PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ VINH
TRƯỜNG THCS HÀ HUY TẬP

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT VÀI SUY NGHĨ
KHI DẠY VĂN BẢN "BỨC TRANH EM GÁI TÔI"
VĂN 6 - TẬP II

NGƯỜI VIẾT : LÊ THỊ KIỀU HỒNG
SKKN NĂM HỌC 2008-2009


PHẦN I:

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài:
Tạ Duy Anh sinh năm 1959, quê ở huyện Chương Mĩ, tỉnh Hà Tây là một cây
bút trẻ xuất hiện trong thời kì đổi mới, đã có những truyện ngắn gây được sự chú
ý của bạn đọc, trong đó có truyện “ Bức tranh em gái tôi “ đoạt giải nhì trong
cuộc thi viết “ Tương lai vẫy gọi “ của báo Thiếu niên Tiền phong. Truyện tuy
không dài nhưng dã để lại ấn tượng khá sâu sắc cho người đọc, đặc biệt gần gũi
với lứa tuổi thiếu niên, trong đời sống hàng ngày của mỗi gia đình. Truyện đã nêu
lên được một cách thuyết phục vấn đề về thái độ cách ứng xử trước thành công
hay tài năng của người khác và cả vấn đề về thái độ cách ứng xử của người có tài
năng đối với nhừng người xung quanh mình. Khi chứng kiến tài năng hay sự
thành đạt của một người gần gũi với mình thường người ta dễ nảy sinh thói ghen
tỵ, mặc cảm, tự ty. Và ngược lại những kẻ có tài năng hay được đề cao cũng dễ
nảy sinh thói kiêu ngạo, tự mãn, coi thường những người xung quanh. Qua câu
chuyện của hai anh em, tác giả đã khêu gợi sự suy nghĩ để đi tới nhận thức và

trước cho đến khi thấy em gái chế màu vẽ , khi tài năng hội họa cua em được
phát hiện, khi xem lén những bức tranh em gái đã vẽ và khi đứng trước bức
tranh được giải nhất của em.
+ Câu 2: Vì sao sau khi tài năng hội họa của em mình được phát hiện
người anh lại có tâm trạng không thân với em như trước kia nữa.
+ Giải thích tâm trạng của người anh khi đứng trước bức tranh “Anh
trai tôi ” của em gái .
- Hoạt động 4: Cảm nhận về nhân vật em gái:
+ Câu hỏi : Điều gì em cảm mến nhất ở nhân vật này?
Đối với cuốn “ Sách thiết kế bài giảng ngữ văn 6 “ thì đã trình bày khá đầy đủ
các bước trong tiến trình bài giảng. Tác giả đã dưa ra phương pháp giới thiệu
bài, hướng dẫn đọc kể tóm tăt, tìm hiểu chi tiết truyện theo hệ thống câu hỏi
phân tích từng nhân vật. Song các câu hỏi còn vụn vặt , sa vào liệt kê các chi
tiết, dễ tạo cho bài giảng nặng nề không đủ thời gian và còn mang tính áp đặt
khi phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật.
Ngoài tài liệu “ Sách giáo viên ngữ văn 6 – Tập 2 “ của Bộ giáo dục
đào tao, và sách “ Thiết kế bài giáng Ngữ văn 6 – Tâp 2 “ của nhà xuất bản
Đại học quốc gia Hà néi, khi dạy văn bản này, giáo viên có thể tham khảo
thêm các tài liệu khác như:
+ Cuốn “Bình giảng văn 6” của tác giả Vũ Dương Quí và Lê Bảo –
NXB giáo dục .
+ Cuốn “ Bài tập ngữ văn 6 ” của nhiều tác giả - NXB giáo dục .
Các tài liệu trên được viết theo quan điểm của mỗi nhóm tác giả nên
các tài liệu đưa ra mỗi phương hướng thực hiện khác nhau. Giáo viên nếu
không biết cách tham khảo, không có “ bản lĩnh ” trong tiếp nhận văn bản có
thể dễ bị “ Râu ông nọ cắm cằm bà kia ” một cách “ phi khoa học” làm cho
việc tiếp nhận văn bản không thống nhất và không đạt hiệu quả cao. Chính vì


vậy, sau khi đã tham khảo giáo viên phải tự đầu tư suy nghĩ để lựa chọn

- Phương pháp so sánh đối chiếu vấn đế .
- Phương pháp tổng hợp khái quát vấn đề.
Những phương pháp trên được thực hiện đồng thời thông qua nghiên cứu
tài liệu và thực tế giảng dạy.


