HOẠT ĐỘNG NHÓM VÀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI
TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THCS
I.ĐẶT VẤN ĐỀ.
Chúng ta biết rằng, sáng kiến kinh nghiệm là những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà
người viết tích lũy được trong thực tiễn công tác giảng dạy và giáo dục bằng những
hoạt động cụ thể đã khắc phục được những khó khăn mà với những biện pháp
thông thường không thể giải quyết được, góp phần nâng cao hiệu quả rõ rệt trong
công tác giảng dạy của người giáo viên.
Ngữ văn là một môn học có sự tích hợp nhiều nhất: Từ sự hợp lực của ba phân
môn, từ kiến thức của các môn học khác, từ kiến thức trong cuộc sống xã hội, từ
các tri thức kỹ năng, phương pháp giảng dạy, từ kinh nghiệm của thực tiễn...
Hơn thế nữa việc đổi mới phương pháp dạy và học phù hợp với xu thế phát triển
của xã hội. Dạy học theo hướng “Tích cực hoá” lấy hoạt động học tập của học sinh
làm trung tâm, vai trò của người thầy là người tổ chức – chủ đạo, học trò là người
chủ động khám phá – lĩnh hội kiến thức.
Vấn đề tích hợp là nội dung quan trọng không thể thiếu trong việc đổi mới thay
sách, đổi mới phương pháp giảng dạy trong nhà trường hiện nay. Vì vậy đòi hỏi
người dạy phải linh hoạt vận dụng nhiều biện pháp, thao tác, kỹ năng để giảng dạy
tốt hơn. Song vấn đề tích hợp quá còn mới mẻ, còn khó khăn của giáo viên trong sự
đổi mới phương pháp giảng dạy tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh nhằm
nâng cao giáo dục toàn diện cho học sinh.
Từ kết quả đạt được cũng như từ yêu cầu thực tiễn đó, tôi xin trình bày sáng kiến
kinh nghiệm của mình để chia sẻ với đồng nghiệp, đặc biệt là những giáo viên đang
trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường THCS. Mong sao được sự tiếp nhận
và áp dụng của các đồng nghiệp để cùng nâng cao chất lượng giáo dục học sinh
cũng như để thực hiện tốt nhiệm vụ của năm học.

Trang 1


Trong những năm gần đây, tình hình học sinh trong nhà trường có sự biến đổi

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn, tôi rất băn khoăn và trăn trở làm thế
nào giúp các em ham học bộ môn này hơn, để các em tiến bộ và đạt được kết quả
cao hơn. Nếu cứ duy trì tình trạng dạy và học như thế thì chắc chắn sẽ không cải
thiện được mà thậm chí còn làm cho học sinh ngày càng sa sút hơn, nhàm chán hơn
khi học bộ môn này.
Do đó tôi đã nghiên cứu cũng như đúc kết rút từ kinh nghiệm giảng dạy thực tế,
tôi đã đưa ra giải pháp để áp dụng vào việc giảng dạy bộ môn của mình đó là: “
Hoạt động nhóm và sử dụng trò chơi trong dạy học môn Ngữ văn THCS”.
Trước đây khi mới bước vào nghề giảng dạy, bản thân tôi tuy đã có ý thức đổi
mới phương pháp dạy học Ngữ văn nhưng việc thực hiện chỉ mang tính hình thức,
thử nghiệm chứ chưa đem lại hiệu quả như mong muốn. Đôi khi trong quá trình
giảng dạy, giáo viên còn dạy học theo kiểu truyền thụ kiến thức một chiều. Giáo
viên giảng giải, học sinh lắng nghe, ghi nhớ và biết nhắc lại những điều mà giáo
viên truyền đạt. Giáo viên chủ động cung cấp tri thức cho học sinh, áp đặt những

