TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
--------
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT KHÓA 37
(Niên khóa 2011 – 2015)
PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU GIÁ HÀNG HÓA
Ở VIỆT NAM
Giảng viên hướng dẫn:
Đoàn Nguyễn Minh Thuận
Bộ môn: Luật Thương Mại
Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Thị Tuyết Kiên
MSSV: 5115717
Lớp: Luật Hành Chính - Khóa 37
Cần Thơ, 2014
LỜI CẢM ƠN
-----Để có được kết quả ngày hôm nay và hoàn thành luận văn của mình, em
đã trải qua không ít khó khăn bên cạnh đó cũng nhận được nhiều sự giúp đỡ
từ quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè. Qua luận văn này, em xin được gửi lời
cảm ơn sâu sắc đến:
Đầu tiên, em xin gửi lời cám ơn đến nhà Trường, cám ơn cán bộ Khoa
Luật đã tạo điều kiện để giúp em hoàn thành luận văn của mình. Cám ơn đến
cán bộ Thư viện Khoa, Trung tâm học liệu giúp em có được nguồn tài liệu
hữu ích cũng như hướng dẫn nhiệt tình cách tìm kiếm tài liệu. Cám ơn các
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày……tháng……năm 2014
Giảng viên hướng dẫn
Cô Đoàn Nguyễn Minh Thuận
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN
------
.............................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
1.1.2.2 Đấu giá hàng hóa là một phương thức kinh doanh ................................ 9
1.1.2.3 Có hình thức pháp lý được xác lập dưới một dạng rất đặc biệt.............. 9
1.1.3 Bản chất của đấu giá hàng hóa ................................................................ 10
1.1.3.1 Bản chất kinh tế................................................................................... 10
1.1.3.2 Bản chất pháp lý.................................................................................. 10
1.1.4 Vai trò của hoạt động đấu giá hàng hóa................................................... 11
1.2 Pháp luật điều chỉnh về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam ............................... 12
1.2.1 Khái quát pháp luật Việt Nam về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam.............. 12
1.2.1.1 Quan niệm pháp luật về đấu giá hàng hóa........................................... 12
1.2.1.2 Sự hình thành và phát triển pháp luật đấu giá hàng hóa ở Việt Nam .. 12
1.2.2 Các phương thức và hình thức đấu giá hàng hóa .................................... 17
1.2.2.1 Về phương thức đấu giá hàng hóa ....................................................... 17
1.2.2.2 Về hình thức đấu giá hàng hóa ............................................................ 20
1.2.3 Các nguyên tắc đấu giá hàng hóa............................................................. 21
1.2.3.1 Nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết trong đấu giá hàng hóa.............. 21
1.2.3.2 Nguyên tắc công khai, liên tục trong đấu giá hàng hóa ....................... 21
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
1.2.3.3 Nguyên tắc trung thực, khách quan trong đấu giá hàng hóa................ 22
1.2.3.4 Nguyên tắc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia
trong đấu giá hàng hóa ................................................................................... 22
1.2.4 Đối tượng đấu giá ..................................................................................... 23
1.2.5 Vai trò pháp luật về đấu giá hàng hóa...................................................... 24
CHƯƠNG 2. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU GIÁ HÀNG HÓA Ở VIỆT
NAM ......................................................................................................................... 28
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
3.2 Những thuận lợi và khó khăn trong việc áp dụng các quy định của pháp
luật về đấu giá hàng hóa ..................................................................................... 50
3.2.1 Những thuận lợi trong việc áp dụng các quy định của pháp luật về đấu
giá hàng hóa ...................................................................................................... 50
3.2.1.1 Về nội dung của pháp luật đấu giá hàng hóa....................................... 50
3.2.1.2 Về hình thức của pháp luật đấu giá hàng hóa...................................... 51
3.2.2 Những khó khăn trong việc áp dụng các quy định của pháp luật về đấu
giá hàng hóa ...................................................................................................... 53
3.3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật
về đấu giá hàng hóa ............................................................................................ 55
3.3.1 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về đấu giá hàng hóa ...................... 55
3.3.1.1 Hoàn thiện pháp luật đấu giá đặt trong toàn bộ hệ thống pháp luật
chung .............................................................................................................. 55
3.3.1.2 Đảm bảo sự quản lý có hiệu quả của Nhà nước, xã hội hóa mạnh mẽ
hoạt động đấu giá gắn liền với hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước ............... 56
3.3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa của pháp luật hiện hành, đồng thời tiếp thu có
chọn lọc kinh nghiệm của quốc tế đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế .............. 58
3.3.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu giá hàng hóa ........................ 59
3.3.2.1 Hoàn thiện về nội dung pháp luật về đấu giá hàng hóa ....................... 59
3.3.2.2 Xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật về đấu giá thống nhất, đồng
bộ.................................................................................................................... 67
3.3.2.3 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến sâu rộng pháp luật về đấu
giá hàng hóa ................................................................................................... 68
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 70
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
chỉ vì lợi ích, lợi nhuận như là đấu giá từ thiện.
