TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
Niên khóa: 2010 – 2014

Đề tài:

PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
KINH DOANH VÀNG

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

Đỗ Minh Trung

Bộ môn Luật Thương mại

MSSV: 5106020
Lớp: Luật TM1-K36

Cần Thơ, 11/2013


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................


SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................


DN

doanh nghiệp

Nghị định 24

Nghị định 24/2012/NĐ-CP ngày 03 tháng 4 năm 2012 về
quản lý hoạt động kinh doanh vàng

NHNN

Ngân hàng Nhà nước

NHNNVN

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

NHTW

Ngân hàng Trung Ương

TCTD

tổ chức tín dụng
Thông tư 16/2012/TT-NHNN ngày 25 tháng 5 năm 2012

Thông tư 16

hướng dẫn một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP

1.2.1.1. Hoạt động kinh doanh vàng giai đoạn trước năm 2012 ............................ 12
1.2.1.2. Hoạt động kinh doanh vàng từ năm 2012 đến nay .................................... 14
1.2.2. Sự cần thiết của pháp luật quản lý hoạt động kinh doanh vàng tại Việt Nam
...................................................................................................................................... 17
1.2.3. Mục tiêu của pháp luật trong việc quản lý hoạt động kinh doanh vàng ........ 19
1.2.4. Nội dung chủ yếu của pháp luật quản lý hoạt động kinh doanh vàng tại Việt
Nam .............................................................................................................................. 21
CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

KINH

DOANH VÀNG ........................................................................................................... 25
2.1. Quy định pháp luật về chủ thể tham gia quản lý hoạt động kinh doanh vàng .. 25
2.1.1. Cơ quan có thẩm quyền chung ....................................................................... 25
2.1.1.1. Quốc hội ................................................................................................... 25
GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
2.1.1.2. Chính phủ ................................................................................................. 26
2.1.1.3. Ủy ban nhân dân các cấp ......................................................................... 29
2.1.2. Cơ quan có thẩm quyền chuyên môn ............................................................. 30
2.1.2.1. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ................................................................ 30
2.1.2.2. Các Bộ có liên quan.................................................................................. 34
2.2. Quy định pháp luật về quản lý các loại vàng được phép kinh doanh................. 36
2.2.1. Vàng nguyên liệu ............................................................................................ 36
2.2.2. Vàng trang sức, mỹ nghệ ................................................................................ 36
2.2.3. Vàng miếng ..................................................................................................... 37

...................................................................................................................................... 64
3.1.1. Tác động tích cực của quy định pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh
vàng trong thực tiễn...................................................................................................... 64
3.1.1.1. Pháp luật quản lý hoạt động kinh doanh vàng thống nhất, có mục tiêu rõ
ràng ............................................................................................................................... 64
3.1.1.2. Hoạt động kinh doanh vàng đi vào trật tự................................................. 66
3.1.1.3. Tình trạng đầu cơ, nhập lậu vàng giảm đáng kể ....................................... 67
3.1.1.4. Tăng thu ngân sách nhà nước ................................................................... 69
3.1.1.5. Chấm dứt tình trạng dùng vàng làm phương tiện thanh toán .................... 70
3.1.2. Một số hạn chế của quy định pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
...................................................................................................................................... 70
3.1.2.1. Chưa thực hiện tốt việc tuyên truyền và minh bạch thông tin .................... 70
3.1.2.2. Hoạt động sản xuất và kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ chưa được
quan tâm đúng mực ....................................................................................................... 72
3.1.2.3. Chưa ban hành đầy đủ quy định để thực hiện tốt công tác quản lý hoạt
động kinh doanh vàng.................................................................................................... 74
3.1.2.4. Quy định độc quyền vàng miếng gây nhiều hệ lụy..................................... 76
3.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng 79
3.2.1. Phổ biến, công bố thông tin minh bạch .......................................................... 79
3.2.2. Quan tâm nhiều hơn đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức,
mỹ nghệ ........................................................................................................................ 80
3.2.3. Nhanh chóng xây dựng đầy đủ quy định để quản lý tốt hoạt động kinh doanh
vàng .............................................................................................................................. 81
3.2.4. Đề xuất tiến tới bãi bỏ quy định về độc quyền vàng miếng............................. 82
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 87
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

SVTH: Đỗ Minh Trung

vọt và biến động không ngừng, mà còn “nóng” bởi các hoạt động kinh doanh vàng trong
thời gian này diễn ra rầm rộ và phát triển, thậm chí có các hoạt động kinh doanh chưa
từng được pháp luật quy định (các sàn giao dịch vàng), thu hút đông người tham gia. Bên
cạnh đó, đề tài về vàng còn “nóng” hơn với các chính sách được thể hiện thông qua các
1

Vũ Hạnh: Thống đốc trả lời chất vấn về thị trường vàng, http://vov.vn/Kinh-te/Thong-doc-tra-loi-chat-van-ve-thitruong-vang/235831.vov, [truy cập ngày 28/10/2013].