Trang 2


kinh nghiệm, hiểu biết, cách cảm, cách nghĩ của mình tới học sinh. Nhiều giáo viên
còn chưa chú trọng đến việc tiếp thu, vận dụng kiến thức của học sinh cũng như chỉ
ra cho người học con đường tích cực, chủ động để tiếp nhận kiến thức. Do đó có
những tiết dạy giống như những giờ diễn thuyết. Giờ học văn vì thế mà chưa thu
hút được sự chú ý của học sinh. Do đó không ít học sinh còn tỏ ra thờ ơ với việc
học tập bộ môn này.
Bên cạnh đó, do sự thiếu thốn về trang thiết bị dạy học như tranh, ảnh minh hoạ,
đồ dùng trực quan, dụng cụ nghe, nhìn, tài liệu tham khảo… cho giáo viên cũng
như học sinh khiến cho việc áp dụng phương pháp dạy học mới gặp nhiều khó khăn
dẫn tới việc dạy – học chay.
Học sinh lại có thói quen thụ động, quen nghe, quen chép, ghi nhớ và tái hiện một
cách máy móc, rập khuôn những gì mà giáo viên đã giảng. Đa phần học sinh chưa

sinh, làm cho học sinh thích thú, say mê học tập. Đây là môn học kết tinh nhiều giá
trị văn hoá của dân tộc cũng như của nhân loại, là môn học có ý nghĩa trong việc
hình thành phát triển nhân cách cho học sinh và rèn luyện những kỹ năng cơ bản
cần thiết cho các em. Mặt khác đây là môn học nghệ thuật kích thích trí tưởng
tượng bay bổng, sáng tạo của các em học sinh. Điều này lại làm cho việc giảng dạy
môn Ngữ văn càng khó hơn.
Thực tế chúng ta thấy rằng, càng ngày số lượng học sinh học giỏi bộ môn Ngữ
văn càng ít bởi lẽ các em vẫn còn thấy chưa hứng thú với việc học bộ môn này. Các
em thấy rằng việc học Ngữ văn là quá nặng nề vì phải học thuộc lòng nhiều, phải
ghi nhiều trong quá trình học tập. Chính điều này đòi hỏi phải có những phương
pháp cải tiến trong việc dạy và học Ngữ văn. Đây là yêu cầu bức thiết được đặt ra
đối với những giáo viên giảng dạy bộ môn này.
Trước thực trạng đó, tôi rất băn khoăn và trăn trở là làm sao cho học sinh của
mình học tập tiến bộ môn Ngữ văn hơn? Làm sao cho các em yêu thích môn học
này hơn? Để giải quyết được điều này, tôi đã phân tích, nghiên cứu và sáng tạo

Trang 4


trong việc vận dụng phương pháp vào giảng dạy, tạo cho mỗi tiết dạy Ngữ văn trở
thành những tiết học mà học sinh mong đợi.
Trong những năm giảng dạy vừa qua, tôi cũng đã tiến hành áp dụng một số
phương pháp vào việc giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong đó việc “tổ chức hoạt động
nhóm và vận dụng trò chơi trong dạy học” đã đạt được kết quả như mong đợi. Đó
là học sinh càng yêu thích môn học này hơn và kết quả học tập càng cao hơn.
Từ những thực tế đó, tôi đã rút ra được những kinh nghiệm nho nhỏ đó là phương
pháp “hoạt nhóm và tổ chức trò chơi trong dạy học môn Ngữ văn THCS”. Mong
rằng kinh nghiệm của tôi được sự đón nhận của đồng nghiệp và áp dụng rộng rãi
vào việc dạy học môn Ngữ văn. Mong sao kinh nghiệm đó sẽ giúp chất lượng giáo
dục ngày càng đạt hiệu quả cao hơn.

Người nhóm trưởng phải là người biết lắng nghe, khuyến khích những người rụt rè,
ngăn chặn những người nói nhiều, theo dõi, quan sát phản ứng của các thành viên
để điều chỉnh cho phù hợp.
- Giáo viên phải quan sát và theo dõi hoạt động, công việc cuả từng nhóm để tìm
cách giải quyết hợp lý nhất. Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc, người
giáo viên phải phát hiện sai lầm (nếu có) của các nhóm, những sai lầm mang tính
điển hình và chưa được sửa chữa để cuối phần hoạt động nhóm, giáo viên có nhận
xét, góp ý. Ngoài những vấn đề mà các nhóm thảo luận, giáo viên cũng có thể đặt
ra những câu hỏi bổ sung để phát huy tính tích cực, chủ động của nhóm.
- Thực hiện trên bảng phụ -> Học sinh lên trình bày.
- Thực hiện trên phiếu học tập -> Học sinh trình bày, giáo viên có thể thu phiếu
học tập.

