TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 37 (2011-2015)

Đề tài
HOẠT ĐỘNG BAN HÀNH VÀ ÁP DỤNG
VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA
CẤP TỈNH, THỰC TIỄN TẠI TỈNH HẬU GIANG

Giảng viên hƣớng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Hữu Lạc

Phan Ngọc Kiều

Bộ môn Luật Hành Chính,

MSSV: 5117312

Khoa Luật - ĐHCT

Lớp: Luật Hành Chính (HG1163A1)

Cần Thơ, tháng 11/2014


NHẬN XÉT

1.1 Văn bản quy phạm pháp luật ..................................................................................... 3
1.1.1 Khái niệm quy phạm pháp luật ............................................................................... 3
1.1.2 Phân loại các quy phạm pháp luật ......................................................................... 5
1.1.3 Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật .................................................................. 6
1.1.4 Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh .............................................. 9
1.1.5 Nội dung văn bản quy phạm pháp luật của câp tỉnh ............................................. 10
1.1.6 Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh các văn bản khác ............... 10
1.2 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh ................................................ 12
1.2.1 Thẩm quyền ban hành ........................................................................................... 12
1.2.2 Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật ........................................................... 13
1.2.2.1 Thời điểm có hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật ................................... 13
1.2.2.2 Hiệu lực về thời gian .......................................................................................... 15
1.2.2.3 Hiệu lực về không gian ..................................................................................... 16
1.2.2.4 Hiệu lực về đối tƣợng áp dụng .......................................................................... 17
1.2.2.5 Ngƣng hiệu lực văn bản quy phạm pháp luật .................................................... 17
1.2.2.6 Văn bản quy phạm pháp luật hết hiệu lực ......................................................... 18
CHƢƠNG 2. NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HOẠT ĐỘNG BAN HÀNH VÀ ÁP
DỤNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CẤP TỈNH ....................................... 20
2.2 Thể thức văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh ................................................ 20
2.2 Hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh ............................. 21
2.2.1 Xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ................................................................ 21
2.2.1.1 Yêu cầu trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ....................................... 21
5


2.2.1.2 Nguyên tắc trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ................................. 22
2.2.1.3 Các giai đoạn xây dựng văn bản quy phạm pháp luật ....................................... 23
2.2.2 Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban
nhân dân cấp tỉnh ............................................................................................................ 24
2.2.2.1 Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ......... 25

trong những điều kiện, hoàn cảnh nhất định. Với xu thế phát triển ngày nay, hội nhập vào
nền kinh tế thế giới dẫn đến tình hình kinh tế -xã hội đất nƣớc ngày càng biến đổi, nhiều
quan hệ xã hội xuất hiện cần phải đƣợc điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế. Xuất
phát từ nhu cầu đó, đòi hỏi phải có sự tham gia của pháp luật để hạn chế tích cực, phát huy
sức mạnh của chủ thể tham gia vào các quan hệ xã hội để phát triển đất nƣớc. Thực hiện
chiến lƣợc phát triển kinh tế- xã hội giai đoạn 2011-2020 “Đẩy mạnh cải cách lập pháp,
hành pháp và tƣ pháp, đổi mới tƣ duy và quy trình xây dựng pháp luật, nâng cao chất lƣợng
hệ thống pháp luật”1, Đảng và Nhà nƣớc luôn quan tâm, cải cách để có thể nâng cao chất
lƣợng pháp luật đƣợc ban hành, cũng nhƣ trình tự, thủ tục xây dựng văn bản quy phạm pháp
luật của trung ƣơng và địa phƣơng phải đƣợc thực hiện đúng quy định của pháp luật. Những
năm qua, hoạt động xây dựng và áp dụng văn bản quy phạm pháp luật cũng đã đạt đƣợc
những thành tựu quan trọng, chất lƣợng văn bản đƣợc ban hành ngày càng nâng cao. Từ
thực tế xã hội và chiến lƣợc thực hiện Đảng đề ra, vai trò của văn bản quy phạm pháp luật
là rất lớn trong tiến trình phát triển, diễn biến phức tạp của xã hội trong nƣớc và thế giới.
Đòi hỏi văn bản quy phạm pháp luật cần đƣợc hoàn thiện, chất lƣơng hơn để đáp ứng vai
trò là thƣớc đo hành vi của con ngƣời và quyền năng của nhà nƣớc. Tuy nhiên so với nhu
cầu của xã hội hiện nay, văn bản quy phạm pháp luật vẫn chƣa đáp ứng đƣợc những nhu
cầu đó, vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kếm không những trong hoạt động ban hành văn
bản của trung ƣơng mà ngay cả địa phƣơng. Văn bản do địa phƣơng ban hành không tuân
theo trình tự, thủ tục, hoặc thực hiện không nghiêm túc, sai về thể thức trình bày. Chính vì
thế, ngƣời viết đã mạnh dạn chọn đề tài “Hoạt động ban hành và áp dụng văn bản quy
phạm pháp luật của cấp tỉnh, thực tiễn tại tỉnh Hậu giang” để làm đề tài khóa luận tốt
nghiệp của mình.

