngôn ngữ trần thuật bao gồm: ngôn ngữ của người trần thuật, ngôn ngữ của
nhân vật và lời nói nước đôi, trong đó ngôn ngữ người trần thuật giữ vai trò quyết
định.
Theo Từ đỉến thuật ngữ văn học, ngôn ngữ trần thuật chính là “ phần lời văn
độc thoại thế hiện quan điếm của tác giả hay người kế chuyên (sản phâm sáng tạo
của tác giả) đoi với cuộc song được miêu tả ” [3; 34].
Trong tác phẩm tự sự, tác giả vừa là người dẫn dắt, vừa là người có vai trò kế
chuyện. Ngôn ngữ trần thuật có vai trò vô cùng quan trọng đối với loại tác phấm tự
sự: “Trong tiếu thuyết, trong truyện, những con người được tác giả thể hiện đều
hành động với sự giúp đỡ của tác giả, tác giả luôn bên cạnh họ, mách cho người
đọc biết rõ cần phải hiếu họ như thế nào, giải thích cho người đọc hiếu nhũng ỷ
nghĩ thầm kín, những động cơ bỉ ẩn đằng sau hành động của các nhân vật, tô đậm
thêm cho tâm trạng của họ bằng đoạn miêu tả thiên nhiên, trình bày hoàn cảnh và
nói chung luôn điều khiến họ theo mục đích của mình chỉ một cách tự do khéo
léo” (M.Gorki).
Ngôn ngữ trần thuật không những có vai trò then chốt trong phương thức
Giọng điệu trần thuật
Trong cuộc sống hàng ngày, giọng điệu được hiếu như lời nói, giọng nói của
mỗi cá nhân con người, phản ánh thái độ, tư tưởng, tình cảm, cách đánh giá nhất
định và nó thường mang tính nhất thời.
Còn trong văn học, giọng điệu là một phạm trù thẩm mĩ, có vai trò rất lớn
trong việc tạo nên phong cách nhà văn, đồng thời được tổ chức công phu và là kết
quả của một quá trình sáng tạo thực sự giúp cho nhà văn khi sáng tác có thế liên
kết các yếu tố hình thức lẫn nhau làm cho chúng còn mang một âm hưởng nào đó,
cùng chung một khuynh hướng nhất định.
Theo Từ điên thuật ngữ văn học, “Giọng điệu là sự thê hiện thải độ, tình
cảm, lập trường, tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối với đoi tượng được miêu tả,
thế hiện trong lời văn quy định cách xung hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình cảm,
cách cảm thụ xa, gần, thân sơ, thành kính hay suồng sã, ngợi ca hay châm biếm..
Giọng điệu phản ánh lập trường xã hội, thái độ tình cảm, thị hiếu thấm mĩ của tác
giả, có vai trò rất lớn tạo nên phong cách nhà văn và tác dụng truyền cảm cho
người đọc. Thiếu một giọng điệu nhất định, nhà văn chưa thế viết ra được tác
phắm, mặc dù đã cỏ đủ điều tài liệu và sắp xếp trong hệ thông nhân vật ” [3;
154].
Giọng điệu không đơn giản chỉ là tín hiệu âm thanh có âm sắc đặc thù để ta
nhận ra người nói mà là một giọng điệu mang tính nội dung, tình cảm, thái độ, ứng
xử của người nói trước các hiện tượng đời sống. Qua giọng điệu, người đọc có thể
thấy được chiều sâu tư tưởng, thái độ, vị thế, phong cách, tài năng cũng như sở
trường ngôn ngữ, cảm hứng sáng tạo của người nghệ sĩ...
Cần phân biệt giọng điệu với ngữ điệu - phương diện biểu hiện của lời nói
thông qua cách lên giọng, xuống giọng, nhấn mạnh, nhịp điệu...giọng điệu là một
mà yêu ghét đúng với bản chất con người nông thôn.
Nguyễn Bình Phương bắt đầu viết văn từ năm 1986. Ông đã trải qua những
năm tháng rèn luyện trong quân đội nên có một vốn sống rất phong phú. Là nhà
văn quân đội, Nguyễn Bình Phương vẫn không ngừng sáng tác, ông còn là một
nhà thơ nổi tiếng trong nền thi ca đương đại Việt Nam.
Nguyễn Bình Phương là cây bút tiêu biểu cho văn chương Việt Nam đương
đại. Ông nối lên như một hiện tượng phức tạp trong nền văn học Việt Nam đương
đại.