Tuy nhiên, có thể thấy hoạt động đấu giá hàng hóa còn nhiều bất cập do thiếu
những quy phạm pháp luật điều chỉnh, hoặc có nhiều quy định pháp luật chưa phù hợp,
chưa đồng bộ. Dẫn đến chồng chéo, khó khăn trong quá trình thực hiện đối với các chủ
thể quản lý cũng như chủ thể tham gia vào hoạt động đấu giá hàng hóa. Vì vậy, việc
nghiên cứu, đánh giá một cách toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp
luật về đấu giá hàng hóa là việc làm cần thiết trong tình hình hiện nay. Để từ đó, tìm ra
các phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về đấu giá trong thương
mại hiện nay. Từ những lý do trên, tác giả đi đến tìm hiểu và chọn đề tài: “Pháp luật
về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam” để hoàn thành luận văn của mình, với mong muốn
đóng góp một phần nhỏ kiến thức để hoàn thiện hơn pháp luật về đấu giá hàng hóa
trong thời gian sắp tới.
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
1
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
2. Mục đích nghiên cứu đề tài
Việc xác định mục đích nghiên cứu đề tài có ý nghĩa quan trọng trong việc định
hướng và xác định nội dung của đề tài. Với đề tài này, người viết tập trung nghiên cứu
những quy định pháp luật về đấu giá hàng hóa, từ đó có thể thấy được vai trò, tầm
quan trọng của hoạt động này cũng như sự cần thiết của pháp luật về đấu giá hàng hóa.
Tiếp theo đó, người viết tìm hiểu thực trạng về hoạt động đấu giá trên thực tế. Qua đó,
thấy được khó khăn, vướng mắc đối với hoạt động này để tìm ra phương hướng và một
số giải pháp, mong muốn hoàn thiện pháp luật về đấu giá hàng hóa trong tương lai.
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
của hoạt động đấu giá, lược sử hình thành pháp luật về đấu giá hàng hóa, sự cần thiết
của pháp luật đấu giá hàng hóa…
Chương 2. Quy định pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
Nội dung chính của chương này, người viết tập trung phân tích các quy định hiện
hành về đấu giá hàng hóa theo Luật thương mại 2005 như: chủ thể tham gia; trình tự,
thủ tục tiến hành, thực hiện.... Đồng thời, so sánh với các quy định pháp luật khác có
liên quan để làm rõ hơn vấn đề. Từ đó, thấy được các khó khăn, vướng mắc của pháp
luật để đi đến hoàn thiện trong chương tiếp theo.
Chương 3. Thực trạng áp dụng pháp luật về đấu giá hàng hóa, một số kiến nghị
nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt
Nam
Trong chương này, người viết tập trung tìm hiểu thực trạng của hoạt động đấu giá.
Từ đó, thấy được khó khăn, vướng mắc của hoạt động này để tìm ra nguyên nhân. Đi
đến kết quả là, đặt ra phương hướng và một số giải pháp hoàn thiện cho pháp luật đấu
giá hàng hóa trong thời gian sắp tới.