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

-1-

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
quy định pháp luật của các cơ quan quản lý có thẩm quyền, mà theo đánh giá của nhiều
người là chưa theo kịp thực tiễn và thiếu ổn định. Trước tình hình đó, một khuôn khổ
pháp lý đã được nghiên cứu xây dựng và ban hành, mà cột mốc quan trọng được đánh
dấu là từ năm 2012 với sự ra đời của Nghị định 24/2012/NĐ-CP ngày 03 tháng 4 năm
2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Theo sau đó, hàng loạt các văn bản pháp
luật được ban hành, thể hiện quyết tâm của các cơ quan có thẩm quyền trong việc chấn
chỉnh lại thị trường vàng và hoạt động kinh doanh vàng, đưa hoạt động kinh doanh vàng
phát triển một cách lành mạnh và ổn định. Từ khi ban hành các chính sách mới quản lý
hoạt động kinh doanh vàng, cơ quan chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp đối với hoạt động
này – NHNNVN – đã phải đối mặt với không ít chỉ trích, và cả nhận được những lời
khen ngợi từ người dân, các chuyên gia trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh loại
hàng hóa đặc biệt này.
Trước thực tế trên, người viết đã chọn đề tài tìm hiểu “Pháp luật về quản lý hoạt
động kinh doanh vàng”. Việc tìm hiểu các quy định về quản lý hoạt động kinh doanh

quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng cũng rất nhiều. Vì thế, đây là một đề tài
nghiên cứu rất rộng. Trong khuôn khổ phạm vi nghiên cứu của luận văn, người viết xin
được giới hạn phạm vi nghiên cứu theo hướng bám sát Nghị định 24 và các văn bản có
liên quan hướng dẫn Nghị định này, bởi Nghị định 24 được xem là cột mốc, là quan điểm
điều hành mới của nhà nước đối với hoạt động kinh doanh vàng. Ngoài ra, luận văn tập
trung đề cập đến những quy định có tính thời sự và phổ biến hiện nay, không đề cập đến
những quy định quản lý các hoạt động kinh doanh vàng ít phổ biến trong thực tiễn.
Các quy định pháp luật được người viết quan tâm nghiên cứu gồm:
- Chủ thể tham gia quản lý hoạt động kinh doanh vàng;
- Tiêu chuẩn các loại vàng đang lưu thông trên thị trường hiện nay;
- Hồ sơ và trình tự cấp, thu hồi giấy phép đối với một số hoạt động kinh doanh vàng
tiêu biểu;
- Các biện pháp can thiệp vào hoạt động kinh doanh vàng của NHNN;
- Quy định về xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động kinh doanh vàng.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, để có được các thông tin cần thiết và làm sáng rõ vấn
đề, người viết đã sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau. Cụ thể, các phương
pháp nghiên cứu được người viết sử dụng gồm: phương pháp phân tích, tổng hợp;
phương pháp so sánh; phương pháp nêu số liệu, biểu đồ, lập sơ đồ.
5. Kết cấu đề tài
Ngoài phần Lời nói đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung
chính của đề tài gồm 2 chương với kết cấu bao gồm:
Chương 1: Khái quát chung về thị trường vàng và pháp luật quản lý hoạt động kinh
doanh vàng.
Chương 2: Quy định pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.
Chương 3: Thực trạng thực hiện quy định pháp luật quản lý hoạt động kinh doanh
vàng – Một số giải pháp hoàn thiện.