Trang 6


- Thực hiện câu hỏi trong sách giáo khoa -> Học sinh trình bày ra giấy tự chuẩn
bị.
- Sau khi các nhóm đã trình bày kết quả, giáo viên phải nhắc lại các ý kiến mà các
nhóm đã trình bày một lần nữa khẳng định lại ý kiến của nhóm để các nhóm khác
cần bổ sung ý kiến hay không? Sau đó giáo viên mới tóm tắt, tổng hợp, liên kết
các ý của từng nhóm theo thứ tự để nêu bật được nội dung của bài học.
b. Đối với việc tổ chức trò chơi:
* Chuẩn bị:
- Giáo viên: Đọc và tìm hiểu nội dung bài học để lựa chọn trò chơi cho phù hợp
với tiết dạy. Hướng dẫn thể lệ, cách thực hiện trò chơi (tuỳ thuộc vào từng trò chơi
để đưa ra luật chơi).
- Học sinh: Nắm chắc thể lệ trò chơi do giáo viên đưa ra để tuân thủ thực hiện
một cách nghiêm ngặt và đúng quy tắc. Nếu là trò chơi mang tính chất tập thể thì
đòi hỏi mỗi thành viên phải có tinh thần trách nhiệm và ý thức cao khi tham gia

ở tổ 2 lên bảng thi bằng cách ghi ra bảng các cách giải thích về nghĩa của các từ:
Nhuận bút, thù lao; tay trắng, trắng tay; kiểm điểm, kiểm kê; lược khảo, lược
thuật.
Sau đó cho các nhóm khác nhận xét, bổ sung. Giáo viên khuyến khích bằng cách
ghi điểm cho từng cá nhân trong nhóm nếu trả lời tốt.
Tương tự giáo viên cho tổ 3 và 4 lên trình bày bài tập 8.
- Giáo viên nhận xét và chốt lại vấn đề.
b. Trò chơi.

Trang 8


b.1.Trò chơi điền bảng (kết hợp với hoạt động nhóm):
* Đặc điểm:
Trò chơi này dùng trong những giờ ôn tập. Thay bằng việc cho học sinh lập bảng
thống kê kiến thức bình thường, ta có thể làm thành những thẻ (tờ phiếu) kiến thức,
sau đó phát cho nhóm và yêu cầu các nhóm học sinh dùng thẻ này để điền vào ô
trống trên bảng thống kê. Mục tiêu cuối cùng là giúp học sinh thống kê được kiến
thức. Cách này nhẹ nhàng mà huy động được sự tham gia của cả lớp.
* Chuẩn bị:
Giáo viên làm một bảng tổng kết trong đó chỉ có đề mục và các tiêu chí thống kê.
Phần nội dung các ô trong bảng sẽ được chuyển thành các thẻ, các thẻ này phát cho
các nhóm.
* Ví dụ:
Ngữ văn 8 -tập 1 - Tiết 38: ÔN TẬP TRUYỆN KÝ VIỆT NAM
- Trong phần lập bảng thống kê các văn bản truyện ký Việt Nam, ta giữ lại các ô:
Tên các tác phẩm, thứ tự, tác giả, tác phẩm, thể loại, năm sáng tác, phương thức
biểu đạt, nội dung chủ yếu, đặc điểm nghệ thuật. Các ô nội dung khác bỏ trống để
học sinh dán thẻ kiến thức.