Qua mỗi chương của đề tài, tác giả đã rút kết được nhiều kiến thức khái quát của
pháp luật về đấu giá hàng hóa, cũng như bằng một số đề xuất tác giả mong pháp luật
đấu giá hàng hóa sẽ sớm được bổ sung hoàn thiện. Tuy nhiên, do thời gian và kiến
thức còn hạn chế nên không tránh khỏi những sơ xuất và thiếu sót nhất định. Vì vậy,
để đề tài được hoàn thiện hơn tác giả mong nhận được sự đóng góp nhiệt tình từ quý
Thầy Cô. Xin chân thành cám ơn!
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
3
đều bị coi là bất hợp pháp. Từ đó, đấu giá được phát triển qua các cuộc chiến tranh của
Đế chế La Mã cổ đại, họ bán đấu giá tất cả mọi thứ từ các chiến lợi phẩm của các cuộc
chiến tranh cho đến tài sản của các con nợ. Trong thế giới hiện đại, các cuộc đấu giá
thường được tiến hành với một số lượng lớn những giao dịch về dân sự, kinh tế. Ở Hà
Lan, đấu giá xuất hiện từ thế kỉ XV do những nhà cầm quyền địa phương thực hiện.
Phiên đấu giá đầu tiên được tổ chức dành cho các loại hàng hóa nhanh hỏng, có thời
gian tồn tại ngắn, cần được lưu thông ngay nhưng giá của chúng rất khó được thiết lập.
Từ giữa thế kỉ XV, hầu hết các cuộc đấu giá được thực hiện tại các chợ cá. Các tác
phẩm nghệ thuật hoặc các hàng hóa cao cấp chỉ bắt đầu được bán đấu giá từ thế kỉ
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
4
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
XVII. Sau đó, đấu giá đã trở nên rất phổ biến trong xã hội Hà Lan, gần như tất cả mọi
thứ đều được bán theo phương thức đấu giá1.
Ở Anh, cho đến thế kỉ XVII, đấu giá đã trở nên phổ biến, nơi những quán rượu tổ
chức đấu giá cho những tác phẩm nghệ thuật hay các đồ dùng nội thất. Hình thức đấu
giá kiểu Anh là hình thức đấu giá mà người mua công bố mức giá của mình cao hơn
mức giá được ghi nhận trước đó do nhà tổ chức hay người mua trước đưa ra. Nhà tổ
chức đấu giá sẽ công bố hàng hóa đấu giá được bán cho người mua trả giá cao nhất, do
đó hình thức đấu giá kiểu Anh còn được gọi là “đấu giá tăng dần”. Đấu giá kiểu Anh
cũng là loại hình đấu giá mở và công khai do giá hàng hóa đem đấu giá luôn được
công bố một cách công khai với những người tham gia hay người xem đấu giá.
Tại Mỹ, đấu giá được hình thành và phát triển cùng với những cuộc chinh phục
David W.Pearce: Từ điển Kinh tế học hiện đại, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999, tr. 102.
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
5
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
tồn tại một mức giá tối thiểu hay gọi là giá sàn; nếu sự ra giá không đạt được giá sàn,
món hàng sẽ không được bán (những người đưa món hàng ra đấu giá vẫn phải trả phí
cho nơi phụ trách việc bán đấu giá).
Tóm lại, có thể hiểu “đấu giá” là một phương thức mua - bán đặc biệt, người mua
trả giá công khai, người chấp nhận mua là người trả giá cao nhất.
1.1.1.2 Đấu giá hàng hóa
Theo quy định tại Luật thương mại 2005, đấu giá hàng hóa được định nghĩa như
sau: “Đấu giá hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó người bán hàng tự mình hoặc
thuê người tổ chức đấu giá thực hiện việc bán hàng hóa công khai để chọn người mua
trả giá cao nhất”5.
Từ khái niệm trên có thể thấy rằng đấu giá hàng hóa theo Luật thương mại 2005
có cùng bản chất như đấu giá tài sản theo Bộ luật dân sự 20056. Theo từ Điển Luật
học: Đấu giá tài sản thông qua thủ tục trả giá công khai giữa nhiều người muốn mua và
người trả giá cao nhất là người được quyền mua tài sản7. Đấu giá tài sản có thể là bắt
buộc theo quyết định của Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đấu giá tài
sản có thể là tự nguyện theo nhu cầu của chủ sở hữu tài sản. Người bán tài sản có thể
tự tổ chức đấu giá hoặc thông qua người bán đấu giá chuyên nghiệp, kinh doanh đấu
giá.