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh


kinh tế phi lợi nhuận lớn nhất Hoa Kỳ, NBRE, thì giá trị của vàng chiếm tới 9% thị
trường vốn hóa của cổ phiếu, trái phiếu và vàng trên toàn thế giới.2
Hằng năm, nhu cầu về vàng trên thế giới rất lớn và có thể chia ra làm ba loại: nhu
cầu về trang sức, nhu cầu về công nghiệp và nhu cầu về đầu tư. Nhu cầu về vàng trang
sức cao nhất đến từ các nước Châu Á như Ấn Độ, Trung Quốc và cả Việt Nam, cao điểm
nhất là vào mùa lễ cưới. Vàng trang sức, mỹ nghệ chủ yếu phục vụ nhu cầu làm đẹp và là
của hồi môn đáng giá của các cặp mới cưới do có tính thẩm mỹ, độ tinh xảo cao. Các
trang sức bằng vàng còn là biểu tượng của sự giàu có và quyền lực. Ngoài ra, do có tính
dẻo và khả năng dẫn điện, dẫn nhiệt tốt nên vàng còn được sử dụng rộng rãi trong công
nghiệp. Trong lĩnh vực nha khoa, hợp kim vàng đã được các nha sĩ sử dụng để hàn răng
sâu, vỡ từ rất lâu. Trong lĩnh vực điện tử, vàng dùng để tích hợp vào trong các linh kiện
điện tử. Bên cạnh đó, vàng còn là một chất xúc tác công nghiệp, là thành phần không thể
thiếu của các sản phẩm ứng dụng nano công nghệ cao như điện thoại, laptop. Nhu cầu
trên thế giới dùng vàng để đầu tư đã có từ rất lâu do vai trò đặc biệt của nó: là vật trung
gian trao đổi, thước đo giá trị và tồn trữ sức mua. Các nhà đầu tư thích sử dụng vàng như
một kênh trú ẩn an toàn khi có lạm phát và bất ổn kinh tế. Theo tính toán của nhà kinh tế
học N. Gregory Mankiw thì hơn một nửa số vàng khai thác được hiện nay nằm dưới dạng
vàng trang sức, 20% nằm trong tay các NHTW và phần còn lại thuộc về các nhà đầu tư
cá nhân3.

2

Theo ttvn.vn, Đầu tư vàng qua con mắt của một nhà kinh tế, http://www.tapchitaichinh.vn/Vang-Tien-te/Dau-tuvang-qua-con-mat-cua-mot-nha-kinh-te/29081.tctc, [truy cập ngày 31/7/2013].
3
Theo ttvn.vn, Đầu tư vàng qua con mắt của một nhà kinh tế, http://www.tapchitaichinh.vn/Vang-Tien-te/Dau-tuvang-qua-con-mat-cua-mot-nha-kinh-te/29081.tctc, [truy cập ngày 31/7/2013].

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

-5-


được Hiệp hội vàng, Sở giao dịch vàng quốc tế công nhận6. Như vậy, để được xem là
vàng tiêu chuẩn quốc tế thì vàng không thể tồn tại dưới dạng vàng nữ trang, mỹ nghệ mà

4

Khoản 1 điều 4 Nghị định 24/2012/NĐ-CP ngày 03 tháng 4 năm 2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.
Điểm d khoản 1 điều 4 Pháp lệnh ngoại hối năm 2005.
6
Khoản 5 điều 2 Quyết định 1165/2001/QĐ-NHNN ngày 12 tháng 9 năm 2001 về việc mang vàng của cá nhân khi
xuất cảnh, nhập cảnh.
5

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

-6-

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
phải là vàng khối, vàng thỏi có hàm lượng vàng cao (99,5% trở lên trong thành phần cấu
tạo là vàng).
Tuy nhiên, trong tương lai pháp luật Việt Nam sẽ không còn khái niệm “vàng tiêu
chuẩn quốc tế” do NHNNVN sẽ bỏ quy định này tại Thông tư hướng dẫn việc mang
vàng của cá nhân khi xuất cảnh, nhập cảnh7. Thông tư này đang trong quá trình soạn thảo
và việc bãi bỏ đã được NHNNVN khẳng định tại bản thuyết minh về dự thảo Thông tư
trên. Do đó, khi nhắc đến vàng với tư cách là ngoại hối, ta nên hiểu đó là “vàng thuộc dự
trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng
khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam”
theo quy định tại điểm d khoản 1 điều 4 Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005.


SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
đầu, vàng đã được chấp nhận và sử dụng một cách rộng rãi như một loại tiền tệ mãi đến
năm 1971, khi chế độ chuyển đổi USD ra vàng của Hoa Kỳ sụp đổ9, các nước chuyển
sang chế độ tiền giấy bất khả hoán.
Với chế độ tiền giấy bất khả hoán, vàng không còn chức năng tiền tệ: là phương
tiện thanh toán, vật trung gian trao đổi, tồn trữ giá trị hay tồn trữ sức mua.
Dù vai trò tiền tệ của vàng đã biến mất, vàng vẫn còn vai trò là tài sản tích lũy.
Người dân nhiều nước (trong đó có Việt Nam) với thói quen lâu đời vẫn có nhu cầu nắm
giữ vàng để làm phương tiện cất trữ giá trị đề phòng thiên tai, lạm phát, chiến tranh…
Đặc biệt, giai đoạn năm 2008 khi kinh tế thế giới khủng hoảng, đã có làn sóng lớn người
dân và nhà đầu tư mua vàng như một phương tiện cất trữ, bảo toàn giá trị. Điều này đẩy
giá vàng lên cao do cung không đủ cầu và càng đề cao vai trò quan trọng của vàng trong
con mắt của nhiều người. Ngoài ra, khi đóng vai trò là ngoại hối, vàng có chức năng của
tiền tệ thế giới, được chấp nhận thanh toán tại các quốc gia.
1.1.2. Khái quát về thị trường vàng
1.1.2.1. Khái niệm thị trường vàng
Thị trường là tập hợp các điều kiện và thỏa thuận mà thông qua đó người mua và
người bán tiến hành sự trao đổi hàng hóa với nhau10. Nói đơn giản, theo Tiến sĩ Vũ Đình
Ánh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Thị trường giá cả (Bộ Tài chính) thì
thị trường là nơi có người mua và có người bán.
Từ định nghĩa trên, ta có thể rút ra kết luận thị trường vàng là nơi diễn ra các hoạt
động kinh doanh, mua bán vàng.
Theo đó, kinh doanh được hiểu là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các
công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ
trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi11. Khi tham gia vào thị trường vàng, các chủ thể
kinh doanh thực hiện việc mua bán, trao đổi hoặc sản xuất mặt hàng là vàng (vàng trang

1.1.2.2. Sơ lược diễn biến thị trường vàng tại Việt Nam
Theo NHNNVN, thị trường vàng tại Việt Nam thời gian gần đây có thể được chia
làm 3 giai đoạn:12
* Giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2009
Giai đoạn này nổi bật là việc hình thành nên các sàn giao dịch vàng. Dù pháp luật
chưa có quy định cũng như chưa được cấp phép, các sàn vàng này vẫn hình thành và phát
triển rất nhanh. Nét đặc trưng trong giai đoạn này là chênh lệch giá vàng trong nước và
giá thế giới rất thấp nhưng thị trường vàng vẫn rất bất ổn, thường xuyên có các đợt sốt
giá, hoạt động đầu cơ diễn ra mạnh làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tỷ giá và ngoại hối,
bất ổn kinh tế - xã hội. Mỗi năm thị trường vàng nhập khẩu chính thức khoảng 40-60 tấn
vàng, và nhập lậu vàng vào Việt Nam cũng khoảng 50-60 tấn. Các sàn vàng đã thu hút
hàng triệu người tham gia, không tạo ra giá trị gia tăng cho xã hội mà ngược lại, chỉ
chiếm đoạt lẫn nhau và nếu thua lỗ còn làm cho đất nước mất đi một lượng không nhỏ
ngoại tệ. Vì thế, đến năm 2009, Chính phủ đã cấm và chấm dứt hoạt động của các sàn
vàng, hoạt động kinh doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài.
* Giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2012
Giai đoạn này các sàn vàng đã ngừng hoạt động, kinh doanh vàng trên tài khoản ở
nước ngoài đã bị nghiêm cấm. Tuy vậy, chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới đã
cao hơn giai đoạn 2007 – 2009, những bất ổn và tiêu cực của thị trường vàng đối với tỷ
giá, kinh tế và xã hội vẫn diễn ra, nhưng ở mức độ thấp hơn. Mỗi năm thị trường nhập
khẩu từ 40 đến 60 tấn vàng, số lượng vàng nhập lậu cũng tương đương con số ấy.
12

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Báo cáo công tác quản lý nhà nước đối với thị trường vàng,
http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/vi-mo/thu-hep-chenh-lech-gia-vang-chi-la-muc-tieu-tinh-the-2769629p5.html, [truy cập ngày 15/7/2013].