2.

Mục đích nghiên cứu

Ngƣời viết nghiên cứu đề tài này với mong muốn hiểu rõ hơn về văn bản quy phạm
pháp luật của địa phƣơng và có thể góp một phần nhỏ bé của mình vào công cuộc nâng cao

–

2020,

http://www.sggp.org.vn/chinhtri/2011/3/253252/, [truy cập ngày 22/10/2014].
7


hoạt động ban hành và áp dụng văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh. Bởi, việc nghiên
cứu vấn đề lý luận và thực tiễn ban hành và áp dụng văn bản quy phạm pháp luật của địa
phƣơng có ý nghĩa quan trọng và cần thiết, không những cho bản thân ngƣời viết mà cho cả
địa phƣơng.

3.

Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi của một đề tài khóa luận tốt nghiệp cử nhân, ngƣời viết không nghiên
cứu gì lớn hơn so với yêu cầu, mà chỉ dừng lại tìm hiểu văn bản quy phạm pháp luật của địa
phƣơng, hoạt động động ban hành và áp dụng văn bản của Hội đồng nhân dân, Ủy ban
nhân dân cấp tỉnh và tìm hiểu thực trạng của cấp tỉnh trong hoạt động lập pháp từ đấy đề
xuất giải pháp cho công cuộc khắc phục và hoàn thiện hoạt động này.

4.

Phƣơng pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu bài viết này, ngƣời viết đã dựa trên cơ sở lý luận của phƣơng pháp
luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin. Ngoài ra, ngƣời viết
còn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu lý luận trên tài liệu, sách vở; phân tích, tổng hợp.

giữa Nhà nƣớc, xã hội với pháp luật giúp nhận thấy đƣợc pháp luật có vai trò rất lớn trong
quản lý đời sống xã hội và hiểu đƣợc pháp luật cũng có tầm quan trọng trong quản lý nhà
nƣớc. Mà một trong những hình thức quản lý nhà nƣớc là ban hành văn bản quy phạm pháp
luật. Do đó, để hiểu văn bản quy phạm pháp luật là gì? Chúng ta cần làm rõ khái niệm quy
phạm pháp pháp luật, một mặt làm rõ khái niệm góp phần giúp ngƣời viết dễ dàng trong
việc nghiên cứu đề tài.
Quy phạm là những quy tắc xử sự khác nhau nhằm điều chỉnh hành vi của con ngƣời
đƣợc sử dụng nhiều lần trong đời sống xã hội. Những quy phạm này đƣợc đặt ra xuất phát
từ đòi hỏi, nhu cầu của cuộc sống. Trong thực tiễn có rất nhiều quy phạm mà mọi ngƣời ai
cũng biết nhƣ: quy phạm đạo đức, quy phạm tôn giáo, quy phạm tập quán...Tuy khác nhau
về tên gọi, đặc tính nhƣng chúng cùng tác động lên các quan hệ xã hội. Chúng thuộc các
quy phạm xã hội và không thể thiếu trong đời sống. Tuy nhiên, nó lại không mang tính
cƣỡng chế. Những quy phạm xã hội này chỉ mang tính quy phạm, làm chuẩn mực để mọi
ngƣời xử sự theo.
Từ đó có thể hiểu “quy phạm pháp luật là một loại quy phạm xã hội, vì nó vừa mang
thuộc tính chung của quy phạm vừa mang yếu tố của pháp luật là thuộc tính riêng biệt để
phân biệt đƣợc quy phạm pháp luật với những quy phạm xã hội. Xét thuộc tính của quy
phạm pháp luật, có những thuộc tính sau:

9


Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự. Thuộc tính này cũng tƣơng tự nhƣ quy phạm
xã hội là những quy phạm do con ngƣời đặt ra, là khuôn mẫu chỉ dẫn, điều chỉnh hành vi
của con ngƣời trong xã hội.
Quy phạm pháp luật là tiêu chuẩn để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con
ngƣời. Hành vi đó của con ngƣời có xâm phạm tới các quy phạm xã hội đã đƣợc đặt ra hay
chƣa, hoạt động nào phù hợp với pháp luật và hoạt động nào trái với pháp luất. Tiêu chuẩn
đó xuất phát từ một phía là cơ quan nhà nƣớc và một bên là những ngƣời tham gia vào các
quan hệ xã hội.

pháp luật với các quy phạm xã hôi khác. Làm tiền đề khi nghiên cứu văn bản quy phạm pháp
luật.
1.1.8 Phân loại các quy phạm pháp luật
Có rất nhiều loại quy phạm pháp luật vì vậy cũng có nhiều cách để phân loại quy
phạm pháp luật. Tuy nhiên trong bài bài viết này chỉ nghiên cứu hai cách phân loại quy
phạm pháp luật nhƣ sau:
Thứ nhất, phân loại quy phạm pháp luật dựa vào đối tƣợng điều chỉnh và phƣơng
pháp điều chỉnh. Với cách phân loại này thì có các quy phạm pháp luật nhƣ sau: quy phạm
pháp luật hình sự, quy phạm pháp luật dân sự, quy phạm pháp luật hành chính,....đây là
cách phân loại mà mọi ngƣời dễ tiếp cận vì nó phổ biến trong xã hội. Trên thực tế thì mọi
ngƣời ai cũng nghe nói đến nhƣng về mặt lý luận thì chƣa nắm đƣợc. Ở mỗi quy phạm pháp
luật sẽ có đối tƣợng điều chỉnh và phƣơng pháp điều chỉnh khác nhau. Ví dụ: Luật hành
chính có đối tƣợng điều chỉnh là mệnh lệnh, phục tùng; Luật dân sự có đối tƣợng điều chỉnh
là bình đẳng, thỏa thuận.
Thứ hai, phân loại quy phạm pháp luật dựa vào cách thức thể hiện phần quy định của
quy phạm pháp luật có thể chia thành quy phạm pháp luật bắt buộc, quy phạm pháp luật
cấm đoán và quy phạm pháp luật cho phép. Theo đó, các quy phạm này đƣợc hiểu nhƣ sau3:
Quy phạm pháp luật bắt buộc có phần quy định buộc chủ thể có nghĩa vụ phải thực
hiện một số hành vi có lợi nhất định.
Quy phạm pháp luật cấm đoán có phần quy định cấm chủ thể không đƣợc thực hiện
một số hành vi nhất định.
Quy phạm pháp luật cho phép có phần quy định cho phép chủ thể có khả năng tự xử
sự theo cách thức nhất định (thƣờng quy định về quyền và tự do của các chủ thể pháp luật).
1.1.9 Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật
“Hình thức pháp luật nói chung đƣợc hiểu là cách thức mà giai cấp thống trị (lực lƣợng
cầm quyền) sử dụng để thể hiện ý chí của giai cấp mình thành pháp luật” 4. Trong lịch sử có
3

Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luận nhà nƣớc và pháp luật, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2009, Tr.


mang tính điều hành, định hƣớng. Do đó, không nên đồng nhất văn bản pháp luật là văn bản
quy phạm pháp luật. Dƣới góc độ khoa học pháp lý thì văn bản quy phạm pháp luật đƣợc
định nghĩa theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Luật số 17/2008/QH12) đƣợc
quốc hôi thông qua ngày 03 tháng 6 năm 2008 tại Khoản 1 Điều 1 nhƣ sau: Văn bản quy
phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nƣớc ban hành hoặc phối hợp ban hành theo
thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục đƣợc quy định trong Luật này hoặc trong Luật Ban
hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, trong đó có
quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, đƣợc Nhà nƣớc bảo đảm thực hiện để điều
chỉnh các quan hệ xã hội. Đối với văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy
ban nhân dân đƣợc định nghĩa cụ thể tại Khoản 1 Điều 1 của Luật Ban hành văn bản quy
5

Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luận nhà nƣớc và pháp luật, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2009, Tr.
355.
6

Phan Trung Hiền, Lý luận về nhà nƣớc và pháp luật quyển 2, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, Tr. 26.
12


phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004 nhƣ sau: Văn bản quy
phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân là văn bản do Hội đồng nhân
dân, Uỷ ban nhân dân ban hành theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục do Luật này quy định,
trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực trong phạm vi địa phƣơng, đƣợc Nhà nƣớc bảo
đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội ở địa phƣơng theo định hƣớng xã hội
chủ nghĩa.
Với định nghĩa này có thể thấy một văn bản quy phạm pháp luật có những điểm khác
biệt với các quy phạm xã hội khác. Bởi văn bản quy phạm pháp luật đƣợc quy định chặt chẽ,
rõ ràng thể hiện ở hai mặt hình thức và nội dung. Về hình thức, một văn bản quy phạm pháp
luật phải đƣợc ban hành đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục đã đƣợc quy định trong một văn

hành văn bản quy phạm pháp luật đƣợc Quốc hội nƣớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
khoá IX, kỳ họp thứ 10 thông qua thì lần đầu tiên khái niệm văn bản quy phạm pháp luật
đƣợc ghi nhận và định nghĩa chính thức trong hình thức văn bản pháp luật có giá trị pháp lý
cao. Điều này có ý nghĩa quan trọng, góp phần đánh dấu bƣớc tiến bộ của nền lập pháp Việt
Nam. Nhƣng không dừng ở đó, tiếp đến ngày 16/12/2002, Quốc hội khóa XI thông qua Luật
sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Tại điều 1
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã đƣợc sửa đổi, bổ sung định nghĩa: “ văn bản
quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành theo thủ tục,
trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung, đƣợc Nhà nƣớc đảm bảo thực hiện nhằm
điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa”. Cho thấy pháp luật về
ban hành văn bản quy phạm pháp luật luôn đƣợc quan tâm và nghiên cứu cho phù hợp với
thực tiễn. Chỉ trong vòng 6 năm kể từ khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đƣợc
sửa đổi, bổ sung thì Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật một lần nữa đƣợc Quốc hội
ban hành mới bởi Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Luật số 17/2008/QH12) đƣợc
quốc hôi thông qua ngày 03 tháng 6 năm 2008 và cùng với sự ra đời của Luật Ban hành văn
bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân năm 2004 đã góp phần
tích cực trong việc nâng cao tầm quan trọng pháp luật của nƣớc ta. Chỉ trong một thời gian
ngắn mà các định nghĩa về văn bản quy pháp phạm luật đƣợc đƣa ra nghiên cứu, thảo luận
để thích hợp với từng thời kỳ đổi mới của đất nƣớc. Và góp phần từng bƣớc nâng cao vai trò
của pháp luật sao cho sát với thực tiễn nhất.
1.1.10 Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh
Ở các nƣớc Tam quyền phân lập (quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp) thì quyền lực
tập trung vào một cá nhân hay một cơ quan. Còn ở nƣớc ta quyền lực nhà nƣớc không tập
trung vào một cá nhân hay một cơ quan mà quyền lực nhà nƣớc tập trung vào nhân dân, tất
cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân. Điều này cũng đƣợc ghi nhận trong Hiến Pháp
năm 2013 quy định ở Khoản 2 điều 2 “ Nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do nhân
dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa
giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức”. Nhà nƣớc là cơ quan đại
diện quyền lực của nhân dân đƣợc nhân dân trực tiếp trao quyền thông qua hoạt động bầu
14

dân năm 2004. Trình tự ban hành bao gồm các bước lập chương trình, soạn thảo, lấy ý kiến
góp ý cho dự thảo văn bản, thẩm tra, thẩm định, đến thông qua, ký, công bố tất cả đều phải
tuân thủ đúng quy định của luật.