Khi nhận xét về con người ông, có lẽ đúng như lời nhận xét: “ Nguyễn Bình
Phương - song bình thường, viết không bình thườỉĩg
Chuyện một số nhà văn chạy sang vườn thơ, hay ngược lại, không lạ. Nhưng
gặt hái tốt trên cả hai mảnh vườn như trường hợp Nguyễn Bình Phương lại là “của
hiếm”. Nguyễn Bình Phương từng lý giải: “Chuyện bình thường ấy mà. Tiện cái gì
thì tôi viết cải đó thôi. Thơ hay văn xuôi cũng chỉ là sáng tạo nghệ thuật
Theo như lời lí giải ấy thì Nguyễn Bình Phương đến với văn chương cũng lại
chẳng qua vì... tiện. Cha mẹ đặt cho anh cái tên không dính văn chương - Nguyễn
Văn Bình: “Bút danh là tôi lấy bừa, ngẫu hứng lắm”. Cứ dăm ba cái “tiện” mà
thành một Nguyễn Bình Phương lạ lẫm và độc đáo trên văn đàn.
Thế giới thơ văn của Nguyễn Bình Phương là một thế giới mộng mị, hư ảo,
ma quái, phiêu diêu, là một cõi nào đó tồn tại song song với cõi sống bình thường.
Trong ấy có những người ngủ, những người mơ, những người điên, những sắc
màu ma mị, những chạng vạng và bóng tối, những không gian hoang vu vắng lặng
như rừng, sông, cánh đồng, những trăng, những sương, những mây, những khói,
những hành động lạ lùng. Cái thế giới này khiến người ta sờ sợ nhưng lại đầy hấp
dẫn, và khi bước vào, để cảm và hiểu nó người ta phải buông bỏ đi ít nhiều phần lí
trí tỉnh táo, khơi dậy phần trực giác, tưởng tượng, tâm linh.
trung tâm của truyện và không có vai trò đáng kể trọng việc tố chức truyện. Điểm
nhìn và người kể chuyện trở thành hai phương diện không thể tách rời.Tác phẩm
tự sự bao giờ cũng được kể từ một điểm nhìn nhất định và bởi một người kể
chuyện nào đó. Như vậy, tìm hiểu về điểm nhìn trong tác phẩm tự sự đóng một vai
trò quan trọng, Pospelov khẳng định: “Trong tác phấm tự sự, điều quan trọng là
tương quan giữa các nhân vật với chủ thế trần thuật hay nói cách khác, điếm nhìn
trần thuật với những gì anh ta miêu tả Đồng thời, điểm nhìn cũng chỉ ra: “ Những
cách thức mà câu chuyên kế đến, một hay nhiều phương thức được thiết lập bởi tác
giả bằng ỳ nghĩa mà độc giả được giới thiệu với những cả tính, đoi thoại, những
hành động, sự sắp đặt và nhũng sự kiện mà trân thuật cấu thành trong một tác phâm
hư câu ” [9; 147].
Tác phẩm văn học là sản phẩm của quá trình sáng tạo của nhà văn. Bởi vậy,
lựa chọn kiểu nhìn nào, xuất phát từ điểm nhìn nào để người kể chuyện kể lại
chuyện chính là do cách tổ chức truyện có dụng ý của nhà văn. Dù nhà văn kể với
ai, tư cách là người kể chuyện hàm ấn hay trao quyền cho nhân vật, dù từ điểm
nhìn nhân vật hay điểm nhìn của chính bản thân, mọi cách nhìn, xuất phát từ mọi
điếm nhìn đều thế hiện được quan niệm, tư tưởng, thái độ của chủ thể sáng tạo.
Trong nghệ thuật trần thuật, có những tác phẩm chỉ có một kiểu điểm nhìn từ
đầu đến cuối, có tác phấm phối ghép nhiều kiếu điểm nhìn hoặc luân phiên trượt
điểm nhìn tạo ra sự đa dạng trong điểm nhìn. Với sự thay đổi điểm nhìn tác phấm
đã tạo nên những ô cửa số khác nhau nhìn vào thế giới nghệ thuật của nhà văn,
đem đến sự đa thanh phức điệu.
Tìm hiếu về nghệ thuật trần thuật trong Người đi vắng của Nguyễn Bình
Phương, chúng tôi nhận thấy sự hấp dẫn trong nghệ thuật trần thuật của tác phấm
nằm ở những thế nghiệm, cách tân táo bạo trong việc lựa chọn hai ngôi kể: ngôi
thứ nhất và ngôi thứ ba cùng với sự dịch chuyển điểm nhìn giúp tác phẩm hấp dẫn,
độc đáo hơn.
Trong phạm vi chương 2, chúng tôi tiến hành tìm hiểu điểm nhìn trần thuật
Độc và lạ là bởi, trong nghệ thuật tự sự truyền thống, người kể xưng “tôi”
thường là một hoặc hai nhân vật cụ thể trong tác phẩm đứng ra kể lại câu chuyện.
Sự lựa chọn điếm nhìn và ngôi kể như vậy sẽ tạo ra sự logic, rõ ràng, đem đến cho
Copyright: Tài liệu đại học ©