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

-9-


thu nhiều luồn ý kiến, quan điểm để ban hành chính sách quản lý tác động đến thị trường
vàng. Trong ngắn hạn là dẹp bỏ sàn giao dịch vàng ảo, chấm dứt hoạt động kinh doanh

13

Hoàng Công Gia Khánh: Ổn định thị trường vàng miếng ở Việt Nam, Đánh thức nguồn lực vàng trong dân, 2013,
tr. 146-164, tr. 146-147.

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

- 10 -

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
vàng trên tài khoản ở nước ngoài và chính sách dài hạn chính là sự ra đời của Nghị định
24 nhằm hình thành nên một thị trường vàng mới.
Kết quả của việc tác động từ chính sách là thị trường vàng đã dần đi vào khuôn khổ,
ổn định hơn. Giá vàng tăng giảm đồng điệu với giá thế giới chứ không “nhảy múa” liên
tục như trước đây. Bên cạnh đó, chính sách cũng tác động đáng kể đến số lượng cửa hàng
được phép kinh doanh vàng miếng, cũng như liên quan đến tình trạng thua lỗ của các
ngân hàng trong hoạt động kinh doanh ngoại hối thời gian gần đây.
* Biến động cung – cầu vàng
Việt Nam không phải là nước khai thác vàng lớn, nguồn cung vàng của Việt Nam
chủ yếu đến từ nhập khẩu. Nếu các nước sản xuất vàng lớn trên thế giới giảm lượng sản
xuất, giá vàng tại thị trường trong nước cũng sẽ chịu ảnh hưởng tăng do khan hiếm
nguồn cung và ngược lại.
Có nguồn cung ắc phải có cầu và xét về quy mô, lượng cầu tại thị trường vàng Việt
Nam là rất lớn. Theo đánh giá của Hội đồng Vàng Thế giới, Việt Nam là nước tiêu thụ

trình độ của người dân còn hạn chế, chưa am hiểu thị trường vàng và việc cung cấp thông
tin trên thị trường vàng còn nhiều hạn chế.
1.2. Khái quát chung về pháp luật quản lý hoạt động kinh doanh vàng tại Việt Nam
1.2.1. Giới thiệu sơ lược về các hoạt động kinh doanh vàng tại Việt Nam
1.2.1.1. Hoạt động kinh doanh vàng giai đoạn trước năm 2012
Trước năm 2012, hoạt động kinh doanh vàng chịu sự quản lý của Nghị định
174/1999/NĐ-CP ngày 09 tháng 12 năm 1999 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng và
Nghị định 64/2003/NĐ-CP ngày 11 tháng 6 năm 2003 sửa đổi, bổ sung Nghị định
174/1999/NĐ-CP ngày 09 tháng 12 năm 1999 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.
Trong bối cảnh vai trò của vàng trong nền kinh tế - đời sống xã hội ngày càng giảm,
Chính phủ đã có những chính sách thông thoáng hơn đối với thị trường vàng. Trên thị
trường đã xuất hiện đa dạng các hoạt động kinh doanh vàng khác nhau. Các hoạt động
kinh doanh vàng lúc này có thể được chia thành hai nhóm: hoạt động đầu tư vào vàng
của nhà đầu tư và hoạt động kinh doanh vàng của các tổ chức, cá nhân có đăng ký kinh
doanh theo quy định của pháp luật.
* Các hoạt động đầu tư vào vàng của nhà đầu tư
- Kinh doanh vàng vật chất: là việc nhà đầu tư mua và nắm giữ vàng vật chất dưới
dạng tiền vàng, vàng thỏi, vàng miếng nhằm bảo toàn giá trị hoặc bán ra khi có biến động
có lợi về giá. Ưu điểm của loại hình đầu tư này là nhà đầu tư có thể bảo toàn lượng vàng
vật chất nắm giữ và hạn chế rủi ro khi có biến động lớn về giá. Tuy nhiên, kênh đầu tư
này phát sinh các chi phí đáng kể cho việc giao nhận, bảo quản vàng, cũng như quy mô
không lớn do thiếu các đòn bẩy tài chính.
- Gửi tiết kiệm vàng: là việc nhà đầu tư gửi tiết kiệm bằng vàng tại các ngân hàng
có uy tín và được nhận lãi như các khoản tiền gửi thông thường khác. Đến kỳ đáo hạn,
nhà đầu tư có thể rút cả gốc lẫn lãi bằng vàng. Có lẽ, không nơi nào trên thế giới có kênh
đầu tư kiểu này như tại Việt Nam những năm trước đây. Lý do là theo lẽ thông thường,
vàng là một loại tài sản của người dân, khi người dân cần sự an toàn, đem tài sản đến
ngân hàng gửi thì người dân cần phải trả phí giữ vàng cho ngân hàng. Ấy vậy mà ngược
lại, người dân còn được hưởng lãi từ loại hình kinh doanh này. Lý do của vấn đề này là