15


Những đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật vừa phân tích là những dấu hiệu
đặc trưng để nhân dạng được một văn bản có phải là văn bản quy phạm pháp luật của Hội
đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân.
1.1.11 Nội dung văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh
Những nội dung này xuất phát từ quyền hạn của các chủ thể được quy định trong hiến
pháp hiện hành hay trong các luật chuyên ngành có điều chỉnh về các chủ thể này. Văn bản
của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân ban hành có nội dung được quy định theo Chương
II của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân
năm 2004. Tương ứng với từng cơ quan ban hành sẽ có nội dung điều chỉnh tương ứng. Nhìn
chung, nội dung văn bản của địa phương ban hành chủ yếu điều chỉnh các vấn đề liên quan
đến kinh tế, xã hôi, thực hiện pháp luật của điạ phương. Văn bản của Hội đồng nhân dân là
văn bản quyết định các vấn đề của địa phương, văn bản của Ủy ban nhân dân là văn bản để
thực hiện những chủ trương, quyết định của cơ quan cấp trên và của Hội đồng nhân dân.
Trong đó, văn bản của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh là văn bản có hiệu lực
cao nhất của địa phương. Bởi đây là cơ quan đại diện cho quyền lực cao nhất của người dân
ở địa phương nên hoạt động của cơ quan này tác động trực tiếp đến người dân có ảnh hưởng
đến hoạt động của bộ máy nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến việc ban hành văn bản quy
phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp Huyện và cấp Xã.
1.1.12 Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật của cấp tỉnh với các văn bản khác
Văn bản là phương tiện quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước. Thông qua hệ
thống văn bản quản lý nhà nước ý chí, mệnh lệnh của chủ thể quản lý cũng như các thông tin
quản lý đa dạng, đa chiều được thể hiện một cách chính xác, đầy đủ và mang tính đảm bảo
pháp lý cao.

Đối với văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân: Các văn bản của Chủ tịch
Ủy ban nhân dân, Thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân, như: quyết định
thành lập đơn vị trực thuộc cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân; quyết định ban
hành quy chế hoạt động của các hội đồng, ban, ban chỉ đạo, Ủy ban lâm thời; quyết định ban
hành quy chế nội bộ của cơ quan, đơn vị; quyết định lên lương, khen thưởng, kỷ luật, điều
động công tác; quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức, cho từ chức, tạm đình chỉ công
tác cán bộ, công chức; quyết định xử lý vi phạm hành chính; các văn bản có tính chất chỉ
đạo, điều hành hành chính; văn bản hướng dẫn việc tổ chức thực hiện các tiêu chuẩn chuyên
môn, nghiệp vụ; văn bản phát động phong trào thi đua, biểu dương người tốt, việc tốt và
những văn bản tương tự khác để giải quyết những vụ việc cụ thể đối với những đối tượng cụ
thể thì không phải là văn bản quy phạm pháp luật.
Như vậy, quy định đã cụ thể và chỉ rõ những văn bản nào không phải là văn bản quy
phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân. Nhìn chung những văn bản đó
chủ yếu là những văn bản cá biệt mang tính chất điều hành, áp dụng cho một đối tượng nên
tuy được ban hành có tên gọi cùng tên gọi với văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng
nhân dân, Ủy ban nhân dân nhưng nó không phải là văn bản quy phạm pháp luật.

17


Điểm chủ yếu để phân biệt văn bản của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân là dựa
vào yếu tố: chủ thể thẩm quyền ban hành văn bản với hình thức nghị quyết (Hội đồng nhân
dân), quyết định, chỉ thị (Ủy ban nhân dân); trình tự, thủ tục ban hành theo Luật; có chứa
quy tắc xử sự chung, được áp dụng nhiều lần đối với mọi đối tượng hoặc một nhóm đối
tượng và có hiệu lực trong phạm vi địa phương; được Nhà nước bảo đảm thực hiện bằng các
biện pháp theo quy định của pháp luật.
1.4