Để hiểu rõ hơn về hoạt động đấu giá hàng hóa trong thương mại, người viết phân
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
đồng dịch vụ). Như vậy, hoạt động đấu giá hàng hóa có thể là hoạt động bán hàng
thông qua trung gian.
Thứ ba, đấu giá hàng hóa được tổ chức công khai tại một nơi nhất định, người
mua được xem hàng hóa và tự do cạnh tranh trả giá công bằng, hàng hóa sẽ được bán
cho người trả giá cao nhất.
Trên thực tế, hoạt động đấu giá hàng hóa đã tồn tại và phát triển một cách khách
quan. Vì vậy, sự ra đời của nó cũng kéo theo sự ra đời của các văn bản pháp luật liên
quan. Theo nghĩa rộng, đấu giá hàng hóa được hiểu là phương thức tổ chức mua bán
hàng hóa công khai có nhiều người cùng tham gia trả giá và người nào trả giá cao nhất
là người mua được hàng hóa đó. Với cách hiểu này, đấu giá hàng hóa như một chế
định pháp luật bao gồm các quy phạm pháp luật về đấu giá. Các quy phạm này quy
định về nguyên tắc, hình thức, trình tự, thủ tục, chủ thể tham gia đấu giá…. thông qua
đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi tham gia quan hệ này. Bên cạnh
đó, đấu giá hàng hóa còn được hiểu là một hợp đồng dân sự, thương mại tức là đấu giá
hàng hóa cũng là sự thỏa thuận giữa các bên mà theo đó bên bán chuyển giao hàng hóa
và chuyển giao quyền sở hữu cho bên mua, còn bên mua có quyền nhận hàng hóa và
trả tiền cho bên bán. Là hợp đồng mua bán nên hợp đồng đấu giá cũng mang bản chất
của hợp đồng mua bán nói chung. Tuy nhiên, hợp đồng mua bán đấu giá có những nét
đặc thù riêng khác với hợp đồng mua bán thông thường ở đặc điểm và bản chất của nó.
Như vậy, có nhiều cách hiểu về hoạt động đấu giá hàng hóa. Nhưng tất cả các
quan điểm, định nghĩa đó đều thể hiện bản chất của đấu giá đó là phương thức mua
bán công khai có nhiều người tham gia trả giá. Qua đó, tác giả tập hợp và đưa ra khái
niệm cơ bản về đấu giá hàng hóa như sau: “Đấu giá hàng hóa là một hình thức mua
bán đặc biệt, theo đó người mua tự trả giá dựa trên giá khởi điểm do bên bán đưa ra.
Người trả giá cao nhất so với giá khởi điểm sẽ được quyền mua hàng hóa đấu giá.
Thứ hai, trừ trường hợp người bán hàng tự tổ chức đấu giá thì ngoài bên bán và
bên mua sẽ có sự tham gia của trung gian là người làm dịch vụ đấu giá. Như vậy, quan
hệ đấu giá hàng hóa có thể diễn ra giữa các chủ thể sau:
- Người có hàng hóa (chủ sở hữu hàng hóa, người được ủy quyền bán hàng hóa
hoặc người có quyền bán hàng hóa theo quy định pháp luật) với người mua hàng hóa
là mối quan hệ cơ bản nhất trong mua bán đấu giá hàng hóa. Người có hàng hóa và
người mua hàng hóa chính là hai chủ thể trong hợp đồng mua bán đấu giá. Hợp đồng
đấu giá được giao kết và có hiệu lực sẽ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên
trong quan hệ đấu giá.