từng thời kỳ, NHNN cấp phép sản xuất vàng miếng cho các doanh nghiệp có đủ điều
kiện. Các điều kiện gồm: là doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh hoạt động sản xuất
vàng trang sức, mỹ nghệ; có cơ sở vật chất – kỹ thuật, trang thiết bị, cán bộ quản lý và
thợ có trình độ chuyên môn đáp ứng yêu cầu hoạt động sản xuất vàng miếng. Các doanh
nghiệp chuyên sản xuất vàng miếng thời kỳ này có thể kể đến Công ty SJC, Công ty
Vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu, Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu, Ngân
hàng thương mại cổ phần Phương Nam, Công ty Vàng bạc đá quý Phú Nhuận.

15

Điều 1 Nghị định 64/2003/NĐ-CP ngày 11 tháng 6 năm 2003 sửa đổi, bổ sung Nghị định 174/1999/NĐ-CP ngày
09 tháng 12 năm 1999 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

- 13 -

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
- Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng: gồm xuất khẩu, nhập khẩu vàng trang sức,
mỹ nghệ; xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng. Các hoạt động này nhằm
duy trì lượng cung vàng trong nước cũng như khi cần, có thể xuất khẩu vàng ra nước
ngoài để thu về ngoại tệ. Các DN hoạt động trong lĩnh vực này cần có đăng ký hoạt động
kinh doanh xuất nhập khẩu vàng trong giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của DN, và
tùy vào quy định của Chính phủ về điều hành xuất khẩu, nhập khẩu.
1.2.1.2. Hoạt động kinh doanh vàng từ năm 2012 đến nay
Việc cho phép các cá nhân, tổ chức đầu tư vào vàng mà thiếu sự quản lý chặt chẽ từ
nhà nước đã gây nhiều hệ lụy cho nền kinh tế cũng như đời sống xã hội. Do đó, các cơ

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
động kinh doanh mua, bán vàng miếng chịu sự quản lý chặt chẽ từ NHNN. Chỉ những
TCTD và DN được NHNN cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng mới được
thực hiện. Ngoài ra, DN hoạt động trong lĩnh vực này phải chấp hành các quy định về
báo cáo định kỳ, kế toán, hóa đơn, chứng từ và thường xuyên được thanh tra. Kết quả là
từ khi có Nghị định 24 đến nay, từ trên 12.000 điểm giao dịch vàng miếng trước đây thì
hiện nay chỉ còn lại 38 TCTD và DN được phép kinh doanh vàng miếng, với gần 2.500
điểm giao dịch ở 63 tỉnh thành trong cả nước17.
- Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng, gồm: xuất khẩu, nhập khẩu vàng trang sức,
mỹ nghệ; xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu. Hiện nay, Chính phủ đã hạn chế việc
nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng của các tổ chức, cá nhân kinh doanh
mà việc này được thực hiện thông qua NHNN. Các hoạt động xuất nhập khẩu vàng hiện
nay của các DN chỉ phục vụ cho nhu cầu chế tác vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước,
cũng như xuất khẩu vàng trang sức, mỹ nghệ để thu về ngoại tệ và phải được NHNN cấp
phép thực hiện.
Các con số từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng từ lâu rất được quan tâm, do
nói lên được nhiều điều. Thứ nhất, đó là sự phát triển của các hoạt động kinh doanh vàng
tại Việt Nam, đặc biệt là hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ xuất khẩu. Chỉ khi
hoạt động này phát triển, nền kinh tế mới được hưởng lợi từ việc xuất khẩu nữ trang, thu
về ngoại tệ. Thứ hai, các con số trên được quan tâm còn do vấn đề liên quan đến nhập lậu
vàng. Qua đối chiếu giữa kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu vàng và lượng vàng thực tế
tiêu thụ trong nước, các nhà hoạch định chính sách có thể dự đoán lượng vàng hàng năm
nhập lậu vào Việt Nam, từ đó có các giải pháp phù hợp cho vấn đề này. Cuối cùng, hoạt
động xuất khẩu, nhập khẩu vàng còn đóng vai trò quan trọng khi nói đến vấn đề dự trữ
ngoại hối. Việc nhập khẩu vàng làm đất nước phải tiêu tốn một lượng ngoại tệ nhất định
và ảnh hưởng đến tỷ giá. Tỷ giá bất ổn lại là nguyên nhân dẫn đến khó khăn cho các
ngành xuất, nhập khẩu khác.