HỆ THỐNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CẤP TỈNH


Văn bản quy phạm pháp luật có thẩm quyền về hình thức và thẩm quyền về nội dung
là cơ sở để nâng cao hiệu quả của hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của cơ
quan nhà nƣớc. Đảm bảo đƣợc vị trí thứ bậc của các chủ thể trong cơ quan nhà nƣớc.
Tránh trùng lập về quyền hạn, nhiệm vụ giữa các cơ quan.
1.2.3 Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật
Tính giá trị pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật còn phụ thuộc vào hiệu lực của
văn bản, làm cơ sở phát sinh và chấm dứt quan hệ xã hội được điều chỉnh. Hiệu lực của văn
bản quy phạm pháp luật là giá trị pháp lý của một văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng
trên một địa bàn, đối với một số đối tượng và trong phạm vi thời gian nhất định 9. Ngay trong
định nghĩa đã chỉ rõ hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật trên ba mặt về thời gian,
không gian, đối tượng áp dụng. Bên cạnh đó, hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật còn
phải xét đến thời điểm bắt đầu có hiệu lực, ngưng hiệu lực và văn bản quy phạm pháp luật
hết hiệu lực.
1.2.2.7 Thời điểm có hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật
Thời điểm có hiệu lực cũng là thời điểm mà văn bản quy phạm pháp luật đó phát sinh
hiệu lực, có giá trị pháp lý điều chỉnh các quan hệ xã hội. Thông thường thời điểm có hiệu
lực của văn bản quy phạm pháp luật sẽ có hiệu lực sau một khoảng thời gian nhất định kể từ
ngày ký văn bản hay phát sinh hiệu lực từ ngày công bố hoặc đăng công bố hoặc được ghi rõ
trong văn bản đó. Tùy vào từng văn bản, từng trường hợp sẽ có thời điểm phát sinh hiệu lực.
Đối với văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân phải quy định
thời điểm có hiệu lực cụ thể. Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban
nhân dân cấp tỉnh có hiệu lực sau mười ngày và phải được đăng trên báo cấp tỉnh chậm nhất
là năm ngày, kể từ ngày Hội đồng nhân dân thông qua hoặc Chủ tịch Uỷ ban nhân dân ký
ban hành, trừ trường hợp văn bản quy định ngày có hiệu lực muộn hơn 10. Để văn bản của
Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân có hiệu lực thì phải xét mặt thời gian có sau mười ngày
chưa và còn xem văn bản đó có được đăng trên báo cấp tỉnh. Thời gian đăng trên báo cấp
tỉnh được quy định chậm nhất là năm ngày từ ngày Hội đồng nhân dân thông qua hoặc Chủ
tịch Uỷ ban nhân dân ký ban hành. Nhưng liệu văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan này
ban hành không được đăng trên báo cấp tỉnh thì văn bản đó có phát sinh hiệu lực sau mười
ngày không? Tại Nghị định 91/2006/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật

Tùy vào trường hợp cụ thể mà văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân, Ủy
ban nhân dân cấp tỉnh phát sinh hiệu lực khác nhau. Đa số văn bản sẽ có hiệu lực sau mười
ngày hoặc có thể muộn hơn mười ngày hoặc thời điểm có hiệu lực của văn bản có thể bắt
đầu từ ngày ký ban hành và phải được quy định cụ thể trong văn bản. Tùy thuộc vào hoàn
cảnh và điều kiện cụ thể mà nhà làm luật sẽ dự liệu và ấn định thời điểm phát sinh hiệu lực.
1.2.2.8 Hiệu lực về thời gian
Văn bản quy phạm pháp luật nói chung và văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng
nhân dân, Ủy ban nhân dân nói riêng thì khi ban hành phải quy định về thời gian có hiệu lực
hoặc khi áp dụng văn bản đó phải xem xét văn bản đó có còn hiệu lực không. Đây là nguyên

11

Khoản 1, Điều 3, Nghị định 91/2006/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ban hành văn bản quy

phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004.
20


tắc để văn bản quy phạm pháp luật phát huy tính hệ thống và đảm bảo tính khả thi của văn
bản.
Hiệu lực về thời gian của văn bản quy phạm pháp luật là việc xác định khoảng thời
gian mà văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực12. Khoảng thời gian này đƣợc xác định từ
thời điểm văn bản quy phạm pháp luật phát sinh hiệu lực đến thời điểm văn bản hết hiệu lực.
Một số văn bản quy phạm pháp luật đƣợc ghi rõ thời gian có hiệu lực của văn bản. Ví dụ:
tại Khoản 1 điều 95 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 ghi nhận:
Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2009 13. Và văn bản mới ban hành sẽ
thay thế đối với văn bản bản khác làm văn bản đó hết hiệu lực. Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật năm 2008 thay thế Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996 và
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm
200214. Tuy nhiên, một số trƣờng hợp hiệu lực về thời gian của văn bản quy phạm pháp luật