- Mối quan hệ giữa người có hàng hóa, người bán hàng hóa (được chủ sở hữu
hàng hóa ủy quyền bán hàng hoặc người có quyền bán hàng hóa khác theo quy định
của pháp luật) và người mua được hình thành như sau: mối quan hệ giữa người có
hàng hóa và người bán đấu giá là mối quan hệ đại diện được xác lập thông qua hợp
đồng ủy quyền. Người có hàng hóa sẽ ủy quyền cho tổ chức bán đấu giá đại diện cho
mình trong việc giao kết hợp đồng với người mua hàng hóa. Theo đó, bên bán đấu giá
sẽ nhân danh người bán trong phạm vi ủy quyền để giao kết hợp đồng với người mua
hàng hóa. Từ đó, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người ủy quyền (người có hàng
hóa) với người mua hàng hóa.
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
8
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
- Người có hàng hóa, người bán đấu giá (có thể là người tổ chức đấu giá) và người
mua hàng hóa. Mối quan hệ giữa người bán đấu giá và người mua hàng hóa là quan hệ
giữa người được ủy quyền tổ chức đấu giá với người thứ ba (đó là người mua hàng hóa
đấu giá được xác lập giữa người bán hàng hóa và người làm dịch vụ bán đấu giá hàng
10
Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật thương mại Tập II, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2012, tr.
179.
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
9
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
hóa. Nó làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ ủy quyền bán đấu
giá hàng hóa. Còn văn bản bán đấu giá thực chất là hợp đồng mua bán hàng hóa, được
xác lập giữa các bên liên quan (người bán hàng hóa, người mua hàng và người tổ chức
bán đấu giá). Văn bản này là cơ sở pháp lý để xác lập quyền và nghĩa vụ của các bên
trong quan hệ mua bán hàng hóa đồng thời là căn cứ để xác lập quyền sở hữu của
người mua hàng hóa đối với hàng hóa bán đấu giá11.
1.1.3 Bản chất của đấu giá hàng hóa
1.1.3.1 Bản chất kinh tế
Bản chất của đấu giá hàng hóa là quan hệ mua bán, trong đó người bán chỉ có một
mà người mua lại có rất nhiều. Nói cách khác, đấu giá hàng hóa là phương thức để bên
bán xác định người mua hàng. Dưới tác động của quy luật cung - cầu, đấu giá hàng
hóa tồn tại như một yêu cầu khách quan của nền kinh tế thị trường12. Trên thị trường,
quan hệ cung - cầu về các loại hàng hóa ít khi ở trạng thái cân bằng. Khi cung vượt
quá cầu thì thị trường dành cho người mua quyền lựa chọn chẳng hạn như đấu thầu
hàng hóa13. Còn khi cầu lớn hơn cung thì thị trường thuộc về người bán và người bán
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
10
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
1.1.4 Vai trò của hoạt động đấu giá hàng hóa
Đánh giá về vai trò của hoạt động đấu giá hàng hóa có thể xem xét dưới nhiều góc
độ khác nhau đối với nền kinh tế, xã hội và với các chủ thể có liên quan đến hoạt động
này.
Đầu tiên, hoạt động đấu giá hàng hóa ra đời như một nhu cầu tất yếu của xã hội.
Nó tạo nhiều điều kiện để phát triển và gắn kết xã hội. Không chỉ mang lợi ích cho
người bán hàng mà hoạt động đấu giá hàng hóa còn mang lại nhiều lợi ích cho các chủ
thể khác như đấu giá hàng hóa vì mục đích từ thiện. Tạo thêm thu nhập đối với các chủ
thể tham gia vào hoạt động này, phát triển ngành nghề đa dạng cho xã hội.