Tức nước vỡ
03

bờ
(Ngô tất Tố)

04

Lão Hạc
(Nam Cao)

- Các nhóm học sinh nhận thẻ kiến thức và tiến hành trao đổi thảo luận để tìm và
đưa ra những thẻ kiến thức phù hợp với các ô trống.
- Đại diện các nhóm học sinh lên trình bày và dán phiếu vào bảng tổng kết. Nhóm
nào dán đúng thì tất cả thành viên sẽ được khen.

TT

Tác phẩm,
tác giả

T.loại

Năm
ST

PTBĐ

Nội dung chủ yếu



trường.

những hình ảnh
so sánh mới mẻ
và gợi cảm.

Trong Lòng
02

Mẹ

Nỗi đau của chú
Hồi ký
(trích)

1940

Tự sự,

trữ tình yêu thương mẹ

(Nguyên Hồng)

03

bé mồ côi và tình
của chú bé.

Tức nước vỡ


tâm hồn, sức sống

hiện thực một

tiềm tàng của

cách chân thực,

người phụ nữ

sinh động.

nông thôn.
Nhân vật được
Số phận bi thảm
04

Lão Hạc
(Nam Cao)

Truyện
ngắn
(trích)

1943

Tự sự,
trữ tình


“ Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”.
- Sau đó yêu cầu học sinh đọc câu thơ tiếp theo:
“Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát”.
- Học sinh vừa đọc xong thì có quyền chỉ định một bạn bất kỳ trong lớp đọc tiếp
các câu còn lại của bài thơ .
- Tương tự thực hiện cho đến khi hết bài thơ hoặc có yêu cầu dừng của giáo viên.
- Bạn nào đọc sai sẽ làm một hoạt động do lớp hoặc giáo viên yêu cầu.
b.3. trò chơi: Thuyết minh biểu tượng (hoạt động nhóm):
* Đặc điểm:
Trò chơi này kích thích khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng và khả năng diễn đạt
của học sinh. Nó cũng đơn giản, thích hợp với nhiều giờ học tập làm văn. Mục đích
chủ yếu của trò chơi này là kỹ năng làm văn, đặc biệt là đối với văn thuyết minh.
* Cách tiến hành:
- Giáo viên chia học sinh thành các nhóm (4-10 học sinh, trong đó nên có một số
học sinh có năng khiếu về hội hoạ).
- Mỗi nhóm sẽ vẽ một bức tranh biểu tượng trong khoảng thời gian quy định sau
đó thuyết minh ý nghĩa của nó.
- Từng nhóm lên thuyết trình về biểu tượng của nhóm mình.
- Các nhóm khác đặt câu hỏi phản diện với nhóm thuyết trình.
- Giáo viên cần tìm ra một ban giám khảo: Giáo viên và một số học sinh trong
lớp.
-> lưu ý: Trò chơi này do học sinh thực hiện theo ý tưởng riêng của nhóm, cho
nên ban giám khảo cần nhìn nhận và đánh giá cho phù hợp, không nên đánh giá

Trang 12


theo ý kiến chủ quan. Với dạng trò chơi này thì cũng có thể áp dụng cho học sinh
làm đồ vật sau đó thuyết trình.
* Ví dụ:

Nguyễn Du và tác phẩm truyện Kiều cũng như các nhân vật trong truyện. Đặc biệt,
khi kết thúc trò chơi học sinh phải nắm được một trong hai giá trị lớn của Truyện
kiều đó là “giá trị nhân đạo”.
- Giáo viên treo bảng phụ và lần lượt nêu ra các câu hỏi cho các nhóm thực hiện,
bắt đầu từ nhóm 1. Các nhóm có quyền lựa chọn ô hàng ngang. Nếu nhóm nào
không trả lời được theo thời gian quy định thì phải nhường lượt cho nhóm khác tiếp
tục trò chơi.
- Nhóm nào tìm được kiến thức ở ô hàng ngang thì được cộng điểm, tìm được ô
hàng dọc khi chưa giải hết ô hàng ngang sẽ là đội thắng cuộc.
- Cụ thể: Bảng ô chữ, câu hỏi và đáp án như sau:

+ Bảng ô chữ:

1
2

Trang 14


3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13

A

B A O A

N M

I

N

A O O A N

B

4

T

5
6

I

A M S

I

H

A


N

K

I

E U T R U

D

A

T

H

D O A N

T

U

T

9
10

K



D O A N

I

Y

E N

H A O

T R U O N G

T

A M T H A N H

4. Hiệu quả mới.
Qua thời gian giảng day, đặc biệt là những tiết có sự vận dụng phương pháp hoạt
động nhóm và và tổ chức trò chơi trong dạy học, tôi nhận thấy kết quả đạt được rất
đáng khích lệ, cụ thể:
a. Về phương pháp hoạt động nhóm:
Như ông cha ta đã viết : “Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”.
Phương pháp hoạt động nhóm mà tôi áp dụng đã tạo ra một không khí hoạt động
năng động và hữu ích cho các nhóm trong lớp học. Bởi lẽ, hoạt động theo nhóm có
đặc điểm: dễ trao đổi, thông cảm, dễ thân thiện và dễ thống nhất ý kiến. Bên cạnh

Trang 16



Tổng số

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Kém

105

6

35

60

4

0

So sánh với kết quả của học kì I, tôi nhận thấy rằng việc học tập của học sinh có
sự tiến bộ rõ rệt. Nhiều em trước đây học còn trung bình hoặc yếu thì nay có sự tiến
bộ rất nhiều. Kết quả này đã được nhà trường, đồng nghiệp cũng như các bậc phụ
huynh học sinh ghi nhận và tỏ ra rất hài lòng.
*Bài học kinh nghiệm.

Với phương pháp “hoạt động nhóm và sử dụng trò chơi trong dạy học môn ngữ
văn ở trường THCS” đã một phần gây hứng thú hơn trong tiết học ,học sinh đã có
sự chuyển biến hơn tích cực giao lưu với thầy cô giáo hơn ,trong mỗi giờ học tất cả
học sinh đều tham gia và muốn tham gia vào quy trình dạy – học,các em không còn
thụ động ngồi nghe giáo viên giảng bài mà cảm thấy hứng thú hơn ,hăng say phát
biểu bài hơn.Tuy nhiên đây chưa phải là phương pháp tối ưu nhất bởi vì cũng
không phải tiết dạy văn nào chúng ta cũng áp dụng được các trò chơi một cách hiệu
quả .Chính vì vậy khi dạy bất kì một tiết học nào chúng ta cũng cần kết hợp rất
nhiều các phương pháp khác nhau để đạt hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy
của mình.
Phương pháp hoạt động nhóm thì chúng ta đã áp dụng từ rất lâu và ít nhiều đã
đạt kết quả cao trong dạy học, còn hình thức sử dụng trò chơi khi giảng dạy môn
ngữ văn thì có nhiều trò chơi đang còn khá mới mẻ đối với mỗi giáo viên văn .Mặc
dù trong quá trình giảng dạy bản thân tôi cũng nhận thấy còn một số thiếu sót ,hạn
chế khi áp dụng các hình thức trên .Bởi kinh nghiệm trên chỉ là kinh nghiệm chủ
quan của cá nhân tôi và những kinh nghiệm đó bản thân tôi cũng chỉ mới áp dụng

Trang 19


được chủ yếu là ở khối 8 và khối 9. Tuy nhiên tôi cũng xin được chia sẻ cùng các
bạn đồng nghiệp mong góp một chút sức mình vào công tác đổi mới phương pháp
dạy học văn trong nhà trường .Trong quá trình thể nghiệm và lý thuyết những kinh
nghiệm này không tránh khỏi thiếu sót rất mong được sự góp ý, chỉnh sửa của lãnh
đạo nhà trường cũng như của các đồng nghiệp.
Qua việc chia sẻ một chút kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy của mình bản
thân, tôi cũng rất mong được sự quan tâm,giúp đỡ của các cấp lãnh đạo:
- Kịp thời trang bị đầy đủ thiết bị và đồ dùng dạy học, sách tham khảo có chất
lượng cho các trường.
- Quan tâm đến chế độ chính sách khi giáo viên có nguyện vọng học tập nâng cao