Phan Trung Hiền, Lý luận về nhà nƣớc và pháp luật quyển 2, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, Tr.43.
21


hình phạt nhẹ hơn Bộ luật hình sự năm 1985. Nên để có lợi cho ngƣời đƣợc áp dụng thì có
thể sử dụng Bộ luật hình sự năm 1999 để truy cứu trách nhiệm pháp lý cho A bởi vì Bộ luật
này quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn. Tuy nhiên, văn bản quy phạm pháp luật của Hội
đồng nhân dân, ủy ban nhân dân nói chung và cấp tỉnh nói riêng không có áp dụng hiệu lực
hồi tố 16. Bởi vì, văn bản quy phạm pháp luật của Hội đông nhân dân, Ủy ban nhân dân chủ
yếu là để thực hiện chủ trƣơng chính sách của cơ quan nhà nƣớc cấp trên, thực hiện nhiệm
vụ, quyền hạn về quản lý cơ quan cấp mình và thực hiện sự phát triển mọi mặt của địa
phƣơng nên ít quy định về trách nhiệm pháp lý, hình phạt trong điều chỉnh các quan hệ xã
hội. Vì vậy, không áp dụng hiệu lực hồi tố đối với văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng
nhân dân, Ủy ban nhân dân.
1.2.2.9 Hiệu lực về không gian
Hiệu lực về không gian là phạm vi lãnh thổ mà văn bản quy phạm pháp luật tác động,
điều chỉnh17. Phạm vi này phụ thuộc vào chủ thể ban hành. Đối với văn bản của Hội đồng
nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có hiệu lực điều chỉnh trong phạm vi của địa phương.
Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân của đơn vị hành
chính nào thì có hiệu lực trong phạm vi đơn vị hành chính đó. Trong trường hợp văn bản
quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân có hiệu lực trong phạm vi nhất
định của địa phương thì phải được xác định ngay trong văn bản đó18. Như vậy, văn bản quy
phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Hậu Giang có hiệu lực điều
chỉnh trong phạm vi tỉnh Hậu Giang, đối với văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh một địa
phương nhất định trong địa bàn của tỉnh thì trong văn bản đó phải xác định rõ huyện, xã nào
được áp dụng.
1.2.2.10 Hiệu lực về đối tượng áp dụng
Hiệu lực về đối tƣợng tác động là khả năng tác động của văn bản quy phạm pháp
luật đối với cá nhân, tổ chức thuộc phạm vi điều chỉnh của văn bản đó 19. Văn bản quy phạm

có thẩm quyền; trƣờng hợp không bị hủy bỏ, bãi bỏ thì văn bản tiếp tục có hiệu lực; trƣờng
hợp bị hủy bỏ, bãi bỏ thì văn bản hết hiệu lực21. Trong khoảng thời gian văn bản ngƣng hiệu
lực thì văn bản đó sẽ không phát sinh hiệu lực, không áp dụng văn bản đó để điều chỉnh các
quan hệ xã hội cho tới khi có quyết định xử lý của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền. Một
trong những quyết định xử lý của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền có thể dẫn tới hai hệ
quả. Hệ quả thứ nhất, văn bản bị đình chỉ thi hành bị hủy bỏ hoặc bãi bỏ. Hệ quả thứ hai,
văn bản bị đình chỉ thi hành không bị hủy bỏ hoặc bãi bỏ. Nếu văn bản quy phạm pháp luật
bị hủy bỏ hoặc bãi bỏ thì văn bản hết hiệu lực. Ngƣợc lại, nếu không bị hủy bỏ hoặc bãi bỏ
thì văn bản tiếp tục có hiệu lực thi hành. Thời điểm ngƣng hiệu lực, tiếp tục có hiệu lực hoặc
hết hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật phải đƣợc quy định rõ tại văn bản đình chỉ thi
hành, văn bản xử lý của cơ quan nhà nƣớc, cá nhân có thẩm quyền22.
Nhƣng hủy bỏ và bãi bỏ là hai khái niệm mà luật không quy định rõ ràng. Luật không
quy định trƣờng hợp nào là hủy bỏ, trƣờng hợp nào là bãi bỏ và cũng không quy định trách
nhiệm pháp lý của hai trƣờng hợp này. Nhƣ vậy, liệu hủy bỏ và bãi bỏ có giống nhau
không? Khi tìm hiểu quan điểm của một số tác giả về khái niệm hủy bỏ và bãi bỏ thì trong
đó có quan điểm cho rằng cần phân biệt “bãi bỏ” và “hủy bỏ”. Vì, khi xét chúng trong
phƣơng diện phân tích câu chữ, “bãi bỏ là làm mất hiệu lực văn bản từ thời điểm văn bản
đó bị tuyên bố bãi bỏ; trong khi đó, hủy bỏ là việc tuyên bố văn bản đó mất hiệu lực từ thời
điểm ban hành”. Theo đề xuất thì quy định bãi bỏ nên áp dụng đối với những văn bản bất
hợp lý, còn hủy bỏ nên áp dụng đối với những văn bản bất hợp pháp. Theo quan điểm của
20