PHẦN II:

NỘI DUNG

I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý KHI DẠY VĂN BẢN “ BỨC TRANH CỦA
EM GÁI TÔI”

1.Vấn đề đọc – hiểu văn bản:
2.Về vấn đề xác định nhân vật chính của truyện:
II. GIÁO ÁN CỤ THỂ:
Từ những điều lưu ý trên, kết hợp với các phương pháp dạy học, tôi xin trình bày
giáo án chuẩn bị cho tiết dạy trên lớp như sau:
Bài 20
Tiết 81 - 82
Văn bản: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI.
Tạ Duy Anh
A.Mục đích cần đạt :
- Giúp học sinh hiểu nội dung, ý nghĩ của truyện, tình cảm trong sáng, lòng
nhân hậu của người em tài năng hội họa đã giúp anh nhận ra phần hạn chế của mình
và vượt lên lòng tự ái , đố kị. Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn,
biết thắng được sự ghen tị trước thành công của người khác.
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật trong tác phẩm.
- Rèn luyện kĩ năng kể chuyện ở ngôi thứ nhất, kĩ năng trình bày kêt quả
quan sát, tưởng tượng, so sánh và phân tích tâm lí nhân vật trong văn miêu tả....

Chương Mĩ, tỉnh Hà Tây.
- Là cây bút trẻ xuất hiện thời kì đổi
mới.
b.Tác phẩm :
- Thể loại : Truyện ngắn.
Đạt giải nhì trong cuộc thi viết
“ Tương lai vẫy gọi”
2. Đọc – hiểu văn bản:
a. Đọc – Kể - Tìm hiểu chung:
*. Đọc:

- Giáo viên đọc mẫu một đoạn.
- Gọi 2 em học sinh đọc tiếp.
- Học sinh nhận xét cách đọc, GV bổ
sung.
*GV yêu cầu học sinh tìm chi tiết chính, *.Kể tóm tắt truyện:
dùng bảng phụ có ghi sẵn các sự việc
Các sự việc chính :
chính.
- Người anh bí mật theo dõi em gái chế
* Học sinh dựa vào các chi tiết chính để thuốc vẽ.
kể tóm tắt.
- Tài năng hội họa của Kiều Phương
được phát hiện, người anh sinh lòng
ghen ghét, đó kị, tự ti.
- Kiều Phương tham gia trại thi vẽ quốc
tế và được giải nhất.
- Người anh cùng mẹ đi xem tranh vẽ
của em và người anh nhận ra lỗi lầm của
mình.

- Thẩm định
- Xem xét
- Thôi miên
+ Phương thức biểu đạt, nhân vật
chính, ngôi kể.
- Tự sự.
- Nhân vật chính:
 Trong truyện này cả hai anh em đều
là nhân vật chính, nhưng người anh là
nhân vật trung tâm giữ vai trò chủ yếu
trong việc thể hiện chủ đề tư tưởng của
tác phẩm.
- Kể theo ngôi thứ nhất ( bằng lời kể
của người anh ). Tác dụng của ngôi kể
này là cho phéo tác giả có thể miêu tả
tâm trạng của nhân vật một các tự nhiên
và nhân vật người em bộc lọ rõ phẩm
chất qua cái nhìn của người anh. Mặt
khác người anh tự soi xét, đánh giá và
nhận thức lại về bản thân mình.
3. Tìm hiểu chi tiết :
a. Nhân vật người anh :
* Cho HS trả lời, GV nhân xét bổ sung
(diễn biến tâm trạng qua 3 thời điểm
chinh : Từ đầu đến khi phát hiện em gái
chế thuốc vẽ; Khi phát hiện em có tài vẽ
và đạt giải; Khi đứng trước bức tranh
đạt giải nhất của em gái)
+ Từ đầu đến khi phát hiện em gái chế
thuốc vẽ .

như trước nữa.
- Xem trộm tranh của Mèo.
- Thở dài....
 Mặc cảm. tự ti, tức tối. Ghen tị pha
chút thất vọng vì thấy mình thua kém.
 Người anh không lấy đó làm vui
mừng mà tỏ ra bực bội, khó chịu vì coi
như mình bị lãng quên. Sự thân thiện
trước đây không còn nữa mà thay vào đó
là một khoảng cách. Khi xem trộm tranh
người anh đã trút ra tiếng thở dài thể
hiện sự đau khổ, buôn bã khi thấy mình
bất tài và thừa nhận và cảm phục trước
tài năng của em. Đây là một nét tâm lí
thường thấy ở trẻ con. Jongf tự ái, sự
mặc cảm pha chút ghen tị khi thấy người
khác tài năng hơn, nổi bật hơn mình. Nét
mặt mà trước đây người anh thấy “ ngộ
nghĩnh ” thì bây giờ chính là sự chọc tức
anh.
 Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
tinh tế, chính xác.
GV bình thêm: Đây chính là một khám
phá rất tinh tế của nhà văn khi đi vào
tâm lí trẻ thơ. Ông đã thể hiện một cách
rất chân thật, hợp lí diễn biến thái độ tâm
tư của nhân vật người anh. Một tâm
trạng đầy mâu thuẫn vừa ghen tị vừa
thầm cảm phục. Đó là nết trung thực hồn
nhiên của trẻ thơ.