ra một số tiền rất nhỏ để thực hiện một khối lượng rất lớn giá trị giao dịch. Nhà đầu tư
tham gia giao dịch kiểu này nhằm nhiều mục đích khác nhau: phân tán, phòng ngừa rủi
ro và cả đầu cơ trên sự biến động giá vàng chứ không có nhu cầu sở hữu vàng vật chất.
Trước đây, cùng với sự hình thành các sàn vàng, các hoạt động phái sinh về vàng
phổ biến tại Việt Nam với sự tham gia của các Ngân hàng Thương mại lớn như Á Châu,
Sacombank, Techcombank. Hiện nay với việc dẹp bỏ sàn vàng, kinh doanh vàng tài
khoản, các hoạt động phái sinh về vàng cũng chịu sự quản lý chặt chẽ từ NHNN. Do đó,
các nghiệp vụ phái sinh về vàng cũng không còn phổ biến.
Có thể thấy, các hoạt động kinh doanh vàng rất đa dạng, lôi cuốn nhiều thành phần
tham gia, bao gồm các nhà đầu tư chuyên nghiệp và nhà đầu tư nhỏ lẻ. Vàng dù không
phải là mặt hàng thiết yếu nhưng hoạt động kinh doanh mặt hàng này luôn diễn ra sôi
nổi, đòi hỏi yêu cầu quản lý cao. Vì lẽ đó mà việc ban hành pháp luật để quản lý hoạt
động kinh doanh vàng luôn là điều cần thiết.

18

Quyết định 03/2006/QĐ-NHNN ngày 18 tháng 01 năm 2006 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về việc kinh
doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài.
19
Minh Đức: Ngân hàng lỗ nghìn tỷ vì vàng, http://vneconomy.vn/2012102012105684P0C6/ngan-hang-lo-nghin-tyvi-vang.htm, [truy cập ngày 15/8/2013].
20
Khoản 23 điều 4 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010.

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

- 16 -

SVTH: Đỗ Minh Trung



lý hoạt động kinh doanh vàng. Hai Nghị định trên đã có tác động mạnh mẽ đến hoạt động
kinh doanh vàng tại Việt Nam. Với những quy định thông thoáng, giảm thiểu các biện
21

Trường đại học luật Hà Nội: Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật, NXB Công an nhân dân – 2009, trang 44.

GVHD: Ths. Lê Huỳnh Phương Chinh

- 17 -

SVTH: Đỗ Minh Trung


Đề tài: Pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
pháp hành chính đồng thời đề cao quyền tự do kinh doanh của DN, hoạt động kinh doanh
vàng đã trở thành hoạt động kinh doanh bình thường, vai trò của vàng trong đời sống
kinh tế - xã hội đã giảm đáng kể.
Do đó, NHNN đã ban hành Quyết định 432/2000/QĐ-NHNN1 ngày 3 tháng 10
năm 2000 về nghiệp vụ huy động vốn và sử dụng vốn bằng vàng, bằng đồng Việt Nam
bảo đảm giá trị theo giá vàng của các tổ chức tín dụng. Quyết định trên cho phép các
TCTD được huy động cho vay vốn bằng vàng và chuyển đổi 30% nguồn vốn huy động
bằng vàng sang VND22. Điều này đã giúp khai thác tốt nguồn vốn nhàn rỗi trong dân để
đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển.
Tuy vậy, từ năm 2008, với cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu, nền kinh tế
Việt Nam cũng phải chịu bất ổn, lạm phát gia tăng đã làm tăng nhu cầu nắm giữ vàng
trong nền kinh tế. Đồng thời, giá vàng thế giới giai đoạn 2008 – 2011 đã có nhiều biến
động mạnh, hoạt động kinh doanh vàng vì thế mà có nhiều bất ổn. Trong bối cảnh đó, vai
trò của pháp luật dường như không theo kịp thực tế thị trường, có nhiều hạn chế, bất cập.
Các hạn chế này gồm:23
- Không có các quy định quản lý, kiểm soát hoạt động kinh doanh mua bán vàng