Khoản 3, Điều 49, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004.

21

Khoản 1, Điều 52, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004.

22


- Không còn đối tƣợng điều chỉnh.
Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân chỉ có trƣờng
hợp hết hiệu lực toàn bộ không có trƣờng hợp hết hiệu lực một phần. Một văn bản nếu đƣợc
23

Khoản 3, Điều 52, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004.

24

Khoản 1, Điều 53, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004.
24


sửa đổi, bổ sung thì văn bản chấm dứt hiệu lực phần đƣợc sửa đổi bổ sung đó 25. Trong bốn
trƣờng hợp văn bản hết hiệu lực thì trƣờng hợp “không còn đối tƣợng điều chỉnh” là trƣờng
hợp chỉ có ở văn bản của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân mà các văn bản quy phạm
pháp luật của những cơ quan khác ban hành sẽ không có. Đây là một quy định thể hiện sự
khoa học khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật của hệ thống luật Việt Nam. Phạm vi
điều chỉnh của địa phƣơng là nhỏ hẹp nên trƣờng hợp này mới có xảy ra trên thực tế. Chỉ
xảy ra đối với văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân.

25

Phan Trung Hiền, Lý luận về nhà nƣớc và pháp luật quyển 2, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, Tr.42.
25


CHƢƠNG 2
NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HOẠT ĐỘNG BAN HÀNH
VÀ ÁP DỤNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA CẤP TỈNH

Mục 2 phần 1 Thông tư liên tịch 55/2005/TTLT-BNV-VPCP ngày 06 tháng 5 năm 2005 Hướng dẫn về thể thức và kỹ

thuật trình bày văn bản.
27

Khoản 2, Điều 6, Nghị định 91/2006/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ban hành văn bản quy

phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004.
26


của cơ quan ban hành văn bản.28 ví dụ: Số: 22/2012/QĐ-UBND. Tên viết tắt của loại văn
bản và cơ quan ban hành được Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng
nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004 quy định rất cụ thể29:
Tên viết tắt của loại văn bản: Nghị quyết viết tắt là NQ, quyết định viết tắt là QĐ, chỉ
thị viết tắt là CT.
Tên viết tắt của cơ quan ban hành: Hội đồng nhân dân viết tắt là HĐND, Uỷ ban nhân
dân viết tắt là UBND.
Những nội dung khác thì tương tự như hướng dẫn của Thông tư liên tịch
55/2005/TTLT-BNV-VPCP. Do đó, khi soạn thảo văn bản phải thực hiện đúng như đã
hướng dẫn và quy định. Đồng thời, đã có mẫu hướng dẫn cụ thể cho loại văn bản quy phạm
pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
2.3
HOẠT ĐỘNG BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA
CẤP TỈNH
Hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật là một hoạt động thể hiện sự quyền
lực cũng nhƣ là quyền năng của cơ quan nhà nƣớc, qua đó nhà nƣớc thể hiện ý chí của mình
trong quản lý nhà nƣớc. Do đây là một hoạt động chỉ có ở cơ quan nhà nƣớc, chủ thể trong
quản lý nhà nƣớc nên để xây dựng đƣợc một văn bản quy phạm pháp luật đạt đƣợc chất
lƣợng, tránh đƣợc sự trùng lập về thẩm quyền, nội dung thì văn bản đó phải đƣợc ban hành