họa như thế ( nhưng tâm tràng này chỉ
trong chốc lát).
- Xấu hổ: là lúc người anh tự nhìn lại
chính mình, nhận ra được mình chưa
xứng đáng với cách nhìn, cách nghĩ của
em gái , mình còn là một kẻ yếu kém,
còn nhiều điểm xấu không thể là người
như trong tranh được.( Bực bội, xa lánh
em, ghen tị em, tầm thường và kém
cỏi...).
 Muốn khóc vì buồn, ân hận vì những
sai lầm trước đây của mình và hơn hết
đó là sự xúc động thiêng liêng. Bởi đây
là lúc tâm hồn của người anh được thức
tỉnh – Một sự thức tỉnh để hoàn thiện
nhân cách của mình. Trong giây phút đó
người anh nhận ra bức chân dung ấy
được vẽ nên bằng chính tâm hôn trong
sáng và lòng nhân hậu của người em.
 Kết thúc bất ngờ giàu tính nhân văn.
 HS trình bày ý kiến thảo luận. GV
nhận xét, bổ sung và tổng hợp.
* GV: Nghệ thuật xây dựng nhân vật
người anh thật tài tình, rất trung thực, đặt
nhân vật vào các thời điểm, tình huống


cụ thÓ. Miêu tả nhân vật thật tinh tế,
chính xác. Người đọc cảm nhận được
người anh trong truyện vừa đang trách

bức tranh ấy. Và chính vì vậy nó đã giúp
cho người anh tự soi mình để nhận ra
phần hạn chế của mình, để rồi tự vươn
H: Qua việc tìm hiểu hai nhân vật trên, lên hoàn thiện nhân cách.
em hãy phát biểu chủ đề của truyện?
* Chủ đề: Truyện nói lên sự tự nhận
thức, tự thức tỉnh của người anh trước tài


năng, lòng nhân hậu và tâm hồn trong
H: Em rút ra được bài học gì khi học sáng của cô em gái.
xong truyện?
* Bài học: Cần có sự tôn trọng, có niềm
vui thực sự trước tài năng và thành công
của người khác. Không nên tự ti, đố kị,
ghen ghét với tài năng, thành công của
bạn bè và mọi người .
*GV cho HS đọc và củng cố thêm bằng 4. Ghi nhớ: ( SGK )
câu hỏi.
GV cho HS đọc và củng cố
H: Hãy nhận xét những nét đặc sắc về - Nghệ thuật: Kể chuyện theo ngôi thứ
nghệ thuật và nội dung của tác phẩm?
nhất tự nhiên, chân thật, sâu sắc, sinh
động. Miêu tả tinh tế tâm lí nhân vật. Cả
hai nhân vật được miêu tả một cách gần
gũi với cuộc sống trẻ thơ, tính truyền
cảm cao.
- Nội dung: Qua câu chuyện về người
trai và cô gái có tài năng hội họa, truyện
“ Bức tranh em gái ” cho thấy : Tình

2. Nêu nét đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của truyện ngắn “ Bức tranh em
gái tôi ”.
* Kết quả: - 9/55 bài đạt loại giỏi
 16%
- 22/55 bài đạt loại khá
 40%
- 24/55 bài đạt loại trung bình  44%
( bài khảo sát cho học sinh lớp 6B)
Như vậy, khi áp dụng cách dạy này chúng tôi bước đầu đã “gặt hái ” được
những kết quả đáng khả quan. Học sinh học bài hứng thú hơn, sôi nổi hơn và đều
đạt được mục tiêu mà bài học đặt ra.


PHẦN III:

KẾT LUẬN

Từ tất cả những điều đã trình bày trên, tôi xin rút ra một số kết luận lưu ý cơ
bản khi thực hiện dạy học văn bản này như sau:
1.Đây là truyện ngắn hay, hấp dẫn được viết theo phương thức tự sự. Khi
giảng dạy, giáo viên cần phải dạy đúng hướng, đúng phương thức biểu đạt của văn
bản. Qua đó rèn luyện kĩ năng về cảm thụ và tạo lập được một văn bản tự sự, tạo
điều kiện tích hợp với các phân môn Tiếng Việt và Tập làm văn theo yêu cầu đổi
mới của chương trình.
2. Những chú ý về đọc – hiểu, về ngôi kể và phương thức biểu đạt, về xác
định nhân vật chính trong tác phẩm... góp phần giúp học sinh cảm nhận tốt về giá trị
nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
3. Khi phân tích nhân vật người anh cần cho học sinh thấy được lòng thông
cảm, những hiểu biết sâu sắc về thế giới tâm hồn trẻ em cũng như tài năng miêu tả
tâm lí nhân vật tinh tế, chính xác; xây dựng các tình huống truyện khéo léo, hợp lý;

MỤC LỤC
Phần 1: MỞ ĐẦU
1.
2.
3.
4.
5.

Lý do chọn đề tài
Cơ sở khoa hoc.
Cơ sở thực tiễn.
Đối tượng và pham vi nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu.

Phần 2:

NỘI DUNG

I. Một số vấn đề cần lưu ý khi dạy văn bản “ Bức tranh em gái tôi” .
1. Vấn đề đọc – hiểu văn bản
2. Vấn đề xác định nhân vật chính của truyên.
3. Vấn đề ngôi kể và phương thức biểu đạt tự sự.
II. Giáo án cụ thể:
III. Kết quả thực nghiệm.

Phần 3:

KẾT LUẬN