Thứ hai, đối với nền kinh tế hoạt động đấu giá hàng hóa góp phần thúc đẩy nền
kinh tế Việt Nam theo một xu thế hiện đại và tích cực hơn, nhất là khi Việt Nam đang
là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nó mang đến sự mới mẽ đối
với cách thức mua bán hàng hóa hết sức đặc thù, góp phần làm cho hoạt động mua bán
hàng hóa trở nên phong phú và đa dạng hơn. Làm cho thị trường cung - cầu tương đối
bền vững, nó tập trung được quan hệ cung cầu một loại hàng hóa nào đó vào một thời
gian và địa điểm nhất định. Do vậy, cơ hội để bán được hàng hóa cho người muốn mua
là rất cao, tạo sự cạnh tranh về giá cả cũng như việc không ngừng nâng cao chất lượng
và giá trị hàng hóa đó. Từ hoạt động đấu giá hàng hóa, mà nhiều dịch vụ đấu giá hàng
hóa và các doanh nghiệp đấu giá hàng hóa không ngừng phát triển về cả số lượng và
chất lượng, góp phần tạo cho nền Kinh tế Việt Nam ngày một phát triển và từ hoạt
đây là hoạt động diễn ra khá phổ biến và mang lại nhiều lợi ích cho các bên. Chính vì
thế, hoạt động này cần được sự điều chỉnh của pháp luật. Nhằm mục đích thúc đẩy
giao lưu thương mại phát triển, bảo đảm quyền lợi cho các bên tham gia quan hệ đấu
giá, thực hiện chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện khung pháp
luật về thương mại, dịch vụ đáp ứng nhu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, mà hệ thống các quy định của pháp luật về đấu giá
hàng hóa ngày càng được hoàn thiện và phát huy được tầm quan trọng của nó.
Các văn bản pháp luật về đấu giá hàng hóa đã lần lượt hoàn thiện, để đáp ứng với
tình hình phát triển của hoạt động này. Việc hình thành và phát triển của các văn bản
pháp luật về đấu giá hàng hóa sẽ được tác giả trình bày ở phần tiếp theo. Từ những yêu
cầu thực tiễn và đáp ứng với nhu cầu phát triển xã hội, có thể đưa ra quan niệm về
pháp luật đấu giá hàng hóa như sau: Pháp luật về đấu giá hàng hóa là hệ thống những
quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều
chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực đấu giá bao gồm những quy định về nguyên
tắc, trình tự, thủ tục về đấu giá hàng hóa, các chủ thể tham gia và quản lý nhà nước đối
với hoạt động đấu giá hàng hóa.
1.2.1.2 Sự hình thành và phát triển pháp luật đấu giá hàng hóa ở Việt
Nam
Hoạt động đấu giá hàng hóa ra đời và phát triển rõ nhất từ khi Luật thương mại
2005 được ban hành thay thế Luật thương mại 1997. Vì vậy tác giả chia hai cột mốc:
sự hình thành và phát triển pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam từ sau khi đất
nước thống nhất đến trước khi Luật thương mại 2005 được ban hành, sự hình thành và
phát triển pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam từ sau khi Luật thương mại 2005
được ban hành đến nay. Để thấy rõ được sự hoàn thiện từng bước của pháp luật về
hoạt động này.
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
12
luật, hàng hóa chung đem đấu giá phải có sự đồng ý của các chủ sở hữu; trình tự đấu
giá hàng hóa gồm: Tổ chức đấu giá, thông báo, thực hiện bán đấu giá; tổ chức đấu giá
động sản, bất động sản…
Để hướng dẫn cụ thể việc bán đấu giá theo Điều 454 Bộ luật dân sự năm 1995,
Chính phủ đã ban hành Nghị định số 86/CP ngày 19/12/1996 về việc ban hành quy chế
bán đấu giá tài sản. Đây là văn bản pháp lý chuyên ngành đầu tiên điều chỉnh về lĩnh
vực bán đấu giá với những quy định về tài sản bán đấu giá, người bán đấu giá, trình tự,
thủ tục bán đấu giá, giải quyết khiếu nại, tranh chấp về bán đấu giá. Có thể nói hoạt
động bán đấu giá tài sản chuyên nghiệp ở nước ta được hình thành từ năm 1997 trên
cơ sở của Bộ luật dân sự và Nghị định số 86/CP ngày 19/12/1996 của Chính phủ ban
hành Quy chế bán đấu giá tài sản (sau đây được gọi là Nghị định số 86/CP). Theo quy
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
13
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
định tại Điều 4 của Nghị định số 86/CP thì Người bán đấu giá là Trung tâm dịch vụ
bán đấu giá tài sản bán đấu giá được thành lập theo quyết định của Chủ tịch Uỷ ban
nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, do Sở Tư pháp trực tiếp quản lý.
Người bán đấu giá cũng có thể là doanh nghiệp nhà nước được thành lập theo Luật
Doanh nghiệp nhà nước, Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần được thành
lập theo Luật Công ty hoạt động bán đấu giá chuyên nghiệp và không kinh doanh
ngành nghề khác do Sở Tư pháp quản lý về nghiệp vụ. Cũng theo quy định tại Nghị
định này thì việc bán đấu giá tài sản được tiến hành sau khi người có tài sản bán đấu
giá ký hợp đồng uỷ quyền bán đấu giá tài sản với người bán đấu giá, xác định giá khởi
điểm để bán đấu giá. Người bán đấu giá tài sản phải niêm yết, thông báo công khai
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại mục 8, chương 2, Luật thương mại 1997 quy
định về đấu giá hàng hóa, theo đó luật quy định thương nhân và pháp nhân có đủ điều
kiện theo quy định của pháp luật được phép kinh doanh dịch vụ đấu giá hàng hóa và
trình tự, thủ tục đấu giá hàng hóa thì được thực hiện theo quy định của Bộ luật dân sự
1995.
Mặc dù, Bộ luật dân sự 1995 và Luật thương mại 1997 được ban hành và điều
chỉnh về đấu giá hàng hóa có tiến bộ đáng kể so với thời kỳ trước. Đó là, đã có những
quy định chung về đấu giá, đã quy đinh cụ thể về chủ thể đấu giá, đối tượng đấu giá,
trình tự đấu giá… Tuy nhiên, khi áp dụng trên thực tế thì các quy định này còn mang
tính chất sơ xài, chung chung và khó thực hiện, do vậy Nghị định số 05/2005/NĐ-CP
ngày 18/01/2005 của Chính phủ ban hành về bán đấu giá tài sản được ra đời (sau đây
được gọi là Nghị định số 05/2005/NĐ-CP), kèm theo đó là Thông tư số 03/2005/TTBTP ngày 05/5/2005 của Bộ Tư pháp hướng dẫn một số quy định của Nghị định số
05/2005/NĐ-CP. Theo hai văn bản này, hàng hóa được đấu giá bao gồm: Hàng hóa để
thi hành án theo quy định của pháp luật về thi hành án; hàng hóa là tang vật, phương
tiện vi phạm hành chính bị tịch thu sung quỹ nhà nước; hàng hóa bảo đảm theo quy
định của pháp luật về giao dịch bảo đảm; hàng hóa thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức
có nhu cầu bán đấu giá hàng hóa; hàng hóa lưu giữ do người vận chuyển đường biển,
đường hàng không, đường bộ lưu giữ tại Việt Nam; hàng hóa Nhà nước phải đấu giá
theo quy định của pháp luật về quản lý hàng hóa Nhà nước. Nghị định số 05/2005/NĐCP là văn bản pháp luật chuyên ngành, là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển dịch
vụ bán đấu giá tài sản trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Sau
khi Nghị định số 05/2005/NĐ-CP được ban hành, hoạt động bán đấu giá tài sản đã đạt
được những kết quả đáng kể, tạo cơ sở pháp lý quan trọng đối với việc củng cố và phát
triển các tổ chức bán đấu giá tài sản ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, góp
phần thống nhất pháp luật về trình tự, thủ tục bán đấu giá tài sản và đáp ứng phần lớn
hàng hóa là hàng bị tịch thu do vi phạm hành chính hoặc để thi hành án. Khắc phục sự
thiếu sót của Luật thương mại 1997, Luật thương mại 2005 được ban hành gồm 29
điều từ Điều 185 đến Điều 213, quy định về nguyên tắc đấu giá, các chủ thể tham gia
đấu giá, quyền và nghĩa vụ đối với các chủ thể tham gia đấu giá, quy định về những
người không được tham gia đấu giá, về trình tự, thủ tục tiến hành.
Mối quan hệ giữa Bộ luật dân sự và Luật thương mại là mối quan hệ giữa luật
chung và luật chuyên ngành. Căn cứ vào nguyên tắc áp dụng pháp luật cho thấy ưu
tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành về lĩnh vực quan hệ xã hội cụ thể. Vì thế, trong
trường hợp các văn bản pháp luật chuyên ngành không có quy định hoặc quy định
không cụ thể thì có thể áp dụng các quy định tương thích của Bộ luật dân sự. Trên thực
tế, thì các chủ thể tham gia vào hoạt động đấu giá hàng hóa cần được sự điều chỉnh
thống nhất và đồng bộ của pháp luật. Từ đó, Bộ luật dân sự 2005 cho phép tất cả cá
nhân, tổ chức có quyền bán đấu giá hàng hóa của mình, không nhất thiết phải là cơ
quan, tổ chức do pháp luật quy định. Quy định này nhằm đồng bộ hóa với Luật thương
mại 2005 có quy định về đấu giá hàng hóa như một hoạt động thương mại. Trên cơ sở
đó, Nghị định số 17/2010/NĐ-CP ngày 04/3/2010 của Chính phủ về bán đấu giá tài
sản (sau đây được gọi là Nghị định số 17/2010/NĐ-CP) được ban hành nhằm thay thế
những thiếu sót của Nghị định số 05/2005/NĐ-CP. Trong điều kiện hiện nay, về
phương diện pháp lý vẫn còn có sự phân biệt giữa hoạt động đấu giá tài sản là hành vi
dân sự thông thường và hoạt động đấu giá hàng hóa là một hoạt động thương mại cụ
thể, do có sự khác nhau về chủ thể, khách thể, mục đích thực hiện… Nhưng theo Luật
thương mại thì có thể thấy phạm vi hoạt động thương mại đã được mở rộng, bao quát
hầu hết các lĩnh vực trong quan hệ kinh tế. Trong đó, hoạt động mua bán hàng hóa và
dịch vụ đấu giá hàng hóa chỉ là một phạm vi hoạt động cụ thể trong lĩnh vực hoạt động
thương mại. Đây chính là cơ sở pháp lý để điều chỉnh các hoạt động của doanh nghiệp
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
16
được hạ thấp hơn mức giá khởi điểm là người có quyền mua hàng16. Sau đây, tác giả
lần lượt đi tìm hiểu cách thức tiến hành của cả hai phương thức này:
Đầu tiên, phương thức trả giá lên (hay còn được gọi là tăng giá) là phương
thức có thể nói được bắt nguồn từ nước Anh. Phương thức này được áp dụng để bán
đấu giá đối với tất cả các loại hàng hóa, từ những thứ có thể định giá chính xác đến
những thứ không thể định giá chính xác như tác phẩm nghệ thuật, đồ gỗ, quyền sáng
chế… Đây là phương thức đấu giá phổ biến nhất được áp dụng nhiều ở Việt Nam và
tại các nước trên thế giới17. Ở phương thức đấu giá này giá khởi điểm là giá tổi thiểu
16
Xem Khoản 2, Điều 185, Luật thương mại 2005.
Ts. Nguyễn Mạnh Cường, Pháp luật về đấu giá hàng hóa trong thương mại ở Việt Nam, Nxb. Chính trị Quốc
gia - Sự thật, 2013, tr. 21.
17
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
17
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Luận văn tốt nghiệp: Pháp luật về đấu giá hàng hóa ở Việt Nam
mà người bán hàng muốn đạt được. Giá khởi điểm do người bán hàng quyết định. Tuy
nhiên, để có được giá khởi điểm hợp lý người bán hàng cần đến sự tư vấn của các tổ
chức định giá chuyên nghiệp. Giá khởi điểm được tính tương đối sát với giá trị của
hàng hóa, chỉ cần vượt qua (hoặc bằng giá nếu có sự đồng ý của người bán hàng) là có
thể bán được. Tuy nhiên, sự định giá này cũng chỉ mang tính chất tương đối vì cũng có
Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật thương mại Tập II, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2012, tr.
181.
19
Ts. Nguyễn Mạnh Cường, Pháp luật về đấu giá hàng hóa trong thương mại ở Việt Nam, Nxb. Chính trị Quốc
gia - Sự thật, 2013, tr. 23.
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận
18
SVTH: Nguyễn Thị Tuyết Kiên
Copyright: Tài liệu đại học ©